Mahābhārata · Adhyāya 1.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

1.2.1

समन्तपञ्चकमिति यदुक्तं सूतनन्दन ।
एतत्सर्वं यथातत्त्वं श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.२.१ ॥

Hijo de Sūta, deseamos oír todo lo que se dijo sobre Samantapañcaka, tal como es en verdad.

1.2.2

शृणुध्वं मम भो विप्रा ब्रुवतश्च कथाः शुभाः ।
समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुमर्हथ सत्तमाः ॥ १.२.२ ॥

Escuchad, oh brahmanes, mis relatos auspiciosos. Oh mejores de los hombres, sois dignos de oír sobre el lugar llamado Samantapañcaka.

1.2.3

त्रेताद्वापरयोः सन्धौ रामः शस्त्रभृतां वरः ।
असकृत्पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः ॥ १.२.३ ॥

En el encuentro de las edades Tretā y Dvāpara, Rāma, el mejor de los portadores de armas, impulsado por la ira, abatió una y otra vez a la casta guerrera real.

1.2.4

स सर्वं क्षत्रमुत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः ।
समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ १.२.४ ॥

Brillando como el fuego, él arrancó por completo a la casta guerrera con su propio vigor y en Samantapañcaka hizo cinco estanques de sangre.

1.2.5

स तेषु रुधिराम्भःसु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः ।
पितॄन्संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ १.२.५ ॥

Cegado por la ira, él satisfizo a los antepasados en aquellos estanques de agua sanguinolenta con sangre, según hemos oído.

1.2.6

अथर्चीकादयोऽभ्येत्य पितरो राममब्रुवन् ।
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ १.२.६ ॥

Entonces Ṛcīka y los demás antepasados se acercaron a Rāma y dijeron: '¡Rāma, Rāma! Oh afortunado, oh descendiente de Bhṛgu, estamos complacidos contigo.'

1.2.7

अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण तव प्रभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यमिच्छसि महाद्युते ॥ १.२.७ ॥

Por esta devoción a tus antepasados y por tu valor, oh señor, que la buena fortuna sea tuya. Elige el don que desees, oh de gran esplendor.

1.2.8

यदि मे पितरः प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ॥ १.२.८ ॥

Si mis antepasados están complacidos, si soy digno de favor, y si, dominado por la ira, destruí la casta guerrera—

1.2.9

अतश्च पापान्मुच्येऽहमेष मे प्रार्थितो वरः ।
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥ १.२.९ ॥

Por tanto, que yo quede libre del pecado: este es el don que he pedido. Y que estos estanques se conviertan en tirthas sagradas, famosas en la tierra por mi causa.

1.2.10

एवं भविष्यतीत्येवं पितरस्तमथाब्रुवन् ।
तं क्षमस्वेति निषिषिधुस्ततः स विरराम ह ॥ १.२.१० ॥

"Así será"—así le dijeron los antepasados. "Perdónalo"—así lo contuvieron; entonces él cesó.

1.2.11

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् ।
समन्तपञ्चकमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ १.२.११ ॥

La región cercana a esos estanques, cuyas aguas son sangre, se llama Samantapañcaka y es proclamada sagrada.

1.2.12

येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते ।
तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १.२.१२ ॥

Por la señal con que se reconoce una región, por ese mismo nombre debe llamarse la región—así dicen los sabios.

1.2.13

अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोरभूत् ।
समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.१३ ॥

Cuando llegó el intervalo entre Kali y Dvāpara, hubo una batalla en Samantapañcaka entre los ejércitos de los Kurus y los Pāṇḍavas.

1.2.14

तस्मिन्परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते ।
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो युयुत्सया ॥ १.२.१४ ॥

En aquella tierra sumamente justa, libre de los defectos del suelo, se reunieron dieciocho akṣauhiṇīs, movidos por el deseo de combatir.

1.2.15

समेत्य तं द्विजास्ताश्च तत्रैव निधं गताः ।
एतन्नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः ॥ १.२.१५ ॥

Oh brahmanes, reunidos allí, se dirigieron a ese mismo lugar; y así se formó este nombre de aquella región.

1.2.16

पुण्यश्च रमणीयश्च स देशो वः प्रकीर्तितः ।
तदेतत्कथितं सर्वं मया ब्राह्मणसत्तमाः
यथा देशः स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु सुव्रताः ॥ १.२.१६ ॥

Aquella región ha sido proclamada a ustedes como sagrada y agradable. Oh mejores de los brahmanes, les he contado todo esto, oh ustedes de buenos votos, cómo aquella región se hizo famosa en los tres mundos.

1.2.17

अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दन ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥ १.२.१७ ॥

Oh hijo de Sūta, deseamos oír todo lo que llamaste akṣauhiṇī, tal como es.

1.2.18

अक्षौहिण्याः परीमाणं नराश्वरथदन्तिनाम् ।
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव ॥ १.२.१८ ॥

Dinos correctamente la medida de la akṣauhiṇī, de hombres, caballos, carros y elefantes, pues todo esto te es conocido.

1.2.19

एको रथो गजश्चैको नराः पञ्च पदातयः ।
त्रयश्च तुरगास्तज्ज्ञैः पत्तिरित्यभिधीयते ॥ १.२.१९ ॥

Un carro, un elefante, cinco soldados de infantería y tres caballos: quienes lo saben lo llaman patti.

1.2.20

पत्तिं तु त्रिगुणामेतामाहुः सेनामुखं बुधाः ।
त्रीणि सेनामुखान्येको गुल्म इत्यभिधीयते ॥ १.२.२० ॥

Los sabios llaman a esta patti triplicada 'frente del ejército'; tres frentes juntos se llaman un gulma.

1.2.21

त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ।
स्मृतास्तिस्रस्तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः ॥ १.२.२१ ॥

Tres gulmas se llaman gaṇa, y tres gaṇas, vāhinī; los doctos recuerdan tres vāhinī como una pṛtanā.

1.2.22

चमूस्तु पृतनास्तिस्रस्तिस्रश्चम्वस्त्वनीकिनी ।
अनीकिनीं दशगुणां प्राहुरक्षौहिणीं बुधाः ॥ १.२.२२ ॥

Tres pṛtanās forman una camū, y tres camū una anīkinī; los sabios llaman akṣauhiṇī a la anīkinī multiplicada por diez.

1.2.23

अक्षौहिण्याः प्रसंख्याता रथानां द्विजसत्तमाः ।
संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ १.२.२३ ॥

Oh, los mejores de los dos veces nacidos: quienes conocen los principios del cálculo establecen que una akṣauhiṇī contiene veintiún mil carros.

1.2.24

शतान्युपरि चैवाष्टौ तथा भूयश्च सप्ततिः ।
गजानां च परीमाणमेतदेव विनिर्दिशेत् ॥ १.२.२४ ॥

Y además ochocientos, y de nuevo setenta: esta es la medida que debe indicarse para los elefantes.

1.2.25

ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि नवैव तु ।
नराणामपि पञ्चाशच्छतानि त्रीणि चानघाः ॥ १.२.२५ ॥

Debe saberse que son cien mil y nueve mil; y de hombres, también trescientos cincuenta, oh sin pecado.

1.2.26

पञ्च षष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च ।
दशोत्तराणि षट् प्राहुर्यथावदिह संख्यया ॥ १.२.२६ ॥

Sesenta y cinco mil, y seiscientos diez caballos; así se dice aquí el número tal como es.

1.2.27

एतामक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वदितो जनाः ।
यां वः कथितवानस्मि विस्तरेण तपोधनाः ॥ १.२.२७ ॥

Las gentes que conocen la verdad de los números llaman a esto akṣauhiṇī, que os he relatado con detalle, oh ricos en austeridad.

1.2.28

एतया संख्यया ह्यासन्कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डिताष्टादशैव तु ॥ १.२.२८ ॥

Con esta misma cuenta hubo en los ejércitos de kurus y pāṇḍavas, oh mejores de los dos nacidos, dieciocho akṣauhiṇīs en total.

1.2.29

समेतास्तत्र वै देशे तत्रैव निधं गताः ।
कौरवान्कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा ॥ १.२.२९ ॥

Reunidos allí mismo, fueron a su perdición; haciendo causa a los kauravas, por obra del tiempo de hechos admirables.

1.2.30

अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् ।
अहानि पञ्च द्रोणस्तु ररक्ष कुरुवाहिनीम् ॥ १.२.३० ॥

Bhīṣma, conocedor de las armas supremas, combatió solo diez días; y Droṇa protegió el ejército kuru durante cinco días.

1.2.31

अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः ।
शल्योऽर्धदिवसं चैव गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.३१ ॥

Karṇa, aplastador de las fuerzas enemigas, luchó durante dos días, y Śalya durante medio día; después vino el combate de mazas.

1.2.32

तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः ।
प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्यौधिष्ठिरं बलम् ॥ १.२.३२ ॥

Al final de ese mismo día, Drauṇi, Hārdikya y Gautama abatieron al ejército de Yudhiṣṭhira mientras dormía de noche, sin sospechar nada.

1.2.33

यत्तु शौनक सत्रे ते भारताख्यानमुत्तमम् ।
जनमेजयस्य तत्सत्रे व्यासशिष्येण धीमता ॥ १.२.३३ ॥

Oh Śaunaka, aquel excelente relato de los Bhāratas que fue recitado en la sesión sacrificial de Janamejaya por el sabio discípulo de Vyāsa.

1.2.34

कथितं विस्तरार्थं च यशो वीर्यं महीक्षिताम् ।
पौष्यं तत्र च पौलोममास्तीकं चादितः स्मृतम् ॥ १.२.३४ ॥

En él se contaron extensamente la fama y el valor de los reyes, y los relatos de Pauṣya, Paulomā y Āstīka se recuerdan desde el principio.

1.2.35

विचित्रार्थपदाख्यानमनेकसमयान्वितम् ।
प्रतिपन्नं नरैः प्राज्ञैर्वैराग्यमिव मोक्षिभिः ॥ १.२.३५ ॥

Este relato, rico en significados y palabras variados y dotado de muchas doctrinas, fue acogido por los sabios como los buscadores de liberación acogen la desapasionamiento.

1.2.36

आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्विव हि जीवितम् ।
इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्वयम् ॥ १.२.३६ ॥

Así como el yo es lo primero entre lo que debe conocerse y la vida entre lo querido, así entre todas las escrituras esta epopeya, de significado principal, es la mejor.

1.2.37

अनाश्रित्येदमाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३७ ॥

Sin apoyarse en este ākhyāna no existe relato alguno en la tierra, como el cuerpo no se sostiene sin alimento.

1.2.38

तदेतद्भारतं नाम कविभिस्तूपजीव्यते ।
उदयतेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३८ ॥

Esta misma obra llamada Bhārata es aprovechada por los poetas, como los siervos que anhelan prosperar se apoyan en un señor de noble linaje.

1.2.39

इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा ।
स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक् ॥ १.२.३९ ॥

En este excelente itihāsa en el que se ha depositado un intelecto supremo, todo el habla, vocales y consonantes, parece apoyarse en el mundo y en los Vedas.

1.2.40

तस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.२.४० ॥

De aquella obra, dotada de sabiduría, rica en palabras y secciones variadas, unida a un sentido sutil y a la razón, y adornada con los sentidos de los Vedas...

1.2.41

भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः ॥ १.२.४१ ॥

Escucha el resumen de los parvan del itihāsa del Bhārata: primero el índice de los parvan, luego el segundo resumen de los parvan.

