ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.153
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.153.1
श्रुत्वा पाण्डुसुतान्वीरान्बलोद्रिक्तान्महौजसः ।
धृतराष्ट्रो महीपालश्चिन्तामगमदातुरः ॥ १.१५३.१ ॥
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବୀର, ବଳରେ ଅଧିକ ଓ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବୋଲି ଶୁଣି ମହୀପାଳ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
1.153.2
तत आहूय मन्त्रज्ञं राजशास्त्रार्थवित्तमम् ।
कणिकं मन्त्रिणां श्रेष्ठं धृतराष्ट्रऽब्रवीद्वचः ॥ १.१५३.२ ॥
ତା'ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ରାଜଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ସର୍ବାଧିକ ଜାଣୁଥିବା, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଣିକଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.153.3
उत्सक्ताः पाण्डवा नित्यं तेभ्योऽसूये द्विजोत्तम ।
तत्र मे निश्चिततमं सन्धिविग्रहकारणम्।
कणिक त्वं ममाचक्ष्व करिष्ये वचनं तव ॥ १.१५३.३ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସର୍ବଦା ଉତ୍ସାହୀ; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷାନ୍ୱିତ। ସେଥିରେ ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହର ସର୍ବାଧିକ ନିଶ୍ଚିତ କାରଣ, କଣିକ, ତୁମେ ମୋତେ କୁହ। ତୁମ କଥା ଅନୁସାରେ ମୁଁ କରିବି।
1.153.4
दुर्योधनोऽथ शकुनिः कर्णदुःशासनावपि ।
कणिकं ह्युपसंगृह्य मन्त्रिणं सौबलस्य च ॥ १.१५३.४ ॥
ତା'ପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଶକୁନି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ ସୌବଳ (ଶକୁନି)ଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କଣିକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଧରି ବସିଲେ।
1.153.5
पप्रच्छुर्भरतश्रेष्ठ पाण्डवान्प्रति नैकधा ।
प्रबुद्धाः पाण्डवा नित्यं सर्वे तेभ्यस्त्रसामहे ॥ १.१५३.५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ପଚାରିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ସର୍ବଦା ସଚେତନ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରୁ।
1.153.6
अनूनं सर्वपक्षाणां यद्भवेत्क्षेमकारकम् ।
भारद्वाज तदाचक्ष्व करिष्यामः कथं वयम् ॥ १.१५३.६ ॥
ଯାହା ସମସ୍ତ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ହେବ, ହେ ଭରଦ୍ୱାଜ, ତାହା ମୋତେ କୁହ। ଆମେ ତାହା କିପରି କରିବୁ?
1.153.7
स प्रसन्नमनास्तेन परिपृष्टो द्विजोत्तमः ।
उवाच वचनं तीक्ष्णं राजशास्त्रार्थदर्शनम् ॥ १.१५३.७ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚରାଯାଇ ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଚନ କହିଲେ।
1.153.8
शृणु राजन्निदं तत्र प्रोच्यमानं मयानघ ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या श्रुत्वैतत्कुरुसत्तम ॥ १.१५३.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମୋ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ କୁହାଯାଉଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣ। ହେ ନିଷ୍ପାପ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ପ୍ରତି ଅସୂୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.153.9
नित्यमुद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः ।
अच्छिद्रश्छिद्रदर्शी स्यात्परेषां विवरानुगः ॥ १.१५३.९ ॥
ରାଜା ସର୍ବଦା ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ରଖିବା ଉଚିତ, ସର୍ବଦା ନିଜର ପୌରୁଷ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜେ ଛିଦ୍ରହୀନ ରହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଛିଦ୍ର ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ଫାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରିବା।
1.153.10
नित्यमुद्यतदण्डाद्धि भऋशमुद्विजते जनः ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि दण्डेनैव विधारयेत् ॥ १.१५३.१० ॥
ସର୍ବଦା ଉଠାଯାଇଥିବା ଦଣ୍ଡରୁ ଲୋକେ ଅତିଶୟ ଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.11
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेण परमन्वियात् ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः ॥ १.१५३.११ ॥
ତାଙ୍କ ଦୋଷ ଅନ୍ୟେ ନ ଦେଖୁ; ସେ ଫାଙ୍କ ଦେଇ ଅନ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରୁ। କଇଁଛ ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଲୁଚାଏ, ସେପରି ଲୁଚାଇ ନିଜ ଫାଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁ।
1.153.12
नित्यं च ब्राह्मणाः पूज्या नृपेण हितमिच्छता ।
सृष्टो नृपो हि विप्रामां पालने दुष्टनिग्रहे ॥ १.१५३.१२ ॥
ହିତ ଇଚ୍ଛୁକ ରାଜା ସର୍ବଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ; କାରଣ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଳନ ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦମନ ପାଇଁ ହିଁ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
1.153.13
उभाब्यां वर्धते धर्मो धर्मवृद्ध्या जितावुभौ ।
लोकश्चायं परश्चैव ततो धर्मं समाचरेत् ॥ १.१५३.१३ ॥
ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବଢ଼େ; ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧିରେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟ ଜିତାଯାଏ। ତେଣୁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.14
