Mahābhārata · Adhyāya 1.172
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.172.1
न सन्तापस्त्वया कार्यः प्राकृतेनेव कर्हिचित् ।
न हि सन्तापकालोऽयं वैद्यस्य तव विद्यते ॥ १.१७२.१ ॥
Nunca debes afligirte como una persona común; este no es tiempo de aflicción, pues tú eres un sabio.
1.172.2
अवश्यं निधनं सर्वैर्गन्तव्यमिह मानवैः ।
अवश्यभाविन्यर्थे वै संतापो नेह विद्यते ॥ १.१७२.२ ॥
Todos los seres humanos deben ciertamente encontrar la muerte en este mundo; por aquello que inevitablemente ha de suceder, aquí no hay aflicción.
1.172.3
भार्या पुत्रोऽथ दुहिता सर्वमात्मार्थमिष्यते ।
व्यथां जहि सुबुद्ध्या त्वं स्वयं यास्यामि तत्र च ॥ १.१७२.३ ॥
La esposa, el hijo y la hija son todos queridos por el propio bien de uno. Abandona la aflicción con buen juicio; yo misma iré también allí.
1.172.4
एतद्धि परमं नार्याः कार्यं लोके सनातनम् ।
प्राणानपि परित्यज्य यद्भर्तुर्हितमाचरेत् ॥ १.१७२.४ ॥
Este es el deber supremo y eterno de la mujer en el mundo: renunciar incluso a la vida y obrar por el bien de su esposo.
1.172.5
तच्च तत्र कृतं कर्म तवापीदं सुखावहम् ।
भवत्यमुत्र चाक्षय्यं लोकेऽस्मिंश्च यशस्करम् ॥ १.१७२.५ ॥
Aquella acción realizada allí también te traerá felicidad; es imperecedera en el otro mundo y trae renombre en este.
1.172.6
एष चैव गुरुर्धर्मो यं प्रवक्ष्याम्यहं तव ।
अर्थश्च तव धर्मश्च भूयानत्र प्रदृश्यते ॥ १.१७२.६ ॥
Y este es el deber grave que voy a enseñarte; aquí se ven mayores tanto tu provecho como tu dharma.
1.172.7
यदर्थमिष्यते भार्या प्राप्तः सोऽर्थस्त्वया मयि ।
कन्या चैका कुमारश्च कृताहमनृणा त्वया ॥ १.१७२.७ ॥
El fin para el que se desea una esposa, ese fin lo has alcanzado en mí. Hay una hija y un hijo; por ti he quedado libre de deuda.
1.172.8
समर्थः पोषणे चासि सुतयो रक्षणे तथा ।
न त्वहं सुतयोः शक्ता तथा रक्षणपोषणे ॥ १.१७२.८ ॥
Tú eres capaz de sustentar y también de proteger a los dos hijos; pero yo no soy capaz de proteger y sustentar a los dos hijos.
1.172.9
मम हि त्वद्विहीनायाः सर्वप्राणधनेश्वर ।
कथं स्यातां सुतौ बालौ भरेयं च कथं त्वहम् ॥ १.१७२.९ ॥
¡Oh señor de toda mi vida y riqueza! Sin ti, ¿cómo vivirían mis dos hijos pequeños, y cómo los sustentaría yo?
1.172.10
कथं हि विधवाऽनाथा बालपुत्रा विना त्वया ।
मिथुनं जीवयिष्यामि स्थिता साधुगते पथि ॥ १.१७२.१० ॥
¿Cómo, viuda y desamparada, sin ti, con hijos pequeños, de pie en el camino de quien ya partió por la senda de los justos, sustentaré yo a esta pareja?
1.172.11
अहं कृतावलेपैश्च प्रार्थ्यमानामिमां सुताम् ।
अयुक्तैस्तव संबन्धे कथं शक्ष्यामि रक्षितुम् ॥ १.१७२.११ ॥
Mientras hombres arrogantes, indignos de tu alianza, piden a esta hija mía, ¿cómo podré protegerla?
1.172.12
उत्सृष्टमामिषं भूमौ प्रार्थयन्ति यथा खगाः ।
प्रार्थयन्ति जनाः सर्वे पतिहीनां तथा स्त्रियम् ॥ १.१७२.१२ ॥
Como las aves buscan la carne arrojada al suelo, así todos los hombres codician a la mujer sin marido.
1.172.13
साऽहं विचाल्यमाना वै प्रार्थ्यमाना दुरात्मभिः ।
स्थातुं पथि न शक्ष्यामि सज्जनेष्टे द्विजोत्तम ॥ १.१७२.१३ ॥
Sacudida y codiciada por hombres perversos, no podré mantenerme firme en el camino, oh querido de los buenos, el mejor de los dvijas.