1.2.42

पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ।
ततः संभवपर्वोक्तमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १.२.४२ ॥

El Pauṣya, el Pauloma, el Āstīka, el Ādi y el descenso de las porciones; luego el relato maravilloso y que eriza el cabello narrado en el Saṃbhava parva.

1.2.43

दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते ।
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ॥ १.२.४३ ॥

Aquí se narra el incendio de la casa de laca; se llama el parva de Haiḍimba. Luego el parva de la muerte de Baka, y luego el parva de Caitraratha.

1.2.44

ततः स्वयंवरो देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते ।
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.४४ ॥

Luego se dice el parva del svayaṃvara de la reina de Pāñcāla. Habiendo vencido por el deber guerrero, se recuerda entonces el parva del matrimonio.

1.2.45

विदुरागमनं पर्व राज्यलाभस्तथैव च ।
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः ॥ १.२.४५ ॥

El parva de la llegada de Vidura, igualmente la obtención del reino; la estancia de Arjuna en el bosque, luego el rapto de Subhadrā.

1.2.46

सुभद्राहरणादूर्ध्वं ज्ञेया हरणहारिका ।
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् ॥ १.२.४६ ॥

Tras el rapto de Subhadrā, debe conocerse el parva llamado Haraṇa-hārikā. Luego el parva llamado la quema de Khāṇḍava, y allí mismo la visión de Maya.

1.2.47

सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम् ।
जरासन्धवधः पर्व पर्व दिग्विजयं तथा ॥ १.२.४७ ॥

Luego se dice el parva de la Sabhā, y después el parva del Mantra. El parva de la muerte de Jarāsandha, y también el parva de la conquista de las direcciones.

1.2.48

पर्व दिग्विजयादूर्ध्वं राजसूयिकमुच्यते ।
ततश्चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस्ततः ॥ १.२.४८ ॥

Tras la conquista de las direcciones se dice el parva del Rājasūya. Luego la ofrenda del argha, y luego la muerte de Śiśupāla.

1.2.49

द्यूतपर्व ततः प्रोक्तमनुद्यूतमः परम् ।
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एवच ॥ १.२.४९ ॥

Luego se proclama el libro del Juego de Dados, y después el subcapítulo Anudyūta; luego el libro del Bosque, y también la muerte de Kirmīra.

1.2.50

अर्जुनस्याभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
ईश्वरार्जुनयोर्युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम् ॥ १.२.५० ॥

Después de esto debe conocerse el libro de la Partida de Arjuna; luego la batalla entre Īśvara (Śiva) y Arjuna, el libro llamado Kirāta.

1.2.51

इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
नलोपाख्यानमपि च धार्मिकं करुणोदयम् ॥ १.२.५१ ॥

Después de esto debe conocerse el libro de la Ida al mundo de Indra; también el relato de Nala, piadoso y que despierta la compasión.

1.2.52

तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः ।
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धमतः परम् ॥ १.२.५२ ॥

Luego el libro de la peregrinación del sabio rey kuru; el libro de la muerte de Jaṭāsura; después, la batalla con los yakṣas.

1.2.53

निवातकवचैर्युद्धं पर्व चाजगरं ततः ।
मार्कण्डेयसमास्या च पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.५३ ॥

El libro de la batalla con los Nivātakavacas, luego el libro de la Serpiente; después se dice el libro llamado Mārkaṇḍeya-samasyā.

1.2.54

संवादश्च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः ।
घोषयात्रा ततः पर्व ततः प्रायोपवेशनेम्।
मन्त्रस्य निश्चयं चैव मृगस्वप्नोद्भवं ततः ॥ १.२.५४ ॥

Luego el diálogo entre Draupadī y Satyabhāmā; luego el libro de la Peregrinación a los rebaños; luego el ayuno hasta la muerte; la decisión del consejo, y el libro nacido del sueño del ciervo.

1.2.55

व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमैन्द्रद्युम्नं तथैव च ।
द्रौपदीहरणं पर्व जयद्रथविमोक्षणम् ॥ १.२.५५ ॥

El relato de Vrīhi-drauṇika, asimismo el Aindradyumna; el libro del rapto de Draupadī y la liberación de Jayadratha.

1.2.56

रामोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
पतिव्रताया माहात्म्यं सावित्र्याश्चैवमद्भुतम् ॥ १.२.५६ ॥

Aquí también debe conocerse el libro del relato de Rāma; después, la grandeza de la esposa devota y la asombrosa historia de Sāvitrī.

1.2.57

कुण्डलाहरणं पर्व ततः परमिहोच्यते ।
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम्
पाण्डवानां प्रवेशश्च समयस्य च पालनम् ॥ १.२.५७ ॥

A continuación se dice el libro del robo de los pendientes; luego el Āraṇeya, y justo después el Virāṭa; la entrada de los Pāṇḍavas y el cumplimiento del plazo acordado.

1.2.58

कीचकानां वधः पर्व पर्व ग्रोग्रहणं ततः ।
अभिमन्योश्च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.५८ ॥

El libro de la muerte de los Kīcaka, luego el de la captura del ganado; el libro de la boda de Abhimanyu y de la hija de Virāṭa, Uttarā, es recordado.

1.2.59

उद्योगपर्व विज्ञेयमत ऊर्ध्वं महाद्भुतम् ।
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयमतः परम् ॥ १.२.५९ ॥

Después debe conocerse el libro Udyoga, sumamente maravilloso; luego el libro llamado Sañjaya-yāna, y tras él este libro debe conocerse.

1.2.60

प्रजागरं तथा पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ।
पर्व सानत्सुजातं वै गुह्यमध्यात्मदर्शनम् ॥ १.२.६० ॥

Igualmente el libro Prajāgara, nacido de la angustia de Dhṛtarāṣṭra; y el libro Sanatsujāta, que es la visión secreta del ser interior.

1.2.61

यानसन्धिस्ततः पर्व भगवद्यानमेव च ।
मातलीयमुपाख्यानं चरितं गालवस्य च ॥ १.२.६१ ॥

Luego el parva Yānasandhi, el viaje del Bienaventurado, el episodio de Mātalī y la historia de Gālava.

1.2.62

सावित्रं वामदेव्यं च वैन्योपाख्यानमेव च ।
जामदग्न्यमुपाख्यानं पर्व षोडशराजकम् ॥ १.२.६२ ॥

El episodio de Sāvitrī, la historia de Vāmadevya, el episodio de Vainya, el episodio de Jāmadagnya y el parva de los dieciséis reyes.

1.2.63

सभाप्रवेशः कृष्णस्य विदुलापुत्रशासनम् ।
उद्योगः सैन्यनिर्याणं विश्वोपाख्यानमेव च ॥ १.२.६३ ॥

La entrada de Kṛṣṇa en la asamblea, la exhortación del hijo de Vidulā, los preparativos, la partida del ejército y el episodio de Viśva.

1.2.64

ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः ।
मन्त्रस्य निश्चयं कृत्वा कार्यस्य समनन्तरम् ॥ १.२.६४ ॥

Aquí debe conocerse el parva de la disputa del magnánimo Karṇa; tras tomar la decisión del consejo, la acción sigue de inmediato.

1.2.65

श्वेतस्य वासुदेवेन चित्रं बहुकथाश्रयम् ।
निर्याणं च ततः पर्व कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.६५ ॥

El parva maravilloso de Śveta con Vāsudeva, rico en muchos relatos; luego el parva de la partida de los ejércitos de los Kuru y los Pāṇḍava.

1.2.66

रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम् ॥ १.२.६६ ॥

La enumeración de los guerreros de carro y de los grandes guerreros de carro, el parva narrado a continuación; luego el parva de la llegada del mensajero Ulūka, que aumenta la ira.

1.2.67

अम्बोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
भीष्माभिषेचनं पर्व ततश्चाद्भुतमुच्यते ॥ १.२.६७ ॥

Aquí debe conocerse el Ambopākhyāna parva; después, el Bhīṣmābhiṣecana parva, y luego se dice el parva llamado maravilloso.

1.2.68

जम्बूखम्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
भूमिपर्व ततः प्रोक्तं द्वीपविस्तारकीर्तनम् ॥ १.२.६८ ॥

Se dice el parva de la formación de Jambūkhaṇḍa; después se declara el parva Bhūmi, y luego la alabanza de la extensión de los continentes.

1.2.69

दिव्यं चक्षुर्ददौ यत्र संजयाय महामुनिः ।
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस्ततः।
द्रोणाभिषेचनं पर्व संशप्तकवधस्ततः ॥ १.२.६९ ॥

Se habla del parva en que el gran sabio dio la visión divina a Sañjaya; luego el parva del Bhagavad-gītā, luego la muerte de Bhīṣma, luego el parva de la unción de Droṇa, y luego la muerte de los Saṃśaptakas.

1.2.70

अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञा पर्व चोच्यते ।
जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस्ततः ॥ १.२.७० ॥

Se habla del parva de la muerte de Abhimanyu, y también se llama parva del voto; el parva de la muerte de Jayadratha, y luego la muerte de Ghaṭotkaca.

1.2.71

ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् ।
मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.७१ ॥

Luego debe conocerse el parva de la muerte de Droṇa, que eriza los cabellos; después se dice el parva de la liberación del arma Nārāyaṇa.

1.2.72

कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ।
ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.७२ ॥

Luego debe conocerse el parva de Karṇa; después el parva de Śalya; luego el parva de la entrada al lago, y después la batalla de mazas.

1.2.73

सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशानुकीर्तनम् ।
अत ऊर्ध्वं सुबीभत्सं पर्व सौप्तिकमुच्यते ॥ १.२.७३ ॥

Luego viene el parva Sārasvata, que relata los vados sagrados y los linajes. Después, el parva muy terrible se llama Sauptika.

1.2.74

ऐषीकं पर्व चोद्दिष्टमत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीविलापस्ततः परम् ॥ १.२.७४ ॥

También se menciona el parva Aiṣīka. Después viene el muy terrible parva Jalapradānika, y luego el lamento de las mujeres.

1.2.75

श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणामौर्ध्वदेहिकम् ।
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ॥ १.२.७५ ॥

Luego debe saberse el parva Śrāddha, los ritos fúnebres de los Kurus. Después viene el parva sobre la subyugación de Cārvāka, el rakṣasa que tomó forma de brāhmaṇa.

1.2.76

आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजसर्य धीमतः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥ १.२.७६ ॥

El parva Ābhiṣecanika, la coronación del sabio rey de dharma; y a continuación el parva llamado división de las casas.

1.2.77

शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुशासनम् ।
आपद्धर्मश्च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस्ततः परम् ॥ १.२.७७ ॥

Luego el parva Śānti, donde se enseña el deber del rey; el dharma de la adversidad también se nombra como parva; y después, el dharma de la liberación.

1.2.78

शुकप्रश्नाभिगमनं ब्रह्मप्रश्नानुशासनम् ।
प्रादुर्भावश्च दुर्वासःसंवादश्चैव मायया ॥ १.२.७८ ॥

La llegada de Śuka con preguntas y la enseñanza sobre cuestiones de Brahman; la manifestación, y el diálogo con Durvāsas por medio de la ilusión.

1.2.79

ततः पर्व परिज्ञेयमानुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं चैव ततो भीष्मस्य धीमतः ॥ १.२.७९ ॥

Luego debe conocerse el supremo libro Ānuśāsanika, y también el Svargārohaṇika; después el del sabio Bhīṣma.

1.2.81

पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनमेव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परमिहोच्यते ॥ १.२.८१ ॥

El libro llamado Vida en los ermitaños, también el Encuentro con los hijos; la Llegada de Nārada; luego aquí se declara el siguiente libro.