कृतापराधं पुरुषं दृष्ट्वा यः क्षमते नृपः ।
तेनावमानमाप्नोति पापं चेह परत्र च ॥ १.१५३.१४ ॥
ଅପରାଧ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖି ଯେଉଁ ରାଜା କ୍ଷମା କରେ, ସେ ଅପମାନ ପାଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ପାପ ପାଏ।
1.153.15
यो विभूतिमवाप्योच्चै राज्ञो विकुरुतेऽधमः ।
तमानयित्वा हत्वा च दद्याद्धीनाय तद्धनम् ॥ १.१५३.१५ ॥
ବଡ଼ ବିଭୂତି ପାଇ ଯେଉଁ ଅଧମ ରାଜାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, ତାକୁ ଆଣି ବଧ କରି ସେ ଧନ ଦୀନକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
1.153.16
नो चेद्धुरि नियुक्ता ये स्थास्यन्ति वशमात्मनः ।
राजा नियुञ्ज्यात्पुरुषानाप्तान्धर्मार्थकोविदान् ॥ १.१५३.१६ ॥
ନହେଲେ ଦାୟିତ୍ୱରେ ନିଯୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ନିଜ ବଶରେ ରହିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ରାଜା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ, ବିଶ୍ୱସ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.17
ये नियुक्तास्तथा केचिद्राष्ट्रं वा यदि वा पुरम् ।
ग्रामं जनपदं वापि बाधेयुर्यदि वा न वा ॥ १.१५३.१७ ॥
ନିଯୁକ୍ତ କେତେକ ଲୋକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ନଗର, ଗ୍ରାମ ବା ଜନପଦକୁ ପୀଡ଼ା ଦେବେ କି ନା—ଦେଉ କି ନ ଦେଉ।
1.153.18
परीक्षणार्थं विसृजेदानतांश्छन्नरूपिणः ।
परीक्ष्य पापकं जह्याद्धनमादाय सर्वशः ॥ १.१५३.१८ ॥
ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବିନୀତ ଓ ବେଶ ବଦଳାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ; ପରୀକ୍ଷା କରି ପାପୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏବଂ ତାର ସବୁ ଧନ ନେବା ଉଚିତ।
1.153.19
नासम्यक्कृत्यकारी स्यादुपक्रम्य कदाचन ।
कण्टको ह्यपि दुश्छिन्न आस्रावं जनयेच्चिरम् ॥ १.१५३.१९ ॥
ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କଦାପି ଭୁଲ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାରଣ କାଣ୍ଟା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନ କଟାଗଲେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଘଟାଏ।
1.153.20
वधमेव प्रशंसन्ति शत्रूणामपकारिणाम् ।
सुविदीर्णं सुविक्रान्तं सुयुद्धं सुपलायितम् ॥ १.१५३.२० ॥
ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପକାରୀଙ୍କ ବିନାଶକୁ ହିଁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ। ଭଲ ଭାବରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିବା, ଭଲ ଭାବରେ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇବା, ଭଲ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ଭଲ ଭାବରେ ପଳାଇବା ମଧ୍ୟ (ଉଚିତ)।
1.153.21
आपद्यापदि काले कुर्वीत न विचारयेत् ।
नावज्ञेयो रिपुस्तात दुर्बलोऽपि कथं चन ॥ १.१५३.२१ ॥
ବିପଦ ସମୟରେ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ବିଚାର କରି ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ତାତ! ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ତୁଚ୍ଛ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.153.22
अल्पोऽप्यग्निर्वनं कृत्स्नं दहत्याश्रयसंश्रयात् ।
अन्धः स्यादन्धवेलायां बाधिर्यमपि चाश्रयेत् ॥ १.१५३.२२ ॥
ସାନ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ ସମଗ୍ର ବନକୁ ଜାଳି ଦିଏ। ଅନ୍ଧକାର ସମୟରେ ଅନ୍ଧ ପରି ହେବା ଉଚିତ; ବଧିରତାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.23
कुर्यात्तृणमयं चापं शयीत मृगशायिकाम् ।
सान्त्वादिभिरुपायैस्तु हन्याच्छत्रुं वशे स्थितं ॥ १.१५३.२३ ॥
ତୃଣର ଧନୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ହରିଣ ପରି ଶୋଇବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଆଦି ଉପାୟରେ ବଶରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.24
दया न तस्मिन्कर्तव्या शरणागत इत्युत ।
निरुद्विग्नो हि भवति न हताज्जायते भयम् ॥ १.१५३.२४ ॥
ତାହା ପ୍ରତି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେ ଶରଣାଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। କାରଣ (ଶତ୍ରୁ) ନିହତ ହେଲେ ହିଁ ମଣିଷ ଉଦ୍ବେଗହୀନ ହୁଏ; ନିହତଙ୍କଠାରୁ ଭୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।
1.153.25
हन्यादमित्रं दानेन तथा पूर्वापकारिणम् ।
हन्यात्त्रीन्पञ्च सप्तेति परपक्षस्य सर्वशः ॥ १.१५३.२५ ॥
ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ପୂର୍ବରୁ ଅପକାରୀକୁ ମଧ୍ୟ। ବିପକ୍ଷର ତିନି, ପାଞ୍ଚ ବା ସାତ ଜଣଙ୍କୁ ସର୍ବଥା ବଧ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.26
मूलमेवादितश्छिन्द्यात्परपक्षस्य नित्यशः ।
ततः सहायांस्तत्पक्षान्सर्वांश्च तदनन्तरम् ॥ १.१५३.२६ ॥
ବିପକ୍ଷର ମୂଳକୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭରୁ ସର୍ବଦା କାଟିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କ ସହାୟକମାନଙ୍କୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତା'ପରେ କାଟିବା ଉଚିତ।
1.153.27
छिन्नमूले ह्यधिष्ठाने सर्वे तज्जीविनो हताः ।
कथं नु शाखास्तिष्ठेरंश्छिन्नमूले वनस्पतौ ॥ १.१५३.२७ ॥
ମୂଳ ଓ ଆଧାର ଛିଣ୍ଡିଗଲେ ତା'ଉପରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହକାରୀ ସମସ୍ତେ ମରିଯାଆନ୍ତି। ଗଛର ମୂଳ କଟାଯାଇଥିଲେ ଶାଖା କିପରି ରହିପାରିବ?