1.172.14
स्त्रीजन्म गर्हितं नाथ लोके दुष्टजनाकुले ।
मातापित्रोर्वशे कन्या प्रौढा भर्तृवशे तथा ॥ १.१७२.१४ ॥
Oh señor, en un mundo lleno de gente perversa, nacer mujer es censurable. La doncella está bajo el control de madre y padre, y la mujer madura bajo el control de su esposo.
1.172.15
अभावे चानयोः पुत्रे खतन्त्रा स्त्री विगर्हिता ॥ १.१७२.१५ ॥
Y cuando estos dos faltan, aun con un hijo, la mujer independiente es censurada.
1.172.16
अनाथत्वं स्त्रियो द्वारं दुष्टानां विवृतं हि तत् ।
वस्त्रखण्डं घृताक्तं हि यथा संकृष्यते श्वभिः ॥ १.१७२.१६ ॥
Carecer de protector es, para una mujer, una puerta abierta a los perversos, como un trozo de tela untado de mantequilla clarificada es arrastrado por perros.
1.172.17
कथं तव कुलस्यैकमिमं बालमनागसम् ।
पितृपैतामहे मार्गे नियोक्तुमहमुत्सहे ॥ १.१७२.१७ ॥
¿Cómo me atrevo a encaminar a este único niño inocente de tu linaje por el camino de los padres y abuelos?
1.172.18
कथं शक्ष्यामि बालेऽस्मिन्गुणानाधातुमीप्सितान् ।
अनाथे सर्वतो लुप्ते यथा त्वं धर्मदर्शिवान् ॥ १.१७२.१८ ॥
¿Cómo podré infundir en este niño las virtudes deseadas, si, sin protector y arruinada por todas partes, estoy perdida, como tú fuiste quien veía el dharma?
1.172.19
इमामपि च ते बालामनाथां परिभूय माम् ।
अनर्हाः प्रार्थयिष्यन्ति शूद्रा वेदश्रुतिं यथा ॥ १.१७२.१९ ॥
Y también esta tu joven hija, después de despreciarme, los śūdras indignos la desearán, como desean oír el Veda.
1.172.20
तां चेदहं न दित्सेयं सद्गुणैरुपबृंहिताम् ।
प्रमथ्यैनां हरेयुस्ते हविर्ध्वाङ्क्षा इवाध्वरात् ॥ १.१७२.२० ॥
Si no se la diera, aunque esté dotada de buenas cualidades, la arrebatarían por la fuerza, como los cuervos arrebatan la ofrenda del sacrificio.
1.172.21
संप्रेक्षमाणा पुत्रीं ते नानुरूपमिवात्मनः ।
अनर्हवशमापन्नामिमां चापि सुतां तव ॥ १.१७२.२१ ॥
Viendo a tu hija, que no le corresponde, caída bajo el dominio de los indignos, y también a esta tu hija.
1.172.22
अवज्ञाता च लोकेषु तथान्मानमजानती ।
अवलिप्तैरैर्ब्रह्मन्मरिष्यामि न संशयः ॥ १.१७२.२२ ॥
Despreciada en los mundos, sin conocerme a mí misma, oh brahmín, moriré a manos de los arrogantes; no hay duda.
1.172.23
तौ च हीनौ मया बालौ त्वया चैव तथात्मजौ ।
विनश्येतां न सन्देहो मत्स्याविव जलक्षये ॥ १.१७२.२३ ॥
Y esos dos niños pequeños, privados de mí y también de ti, tus hijos, perecerán como dos peces cuando el agua se seca. No hay duda.
1.172.24
त्रितयं सर्वथाप्येवं विनशिष्यत्यसंशयम् ।
त्वया विहीनं तस्मात्त्वं मां परित्यक्तुमर्हसि ॥ १.१७२.२४ ॥
Los tres perecerán de todas las maneras así, sin duda. Por eso te corresponde abandonarme, pues sin ti...
1.172.25
व्युष्टिरेषा परा स्त्रीणां पूर्वं भर्तुः परा गतिः ।
ननु ब्रह्मन्सपुत्राणामिति धर्मविदो विदुः ॥ १.१७२.२५ ॥
Esta es la suprema fortuna de las mujeres; el esposo es, ante todo, su suprema refugio. Oh brahmán, los conocedores del dharma lo saben así para quien tiene hijos.