1.2.82

मौसलं पर्व चोद्दिष्टं ततो घोरं सुदारुणम् ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥ १.२.८२ ॥

También se declara el libro Mausala; luego el terrible y muy espantoso; el Mahāprasthānika; luego el Svargārohaṇika.

1.2.83

हरिवंशस्ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
विष्णुपर्व शिशोश्चर्या विष्णोः कंसवधस्तथा ॥ १.२.८३ ॥

Luego el libro Harivaṃśa, el Purāṇa llamado Khila; el libro de Viṣṇu; las hazañas del niño Viṣṇu; y también la muerte de Kaṃsa.

1.2.84

भविष्यं पर्व चाप्युक्तं खिलेष्वेवाद्भुतं महत् ।
एतत्पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना ॥ १.२.८४ ॥

También se declara el libro del Futuro, maravilloso y grande entre los suplementos; estos cien libros están completos, declarados por el magnánimo Vyāsa.

1.2.85

यथावत्सूतपुत्रेण रौमहर्षणिना ततः ।
उक्तानि नैमिशारण्ये पर्वाण्यष्टादशैव तु ॥ १.२.८५ ॥

Tal como eran, los dieciocho libros fueron entonces recitados en el bosque de Naimiṣa por el hijo del auriga, el hijo de Lomaharṣaṇa.

1.2.86

समासो भारतस्यायमत्रोक्तः पर्वसंग्रहः ।
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ॥ १.२.८६ ॥

Este es el breve resumen del Mahābhārata, la colección de sus libros: el Pauṣya, el Pauloma, el Āstīka, el primero y el descenso de los linajes.

1.2.87

संभवो जतुवेश्माख्यं हिडिम्बबकयोर्वधः ।
तथा चैत्ररथं देव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरः ॥ १.२.८७ ॥

El nacimiento, el episodio llamado la Casa de Laca, la muerte de Hiḍimba y Baka, y el svayaṃvara de la princesa de los Pāñcāla.

1.2.88

क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ।
विदुरागमनं चैव राज्यलाभस्तथैव च ॥ १.२.८८ ॥

Tras vencer por el deber del guerrero, se recuerda luego el episodio del matrimonio; también la llegada de Vidura y la obtención del reino.

1.2.89

वनवासोऽर्जुनस्यापि सुभद्राहरणं ततः ।
हरणाहरणं चैव दहनं खाण्डवस्य च ॥ १.२.८९ ॥

El exilio de Arjuna en el bosque, luego el rapto de Subhadrā, el llevársela y recuperarla, y la quema del bosque de Khāṇḍava.

1.2.91

पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः ।
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः ॥ १.२.९१ ॥

En el parva Pauloma se proclama la extensión del linaje de Bhṛgu; en el parva Āstīka, el nacimiento de todas las serpientes y de Garuḍa.

1.2.92

क्षीरोदमथं चैव जन्मोच्चैःश्रवसस्तथा ।
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च ॥ १.२.९२ ॥

El batir del océano de leche y el nacimiento de Uccaiḥśravas; y el sacrificio de serpientes del rey, hijo de Parīkṣit.

1.2.93

कथेयमभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम् ।
विविधाः संभवा राज्ञामुक्ताः संभवपर्वणि ॥ १.२.९३ ॥

Esta historia de los magnánimos Bhāratas ha quedado completa; en el Libro de los Orígenes se han narrado los diversos nacimientos de los reyes.

1.2.94

अन्येषां चैव शूराणामृषेर्द्वैपायनस्य च ।
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् ॥ १.२.९४ ॥

Aquí también se proclama el descenso de partes de los dioses en otros héroes y en el sabio Dvaipāyana.

1.2.95

दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम् ।
नागानामथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्त्रिणाम् ॥ १.२.९५ ॥

Aquí también se narra el origen de los Daityas, los Dānavas, los poderosos Yakṣas, los Nāgas, las serpientes, los Gandharvas y las criaturas aladas.

1.2.96

अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः ।
महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विनः ॥ १.२.९६ ॥

Aquí también se narra el surgimiento de otros seres de diversas clases, y los sucesos en el ermitaño del gran sabio, el asceta Kaṇva.

1.2.97

शकुन्तलायां दुष्यन्ताद्भरतश्चापि जज्ञिवान् ।
यस्य लोकेषु नाम्नेदं प्रथितं भारतं कुलम् ॥ १.२.९७ ॥

De Duṣyanta y Śakuntalā nació Bharata, y por su nombre este linaje se hizo famoso en los mundos como el linaje de los Bhāratas.

1.2.98

वसूनां पुनरुत्पत्तिर्भागीरथ्यां महात्मनाम् ।
शन्तनोर्वेश्मनि पुनस्तेषां चारोहणं दिवि ॥ १.२.९८ ॥

Aquí se narra el renacimiento de los magnánimos Vasus de la Bhāgīrathī, y su ascenso de nuevo al cielo desde la casa de Śantanu.

1.2.99

तेजोंशानां च संपातो भीष्मस्याप्यत्र संभवः ।
राज्यान्निवर्तनं तस्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः ॥ १.२.९९ ॥

Se produjo la unión de las partes de esplendor, y aquí también nació Bhīṣma. Renunció al reino y permaneció firme en el voto de castidad estudiantil.

1.2.100

प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च ।
हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर्यवीयसः ॥ १.२.१०० ॥

El cumplimiento del voto y la protección de Citrāṅgada; y, cuando Citrāṅgada fue muerto, la protección de su hermano menor.

1.2.101

विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् ।
धर्मस्य नृषु संभूतिरणीमाण्डव्यशापजा ॥ १.२.१०१ ॥

La instalación de Vicitravīrya en el reino, y el nacimiento de Dharma entre los hombres, nacido de la maldición de Aṇīmāṇḍavya.

1.2.102

कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा ।
धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्च पाण्डवानां च संभवः ॥ १.२.१०२ ॥

Nacieron descendientes de Kṛṣṇa Dvaipāyana por el don concedido; y nacieron Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu y los Pāṇḍavas.

1.2.103

वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च ।
कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ॥ १.२.१०३ ॥

El viaje a Vāraṇāvata, la trama de Duryodhana, y el envío engañoso de los Pāṇḍavas por el hijo de Dhṛtarāṣṭra.

1.2.104

हितोपदेशश्च पथि धर्मराजस्य धीमतः ।
विदुरेण कृतो यत्र हितार्थं म्लेच्छभाषया ॥ १.२.१०४ ॥

En el camino, Vidura dio consejo benéfico al sabio rey de Dharma, hablando en la lengua de los bárbaros para su bien.

1.2.105

विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया ।
निषाद्याः पञ्चपुत्रायाः सुप्ताया जतुवेश्मनि ॥ १.२.१०५ ॥

Por la palabra de Vidura se emprendió la excavación de un túnel, mientras la mujer niṣāda con sus cinco hijos dormía en la casa de laca.

1.2.106

पुरोचनस्य चात्रैव दहनं संप्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्च दर्शनम् ॥ १.२.१०६ ॥

Aquí también se declara la quema de Purocana, y en el terrible bosque el encuentro de los Pāṇḍavas con Hiḍimbā.

1.2.107

तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् ।
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिंरत्रैव परिकीर्तिता ॥ १.२.१०७ ॥

Allí mismo se declara la muerte de Hiḍimba a manos del poderoso Bhīma, y aquí el nacimiento de Ghaṭotkaca.

1.2.108

महर्षेर्दर्शनं चैव व्यासस्यामिततेजसः ।
तदाज्ञयैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.२.१०८ ॥

También el encuentro con el gran sabio Vyāsa, de esplendor sin límites; por su orden, en la casa de un brahmán en Ekacakrā.

1.2.109

अज्ञातचर्यया वासो यत्र तेषां प्रकीर्तितः ।
बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः ॥ १.२.१०९ ॥

Aquí se declara el lugar donde vivieron en el anonimato; también la muerte de Baka y el asombro de los habitantes.

1.2.110

संभवश्चैव कृष्णाया धृष्टद्युम्नस्य चैव ह ।
ब्राह्मणात्समुपश्रुत्य व्यासवाक्यप्रचोदिताः ॥ १.२.११० ॥

También el nacimiento de Kṛṣṇā y de Dhṛṣṭadyumna; habiéndolo oído de un brahmán, impulsados por las palabras de Vyāsa.

1.2.111

द्रौपदीं प्रार्थयन्तस्ते स्वयंवरदिदृक्षया ।
पञ्चालानभितो जग्मुर्यत्र कौतूहलान्विताः ॥ १.२.१११ ॥

Deseando a Draupadī y ansiosos por ver el svayaṃvara, llenos de curiosidad, marcharon hacia la tierra de los Pañcālas.

1.2.112

अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूलेऽर्जुनस्तदा ।
सख्यं कृत्वा ततस्तेन तस्मादेव च शुश्रुवे ॥ १.२.११२ ॥

Entonces, a orillas del Gaṅgā, Arjuna venció a Aṅgāraparṇa, hizo amistad con él, y de él se supo.

1.2.113

तापत्यमथ वासिष्ठमौर्वं चाख्यानमुत्तमम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पञ्चालानभितो ययौ ॥ १.२.११३ ॥

Tras escuchar los excelentes relatos de Tāpatī, Vasiṣṭha y Aurva, marchó con todos sus hermanos hacia los Pañcālas.

1.2.114

पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्वा धनञ्जयः ।
द्रौपदीं लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.२.११४ ॥

También en la ciudad de los Pañcālas, Dhanañjaya acertó el blanco y ganó aquí a Draupadī, en medio de todos los reyes de la tierra.

1.2.115

भीमसेनार्जुनौ यत्र संरब्धान्पृथिवीपतीन् ।
शल्यकर्णौ च तरसा जितवन्तौ महामृधे ॥ १.२.११५ ॥

Donde Bhīmasena y Arjuna vencieron rápidamente a los reyes airados, y a Śalya y Karṇa, en la gran batalla.

1.2.116

दृष्ट्वा तयोश्च तद्वीर्यमप्रमेयममानुषम् ।
शङ्कमानौ पाण्डवांस्तान् रामकृष्णौ महामती ॥ १.२.११६ ॥

Al ver el valor inconmensurable y sobrehumano de aquellos dos, Rāma y Kṛṣṇa, de gran mente, sospecharon de aquellos Pāṇḍavas.

1.2.117

जग्मतुस्तैः समागन्तुं शालां भार्गववेश्मनि ।
पञ्चानामेकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च ॥ १.२.११७ ॥

Ambos fueron con ellos a la sala de la casa de Bhārgava, y Drupada reflexionó sobre que los cinco tuvieran una sola esposa.

1.2.118

पञ्चेन्द्राणामुपाख्यानमत्रैवाद्भुतमुच्यते ।
द्रौपद्या देवविहीतो विवाहश्चाप्यमानुषः ॥ १.२.११८ ॥

Aquí se relata la historia maravillosa de los cinco Indras, y también el matrimonio sobrehumano de Draupadī, dispuesto por los dioses.

1.2.119

क्षत्तुश्च धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ।
विदुरस्य च संप्राप्तिर्दर्शनं केशवस्य च ॥ १.२.११९ ॥

Se narran también el envío de Vidura por el hijo de Dhṛtarāṣṭra a los Pāṇḍavas, la llegada de Vidura y la visión de Keśava.

1.2.120

खाण्डवप्रस्थवासश्च तथा राज्यार्धसर्जनम् ।
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया ॥ १.२.१२० ॥

Se narran también la residencia en Khāṇḍavaprastha, la entrega de la mitad del reino y, por orden de Nārada, el acuerdo establecido para Draupadī.