1.153.28
एकाग्रः स्यादविवृतो नित्यं विवरदर्शकः ।
राजन्नित्यं सपत्नेषु नित्योद्विग्नः समाचरेत् ॥ १.१५३.२८ ॥
ରାଜା ସର୍ବଦା ଏକାଗ୍ର, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ ନ କରୁଥିବା ଓ ଶତ୍ରୁର ଛିଦ୍ର ଦେଖୁଥିବା ହେବା ଉଚିତ; ହେ ରାଜନ୍, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବଦା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ରହି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.29
अग्न्याधानेन यज्ञेन काषायेण जटाजिनैः ।
लोकान्विश्वासयित्वैव ततो लुम्पेद्यथा वृकः ॥ १.१५३.२९ ॥
ଅଗ୍ନ୍ୟାଧାନ, ଯଜ୍ଞ, ଗୈରିକ ବସ୍ତ୍ର, ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଜିତି, ତା'ପରେ ବାଘ ପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଲୁଟିବା ଉଚିତ।
1.153.30
अङ्कुशं शोचमित्याहुरर्थानामुपधारणे ।
आनाम्य फलितां शाखां पक्वं पक्वं प्रशातयेत् ॥ १.१५३.३० ॥
ଧନ ଧାରଣରେ ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଶୁଚିତାକୁ (ଉପାୟ) କୁହାଯାଏ; ଫଳଭରା ଶାଖାକୁ ନୁଆଁଇ, ପାଚିଲା ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ଛିଣ୍ଡାଇବା ଉଚିତ।
1.153.31
फलार्थोऽयं समारम्भो लोके पुंसां विपश्चिताम् ।
वहेदमित्रं स्कन्धेन यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१५३.३१ ॥
ଫଳ ପାଇଁ ଏହି ଉଦ୍ୟମ; ଜଗତରେ ବିଚକ୍ଷଣ ଲୋକମାନେ କାଳ ନ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତ୍ରୁକୁ କାନ୍ଧରେ ବହିବା ଉଚିତ।
1.153.32
ततः प्रत्यागते काले भिन्द्याद्धृटमिवाश्मनि ।
अमित्रो न विमोक्तव्यः कृपणं बह्वपि ब्रुवन् ॥ १.१५३.३२ ॥
ତା'ପରେ କାଳ ଆସିଲେ ପଥର ଉପରେ ମାଟିଆ ଭାଙ୍ଗିବା ପରି ଶତ୍ରୁକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଉଚିତ; ଦୀନ ହୋଇ ଯେତେ କହିଲେ ବି ତାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.153.33
कृपा न तस्मिन्कर्तव्या हन्यादेवापकारिणम् ।
हन्यादमित्रं सान्त्वेन तथा दानेन वा पुनः ॥ १.१५३.३३ ॥
ତା ଉପରେ କରୁଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅପକାରୀକୁ ନିଶ୍ଚୟ ବଧ କରିବା ଉଚିତ। ଶତ୍ରୁକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ, ଆଉ ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.34
तथैव भेददण्डाभ्यां सर्वोपायैः प्रशातयेत् ।
कथं सान्त्वेन दानेन भेदैर्दण्डेन वा पुनः ॥ १.१५३.३४ ॥
ସେହିପରି ଭେଦ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା, ସବୁ ଉପାୟରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ; ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଦାନ, ଭେଦ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡରେ କେମିତି?
1.153.35
अमित्रः शक्यते हन्तुं तन्मे ब्रूहि यथातथम् ।
शृणु राजन्यथा वृत्तं वने निवसतः पुरा ॥ १.१५३.३५ ॥
ଶତ୍ରୁକୁ କିପରି ବଧ କରାଯାଇପାରିବ, ତାହା ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ କୁହ। ହେ ରାଜନ୍, ପୂର୍ବେ ବନରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।
1.153.36
जम्बुकस्य महाराज नीतिशास्त्रार्थदर्शिनः ।
अथ कश्चित्कृतप्रज्ञः शृगालः स्वार्थपण्डितः ॥ १.१५३.३६ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଦେଖୁଥିବା ଏକ ଶିଆଳର କଥା ଶୁଣ—ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ନିପୁଣ ଥିଲା।
1.153.37
सखिभिर्न्यवसत्सार्धं व्याघ्राखुवृकबभ्रुभिः ।
तेऽपश्यन्विपिने तस्मिन्बलिनं मृगयूथपम् ॥ १.१५३.३७ ॥
ସେମାନେ ବାଘ, ମୂଷା, ଓଟ୍ ଏବଂ ଧୂସର ଶିଆଳ ଭଳି ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସେହି ବନରେ ଏକ ବଳବାନ ମୃଗଯୂଥପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
1.153.38
अशक्ता ग्रहणे तस्य ततो मन्त्रममन्त्रयन् ।
असकृद्यतितो ह्येष हन्तुं व्याघ्र वने त्वया ॥ १.१५३.३८ ॥
ତାକୁ ଧରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ସେମାନେ ତା'ପରେ ପରାମର୍ଶ କଲେ। ହେ ବାଘ, ବନରେ ତୁମେ ତାକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଛ।
1.153.39
युवा वै जवसंपन्नो बुद्धिशाली न शक्यते ।
मूषिकोऽस्य शयानस्य चरणौ भक्षयत्वयम् ॥ १.१५३.३९ ॥
ସେ ଯୁବକ, ବେଗବାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତେଣୁ ଧରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ମୂଷା ଶୋଇଥିବା ତା'ର ପାଦ କାଟୁ।
1.153.40
अथैनं भक्षितैः पादैर्व्याघ्रो गृह्णातु वै ततः ।
ततो वै भक्षयिष्यामः सर्वे मुदितमानसाः ॥ १.१५३.४० ॥
ତା'ପରେ ତା'ର ପାଦ କାଟିଲା ପରେ ବାଘ ତାକୁ ଧରୁ। ତା'ପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ତାକୁ ଖାଇବା।
1.153.41
जम्बुकस्य तु तद्वाक्यं तथा चक्रः समाहिताः ।
मूषिकाभक्षितैः पादैर्मृगं व्याघ्रोऽवधीत्तदा ॥ १.१५३.४१ ॥
ଶିଆଳର ସେ କଥା ସମସ୍ତେ ମନୋଯୋଗରେ ସେହିପରି କଲେ। ମୂଷାମାନେ କାଟିଥିବା ପାଦ ବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ହରିଣକୁ ସେତେବେଳେ ବାଘ ମାରିଦେଲା।
1.153.42
दृष्ट्वैवाचेष्टमानं तु भूमौ मृगकलेवरम् ।
