ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.172
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.172.1
न सन्तापस्त्वया कार्यः प्राकृतेनेव कर्हिचित् ।
न हि सन्तापकालोऽयं वैद्यस्य तव विद्यते ॥ १.१७२.१ ॥
ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ।
1.172.2
अवश्यं निधनं सर्वैर्गन्तव्यमिह मानवैः ।
अवश्यभाविन्यर्थे वै संतापो नेह विद्यते ॥ १.१७२.२ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
1.172.3
भार्या पुत्रोऽथ दुहिता सर्वमात्मार्थमिष्यते ।
व्यथां जहि सुबुद्ध्या त्वं स्वयं यास्यामि तत्र च ॥ १.१७२.३ ॥
ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ — ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸੁਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ।
1.172.4
एतद्धि परमं नार्याः कार्यं लोके सनातनम् ।
प्राणानपि परित्यज्य यद्भर्तुर्हितमाचरेत् ॥ १.१७२.४ ॥
ਔਰਤ ਦਾ ਇਹੀ ਪਰਮ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ — ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਤੀ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ।
1.172.5
तच्च तत्र कृतं कर्म तवापीदं सुखावहम् ।
भवत्यमुत्र चाक्षय्यं लोकेऽस्मिंश्च यशस्करम् ॥ १.१७२.५ ॥
ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਉਹ ਕਰਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਖੁੱਟ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
1.172.6
एष चैव गुरुर्धर्मो यं प्रवक्ष्याम्यहं तव ।
अर्थश्च तव धर्मश्च भूयानत्र प्रदृश्यते ॥ १.१७२.६ ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਧਰਮ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਵਧੇਰੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
1.172.7
यदर्थमिष्यते भार्या प्राप्तः सोऽर्थस्त्वया मयि ।
कन्या चैका कुमारश्च कृताहमनृणा त्वया ॥ १.१७२.७ ॥
ਜਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਪਤਨੀ ਚਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਕਸਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
1.172.8
समर्थः पोषणे चासि सुतयो रक्षणे तथा ।
न त्वहं सुतयोः शक्ता तथा रक्षणपोषणे ॥ १.१७२.८ ॥
ਤੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ; ਪਰ ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
1.172.9
मम हि त्वद्विहीनायाः सर्वप्राणधनेश्वर ।
कथं स्यातां सुतौ बालौ भरेयं च कथं त्वहम् ॥ १.१७२.९ ॥
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?
1.172.10
कथं हि विधवाऽनाथा बालपुत्रा विना त्वया ।
मिथुनं जीवयिष्यामि स्थिता साधुगते पथि ॥ १.१७२.१० ॥
ਵਿਧਵਾ ਤੇ ਅਨਾਥ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਗਏ ਤੇਰੇ ਪੈਂਡੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਾਂਗੀ?
1.172.11
अहं कृतावलेपैश्च प्रार्थ्यमानामिमां सुताम् ।
अयुक्तैस्तव संबन्धे कथं शक्ष्यामि रक्षितुम् ॥ १.१७२.११ ॥
ਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸੰਬੰਧ ਲਈ ਅਯੋਗ ਲੋਕ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਾਂਗੀ?