1.2.121

सुन्दोपसुन्दयोस्तद्वदाख्यानं परिकीर्तितम् ।
अनन्तरं च द्रौपद्या सहासीनं युधिष्ठिरम् ॥ १.२.१२१ ॥

El relato de Sunda y Upasunda se cuenta igualmente, y después Yudhiṣṭhira sentado junto a Draupadī.

1.2.122

अनु प्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् ।
मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थं कृतनिश्चयः ॥ १.२.१२२ ॥

Entonces Arjuna, por el bien de un brahmín, entró, tomó su arma, liberó el ganado de la casa y, decidido por el brahmín, se marchó.

1.2.123

समयं पालयन्वीरो वनं यत्र जगाम ह ।
पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि सङ्गमः ॥ १.२.१२३ ॥

El héroe, cumpliendo su voto, se internó en el bosque, donde durante el exilio de Pārtha se encontró con Ulūpī en el camino.

1.2.124

पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च ।
तत्रैव मोक्षयामास पञ्च सोऽप्सरसः शुभाः ॥ १.२.१२४ ॥

Su viaje por los lugares sagrados y el nacimiento de Babhruvāhana; allí liberó a cinco auspiciosas ninfas celestiales.

1.2.125

शापाद्ग्राहत्वमापन्ना ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
प्रभासतीर्थे पार्थेन कृष्णस्य च समागमः ॥ १.२.१२५ ॥

Por la maldición de un brahmán asceta se habían vuelto cocodrilos; en el lugar sagrado de Prabhāsa, por obra de Pārtha y por el encuentro con Kṛṣṇa, fueron liberados.

1.2.126

द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी ।
वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना ॥ १.२.१२६ ॥

En Dvārakā, Subhadrā, deseada por quien la quería, fue conquistada por el coronado (Arjuna) con el consentimiento de Vāsudeva.

1.2.127

गृहीत्वा हरणं प्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने ।
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः ॥ १.२.१२७ ॥

Tras el rapto, cuando llegó Kṛṣṇa, hijo de Devakī, nació de Subhadrā Abhimanyu, de esplendor supremo.

1.2.128

द्रौपद्यास्तनयानां च संभवोऽनुप्रकीर्तितः ।
विहारार्थं च गतयोः कृष्णयोर्यमुनामनु ॥ १.२.१२८ ॥

También se relata en orden el nacimiento de los hijos de Draupadī, y de los dos de tez oscura que fueron a orillas del Yamunā para divertirse.

1.2.129

संप्राप्तिश्चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम् ।
मयस्य मोक्षो ज्वलनाद्भुजङ्गस्य च मोक्षणम् ॥ १.२.१२९ ॥

La obtención del disco y el arco, la quema de Khāṇḍava, la liberación de Maya del fuego y el rescate de la serpiente.

1.2.130

महर्षेर्मन्दपालस्य शार्ङ्ग्या तनयसंभवः ।
इत्येतदादिपर्वोक्तं प्रथमं बहु विस्तरम् ॥ १.२.१३० ॥

El nacimiento de los hijos del gran sabio Mandapāla con Śārṅgī — así fue narrado esto, primero y extensamente, en el Ādi Parva.

1.2.131

अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा ।
सप्तविंशतिरध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा ॥ १.२.१३१ ॥

Doscientos capítulos, contados por el supremo sabio; y veintisiete capítulos, por Vyāsa de suprema luminosidad.

1.2.132

अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
श्लोकाश्च चतुराशीतिर्मुनिनोक्ता महात्मना ॥ १.२.१३२ ॥

El sabio de alma grande dijo ocho mil ochocientos ochenta y cuatro versos.

1.2.133

द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सभाक्रिया पाण्डवानां किङ्कराणां च दर्शनम्। ॥ १.२.१३३ ॥

Se narra el segundo, el Sabhā Parva, rico en relatos: la construcción de la sala de asamblea de los Pāṇḍavas y la visión de sus servidores.

1.2.134

लोकपालसभाख्यानं नारदाद्देवदर्शिनः ।
राजसूयस्य चारम्भो जरासन्धवधस्तथा ॥ १.२.१३४ ॥

El relato de la asamblea de los guardianes del mundo, oído del vidente de los dioses Nārada; el inicio del sacrificio Rājasūya; y la muerte de Jarāsandha.

1.2.135

गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् ।
तथा दिग्विजयोऽत्रैव पाम्डवानां प्रकीर्तितः ॥ १.२.१३५ ॥

En Girivraja se narra la liberación de los reyes encarcelados por Kṛṣṇa, y aquí mismo se proclama la conquista de las direcciones por los Pāṇḍavas.

1.2.136

राज्ञामागमनं चैव सार्हणानां महक्रतौ ।
राजसूयेऽर्घसंवादे शिशुपालवधस्तथा ॥ १.२.१३६ ॥

En el gran sacrificio, el Rājasūya, se narran la llegada de los reyes y de los dignos de honor, y también la muerte de Śiśupāla en la disputa por la ofrenda de honor.

1.2.137

यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च ।
दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले ॥ १.२.१३७ ॥

En el sacrificio se narra el escarnio de Duryodhana, lleno de dolor y resentimiento al ver aquel esplendor, y el escarnio de Bhīma en el suelo de la sala de asamblea.

1.2.138

यत्रास्य मन्युरुद्भूतो येन द्यूतमकारयत् ।
यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवोऽजयत् ॥ १.२.१३८ ॥

Allí surgió su ira, por la cual hizo celebrar el juego de dados; allí el tramposo Śakuni venció en el juego de dados al hijo de Dharma.

1.2.139

यत्र द्यूतार्णवे मग्नां द्रौपदीं नौरिवार्णवात् ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः स्नुषां परमदुःखिताम् ॥ १.२.१३९ ॥

Donde el sabio Dhṛtarāṣṭra, como un barco saca del mar, salvó a Draupadī, su nuera muy afligida, hundida en el océano del juego de dados.

1.2.140

तारयामास तांस्तीर्णाञ्ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः ।
पुनरेव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान् ॥ १.२.१४० ॥

Sabiendo que habían sido salvados, el rey Duryodhana volvió a convocar a los Pāṇḍavas al juego de dados.

1.2.141

जित्वा स वनवासाय प्रेषयामास तांस्ततः ।
एतत्सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना ॥ १.२.१४१ ॥

Tras vencer, los envió al exilio en el bosque. Todo esto, el Sabhā Parva, ha sido relatado por el de gran alma.

1.2.142

अध्यायाः सप्ततिर्ज्ञेयास्तथा चाष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च ॥ १.२.१४२ ॥

Setenta y ocho capítulos deben conocerse por su número, y dos mil quinientos versos.

1.2.143

श्लोकाश्चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ।
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयमारण्यकं महत् ॥ १.२.१४३ ॥

En este parva deben conocerse once versos, oh mejores de los dos veces nacidos. Después de esto, debe conocerse el tercero, el gran Āraṇyaka.

1.2.144

वनवासं प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.१४४ ॥

La partida de los Pāṇḍavas de gran alma al exilio en el bosque, el seguimiento de los ciudadanos, y también el del sabio hijo de Dharma.

1.2.145

अन्नौषधीनां च कृते पाण्डवेन महात्मना ।
द्विजानां भरणार्थं च कृतमाराधनं रवेः ॥ १.२.१४५ ॥

Por el alimento y las hierbas, y para sustentar a los brahmanes, el Pāṇḍava de gran alma realizó la adoración del Sol.

1.2.146

धौम्योपदेशात्तिग्मांशुप्रसादादन्नसंभः ।
हितं च ब्रुवतः क्षत्तुः परित्यागोऽम्बिकासुतात् ॥ १.२.१४६ ॥

Por la instrucción de Dhaumya y la gracia del sol llegó el sustento de alimento; y Vidura, que hablaba lo beneficioso, fue abandonado por el hijo de Ambikā.

1.2.147

त्यक्तस्य पाण्डुपुत्राणां समीपगमनं तथा ।
पुनरागमनं चैव धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.२.१४७ ॥

El acercarse a los hijos de Pāṇḍu tras haber sido abandonados, y su regreso nuevamente por orden de Dhṛtarāṣṭra.

1.2.148

कर्णप्रोत्साहनाच्चैव धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
वनस्थान्पाण्डवान्हन्तुं मन्त्रो दुर्योधनस्यच ॥ १.२.१४८ ॥

Por el aliento de Karṇa, y el plan de Duryodhana, el hijo malvado de Dhṛtarāṣṭra, de matar a los Pāṇḍavas que habitaban en el bosque.

1.2.149

तं दुष्टभावं विज्ञाय व्यासस्यागमनं द्रुतम् ।
निर्याणप्रतिषेधश्च सुरभ्याख्यानमेव च ॥ १.२.१४९ ॥

Habiendo conocido aquella mala intención, la pronta llegada de Vyāsa, la prohibición de la partida y el relato de Surabhī.

1.2.150

मैत्रेयागमनं चात्र राज्ञश्चैवानुशासनम् ।
शापोत्सर्गश्च तेनैव राज्ञो दुर्योधनस्य च ॥ १.२.१५० ॥

Aquí la llegada de Maitreya, la instrucción al rey, y la maldición que él pronunció contra el rey Duryodhana.

1.2.151

किर्मीरस्य वधश्चात्र भीमसेनेन संयुगे ।
वृष्णीनामागमश्चात्र पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ १.२.१५१ ॥

Aquí la muerte de Kirmīra en batalla a manos de Bhīmasena, la llegada de los Vṛṣṇis y la llegada de los Pāñcālas de todas formas.

1.2.152

श्रुत्वा शकुनिना द्यूते निकृत्या निर्जितांश्च तान् ।
क्रुद्धस्यानुप्रशमनं हरेश्चैव किरीटिना ॥ १.२.१५२ ॥

Tras oír que habían sido vencidos con engaño en el juego de dados por Śakuni, el apaciguamiento del airado Hari, y asimismo por Kirīṭin (Arjuna).

1.2.153

परिदेवनं च पाञ्चाल्या वासुदेवस्य सन्निधौ ।
आश्वासनं च कृष्णेन दुःखार्तायाः प्रकीर्तितम् ॥ १.२.१५३ ॥

Se relatan el lamento de Draupadī en presencia de Vāsudeva y el consuelo que Kṛṣṇa le ofreció a ella, afligida por el dolor.

1.2.154

तथा सौभवधाख्यानमत्रैवोक्तं महर्षिणा ।
सुभद्रायाः सपुत्रायाः कृष्णेन द्वारकां पुरीम् ॥ १.२.१५४ ॥

Asimismo, aquí mismo el gran sabio contó la historia de la muerte de Saubha, y cómo Kṛṣṇa llevó a Subhadrā con su hijo a la ciudad de Dvārakā.

1.2.155

नयनं द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नेन चैव ह ।
प्रवेशः पाण्डवेयानां रम्ये द्वैतवने ततः ॥ १.२.१५५ ॥

Se narra cómo Dhṛṣṭadyumna condujo a los hijos de Draupadī, y luego la entrada de los Pāṇḍavas en el agradable bosque de Dvaita.

1.2.156

धर्मराजस्य चात्रैव संवादः कृष्णया सह ।
संवादश्च तथा राज्ञा भीमस्यापि प्रकीर्तितः ॥ १.२.१५६ ॥

Aquí se relata también el diálogo del rey Dharma (Yudhiṣṭhira) con Kṛṣṇā (Draupadī), y asimismo el diálogo de Bhīma con el rey.