स्नात्वाऽऽगच्छत भद्रं वोरक्षामीत्याह जम्बुकः ॥ १.१५३.४२ ॥
ଭୂମିରେ ଛଟପଟ ହେଉଥିବା ହରିଣର ଶରୀର ଦେଖି ଶିଆଳ କହିଲା, 'ସ୍ନାନ କରି ଆସ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
1.153.43
शृगालवचनात्तेऽपि गताः सर्वे नदीं ततः ।
स चिन्तापरमो भूत्वा तस्थौ तत्रैव जम्बुकः ॥ १.१५३.४३ ॥
ଶୃଗାଳର କଥାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଦୀ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ଶୃଗାଳ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ସେଠାରେ ହିଁ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା।
1.153.44
अथाजगाम पूर्वं तु स्नात्वा व्याघ्रो महाबलः ।
ददर्श जम्बुकं चैव चिन्ताकुलितमानसम् ॥ १.१५३.४४ ॥
ତା'ପରେ ସ୍ନାନ କରି ମହାବଳୀ ବାଘ ପ୍ରଥମେ ଆସି ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ଥିବା ଶୃଗାଳକୁ ଦେଖିଲା।
1.153.45
किं शोचसि महाप्राज्ञ त्वं नो बुद्धिमतां वरः ।
अशित्वा पिशितान्यद्य विहरिष्यामहे वयम् ॥ १.१५३.४५ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମେ ଆମ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? ଆଜି ମାଂସ ଖାଇ ଆମେ ବିହାର କରିବା।
1.153.46
शृणु मे त्वं महाबाहो यद्वाक्यं मूषिकोऽब्रवीत् ।
धिग्बलं मृगराजस्य मयाद्यायं मृगो हतः ॥ १.१५३.४६ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ମୂଷା ଯାହା କହିଥିଲା ତାହା ଶୁଣ: 'ମୃଗରାଜର ବଳକୁ ଧିକ୍! ଆଜି ମୁଁ ଏହି ହରିଣକୁ ମାରିଛି।'
1.153.47
मद्बाहुबलमाश्रित्य तृप्तिमद्य गमिष्यति ।
तस्यैवं गर्जितं श्रुत्वा ततो भक्ष्यं न रोचये ॥ १.१५३.४७ ॥
ମୋ ବାହୁବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଆଜି ତୃପ୍ତ ହେବ। ତାର ଏପରି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ମୋତେ ଭୋଜନ ରୁଚୁନାହିଁ।
1.153.48
ब्रवीति यदि स ह्येवं काले ह्यस्मि प्रबोधितः ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य हनिष्येऽहं वनेचरान् ॥ १.१५३.४८ ॥
ସେ ଯଦି ଏପରି କହେ, ତେବେ ଠିକ ସମୟରେ ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି। ନିଜ ବାହୁବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ ବନଚାରୀମାନଙ୍କୁ ମାରିବି।
1.153.49
खादिष्ये तत्र मांसानि इत्युक्त्वा प्रस्थितोवनम् ।
एतस्मिन्नेव काले तु मूषिकोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.४९ ॥
"ସେଠାରେ ମାଂସ ଖାଇବି" ଏହା କହି ସେ ବନ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲା। ସେହି ସମୟରେ ମୂଷିକ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
1.153.50
तमागतमभिप्रेक्ष्य शृगालोऽप्यब्रवीद्वचः ।
शृणु मीषिक भद्रं ते नकुलो यदिहाब्रवीत् ॥ १.१५३.५० ॥
ତାକୁ ଆସିବାର ଦେଖି ଶିଆଳ ମଧ୍ୟ କହିଲା, "ହେ ମୂଷିକ, ଶୁଣ। ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏଠାରେ ନକୁଳ ଯାହା କହିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।"
1.153.51
मृगमांसं न खादेयं गरमेतन्न रोचते ।
मूषिकं भक्षयिष्यामि तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.१५३.५१ ॥
ହରିଣ ମାଂସ ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ; ତାହା ମୋ ପାଇଁ ବିଷ ପରି ଲାଗେ। ମୁଁ ମୂଷିକ ଖାଇବି — ଆପଣ ତାହାର ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
1.153.52
तच्छ्रुत्वा मूषिको वाक्यं संत्रस्तः प्रगतो बिलम् ।
ततः स्नात्वा स वै तत्र आजगाम वृको नपृ ॥ १.१५३.५२ ॥
ସେହି କଥା ଶୁଣି ମୂଷିକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଳରେ ପଶିଗଲା। ତାପରେ, ହେ ରାଜନ, ବୃକ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
1.153.53
तमागतमिदं वाक्यमब्रवीज्जम्बुकस्तदा ।
मृगराजो हि संक्रुद्धो न ते साधु भविष्यति ॥ १.१५३.५३ ॥
ତାକୁ ଆସିବାର ଦେଖି ସେତେବେଳେ ଶିଆଳ କହିଲା, "ମୃଗରାଜ (ସିଂହ) ବହୁତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଅଛି; ତୋ ପାଇଁ ଏହା ଭଲ ହେବ ନାହିଁ।"
1.153.54
सकलत्रस्त्विहायाति कुरुष्व यदनन्तरम् ।
एवं संचोदितस्तेन जम्बुकेन तदा वृकः ॥ १.१५३.५४ ॥
"ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆ; ତାପରେ ଯାହା କରିବାର ତାହା କର।" ଏହିପରି ସେହି ଶିଆଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ବୃକ —
1.153.55
ततोऽवलुम्पनं कृत्वा प्रयातः पिशिताशनः ।
एतस्मिन्नेव काले तु नकुलोऽप्याजगाम ह ॥ १.१५३.५५ ॥
ତା'ପରେ ଲୁଟପାଟ କରି ମାଂସଭୋଜୀ ଚାଲିଗଲା। ସେହି ସମୟରେ ନକୁଳ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା।
1.153.56
तमुवाच महाराज नकुलं जम्बुको वने ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य निर्जितास्तेऽन्यतो गताः ॥ १.१५३.५६ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ବନରେ ଶିଆଳ ନକୁଳକୁ କହିଲା — 'ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି ସେମାନେ ଜିତିଲେ; ଜିତିଥିବା ସେମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଗଲେ।'
1.153.57