1.172.26
अनिष्टमिह पुत्राणां विषये परिवर्तितुम् ।
हरिद्राञ्जनपुष्पादिसौमङ्गल्ययुता सती ॥ १.१७२.२६ ॥
Aquí no conviene que sobrevenga desgracia a los hijos; la esposa fiel, adornada con las señales auspiciosas de cúrcuma, colirio, flores y demás.
1.172.27
मरणं याति या भर्तुस्तद्दत्तजलपायिनी ।
भर्तृपादार्पितमनाः सा याति गिरिजापदम् ॥ १.१७२.२७ ॥
La que, al morir su esposo, bebe el agua que él le dio y entrega su mente a los pies del esposo, va a la morada de Girijā (Pārvatī).
1.172.28
गिराजायाः सखी भूत्वा मोदते नगकन्यया ।
मितं ददाति हि पिता मितं माता मितं सुतः ॥ १.१७२.२८ ॥
Hecha amiga de Girijā, se alegra con la hija de la montaña. El padre da con medida, la madre da con medida, y el hijo da con medida.
1.172.29
अमितस्य हि दातारं का पतिं नाभिनन्दति ।
आश्रमाश्चाग्निसंस्कारा जपहोमव्रतानि च ॥ १.१७२.२९ ॥
¿Qué mujer no se alegraría de un esposo que da sin medida? Las etapas de la vida, los ritos del fuego, la recitación, las ofrendas y los votos se cumplen a través de él.
1.172.30
स्त्रीणां नैते विधातव्या विना पतिमनिन्दितम् ।
क्षमा शौचमनाहारमेतावद्विहितं स्त्रियाः ॥ १.१७२.३० ॥
Sin un esposo intachable, las mujeres no deben emprender estas cosas. Para la mujer solo se prescriben tanto la paciencia, la pureza y el ayuno.
1.172.31
परित्यक्तः सुतश्चायं दुहितेयं तथा मया ।
बान्धवाश्च परित्यक्तास्त्वदर्थं जीवितं च मे ॥ १.१७२.३१ ॥
He abandonado a este hijo y a esta hija también, y he abandonado a mis parientes por tu causa, y mi propia vida.
1.172.32
यज्ञैस्तपोभिर्नियमैर्दानैश्च विविधैस्तथा ।
विशिष्यते स्त्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते स्थितिः ॥ १.१७२.३२ ॥
La firmeza constante de una mujer en lo que es querido y beneficioso para su esposo supera a los sacrificios, las austeridades, los votos y las diversas donaciones.
1.172.33
तदिदं यच्चिकीर्षामि धर्मं परमसंमतम् ।
इष्टं चैव हितं चैव तव चैव कुलस्य च ॥ १.१७२.३३ ॥
Por eso, lo que deseo hacer es el dharma más altamente aprobado, deseable y beneficioso, tanto para ti como para la familia.
1.172.34
इष्टानि चाप्यपत्यानि द्रव्याणि सुहृदः प्रियाः ।
आपद्धर्मप्रमोक्षाय भार्या चापि सतां मतम् ॥ १.१७२.३४ ॥
Los hijos queridos, la riqueza y los amigos queridos; y también la esposa, para liberarse por el dharma de la adversidad, es considerada por los buenos como un sacrificio admisible.
1.172.35
आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि ।
आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ १.१७२.३५ ॥
Para la adversidad se debe proteger la riqueza; a las esposas se les debe proteger incluso con riqueza; y uno debe protegerse siempre tanto con esposas como con riqueza.
1.172.36
दृष्टादृष्टफलार्थं हि भार्या पुत्रो धनं गृहम् ।
सर्वमेतद्विधातव्यं बुधानामेष निश्चयः ॥ १.१७२.३६ ॥
Por los frutos visibles e invisibles, la esposa, el hijo, la riqueza y la casa deben ser todos cuidados; esta es la firme convicción de los sabios.
1.172.37
एकतो वा कुलं कृत्स्नमात्मा वा कुलवर्धनः ।
उभयोः कोधिको विद्वन्नात्मा चैवाधिकः कुलात् ॥ १.१७२.३७ ॥
Por un lado, toda la familia; por otro, el ātman que hace crecer la familia. Oh sabio, de los dos, el ātman es ciertamente superior a la familia.
1.172.38
आत्मनो विद्यमानत्वाद्भुवनानि चतुर्दश ।
विद्यन्ते द्विजशार्दूल आतमा रक्ष्यस्ततस्त्वया ॥ १.१७२.३८ ॥
Porque el ātman existe, existen los catorce mundos. Oh tigre entre los nacidos dos veces, por tanto debes proteger el ātman.
1.172.39
आत्मन्यविद्यमाने चेदस्य नास्तीह किंचन ।
एतज्जगदिदं सर्वमात्मना न समं किल ॥ १.१७२.३९ ॥
Si el ātman no existe, nada de él permanece aquí. Todo este mundo, en verdad, no es igual al ātman.