1.2.157

समीपं पाण्डुपुत्राणां व्यासस्यागमनं तथा ।
प्रतिश्रुत्याथ विद्याया दानं राज्ञो महर्षिणा ॥ १.२.१५७ ॥

Se describe la llegada de Vyāsa cerca de los hijos de Pāṇḍu, y luego cómo el gran sabio, tras prometerlo, concedió el conocimiento al rey.

1.2.158

गमनं काम्यके चापि व्यासे प्रतिगते ततः ।
अस्त्रहेतोर्विवासश्च पार्थस्यामिततेजसः ॥ १.२.१५८ ॥

Tras la partida de Vyāsa, se narra la ida al bosque de Kāmyaka y luego el exilio de Pārtha (Arjuna), de esplendor sin límites, en busca de armas.

1.2.159

महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह ।
दर्शनं लोकपालानामस्त्रप्राप्तिस्तथैव च ॥ १.२.१५९ ॥

Y la batalla con Mahādeva en forma de cazador kirāta, la visión de los guardianes de los mundos y, asimismo, la obtención de armas.

1.2.160

महेन्द्रलोकगमनमस्त्रार्थे च किरीटिनः ।
यत्र चिन्ता समुत्पन्ना धृतराष्ट्रस्य भूयसी ॥ १.२.१६० ॥

El viaje del coronado Arjuna al mundo de Indra en busca de armas, donde surgió una gran inquietud en Dhṛtarāṣṭra.

1.2.161

दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम् ॥ १.२.१६१ ॥

La visita del gran sabio Bṛhadaśva, de alma purificada, y el lamento de Yudhiṣṭhira afligido por la desgracia.

1.2.162

नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् ।
दमयन्त्याः स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा ॥ १.२.१६२ ॥

Aquí está también el relato de Nala, justo y que despierta compasión, donde se narran la firmeza de Damayantī y la conducta de Nala.

1.2.163

तथाक्षहृदयप्राप्तिस्तस्मादेव महर्षितः ।
लोमशस्यागमस्तत्र स्वर्गात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ १.२.१६३ ॥

Asimismo, la obtención del saber de los dados (akṣahṛdaya) de aquel mismo gran sabio, y allí la llegada de Lomaśa desde el cielo hasta los hijos de Pāṇḍu.

1.2.164

वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्वर्गे प्रवृत्तिराख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै ॥ १.२.१६४ ॥

Se relata la noticia de los magnánimos Pāṇḍavas que partieron al exilio en el bosque, y de Arjuna en el cielo, tal como la contó Lomaśa.

1.2.165

संदेशादर्जुनस्यात्र तीर्थाभिगमनक्रिया ।
तीर्थानां च फलप्राप्तिः पुण्यत्वं चापि कीर्तितम् ॥ १.२.१६५ ॥

Por el mensaje de Arjuna, aquí se relata el acto de peregrinar a los vados sagrados, la obtención de su fruto y su santidad.

1.2.166

पुलस्त्यतीर्थयात्रा च नारदेन महर्षिणा ।
तीर्थयात्रा च तत्रैव पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२.१६६ ॥

La peregrinación al vado de Pulastya por el gran sabio Nārada, y allí mismo la peregrinación de los Pāṇḍavas, magnánimos, se narran.

1.2.167

तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता ॥ १.२.१६७ ॥

Asimismo, aquí se proclama el esplendor del sacrificio de Gaya.

1.2.168

आगस्त्यमपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिपमनमपत्यार्थमृषेस्तथा ॥ १.२.१६८ ॥

También se narra el relato de Agastya, donde Vātāpi es devorado, y la aproximación de Lopāmudrā al sabio para tener descendencia.

1.2.169

ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥ १.२.१६९ ॥

Se narran las hazañas de Ṛśyaśṛṅga, célibe desde la niñez, y las de Rāma, hijo de Jamadagni, de gran esplendor.

1.2.170

कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः ॥ १.२.१७० ॥

Donde se describe la muerte de Kārtavīrya y de los Haihayas, y en el vado de Prabhāsa el encuentro de los Pāṇḍavas con los Vṛṣṇis.

1.2.171

सौकन्यमपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ।
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ ॥ १.२.१७१ ॥

Aquí está también el relato de Saukanyā, y el de Cyavana, descendiente de Bhṛgu, que en el sacrificio de Śaryāti hizo que los dos Nāsatya (Aśvins), bebedores de soma, tuvieran parte en él.

1.2.172

ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः ।
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञोऽत्रैवप्रकीर्तितं ॥ १.२.१७२ ॥

Aquí, por ellos, a aquel sabio (Cyavana) le fue devuelta la juventud; y aquí también se proclama el relato del rey Māndhātṛ.

1.2.173

जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥ १.२.१७३ ॥

Aquí está también el relato de Jantu, donde el rey Somaka, deseando un hijo, realizó un sacrificio y obtuvo cien hijos.

1.2.174

ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम् ।
इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम् ॥ १.२.१७४ ॥

Luego viene el incomparable relato del halcón y la paloma, donde Indra, Agni y Dharma pusieron a prueba al rey Śibi.

1.2.175

अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना ।
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत् ॥ १.२.१७५ ॥

Aquí está también el relato de Aṣṭāvakra, donde hubo un debate con el bardo Bandin en el sacrificio del rey Janaka, entre el sabio brahmán Aṣṭāvakra y él.

1.2.176

नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च ।
पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना ॥ १.२.१७६ ॥

En el debate con aquella gran alma, principal de los lógicos e hijo de Varuṇa, Bandin fue derrotado.

1.2.177

विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः ।
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः।
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे ॥ १.२.१७७ ॥

Tras conquistar el océano, el sabio recobró a su padre; la historia de Yavakrīta y la del gran Raibhya; el viaje a Gandhamādana y la morada en el ermitaño de Nārāyaṇa.

1.2.178

नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने ।
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम् ॥ १.२.१७८ ॥

Bhīmasena, enviado por Draupadī hacia Gandhamādana, mientras iba por el camino, el de brazos poderosos vio al hijo del Viento.

1.2.179

कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम् ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत् ॥ १.२.१७९ ॥

A Hanumān, el de gran fuerza, que estaba en medio de un bosque de plataneros, donde, por las flores de mandāra, agitó aquel estanque de loto.

1.2.180

यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह ।
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा ॥ १.२.१८० ॥

Allí tuvo lugar para él una gran batalla contra los rākṣasas, y asimismo contra los yakṣas de gran valor, encabezados por Maṇimat.

1.2.181

जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात् ।
वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम् ॥ १.२.१८१ ॥

Se recuerda la muerte del rākṣasa Jaṭāsura a manos de Vṛkodara (Bhīma), y luego la visita al rey-sabio Vṛṣaparvan.

1.2.182

आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च ।
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः ॥ १.२.१८२ ॥

La ida de ellos al ermitaño de Ārṣṭiṣeṇa y su morada allí, y aquí el aliento de Pāñcālī (Draupadī) hacia el gran Bhīma.

1.2.183

कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः ।
युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह ॥ १.२.१८३ ॥

Se dice que tuvo lugar el ascenso al Kailāsa, donde hubo una batalla terrible contra los feroces yakṣas, encabezados por Maṇimat.

1.2.184

समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च ।
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह ॥ १.२.१८४ ॥

Allí los Pāṇḍavas se encontraron con Vaiśravaṇa (Kubera), y allí mismo Arjuna se reunió con sus hermanos.

1.2.185

अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना ।
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः ॥ १.२.१८५ ॥

Tras obtener armas divinas para su maestro, Savyasācin (Arjuna) combatió contra los Nivātakavacas, habitantes de Hiraṇyapura.

1.2.186

निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः ॥ १.२.१८६ ॥

Allí el coronado (Arjuna) combatió contra los Nivātakavacas, los feroces Dānavas, enemigos de los dioses, los Paulomas y los Kālakeyas.

1.2.187

वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता ।
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ ॥ १.२.१८७ ॥

La muerte de ellos también fue declarada por aquel sabio rey. En presencia del rey del dharma comenzó la exhibición de armas.

1.2.188

पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा ।
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात् ॥ १.२.१८८ ॥

El sabio divino Nārada prohibió a Pārtha (Arjuna), y los Pāṇḍavas descendieron de nuevo desde Gandhamādana.

1.2.189

भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा ।
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने ॥ १.२.१८९ ॥

Aquí también se narra cómo Bhīma fue apresado en aquel denso bosque por el poderoso señor de las serpientes, cuyo cuerpo se extendía como una montaña.

1.2.190

अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः ।
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम् ॥ १.२.१९० ॥

Donde Yudhiṣṭhira, tras responder las preguntas, no lo liberó, y la ida de aquellos magnánimos de nuevo a Kāmyaka.

1.2.191

तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान् ।
वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम् ॥ १.२.१९१ ॥

Aquí también se relata la llegada de Vāsudeva para volver a ver a los Pāṇḍavas, toros entre los hombres, que allí permanecían.

1.2.192

मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः ।
पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा ॥ १.२.१९२ ॥

En la Mārkaṇḍeya-samasyā están todos los episodios completos, donde el gran sabio narra la historia de Pṛthu, hijo de Vena.

1.2.193

संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः ।
मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम् ॥ १.२.१९३ ॥

Aquí se narra el diálogo de Sarasvatī con el gran sabio Tārkṣya, y justo después el episodio de Matsya.

1.2.194

मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते ।
ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ॥ १.२.१९४ ॥

Se relatan la Mārkaṇḍeya-samasyā y el Purāṇa; también se recuerdan el episodio de Aindradyumna y asimismo el episodio de Āṅgirasa.

1.2.195

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ।
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया ॥ १.२.१९५ ॥

Se recuerda el relato de la esposa devota, y asimismo el relato de Āṅgirasa. Aquí se narra el diálogo de Draupadī con Satyabhāmā.

1.2.196

पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः ।
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः ॥ १.२.१९६ ॥

De nuevo los Pāṇḍava llegaron al bosque Dvaita, donde tuvo lugar la visita a los pastos y donde los Gandharvas ataron a Suyodhana.

1.2.197

ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना ।
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात् ॥ १.२.१९७ ॥

Aquel de mente débil, mientras era llevado, fue liberado por Kirīṭin (Arjuna); y aquí también se muestra el sueño del ciervo del rey de la justicia.

1.2.198

काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते ।
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ॥ १.२.१९८ ॥

Se relata su regreso al bosque Kāmyaka, el mejor de los bosques; y aquí también está el relato de la medida de arroz de Droṇa, muy extenso.

1.2.199

दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात् ॥ १.२.१९९ ॥

También aquí se recita el relato de Durvāsas, y el rapto de Draupadī por Jayadratha desde dentro del ermitaño.

1.2.200

यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे ।
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः ॥ १.२.२०० ॥

Donde Bhīma, veloz como el viento, lo persiguió, y donde el poderoso Bhīma lo convirtió en Pañcaśikha, el de cinco mechones.

1.2.201

रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ।
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि ॥ १.२.२०१ ॥

Aquí también está el episodio muy extenso del Rāmāyaṇa, en el que Rāma, mostrando su valor, mató a Rāvaṇa en batalla.

1.2.202

सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् ॥ १.२.२०२ ॥

Aquí también se proclama el episodio de Sāvitrī; y aquí está la liberación de Karṇa por Indra, junto con los pendientes.

1.2.203

यत्रास्य शक्तिं तुष्टोऽसावदादेकवधाय च ।
आरणेयमुपाख्यानं यत्र धर्मोऽन्वशात्सुतम् ॥ १.२.२०३ ॥

Donde Indra, complacido, le dio la lanza para una sola muerte; y aquí está el episodio de Āraṇeya, donde Dharma instruyó a su hijo.