मम दत्वा नियुद्धं त्वं भुङ्क्ष्व मांसं यथेप्सितम् ।
मृगराजो वृकश्चैव बुद्धिमानपि मूषिकः ॥ १.१५३.५७ ॥
ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମାଂସ ଖାଅ। ମୃଗରାଜ (ସିଂହ), ବାଘ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୂଷା ମଧ୍ୟ (ପରାଜିତ ହେଲେ)।
1.153.58
निर्जिता यत्त्वया वीरास्तस्माद्वीरतरो भवान् ।
न त्वयाप्युत्सहे योद्धुमित्युक्त्वा सोऽप्युपागमत् ॥ १.१५३.५८ ॥
'ତୁମେ ଜିତିଥିବା ବୀରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଅଧିକ ବୀର। ତୁମ ସହ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ମୁଁ ସାହସ କରିନାହିଁ' ବୋଲି କହି ସେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲା।
1.153.59
एवं तेषु प्रयातेषु जम्बुको हृष्टमानसः ।
खादति स्म तदा मांसमेकः सन्मन्त्रनिश्चयात्।
एवं समाचरन्नित्यं सुखमेधेत भूपतिः ॥ १.१५३.५९ ॥
ଏହିପରି ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ହୃଷ୍ଟମନା ଶିଆଳ ଏକାକୀ ମାଂସ ଖାଇଲା; ସତ୍ମନ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟରେ। ଏହିପରି ସଦା ଆଚରଣକାରୀ ରାଜା ସୁଖରେ ବଢ଼େ।
1.153.60
भयेन भेदयेद्भीरुं शूरमञ्जलिकर्मणा ।
लुब्धमर्थप्रदानेन समं न्यूनं तथौजसा ॥ १.१५३.६० ॥
ଭୟରେ ଭୀରୁକୁ, ଅଞ୍ଜଳିକର୍ମ (ବିନୟ) ଦ୍ୱାରା ଶୂରକୁ, ଧନ ଦେଇ ଲୋଭୀକୁ — ବଳରେ ସମାନ ଓ ହୀନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିବା ଉଚିତ।
1.153.61
एवं ते कथितं राजन् शृणु चाप्यपरं तथा ॥ १.१५३.६१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶୁଣ।
1.153.62
पुत्रः सखा वा भ्राता वा पिता वा यदि वा गुरुः ।
रिपुस्यानेषु वर्तन्तो हन्तव्या भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.६२ ॥
ପୁତ୍ର, ସଖା, ଭାଇ, ପିତା କିମ୍ବା ଗୁରୁ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ବଧ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.63
शपथेनाप्यरिं हन्यादर्थदानेन वा पुनः ।
विषेण मायया वापि नोपेक्षेते कथंचन।
उभौ चेत्संशयोपेतौ श्रद्धवांस्तत्र वर्धते ॥ १.१५३.६३ ॥
ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରିବ, କିମ୍ବା ଧନଦାନ ଦ୍ୱାରା; ପୁନର୍ବାର ବିଷ କିମ୍ବା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଉପେକ୍ଷା କରିବ ନାହିଁ। ଉଭୟ ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ହିଁ ବଢ଼େ।
1.153.64
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य न्याय्यं भवति शासनम् ॥ १.१५३.६४ ॥
ଗୁରୁ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅହଂକାରୀ, କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ନ ଜାଣି ଉନ୍ମାର୍ଗରେ ଯାଇଥିବା ଲୋକକୁ ଶାସନ ଦେବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ।
1.153.65
क्रुद्धोऽप्यक्रुद्धरूपः स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ।
न चैनं क्रोधसंदीप्तं विद्यात्कश्चित्कथंचन।
न चाप्यन्यमपध्वंसेत्कदाचित्कोपसंयुतः ॥ १.१५३.६५ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ରୁଦ୍ଧ ରୂପ ଧାରଣ କରିବ, ଓ ହସି ହସି କଥା କହିବ। କେହି ଯେପରି ତାକୁ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ବୋଲି ନ ଜାଣନ୍ତି; ଆଉ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ କଦାପି ଅନ୍ୟକୁ ନାଶ କରିବ ନାହିଁ।
1.153.66
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १.१५३.६६ ॥
ହେ ଭାରତ, ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଥିବା ଲୋକ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବ; ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବ। ପ୍ରହାର କରିସାରିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବ, ଯେପରି ଶୋକ କରୁଛି, ଯେପରି କାନ୍ଦୁଛି।
1.153.67
आश्वासयेच्चापि परं सान्त्वधर्मार्थवृत्तिभिः ।
अथ तं प्रहरेत्काले तथा विचलितं पथि ॥ १.१५३.६७ ॥
ଶତ୍ରୁକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିବ; ତା'ପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ପଥରେ ବିଚଳିତ ହେଲେ ତାକୁ ଆଘାତ କରିବ।
1.153.68
अपि घोरापराधस्य धर्ममाश्रित्य तिष्ठतः ।
स हि प्रच्छाद्यते दोषः शैलो मेघैरिवासितैः ॥ १.१५३.६८ ॥
ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଠିଆ ହୁଏ, ତାର ଦୋଷ କଳା ମେଘରେ ପର୍ବତ ଢାକିହେବା ପରି ଢାକି ଦିଆଯାଏ।
1.153.69
यः स्यादनुप्राप्तवधस्तस्यागारं प्रदीपयेत् ।
अधनान्नास्तिकांश्चोरान्विषकर्मसु योजयेत् ॥ १.१५३.६९ ॥
ଯେ ବଧ ଯୋଗ୍ୟ, ତା'ର ଘରକୁ ଅଗ୍ନି ଦେବ; ଦରିଦ୍ର, ନାସ୍ତିକ ଓ ଚୋରମାନଙ୍କୁ ବିଷକର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବ।
1.153.70
प्रत्युत्थानासनाद्येन संप्रदानेन केनचित् ।
अतिविश्रब्धघाती स्यात्तीक्ष्णंदष्ट्रो निमग्नकः ॥ १.१५३.७० ॥
ଉଠି ଅଭ୍ୟର୍ଥନା କରି, ଆସନ ଆଦି ଦେଇ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଉପହାର ଦ୍ୱାରା, ଅତି ବିଶ୍ୱାସୀର ଘାତକ ହେବ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଲୁଚିଥିବା ସାପ ପରି।