1.172.12
उत्सृष्टमामिषं भूमौ प्रार्थयन्ति यथा खगाः ।
प्रार्थयन्ति जनाः सर्वे पतिहीनां तथा स्त्रियम् ॥ १.१७२.१२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਮਾਸ ਲਈ ਪੰਛੀ ਝਪਟਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਤੀ-ਹੀਣ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੋਚਦੇ ਹਨ।
1.172.13
साऽहं विचाल्यमाना वै प्रार्थ्यमाना दुरात्मभिः ।
स्थातुं पथि न शक्ष्यामि सज्जनेष्टे द्विजोत्तम ॥ १.१७२.१३ ॥
ਮੈਂ ਡੋਲਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਦੁਰਾਤਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਾਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗੀ, ਹੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ।
1.172.14
स्त्रीजन्म गर्हितं नाथ लोके दुष्टजनाकुले ।
मातापित्रोर्वशे कन्या प्रौढा भर्तृवशे तथा ॥ १.१७२.१४ ॥
ਹੇ ਨਾਥ, ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਜਨਮ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਕੁਆਰੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੱਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹਾ ਪਤੀ ਦੇ ਵੱਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
1.172.15
अभावे चानयोः पुत्रे खतन्त्रा स्त्री विगर्हिता ॥ १.१७२.१५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਵੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਇਸਤਰੀ ਨਿੰਦਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1.172.16
अनाथत्वं स्त्रियो द्वारं दुष्टानां विवृतं हि तत् ।
वस्त्रखण्डं घृताक्तं हि यथा संकृष्यते श्वभिः ॥ १.१७२.१६ ॥
ਅਨਾਥ ਹੋਣਾ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਘਿਓ ਲਿਬੜੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ।
1.172.17
कथं तव कुलस्यैकमिमं बालमनागसम् ।
पितृपैतामहे मार्गे नियोक्तुमहमुत्सहे ॥ १.१७२.१७ ॥
ਤੇਰੇ ਕੁਲ ਦੇ ਇਸ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਾਂ?
1.172.18
कथं शक्ष्यामि बालेऽस्मिन्गुणानाधातुमीप्सितान् ।
अनाथे सर्वतो लुप्ते यथा त्वं धर्मदर्शिवान् ॥ १.१७२.१८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਧਰਮਦਰਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਨਾਥ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਲਕ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਾਂਗੀ?
1.172.19
इमामपि च ते बालामनाथां परिभूय माम् ।
अनर्हाः प्रार्थयिष्यन्ति शूद्रा वेदश्रुतिं यथा ॥ १.१७२.१९ ॥
ਤੇਰੀ ਇਹ ਬਾਲੜੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਗ ਸ਼ੂਦਰ ਵੇਦ-ਸ਼ਰਵਣ ਵਾਂਗ ਚਾਹੁਣਗੇ।
1.172.20
तां चेदहं न दित्सेयं सद्गुणैरुपबृंहिताम् ।
प्रमथ्यैनां हरेयुस्ते हविर्ध्वाङ्क्षा इवाध्वरात् ॥ १.१७२.२० ॥
ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਯੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਿ ਨੂੰ ਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਣਗੇ।
1.172.21
संप्रेक्षमाणा पुत्रीं ते नानुरूपमिवात्मनः ।
अनर्हवशमापन्नामिमां चापि सुतां तव ॥ १.१७२.२१ ॥
ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਅਯੋਗਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪਈ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀ।
1.172.22
अवज्ञाता च लोकेषु तथान्मानमजानती ।
अवलिप्तैरैर्ब्रह्मन्मरिष्यामि न संशयः ॥ १.१७२.२२ ॥
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਦਰੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੰਕਾਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮੈਂ ਮਰਾਂਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.172.23
तौ च हीनौ मया बालौ त्वया चैव तथात्मजौ ।
विनश्येतां न सन्देहो मत्स्याविव जलक्षये ॥ १.१७२.२३ ॥
ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋ ਬਾਲਕ, ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਣ ਤੇ ਦੋ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.172.24
त्रितयं सर्वथाप्येवं विनशिष्यत्यसंशयम् ।
त्वया विहीनं तस्मात्त्वं मां परित्यक्तुमर्हसि ॥ १.१७२.२४ ॥
ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਯੋਗ ਹੈ।
1.172.25
व्युष्टिरेषा परा स्त्रीणां पूर्वं भर्तुः परा गतिः ।
ननु ब्रह्मन्सपुत्राणामिति धर्मविदो विदुः ॥ १.१७२.२५ ॥
ਇਹੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁਭਾਗ ਹੈ; ਪਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਲਈ ਇਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.172.26
अनिष्टमिह पुत्राणां विषये परिवर्तितुम् ।
हरिद्राञ्जनपुष्पादिसौमङ्गल्ययुता सती ॥ १.१७२.२६ ॥
ਇੱਥੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਟ ਵਾਪਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਹਲਦੀ, ਕਾਜਲ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਸੁਹਾਗ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਸਤੀ।
1.172.27
मरणं याति या भर्तुस्तद्दत्तजलपायिनी ।
भर्तृपादार्पितमनाः सा याति गिरिजापदम् ॥ १.१७२.२७ ॥
ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਲ ਪੀਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.172.28
गिराजायाः सखी भूत्वा मोदते नगकन्यया ।
मितं ददाति हि पिता मितं माता मितं सुतः ॥ १.१७२.२८ ॥
ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਸਖੀ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਪਰਬਤ-ਕੰਨਿਆ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਸੀਮਤ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਸੀਮਤ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1.172.29
अमितस्य हि दातारं का पतिं नाभिनन्दति ।
आश्रमाश्चाग्निसंस्कारा जपहोमव्रतानि च ॥ १.१७२.२९ ॥
ਅਪਰਿਮਿਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ? ਆਸ਼ਰਮ, ਅਗਨੀ-ਸੰਸਕਾਰ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵੀ (ਪਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)।
1.172.30
स्त्रीणां नैते विधातव्या विना पतिमनिन्दितम् ।
क्षमा शौचमनाहारमेतावद्विहितं स्त्रियाः ॥ १.१७२.३० ॥
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇਹ ਨਾ ਕਰਨ। ਖਿਮਾ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਇੰਨਾ ਹੀ ਵਿਹਿਤ ਹੈ।
1.172.31
परित्यक्तः सुतश्चायं दुहितेयं तथा मया ।
बान्धवाश्च परित्यक्तास्त्वदर्थं जीवितं च मे ॥ १.१७२.३१ ॥
ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਹ ਧੀ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਬੰਧੂਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗਿਆ ਹੈ।
1.172.32
यज्ञैस्तपोभिर्नियमैर्दानैश्च विविधैस्तथा ।
विशिष्यते स्त्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते स्थितिः ॥ १.१७२.३२ ॥
ਯੱਗਾਂ, ਤਪਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਹੈ।
1.172.33
तदिदं यच्चिकीर्षामि धर्मं परमसंमतम् ।
इष्टं चैव हितं चैव तव चैव कुलस्य च ॥ १.१७२.३३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸੰਮਤ ਧਰਮ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਕੁਲ ਲਈ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।
1.172.34
इष्टानि चाप्यपत्यानि द्रव्याणि सुहृदः प्रियाः ।
आपद्धर्मप्रमोक्षाय भार्या चापि सतां मतम् ॥ १.१७२.३४ ॥
ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਧਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ; ਆਪਦ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ (ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਨਹੀਂ) ਹੈ।
1.172.35
आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि ।
आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ १.१७२.३५ ॥
ਆਪਤ ਲਈ ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਧਨ ਨਾਲ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਸਦਾ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
1.172.36
दृष्टादृष्टफलार्थं हि भार्या पुत्रो धनं गृहम् ।
सर्वमेतद्विधातव्यं बुधानामेष निश्चयः ॥ १.१७२.३६ ॥
ਦਿੱਸਣ ਅਤੇ ਅਣਦਿੱਸਣ ਫਲਾਂ ਲਈ ਹੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਘਰ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਭਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