1.2.204

जग्मुर्लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम् ।
एतदारण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् ॥ १.२.२०४ ॥

Donde los Pāṇḍavas, habiendo obtenido bendiciones, marcharon hacia el oeste; este libro del Bosque (Āraṇyaka) se proclama el tercero.

1.2.205

अत्राध्यायशते द्वे तु संख्यया परिकीर्तिते ।
एकोनसप्ततिश्चैव तथाऽध्यायाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०५ ॥

Aquí se proclaman en número doscientos capítulos, y asimismo sesenta y nueve capítulos.

1.2.206

एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट् शतानि च ।
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०६ ॥

En este libro se proclaman once mil seiscientos sesenta y cuatro versos.

1.2.207

अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्व विस्तरम् ।
विराटनगरे गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् ॥ १.२.२०७ ॥

Ahora escucha con detalle el libro de Virāṭa. Habiendo ido a la ciudad de Virāṭa, junto al gran árbol śamī del crematorio...

1.2.208

दृष्ट्वा संनिदधुस्तत्र पाण्डवा ह्यायुधान्युत ।
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मना न्यवसंस्तु ते ॥ १.२.२०८ ॥

Habiéndolos visto allí, los Pāṇḍavas reunieron sus armas, y habiendo entrado en la ciudad vivieron allí disfrazados.

1.2.209

पाञ्चालीं प्रार्थयानस्य कामोपहतचेतसः ।
दुष्टात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात् ॥ १.२.२०९ ॥

Donde el perverso Kīcaka, con la mente trastornada por el deseo, pidió a Pāñcālī, y donde Kīcaka fue muerto por Vṛkodara.

1.2.210

पाण्डवान्वेषणार्थं च राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
चाराः प्रस्थापिताश्चात्र निपुणाः सर्वतोदिशं ॥ १.२.२१० ॥

Y aquí se enviaron espías hábiles en todas direcciones, para buscar a los Pāṇḍavas y al rey Duryodhana.

1.2.211

न च प्रवृत्तिस्तैर्लब्धा पाण्डवानां महात्मनाम् ।
गोग्रहश्च विराटस्य त्रिगर्तैः प्रथमं कृतः ॥ १.२.२११ ॥

Pero no obtuvieron noticias de los magnánimos Pāṇḍavas. Primero los Trigarta hicieron una incursión contra el ganado de Virāṭa.

1.2.212

यत्रास्य युद्धं सुमहत्तैरासील्लोमहर्षणम् ।
ह्रियमाणश्च यत्रासौ भीमसेनेन मोक्षितः ॥ १.२.२१२ ॥

Allí tuvo lugar entre él y ellos una batalla enorme que erizaba los cabellos, y allí, cuando era llevado cautivo, fue liberado por Bhīmasena.

1.2.213

गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः ।
अनन्तरं च कुरुभिस्तस्य गोग्रहणं कृतम् ॥ १.२.२१३ ॥

Allí los Pāṇḍavas rescataron el ganado de Virāṭa, y después los Kurus realizaron el robo de las reses.

1.2.214

समस्ता यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि ।
प्रत्याहृतं गोधनं च विक्रमेण किरीटिना ॥ १.२.२१४ ॥

Allí el hijo de Pṛthā venció en batalla a todos los Kurus, y con su valor el portador de la diadema, Kirīṭin, recuperó el ganado.

1.2.215

विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रमरिघातिनम् ॥ १.२.२१५ ॥

Allí Virāṭa dio a Uttarā como nuera de Kirīṭin, para Abhimanyu, hijo de Subhadrā, matador de enemigos.

1.2.216

चतुर्थमेतद्विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् ।
अत्रापि परिसंख्याता अध्यायाः परमर्षिणा ॥ १.२.२१६ ॥

Este cuarto y extenso Parva de Virāṭa ha sido descrito; aquí también los capítulos han sido contados por el gran sabio.

1.2.217

सप्तषष्टिरथो पूर्णाः श्लोकानामपि मे शृणु ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशदेव तु ॥ १.२.२१७ ॥

Sesenta y siete capítulos completos; escucha también de mí el número de versos: dos mil cincuenta versos.

1.2.218

उक्तानि वेदविदुषा पर्वण्यस्मिन्महर्षिणा ।
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्वतः परम् ॥ १.२.२१८ ॥

Escucha lo que ha sido declarado en este parva por el gran sabio conocedor de los Vedas; el quinto debe conocerse como el Udyoga Parva.

1.2.219

उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनोऽर्जुनश्चैव वासुदेवमुपस्थितौ ॥ १.२.२१९ ॥

Cuando los Pāṇḍavas se habían acampado en Upaplavya, Duryodhana y Arjuna, deseosos de victoria, acudieron a Vāsudeva.

1.2.220

साहाय्यमस्मिन्समरे भवान्नौ कर्तुमर्हति ।
इत्युक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥ १.२.२२० ॥

"En esta batalla, conviene que nos prestéis ayuda a los dos." Dichas estas palabras, Kṛṣṇa, de gran juicio, dijo:

1.2.221

अयुध्यमानमात्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य किं वा ददाम्यहम् ॥ १.२.२२१ ॥

"Yo no combatiré; seré consejero, o daré una akṣauhiṇī del ejército. Oh toros entre los hombres, ¿a quién daré qué?"

1.2.222

वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यभानं सचिवं वव्रे कृष्मं धनंजयः ॥ १.२.२२२ ॥

Duryodhana, de mente necia y perversa, eligió el ejército, mientras que Dhanaṃjaya (Arjuna) eligió a Kṛṣṇa, el consejero que no combatiría.

1.2.223

मद्रराजं व राजानमायान्तं पाण्डवान्प्रति ।
उपहारैर्वञ्चायत्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥ १.२.२२३ ॥

Habiendo engañado con regalos, en el mismo camino, al rey de los Madra que se dirigía hacia los Pāṇḍava, Suyodhana...

1.2.224

वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।
शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥ १.२.२२४ ॥

Pidió al dador de dones un don: "Que se me preste ayuda." Śalya, tras prometérselo, partió dirigiéndose hacia los Pāṇḍava.

1.2.225

शान्तिपूर्वं चाकथयद्यत्रेन्द्रविजयं नृपः ।
पुरोहितप्रेषणं च पाण्डवैः कौरवान्प्रति ॥ १.२.२२५ ॥

Allí el rey relató con calma la victoria de Indra y el envío de un sacerdote por los Pāṇḍavas a los Kauravas.

1.2.226

वैचित्रवीर्यस्य वचः समादाय पुरोधसः ।
तथेन्द्रविजयं चापि यानं चैव पुरोधसः ॥ १.२.२२६ ॥

Tomando las palabras del hijo de Vicitravīrya y del sacerdote, relató también la victoria de Indra y el viaje del sacerdote.

1.2.227

संजयं प्रेषयामास शमार्थी पाण्डवान्प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ १.२.२२७ ॥

Deseando la paz, el poderoso gran rey Dhṛtarāṣṭra envió a Sañjaya como mensajero a los Pāṇḍavas.

1.2.228

श्रुत्वा च पाण्डवान्यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥ १.२.२२८ ॥

Al oír de los Pāṇḍavas encabezados por Vāsudeva, Dhṛtarāṣṭra se quedó despierto, consumido por la preocupación.

1.2.229

विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयामास राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥ १.२.२२९ ॥

Allí Vidura hizo oír al sabio rey Dhṛtarāṣṭra palabras variadas y beneficiosas.

1.2.230

तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्ममनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥ १.२.२३० ॥

Asimismo, por medio de Sanatsujāta se expuso la enseñanza espiritual suprema, la cual se hizo oír al rey, afligido de ánimo y ávido de dolor.

1.2.231

प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र वा विभो ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्जुनस्य च ॥ १.२.२३१ ॥

Oh poderoso, al amanecer en la asamblea del rey, o donde Sañjaya habló de la unidad de Vāsudeva y Arjuna.

1.2.232

यत्र कृष्णो दयापन्नः सन्धिमिच्छन्महामतिः ।
स्वयमागाच्छणं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२.२३२ ॥

Donde Kṛṣṇa, movido por la compasión y deseando la paz, de gran sabiduría, vino él mismo a la ciudad llamada Nāgasāhvaya para hacer la paz.

1.2.233

प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
शमार्थे याचमानस्य पक्षयोरुभयोर्हितम् ॥ १.२.२३३ ॥

El rechazo por parte del rey Duryodhana a Kṛṣṇa, que pedía la paz, algo beneficioso para ambos bandos.

1.2.234

दम्भोद्भवस्य चाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
वरान्वेषणमत्रैव मातलेश्च महात्मनः ॥ १.२.२३४ ॥

Aquí también se relató la historia de Dambhodbhava, y aquí la búsqueda de dones del magnánimo Mātali.

1.2.235

महर्षेश्चापि चरितं कथितं गालवस्य वै ।
विदुलायाश्च पुत्रस्य प्रोक्तं चाप्यनुशासनम् ॥ १.२.२३५ ॥

También se contaron las hazañas del gran sabio Gālava, y se declaró la enseñanza dada al hijo de Vidulā.

1.2.236

कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् ।
योगेश्वरत्पं कृष्णेन यत्र राज्ञां प्रदर्शितम् ॥ १.२.२३६ ॥

Habiendo percibido la malvada conspiración de Karṇa, Duryodhana y los demás, el lugar donde Kṛṣṇa mostró a los reyes su forma de señor del yoga.

1.2.237

रथमारोप्य कृष्णेन यत्र कर्णोऽनुमन्त्रितः ।
उपायपूर्वं शौटीर्यात्प्रत्याख्यातश्च तेन सः ॥ १.२.२३७ ॥

Habiendo subido a Karṇa al carro, Kṛṣṇa le aconsejó con astucia; pero por orgullo él lo rechazó.

1.2.238

आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिंदमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं सर्वमाख्यातवान्हरिः ॥ १.२.२३८ ॥

Hari, el subyugador de enemigos, llegó de Hāstinapura a Upaplāvya y contó a los Pāṇḍavas todo lo sucedido.

1.2.239

ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा च यद्धितम् ।
साङ्ग्रामिकं ततः सर्वं सञ्जं चक्रुः परंतपाः ॥ १.२.२३९ ॥

Habiendo oído sus palabras y deliberado sobre lo que era provechoso, los abrasadores de enemigos hicieron entonces todos los preparativos para la guerra.

1.2.240

ततो युद्धाय निर्याता नराश्वरथदन्तिनः ।
नगराद्धास्तिनपुराद्वलसंख्यानमेवच ॥ १.२.२४० ॥

Entonces salieron de la ciudad de Hāstinapura hombres, caballos, carros y elefantes para la batalla, y también se hizo el recuento de las fuerzas.

1.2.241

यत्र राज्ञा ह्युलूकस्य प्रेषणं पाम्डवान्प्रति ।
श्वोभाविनि महायुद्धे दौत्येन कृतवान्प्रभुः ॥ १.२.२४१ ॥

Donde el rey, para la gran batalla que se libraría mañana, envió a Ulūka como emisario a los Pāṇḍavas.

1.2.242

रथातिरथसंख्यानमम्बोपाख्यानमेव च ।
एतत्सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते ॥ १.२.२४२ ॥

La enumeración de guerreros de carro y grandes guerreros de carro, y el episodio de Ambā — este es el quinto libro del Mahābhārata, rico en muchos relatos.