1.153.71
अशङ्कितेभ्यः शङ्केत शङ्कितेभ्यश्च सर्वशः ।
अशङ्क्याद्भयमुत्पन्नमपि मूलं निकृन्तति ॥ १.१५३.७१ ॥
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସାବଧାନ ରହିବ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ ଅଛି ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ସାବଧାନ ରହିବ; ଅସନ୍ଦେହ ସ୍ଥାନରୁ ଉପୁଜିଥିବା ଭୟ ମଧ୍ୟ ମୂଳ କାଟି ଦିଏ।
1.153.72
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति ॥ १.१५३.७२ ॥
ଯେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତା'ଠାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ତା'ଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅତି ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ; ବିଶ୍ୱାସରୁ ଉପୁଜିଥିବା ଭୟ ମଧ୍ୟ ମୂଳ କାଟି ଦିଏ।
1.153.73
चारः सुविहितः कार्य आत्मनश्च परस्य वा ।
पाषण्डांस्तापसादींश्च परराष्ट्रेषु योजयेत् ॥ १.१५३.७३ ॥
ନିଜ ଓ ପର ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଭଲଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ଚରମାନେ ରହିବା ଉଚିତ। ପାଷଣ୍ଡ ଓ ତାପସମାନଙ୍କୁ ପର ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.74
उद्यानेषु विहारेषु देवतायतनेषु च ।
पानागारेषु रथ्यासु सर्वतीर्थेषु चाप्यथ ॥ १.१५३.७४ ॥
ଉଦ୍ୟାନ, ବିହାରସ୍ଥାନ, ଦେବାଳୟ, ମଦ୍ୟଶାଳା, ରାସ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ (ସେମାନଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ)।
1.153.75
चत्वरेषु च कूपेषु पर्वतेषु वनेषु च ।
समवायेषु सर्वेषु सरित्सु च विचारयेत् ॥ १.१५३.७५ ॥
ଚଉମୁହାଣରେ, କୂଅରେ, ପର୍ବତରେ, ବନରେ, ସଭାରେ ଓ ସମସ୍ତ ନଦୀରେ (ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଇବା ଉଚିତ)।
1.153.76
वाचा भृशं विनीतः स्याद्धृदयेन तथा क्षुरः ।
स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात्सृष्टो रौद्रस्य कर्मणः ॥ १.१५३.७६ ॥
ବାକ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନୀତ ହେଉ; ହୃଦୟରେ ସେହିପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହେଉ। ହସି ହସି କଥା କହୁ; କ୍ରୂର କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ।
1.153.77
अञ्जलिः शपथः सान्त्वं शिरसा पादवन्दनम् ।
आशाकरणमित्येवं कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.७७ ॥
ଅଞ୍ଜଳି, ଶପଥ, ସାନ୍ତ୍ୱନା, ମୁଣ୍ଡ ନତ କରି ପାଦବନ୍ଦନା, ଆଶା ଦେବା—ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ, ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
1.153.78
सुपुष्पितः स्यादफलः फलवान्स्याद्दुरारुहः ।
आमः स्यात्पक्वसङ्काशो नच जीर्येत कर्हिचित् ॥ १.१५३.७८ ॥
ପୁଷ୍ପିତ ହେଉ ମାତ୍ର ଫଳରହିତ ହେଉ; ଫଳବାନ ହେଉ ମାତ୍ର ଚଢ଼ିବା କଷ୍ଟକର ହେଉ। କଞ୍ଚା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାଚିଲା ପରି ଦେଖାଯାଉ; କଦାପି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ନ ହେଉ।
1.153.79
त्रिवर्गे त्रिविधा पीडा ह्यनुबन्धास्तथैव च ।
अनुबन्धाः शुभा ज्ञेयाः पीडास्तु परिवर्जयेत् ॥ १.१५३.७९ ॥
ତ୍ରିବର୍ଗରେ ତିନି ପ୍ରକାର ପୀଡ଼ା ଅଛି, ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରିଣାମ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଶୁଭ ପରିଣାମ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ପୀଡ଼ା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.80
धर्मं विचरतः पीडा सापि द्वाभ्यां नियच्छति ।
अर्थं चाप्यर्थलुब्धस्य कामं चातिप्रवर्तिनः ॥ १.१५३.८० ॥
ଧର୍ମାଚରଣକାରୀଙ୍କ ପୀଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ। ଅର୍ଥଲୋଭୀଙ୍କୁ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା, ଅତି ପ୍ରବୃତ୍ତ କାମୀଙ୍କୁ କାମ ଦ୍ୱାରା।
1.153.81
अगर्वितात्मा युक्तश्च सान्त्वयुक्तोऽनसूयिता ।
अवेक्षितार्थः शुद्धात्मा मन्त्रयीत द्विजैः सहा ॥ १.१५३.८१ ॥
ଅହଂକାରହୀନ, ସଂଯମୀ, ସାନ୍ତ୍ୱନାଯୁକ୍ତ, ଅସୂୟାହୀନ, କାର୍ଯ୍ୟ ପରଖୁଥିବା, ଶୁଦ୍ଧମନା — ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ।
1.153.82
कर्मणा येन केनैव मृदुना दारुणेन च ।
उद्धरेद्दीनमात्मानं समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १.१५३.८२ ॥
ଯେକୌଣସି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, କୋମଳ କିମ୍ବା କଠୋର ଭାବେ, ଦୀନ ଆତ୍ମାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ; ସମର୍ଥ ଧର୍ମାଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.83
न संशयमनारुह्य नरो भद्राणि पश्यति ।
संशयं पुनरारुह्य यदि जीवति पश्यति ॥ १.१५३.८३ ॥
ସଂଶୟରେ ନ ଓହ୍ଲାଇଲେ ମଣିଷ ଶୁଭ ଦେଖେ ନାହିଁ; ସଂଶୟରେ ଓହ୍ଲାଇ ଯଦି ସେ ଜୀବିତ ରହେ, ତେବେ ଦେଖେ।
1.153.84
यस्य बुद्धिः परिभवेत्तमतीतेन सान्त्वयेत् ।
अनागतेन दुर्बुद्धिं प्रत्युत्पन्नेन पण्डितम् ॥ १.१५३.८४ ॥