1.172.37
एकतो वा कुलं कृत्स्नमात्मा वा कुलवर्धनः ।
उभयोः कोधिको विद्वन्नात्मा चैवाधिकः कुलात् ॥ १.१७२.३७ ॥
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰਾ ਕੁਲ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਤਮਾ ਹੀ ਕੁਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।
1.172.38
आत्मनो विद्यमानत्वाद्भुवनानि चतुर्दश ।
विद्यन्ते द्विजशार्दूल आतमा रक्ष्यस्ततस्त्वया ॥ १.१७२.३८ ॥
ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨ ਹਨ। ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
1.172.39
आत्मन्यविद्यमाने चेदस्य नास्तीह किंचन ।
एतज्जगदिदं सर्वमात्मना न समं किल ॥ १.१७२.३९ ॥
ਜੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1.172.40
स कुरुष्व मया कार्यं तारयात्मानमात्मना ।
अनुजानीही मामार्य सुतौ मे परिपालय ॥ १.१७२.४० ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਰ। ਹੇ ਆਰਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
1.172.41
अवध्याः स्त्रिय इत्याहुर्धर्मज्ञा धर्मनिश्चये ।
धर्मज्ञान्राक्षसानाहुर्न हन्यात्स च मामपि ॥ १.१७२.४१ ॥
ਧਰਮਜ੍ਞ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਵੱਧ ਹਨ। ਧਰਮਜ੍ਞ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰੇ।
1.172.42
निःसंशयं वधः पुंसां स्त्रीणां संशयितो वधः ।
अतो मामेव धर्मज्ञ प्रस्थापयितुमर्हसि ॥ १.१७२.४२ ॥
ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਵਧ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਸੰਦੇਹਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.172.43
भुक्तं प्रियाण्यवाप्तानि धर्मश्च चरितो मया ।
त्वच्छुश्रूषणसंभूता कीर्तिश्चाप्यतुला मम।
त्वत्प्रसूतिः प्रिया प्राप्ता न मां तप्स्यत्यजीवितं ॥ १.१७२.४३ ॥
ਮੈਂ ਪਿਆਰੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੀਰਤੀ ਵੀ ਮੈਂ ਪਾਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਪਿਆਰੀ ਸੰਤਾਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਣਾ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
1.172.44
जातपुत्रा च वृद्धा च प्रियकामा च ते सदा ।
समीक्ष्यैतदहं सर्वं व्यवसायं करोम्यतः ॥ १.१७२.४४ ॥
ਪੁੱਤਰ ਜੰਮ ਪਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
1.172.45
उत्सृज्यापि हि मामार्य प्राप्स्यस्यन्यामपि स्त्रियम् ।
ततः प्रतिष्ठितो धर्मो भविष्यति पुनस्तव ॥ १.१७२.४५ ॥
ਹੇ ਆਰਯ, ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਤਦ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
1.172.46
न चाप्यधर्मः कल्याण बहुपत्नीकता नृणाम् ।
स्त्रीणामधर्मः सुमहान्भर्तुः पूर्वस्य लङ्घने ॥ १.१७२.४६ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣ, ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਕਈ ਪਤਨੀਆਂ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਧਰਮ ਹੈ।
1.172.47
एतत्सर्वं समीक्ष्य त्वमात्मत्यागं च गर्हितम् ।
आत्मानं तारयाद्याशु कुलं चेमौ च दारकौ ॥ १.१७२.४७ ॥
ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਆਤਮ-ਤਿਆਗ ਛੱਡੋ। ਹੁਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਕੁਲ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਓ।
1.172.48
एवमुक्तस्तया भर्ता तां समालिङ्ग्य भारत ।
मुमोच बाष्पं शनकैः सभार्यो भृशदुःखितः ॥ १.१७२.४८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਏ।
1.172.49
मैवं वद त्वं कल्याणि तिष्ठ चेह सुमध्यमे ।
न तु भार्यां त्यजेत्प्राज्ञः पुत्रान्वापि कदाचन ॥ १.१७२.४९ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਆਖ; ਹੇ ਸੁਮਧਿਅਮਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ।
1.172.50
विशेषतः स्त्रियं रक्षेत्पुरुषो बुद्धिमानिह ।
त्यक्त्वा तु पुरुषो जीवेन्न हातव्यानिमान्सदा।
न वेत्ति कामं धर्मं च अर्थं मोक्षं च तत्त्वतः ॥ १.१७२.५० ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਕਾਮ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ (ਉਹ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਹੈ)।