1.2.243

उद्योगपर्व निर्दिष्टं सन्धिविग्रहमिश्रितम् ।
अध्यायानां शतं प्रोक्तं षडशीतिर्महर्षिणा ॥ १.२.२४३ ॥

Se declara el Udyoga Parva, mezclado de paz y guerra; el gran vidente dijo que tiene ciento ochenta y seis capítulos.

1.2.244

श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
श्लोकाश्च नवतिः प्रोक्तास्तथैवाष्टौ महात्मना ॥ १.२.२४४ ॥

Se dice que son seis mil versos, otros tantos cientos, y noventa versos; y el de gran alma también dijo ocho.

1.2.245

व्यासेनोदारमतिना पर्वण्यस्मिंस्तपोधनाः ।
अतः परं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते ॥ १.२.२४५ ॥

Oh sabios ricos en austeridad, en este libro Vyāsa de noble intelecto (lo declaró). Después de esto proclaman el Bhīṣma Parva, rico en materias variadas.

1.2.246

जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह ।
यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादमगमत्परम् ॥ १.२.२४६ ॥

Aquí Sañjaya relató la formación de Jambūkhaṇḍa, y aquí el ejército de Yudhiṣṭhira cayó en la mayor desesperación.

1.2.247

यत्र युद्धमभूद्धोरं दसाहानि सुदारुणम् ।
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः ॥ १.२.२४७ ॥

Aquí hubo una batalla terrible y espantosa durante diez días; aquí estuvo la aflicción de Pārtha, y aquí estuvo Vāsudeva de gran sabiduría.

1.2.248

मोहजं नाशयामास हेतुभिर्मोक्षदर्शिभिः ।
समीक्ष्यादोक्षजः क्षिप्रं युधिष्ठिरहिते रतः ॥ १.२.२४८ ॥

Disipó la aflicción nacida de la ilusión con razones que muestran la liberación; Adokṣaja (Kṛṣṇa), devoto del bien de Yudhiṣṭhira, tras considerarlo, lo hizo rápidamente.

1.2.249

रथादाप्लुत्य वेगेन स्वयं कृष्ण उदारधीः ।
प्रतोदपाणिराधावद्भीष्मं हन्तुं व्यपेतभीः ॥ १.२.२४९ ॥

Kṛṣṇa, de mente noble, saltó del carro por sí mismo con velocidad, con el aguijón en la mano, y sin miedo corrió hacia adelante para abatir a Bhīṣma.

1.2.250

वाक्यप्रतोदाभिहतो यत्र कृष्णेन पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा समरे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२.२५० ॥

Herido por el aguijón de las palabras de Kṛṣṇa, el Pāṇḍava que porta el arco Gāṇḍīva, el mejor de todos los portadores de armas en la batalla, (avanzó).

1.2.251

शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः ।
विनिघ्नन्निशितैर्बाणै रथाद्भीष्ममपातयत् ॥ १.२.२५१ ॥

Donde Arjuna, hijo de Pṛthā, el gran arquero, poniendo a Śikhaṇḍin al frente y golpeando con flechas afiladas, hizo caer a Bhīṣma del carro.

1.2.252

शरतल्पगतश्चैव भीष्मो यत्र बभूव ह ।
षष्ठमेतत्समाख्यातं भारते पर्व विस्तृतम् ॥ १.२.२५२ ॥

Aquí, donde Bhīṣma yacía en un lecho de flechas, se declara que este es el sexto libro extenso del Mahābhārata.

1.2.253

अध्यायानां शतं प्रोक्तं तथा सप्तदशापरे ।
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च ॥ १.२.२५३ ॥

En él se declaran ciento diecisiete capítulos, y en número cinco mil ochocientos versos.

1.2.254

श्लोकाश्च चतुराशीतिरस्मिन्पर्वणि कीर्तिताः ।
व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि ॥ १.२.२५४ ॥

En este parva se recuentan ochenta y cuatro versos; fueron contados por Vyāsa, versado en los Vedas, en el Bhīṣma-parva.

1.2.255

द्रोणपर्व ततश्चित्रं बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सैनापत्येऽभिषिक्तोऽथ यत्राचार्यः प्रतापवान् ॥ १.२.२५५ ॥

Entonces se relata el Droṇa Parva, maravilloso y lleno de muchos acontecimientos, donde el glorioso maestro fue ungido comandante del ejército.

1.2.256

दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।
ग्रहणं धर्मराजस्य पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.२५६ ॥

Para complacer a Duryodhana, el conocedor de grandes armas prometió apresar al sabio Dharmarāja, hijo de Pāṇḍu.

1.2.257

यत्र संशप्तकाः पार्थमपनिन्यू रणाजिरात् ।
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ॥ १.२.२५७ ॥

Donde los Saṃśaptaka apartaron a Pārtha del campo de batalla, y donde el gran rey Bhagadatta, igual a Śakra, luchó en la batalla.

1.2.258

सुप्रतीकेन नागेन स हि शान्तः किरीटिना ।
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुरेकं महारथाः ॥ १.२.२५८ ॥

El elefante Supratīka fue sometido por Kirīṭin (Arjuna); allí muchos grandes guerreros de carro mataron a Abhimanyu, que estaba solo.

1.2.259

जयद्रथमुखा बालं शूरमप्राप्तयौवनम् ।
हतेऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ॥ १.२.२५९ ॥

Encabezados por Jayadratha, mataron al joven héroe Abhimanyu, que aún no había alcanzado la edad viril; y cuando Abhimanyu fue muerto, Pārtha (Arjuna), enfurecido, vengó su muerte en la batalla.

1.2.260

अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
यत्र भीमो महाबाहुः सात्यकिश्च महारथः ॥ १.२.२६० ॥

Tras matar siete ejércitos akṣauhiṇī, el rey Jayadratha fue muerto; allí estaban el de brazos poderosos Bhīma y el gran guerrero de carro Sātyaki.

1.2.261

अन्वेषणार्थं पार्थस्य युधिष्ठिरनृपाज्ञया ।
प्रविष्टौ भारतीं सेनामप्रधृष्यां सुरैरपि ॥ १.२.२६१ ॥

Por orden del rey Yudhiṣṭhira, los dos entraron en el ejército de los Bhāratas, inexpugnable incluso para los dioses, en busca de Pārtha (Arjuna).

1.2.262

संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषमाहवे ।
संशप्तकानां वीराणां कोट्यो नव महात्मनाम् ॥ १.२.२६२ ॥

Los restos de los Saṃśaptakas fueron aniquilados por completo en la batalla; los héroes Saṃśaptakas, de grandes almas, eran nueve crores.

1.2.263

किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः ॥ १.२.२६३ ॥

El portador de diadema (Arjuna) avanzó y envió a la morada de Yama a los hijos de Dhṛtarāṣṭra, y también a los guerreros de piedra.

1.2.264

नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः ।
अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान् ॥ १.२.२६४ ॥

En la batalla, los Nārāyaṇas y los pastores, guerreros de diversa maestría; Alambuṣa, Śrutāyus y el poderoso Jalasandha.

1.2.265

सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ।
घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥ १.२.२६५ ॥

El hijo de Somadatta (Bhūriśravas), Virāṭa, el gran auriga Drupada, Ghaṭotkaca y otros fueron muertos en el Droṇa parva.

1.2.266

अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः ॥ १.२.२६६ ॥

Cuando Droṇa cayó en la batalla, Aśvatthāman también, enfurecido, desató aquí el terrible arma Nārāyaṇa.

1.2.267

आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।
व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः ॥ १.२.२६७ ॥

Aquí se narra el arma de fuego (Āgneya), la suprema grandeza de Rudra, la llegada de Vyāsa y la gloria de Kṛṣṇa y Pārtha (Arjuna).

1.2.268

सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम् ।
यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ॥ १.२.२६८ ॥

Este es declarado el gran séptimo libro del Bhārata, donde los protectores de la tierra, en su mayoría, hallaron la muerte.

1.2.269

द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ।
अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः ॥ १.२.२६९ ॥

Los héroes, toros entre los hombres, nombrados en el Droṇa parva; aquí se dicen ciento setenta capítulos.

1.2.270

अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ।
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.२७० ॥

Aquí, según el vidente de la verdad, se cuentan ocho mil novecientos nueve versos.

1.2.271

पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ।
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् ॥ १.२.२७१ ॥

Habiendo reflexionado, el sabio hijo de Parāśara (Vyāsa) declaró el Droṇa parva; después de esto se narra el Karṇa parva, el más maravilloso.

1.2.272

सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः ।
आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम् ॥ १.२.२७२ ॥

Aquí se narran la designación del sabio rey de los Madras (Śalya) como auriga y la muerte de Tripura, el episodio de Pauram.

1.2.273

प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः ।
हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम् ॥ १.२.२७३ ॥

Aquí, durante la marcha, hay un diálogo áspero entre Karṇa y Śalya, y allí mismo el relato del cisne y el cuervo, lleno de reproches.

1.2.274

वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना ।
दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा ॥ १.२.२७४ ॥

El asesinato del Pāṇḍya a manos del magnánimo Aśvatthāman, y luego la muerte de Daṇḍasena y de Daṇḍa, también se narran allí.

1.2.275

द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः ।
संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ १.२.२७५ ॥

Donde, en combate singular, Karṇa puso en peligro al rey Yudhiṣṭhira, el señor del Dharma, en la batalla, mientras todos los arqueros miraban.

1.2.276

अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः ।
यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि ॥ १.२.२७६ ॥

Aquí surgió la ira mutua entre Yudhiṣṭhira y Kirīṭin (Arjuna), y aquí Mādhava (Kṛṣṇa) habló palabras de conciliación a Arjuna.

1.2.277

प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च ।
भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे ॥ १.२.२७७ ॥

Donde, en cumplimiento de su voto, Vṛkodara (Bhīma) abrió el pecho de Duḥśāsana en la batalla y bebió su sangre.

1.2.278

द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः ।
अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः ॥ १.२.२७८ ॥

Donde, en combate singular, el gran guerrero Karṇa fue muerto por Pārtha (Arjuna); los estudiosos del Bhārata lo denominan el octavo parva.

1.2.279

एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि ।
चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च ॥ १.२.२७९ ॥

En el Karṇa-parva se declaran setenta y un capítulos, y cuatro mil novecientos versos.

1.2.280

चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ।
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् ॥ १.२.२८० ॥

En este parva se recuentan sesenta y cuatro versos. Después se recuenta el Śalya-parva, de sentido variado.

1.2.281

हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत् ।
यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च ॥ १.२.२८१ ॥

Cuando los héroes cayeron y el ejército quedó sin ellos, el señor de los Madras se convirtió en su jefe. Aquí está la historia de Kumāra y el rito de consagración.

1.2.282

वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः ।
विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते ॥ १.२.२८२ ॥

Aquí se narran por partes los sucesos y las batallas; en el Śalya-parva se narra la destrucción de los principales kurus.

1.2.283

शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः ।
शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे ॥ १.२.२८३ ॥

Aquí también se narra la muerte de Śalya a manos del magnánimo rey de Dharma, y la muerte de Śakuni en batalla a manos de Sahadeva.

1.2.284

सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः ।
ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः ॥ १.२.२८४ ॥

Cuando la mayor parte del ejército había caído y solo quedaba un resto, Suyodhana entró en un lago, detuvo el agua y se quedó allí.

1.2.285

प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः ।
क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२.२८५ ॥

Allí también se relata la historia, contada con las palabras burlonas de los cazadores, sobre Bhīma y el sabio rey del dharma, Yudhiṣṭhira.