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ, ତାକୁ ଅତୀତ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭବିଷ୍ୟତ ଦ୍ୱାରା, ପଣ୍ଡିତକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱାରା।
1.153.85
योऽरिणा सह सन्धाय शयीत कृतकृत्यवत् ।
स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ॥ १.१५३.८५ ॥
ଶତ୍ରୁ ସହିତ ସନ୍ଧି କରି କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ପରି ଯେ ଶୋଏ, ସେ ଗଛ ଶିଖରେ ଶୋଇଥିବା ଓ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ମଣିଷ ପରି ଜାଗେ।
1.153.86
मन्त्रसंवरणे यत्नः सदा कार्योऽनसूयता ।
आकारमभिरक्षेत चारेणाप्यनुपालितः ॥ १.१५३.८६ ॥
ମନ୍ତ୍ରଣାର ଗୋପନୀୟତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ, ଈର୍ଷାବିହୀନ ହୋଇ। ଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆକାର (ଭାବଭଙ୍ଗି) ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
1.153.87
न रात्रौ मन्त्रयेद्विद्वान्न च कैश्चिदुपासितः ।
प्रासादाग्रे शिलाग्रे वा विशाले विजनेपि वा ॥ १.१५३.८७ ॥
ବିଦ୍ୱାନ ରାତିରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କେହି ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପ୍ରାସାଦ ଶିଖରରେ, ଶିଳା ଶିଖରରେ, ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ନିର୍ଜନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
1.153.88
समन्तात्तत्र पश्यद्भिः सहाप्तैरेव मन्त्रयेत् ।
नैव संवेशयेत्तत्र मन्त्रवेश्मनि शारिकाम् ॥ १.१५३.८८ ॥
ସେଠାରେ ଚାରିପାଖେ ନଜର ରଖୁଥିବା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ କେବଳ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରଗୃହରେ ମଇନା ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.153.89
शुकान्वा शारिका वापि बालमूर्खजडानपि ।
प्रविष्टानपि निर्वास्य मन्त्रयेद्धार्मिकैर्द्विजैः ॥ १.१५३.८९ ॥
ଶୁକ କିମ୍ବା ମଇନା, ଶିଶୁ, ମୂର୍ଖ ଓ ଜଡ଼ ଲୋକ — ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ବାହାର କରି ଧାର୍ମିକ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ।
1.153.90
नीतिज्ञैर्न्यायशास्त्रज्ञैरितिहासे सुनिष्ठितैः ।
रक्षां मन्त्रस्य निश्छिद्रां मन्त्रान्ते निश्चयेत्स्वयम् ॥ १.१५३.९० ॥
ନୀତି ଓ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ଓ ଇତିହାସରେ ନିପୁଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରର ରକ୍ଷା ଛିଦ୍ରହୀନ ରଖିବା ଉଚିତ; ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।
1.153.91
वीरोपवर्णितात्तस्माद्धर्मार्थाभ्यामथात्मना ।
एकेन वाथ विप्रेण ज्ञातबुद्धिर्विनिश्चयेत् ॥ १.१५३.९१ ॥
ବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ନିଜେ, କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧି ପରୀକ୍ଷିତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ।
1.153.92
तृतीयेन न चान्येन व्रजेन्निश्चयमात्मवान् ।
षट्कर्णश्छिद्यते मन्त्र इति नीतिषु पठ्यते ॥ १.१५३.९२ ॥
ଆତ୍ମସଂଯମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରି ସହିତ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; 'ଛଅ କାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ମନ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହୁଏ' ବୋଲି ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି।
1.153.93
निःसृतो नाशयेन्मन्त्रो हस्तप्राप्तामपि श्रियम् ।
स्वमतं च परेषां च विचार्य च पुनःपुनः।
गुणवद्वाक्यमादद्यान्नैव तृप्येद्विचक्षणः ॥ १.१५३.९३ ॥
ବାହାରକୁ ବାହାରିଥିବା ମନ୍ତ୍ର ହାତକୁ ଆସିଥିବା ସମ୍ପଦକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ। ନିଜର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମତକୁ ବାରମ୍ବାର ବିଚାର କରି ଗୁଣବାନ ବାକ୍ୟ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.153.94
नाच्छित्वा परमर्माणि नाकृत्वा कर्म दारुणम् ।
नाहत्वा मत्स्यघातीव प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ १.१५३.९४ ॥
ଶତ୍ରୁର ମର୍ମସ୍ଥାନ କାଟିବା ବିନା, କ୍ରୂର କର୍ମ ନ କରି, ଓ ମାଛମାରା ପରି ପ୍ରହାର ନ କରି କେହି ମହତୀ ସମ୍ପଦ ପାଏ ନାହିଁ।
1.153.95
कर्शितं व्याधितं क्लिन्नमपानीयमघासकम् ।
परिविश्वस्तमन्दं च प्रहर्तव्यमरेर्बलम् ॥ १.१५३.९५ ॥
ଶତ୍ରୁ ସେନା କ୍ଷୀଣ, ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ, ଭିଜା, ଜଳବିହୀନ, ଦୁଃଖରେ ଶୋଇଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାସୀ ଓ ମନ୍ଦ ଥିଲେ ତାକୁ ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ।
1.153.96
नार्थिकोऽर्थिनमभ्येति कृतार्थे नास्ति सङ्गतम् ।
तस्मात्सर्वाणि साध्यानि सावशेषाणि कारयेत् ॥ १.१५३.९६ ॥
ଧନାର୍ଥୀ ଧନାର୍ଥୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି ତାହା ସହ ସମ୍ପର୍କ ରହେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ବାକି ରଖି କରାଇବା ଉଚିତ।
1.153.97