1.172.40
स कुरुष्व मया कार्यं तारयात्मानमात्मना ।
अनुजानीही मामार्य सुतौ मे परिपालय ॥ १.१७२.४० ॥
Por tanto, cumple tu deber a través de mí; sálvate por ti mismo. Oh noble, concédeme permiso y protege a mis dos hijos.
1.172.41
अवध्याः स्त्रिय इत्याहुर्धर्मज्ञा धर्मनिश्चये ।
धर्मज्ञान्राक्षसानाहुर्न हन्यात्स च मामपि ॥ १.१७२.४१ ॥
Los conocedores del dharma, al determinar el dharma, dicen que las mujeres no deben ser muertas; y de los rākṣasas que conocen el dharma dicen que él tampoco debe matarme a mí.
1.172.42
निःसंशयं वधः पुंसां स्त्रीणां संशयितो वधः ।
अतो मामेव धर्मज्ञ प्रस्थापयितुमर्हसि ॥ १.१७२.४२ ॥
La muerte de los hombres es cierta; la de las mujeres es dudosa. Por tanto, oh conocedor del dharma, debes enviarme a mí.
1.172.43
भुक्तं प्रियाण्यवाप्तानि धर्मश्च चरितो मया ।
त्वच्छुश्रूषणसंभूता कीर्तिश्चाप्यतुला मम।
त्वत्प्रसूतिः प्रिया प्राप्ता न मां तप्स्यत्यजीवितं ॥ १.१७२.४३ ॥
He disfrutado de los placeres queridos y he practicado el dharma; por servirte he obtenido una fama incomparable. Los hijos amados nacidos de ti son mi logro; vivir sin ti no me atormentará.
1.172.44
जातपुत्रा च वृद्धा च प्रियकामा च ते सदा ।
समीक्ष्यैतदहं सर्वं व्यवसायं करोम्यतः ॥ १.१७२.४४ ॥
Han nacido los hijos, soy anciana, y siempre he deseado tu bien. Habiendo considerado todo esto, tomo esta resolución.
1.172.45
उत्सृज्यापि हि मामार्य प्राप्स्यस्यन्यामपि स्त्रियम् ।
ततः प्रतिष्ठितो धर्मो भविष्यति पुनस्तव ॥ १.१७२.४५ ॥
¡Oh noble, aun abandonándome, obtendrás otra esposa; entonces tu dharma será restablecido.
1.172.46
न चाप्यधर्मः कल्याण बहुपत्नीकता नृणाम् ।
स्त्रीणामधर्मः सुमहान्भर्तुः पूर्वस्य लङ्घने ॥ १.१७२.४६ ॥
¡Oh bondadoso, no es pecado para los hombres tener muchas esposas; pero para las mujeres, violar al primer esposo es un gran pecado.
1.172.47
एतत्सर्वं समीक्ष्य त्वमात्मत्यागं च गर्हितम् ।
आत्मानं तारयाद्याशु कुलं चेमौ च दारकौ ॥ १.१७२.४७ ॥
Habiendo considerado todo esto, abandona el sacrificio de ti mismo, que es condenable; sálvate ahora, rápidamente, y a la familia y a estos dos hijos.
1.172.48
एवमुक्तस्तया भर्ता तां समालिङ्ग्य भारत ।
मुमोच बाष्पं शनकैः सभार्यो भृशदुःखितः ॥ १.१७२.४८ ॥
Así interpelado por ella, oh Bharata, el esposo la abrazó y, muy afligido, derramó lágrimas lentamente junto a su esposa.
1.172.49
मैवं वद त्वं कल्याणि तिष्ठ चेह सुमध्यमे ।
न तु भार्यां त्यजेत्प्राज्ञः पुत्रान्वापि कदाचन ॥ १.१७२.४९ ॥
No digas eso, oh auspiciosa; quédate aquí, oh de cintura esbelta. El sabio nunca debe abandonar a su esposa ni a sus hijos.
1.172.50
विशेषतः स्त्रियं रक्षेत्पुरुषो बुद्धिमानिह ।
त्यक्त्वा तु पुरुषो जीवेन्न हातव्यानिमान्सदा।
न वेत्ति कामं धर्मं च अर्थं मोक्षं च तत्त्वतः ॥ १.१७२.५० ॥
El hombre sabio debe proteger especialmente a su esposa. Quien vive abandonándolas nunca debe desamparar a estas. Quien no conoce verdaderamente el deseo, el deber, la riqueza y la liberación está engañado.