संग्रहे विग्रहे चैव यत्नः कार्योऽनसूयता ।
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ॥ १.१५३.९७ ॥
ସଂଗ୍ରହ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ, ଅସୂୟାରହିତ ହୋଇ। ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଯତ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ସାହ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।
1.153.98
नास्य कृत्यानि बुध्येरन्मित्राणि रिपवस्तथा ।
आरब्धान्येव पश्येरन्सुपर्यवसितान्यपि ॥ १.१५३.९८ ॥
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ସେମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯଦିଓ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
1.153.99
भीतवत्संविधातव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहर्तव्यमभीतवत् ॥ १.१५३.९९ ॥
ଭୟ ନ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଭୟ ଆସିଲେ ତାହା ଦେଖି ନିର୍ଭୟ ପରି ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ।
1.153.100
दैवेनोपहतं शत्रुमनुगृह्णाति यो नरः ।
स मृत्युमुपगृह्णाति गर्भमश्वतरी यथा ॥ १.१५३.१०० ॥
ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଖାଏ, ସେ ଖଚରୀର ଗର୍ଭ ପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ।
1.153.101
अनागतं हि बुध्येत यच्च कार्यं पुरः स्थितम् ।
न तु बुद्धिक्षयात्किंचिदतिक्रामेत्प्रयोजनम् ॥ १.१५३.१०१ ॥
ଅନାଗତ ଓ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିର କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.153.102
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता ।
विभज्य देशकालौ च दैवं धर्मादयस्त्रयः।
नैःश्रेयसौ तु तौ ज्ञेयौ देशकालाविति स्थितिः ॥ १.१५३.१०२ ॥
ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଯତ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ସାହ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦେଶ-କାଳ, ଦୈବ ଓ ଧର୍ମାଦି ତିନିକୁ ବିଭାଗ କରି ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଦେଶ ଓ କାଳ ହିଁ ପରମ କଲ୍ୟାଣଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ — ଏହା ସ୍ଥିତି।
1.153.103
तालवत्कुरुते मूलं बालः शत्रुरुपेक्षितः ।
गहनेऽग्निरिवोत्सृष्टः क्षिप्रं संजायते महान् ॥ १.१५३.१०३ ॥
ତାଳଗଛ ପରି ମୂଳ ଗାଡ଼େ, ଅବହେଳିତ ଶିଶୁ ଶତ୍ରୁ ସେହିପରି ମୂଳ ଗାଡ଼େ। ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ମହାନ ହୁଏ।
1.153.104
अग्निस्तोकमिवात्मानं सन्धुक्षयति यो नरः ।
स वर्धमानो ग्रसते महान्तमपि संचयम् ॥ १.१५३.१०४ ॥
ଯେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ପରି ଜଳାଏ, ସେ ବଢ଼ି ବିଶାଳ ସଞ୍ଚୟକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାସ କରେ।
1.153.105
आदावेव ददानीति प्रियं ब्रूयान्निरर्थकम् ॥ १.१५३.१०५ ॥
ପ୍ରଥମରୁ ହିଁ 'ମୁଁ ଦେବି' ବୋଲି ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବ, କିନ୍ତୁ ତାହା ନିରର୍ଥକ ହେଉ।
1.153.106
आशां कालवतीं कुर्यात्कालं विघ्नेन योजयेत् ।
विघ्नं निमित्ततो ब्रूयान्निमित्तं वाऽपि हेतुतः ॥ १.१५३.१०६ ॥
ଆଶାକୁ କାଳ ସହ ବାନ୍ଧିବ; କାଳକୁ ବିଘ୍ନ ସହ ଯୋଡ଼ିବ। ବିଘ୍ନକୁ ନିମିତ୍ତରେ କହିବ, ଏବଂ ନିମିତ୍ତକୁ ହେତୁରେ କହିବ।
1.153.107
क्षुरो भूत्वा हरेत्प्राणान्निशितः कालसाधनः ।
प्रतिच्छन्नो लोमहारी द्विषतां परिकर्तनः ॥ १.१५३.१०७ ॥
ଧାରୁଆ କ୍ଷୁର ହୋଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରାଣ ହରଣ କରିବ; ତାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, କାଳର ସାଧନ, ଲୁଚି ରହିବା, କେଶ କାଟିବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚାରିପାଶେ କାଟିବା ହେଉ।
1.153.108
पाण्डवेषु यथान्यायमन्येषु च कुरूद्वह ।
वर्तमानो न मज्जेस्त्वं तथा कृत्यं समाचर ॥ १.१५३.१०८ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ନ୍ୟାୟରେ ଆଚରଣ କରି ତୁମେ ବୁଡ଼ିଯାଅ ନାହିଁ; ସେହିପରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର।
1.153.109
सर्वकल्याणसंपन्नो विशिष्ट इति निश्चयः ।
तस्मात्त्वं पाण्डुपुत्रेभ्यो रक्षात्मानं नराधिप ॥ १.१५३.१०९ ॥
ସମସ୍ତ କଲ୍ୟାଣଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଅତଏବ ହେ ନରାଧିପ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର।
1.153.110
भ्रातृव्या बलवन्तस्ते पाण्डुपुत्रा नराधिप ।
पश्चात्तापो यथा न स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ १.१५३.११० ॥
ହେ ନରାଧିପ, ତୁମର ଭାଇ-ଶତ୍ରୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ବଳବାନ। ପରେ ଅନୁତାପ ନ ହେବା ପରି ନୀତି ସ୍ଥିର କର।
1.153.111
एवमुक्त्वा संप्रतस्थे कणिकः स्वगृहं ततः ।
धृतराष्ट्रोऽपि कौरव्यः शोकार्तः समपद्यत ॥ १.१५३.१११ ॥
ଏହା କହି କଣିକ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲା। କୌରବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।