1.2.286

ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह ॥ १.२.२८६ ॥

Allí, donde el hijo de Dhṛtarāṣṭra, sumamente iracundo, surgido del lago, combatió con Bhīma usando la maza.

1.2.287

समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम् ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता ॥ १.२.२८७ ॥

En el encuentro de la batalla se recuerda la llegada de Rāma (Balarāma), y se proclama la santidad del Sarasvatī y de los vados sagrados.

1.2.288

गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम् ।
दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे ॥ १.२.२८८ ॥

Aquí también se proclama el tumultuoso combate con maza del rey Duryodhana contra Bhīma en la batalla.

1.2.289

ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया ।
नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत् ॥ १.२.२८९ ॥

En la batalla, con la maza veloz de Bhīma, ambos muslos fueron quebrados por la fuerza; este noveno parva está designado, maravilloso y significativo.

1.2.290

एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः ।
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते ॥ १.२.२९० ॥

En este parva se proclaman cincuenta y nueve capítulos, con muchos relatos contados; aquí se dice el número de versos.

1.2.291

त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा ।
मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता ॥ १.२.२९१ ॥

Tres mil doscientos veinte versos, compuestos por el sabio, que portan la gloria de los Kauravas.

1.2.292

अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् ।
भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम् ॥ १.२.२९२ ॥

Ahora relataré el terrible libro Sauptika, donde yace el rey Duryodhana, con el muslo roto y sin perdón.

1.2.293

अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम् ॥ १.२.२९३ ॥

Cuando los Pāṇḍavas se habían retirado, aquellos tres guerreros en carro —Kṛtavarman, Kṛpa y el hijo de Droṇa— llegaron al atardecer al lugar empapado de sangre.

1.2.294

समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि ।
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः ॥ १.२.२९४ ॥

Llegando juntos, lo vieron caído en tierra en la cabeza del campo de batalla; allí el hijo de Droṇa, firme en la ira, gran guerrero en carro, hizo un voto.

1.2.295

अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं ॥ १.२.२९५ ॥

Sin haber matado a todos los Pāñcāla encabezados por Dhṛṣṭadyumna, y a los Pāṇḍava con sus ministros, no me quitaré esta armadura.

1.2.296

यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः ।
सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम् ॥ १.२.२९६ ॥

Tras hablar así al rey allí y apartarse, aquellos tres guerreros en carro llegaron a un gran bosque a la hora de la puesta del sol.

1.2.297

न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः ।
ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान् ॥ १.२.२९७ ॥

Entonces, bajo el gran baniano donde estaban apostados, vieron de noche muchos cuervos muertos por un búho.

1.2.298

द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे ॥ १.२.२९८ ॥

El hijo de Droṇa, poseído por la ira y recordando la muerte de su padre, resolvió matar a los pāñcālas que dormían.

1.2.299

गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम् ।
घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम् ॥ १.२.२९९ ॥

Al llegar a la puerta del campamento, vio allí un rākṣasa de forma terrible, difícil de mirar, que estaba de pie cubriendo el cielo.

1.2.300

तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ।
द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः ॥ १.२.३०० ॥

Viendo que sus armas eran obstruidas por aquel, el hijo de Droṇa propició rápidamente a Rudra, Virūpākṣa.

1.2.301

प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ १.२.३०१ ॥

A los pāñcālas dormidos y confiados, encabezados por Dhṛṣṭadyumna, con sus séquitos, y a todos los hijos de Draupadī, durante la noche.

1.2.302

कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान् ।
यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात् ॥ १.२.३०२ ॥

Junto con Kṛtavarman y Kṛpa los mató; y allí los cinco Pārthas (Pāṇḍavas) se salvaron, apoyándose en el poder de Kṛṣṇa.

1.2.303

सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः ॥ १.२.३०३ ॥

El gran arquero Sātyaki y los demás hallaron la muerte; allí, los Pāñcālas dormidos fueron muertos por el hijo de Droṇa.

1.2.304

धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः ।
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता ॥ १.२.३०४ ॥

El auriga de Dhṛṣṭadyumna informó de esto a los Pāṇḍavas; Draupadī, atormentada por el dolor de sus hijos y por la muerte de su padre y sus hermanos,

1.2.305

कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत् ।
द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.२.३०५ ॥

Donde Draupadī, resuelta a ayunar hasta la muerte, se sentó junto a sus esposos; y allí, a la palabra de Draupadī, Bhīma de terrible valor

1.2.306

प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान् ।
अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम् ॥ १.२.३०६ ॥

Deseando hacer lo que le era grato, el poderoso Bhīma tomó su maza y, muy enfurecido, corrió tras el hijo de Bhāradvāja, el hijo del maestro.

1.2.307

भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः ।
अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत् ॥ १.२.३०७ ॥

Allí, por temor a Bhīmasena, impulsado por el destino, el hijo de Droṇa, en su ira, lanzó el arma diciendo: '¡Que no haya Pāṇḍavas!'

1.2.308

मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः ।
यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः ॥ १.२.३०८ ॥

Diciendo: '¡No así!', Kṛṣṇa habló, calmando sus palabras; y allí Phālguna (Arjuna) con un arma apaciguó aquella arma.

1.2.309

द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा ।
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः ॥ १.२.३०९ ॥

Al ver la intención traidora del hijo de Droṇa, y las maldiciones que Drauṇi, Dvaipāyana y otros se lanzaron unos a otros.

1.2.310

मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात् ।
पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः ॥ १.२.३१० ॥

Tomando la joya del gran guerrero, hijo de Droṇa, los Pāṇḍavas, orgullosos de su victoria, la dieron alegremente a Draupadī.

1.2.311

एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम् ।
अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना ॥ १.२.३११ ॥

Este décimo parva se declara como el Sauptika; en él, compuesto por el de alma grande, hay dieciocho capítulos.

1.2.312

श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १.२.३१२ ॥

Aquí, según el cómputo, el sabio que habla de Brahman ha dicho ochocientos versos y setenta versos.

1.2.313

सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्युत्तमतेजसी ।
अत ऊर्ध्वमिदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् ॥ १.२.३१३ ॥

En el parva relacionado con el Sauptika y el Īṣīka, los más brillantes llaman a lo que sigue el Strī Parva, nacido de la compasión.

1.2.314

पुत्रशोकाभिसंतप्तः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
कृष्णोपनीतां यत्रासावायसीं प्रतिमां दृढां ॥ १.२.३१४ ॥

Atormentado por el dolor de sus hijos, el rey de los hombres, ciego de visión, Dhṛtarāṣṭra, donde estaba la firme imagen de hierro traída por Kṛṣṇa.

1.2.315

भीमसेनद्रोहबुद्धिर्धृतराष्ट्रो बभञ्जह ।
तथा शोकाभितप्तस्य धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.२.३१५ ॥

Dhṛtarāṣṭra, con la mente inclinada a dañar a Bhīmasena, la destrozó; y lo mismo hizo el sabio Dhṛtarāṣṭra, atormentado por el dolor.

1.2.316

संसारदहनं बुद्ध्या हेतुभिर्मोक्षदर्शनैः ।
विदुरेण च यत्रास्य राज्ञ आश्वासनं कृतम् ॥ १.२.३१६ ॥

Allí Vidura, con sabiduría, razones y enseñanzas sobre la liberación, explicó el ardor de la existencia mundana y consoló al rey.

1.2.317

धृतराष्ट्रस्य चात्रैव कौरवायोधनं तथा ।
सान्तःपुरस्य गमनं शोकार्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १.२.३१७ ॥

Aquí también se narra la marcha de Dhṛtarāṣṭra, con su harén, al campo de batalla de los Kaurava, y el viaje del afligido.

1.2.318

विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः ।
क्रोधावेशः प्रमोहश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः ॥ १.२.३१८ ॥

Allí se recuerda el lamento, muy piadoso, de las esposas de los héroes, y el arrebato de ira y la confusión de Gāndhārī y Dhṛtarāṣṭra.

1.2.319

यत्र तान्क्षत्रियाः शूरान्सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
पुत्रान्भ्रातृन्पितॄंश्चैव ददृशुर्निहतान्रणे ॥ १.२.३१९ ॥

Donde los valientes kṣatriya, que nunca retrocedían en las batallas, vieron a sus hijos, hermanos y padres muertos en el campo.

1.2.320

पुत्रपौत्रवधार्तायास्तथात्रैव प्रकीर्तिता ।
गान्धार्याश्चापि कृष्णेन क्रोधोपशमनक्रिया ॥ १.२.३२० ॥

Aquí también se relata a Gāndhārī, afligida por la matanza de sus hijos y nietos, y la acción con que Kṛṣṇa calmó su ira.

1.2.321

यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः ।
राज्ञांतानि शरीराणि दाहयामास शास्त्रतः ॥ १.२.३२१ ॥

Allí el rey de gran sabiduría, el mejor de todos los que sostienen el dharma, hizo quemar los cuerpos de los reyes según las escrituras.

1.2.322

तोयकर्मणि चारब्धे राज्ञामुदकदानिके ।
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः ॥ १.२.३२२ ॥

Cuando comenzó el rito de las libaciones de agua para los reyes, se narró también la historia de Karṇa, nacido en secreto de Pṛthā.

1.2.323

सुतस्यैतदिह प्रोक्तं व्यासेन परमर्षिणा ।
एतदेकादशं पर्व शोकवैक्लव्यकारणम् ॥ १.२.३२३ ॥

Aquí esto fue dicho al hijo por el gran sabio Vyāsa. Este es el undécimo parva, causa de dolor y aflicción.

1.2.324

प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम् ।
सप्तविंशतिरध्यायाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३२४ ॥

Compuesto para provocar angustia y lágrimas en el corazón de las personas buenas, en este parva se declaran veintisiete capítulos.

1.2.325

श्लोकसप्तशती चापि पञ्चसप्ततिसंयुता ।
संख्यया भारताख्यानमुक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३२५ ॥

El sabio Vyāsa expuso la narración del Bhārata en un total de setecientos setenta y cinco versos.

1.2.326

अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् ।
यत्र निर्वेदमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३२६ ॥

Después de esto viene el duodécimo parva, el Śānti, que aumenta la sabiduría, donde el rey del dharma Yudhiṣṭhira cayó en el desaliento.

1.2.327

घातयित्वा पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्संबन्धिमातुलान् ।
शान्तिपर्वणि धर्माश्च व्याख्याताःशारतल्पिकाः ॥ १.२.३२७ ॥

Tras haber causado la muerte de padres, hermanos, hijos, parientes y tíos maternos, en el Śānti Parva se expusieron los deberes, y también las enseñanzas del que yacía en el lecho de flechas.

1.2.328

राजभिर्वेदितव्यास्ते सम्यग्ज्ञानबुभुत्सुभिः ।
आपद्धर्माश्च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शिनः ॥ १.२.३२८ ॥

Los reyes que desean el verdadero conocimiento deben conocerlos; allí también están los deberes en la adversidad, que muestran las causas del tiempo.

1.2.329

यान्बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक्सर्वज्ञत्वमवाप्नुयात् ।
मोक्षधर्माश्च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः ॥ १.२.३२९ ॥

Conociéndolas, una persona puede alcanzar plenamente la omnisciencia; también se han contado las enseñanzas de la liberación, variadas y de gran extensión.

1.2.330

द्वादशं पर्व निर्दिष्टमेतत्प्राज्ञजनप्रियम् ।
अत्र पर्वणि विज्ञेयमध्यायानां शतत्रयम् ॥ १.२.३३० ॥

Este duodécimo parva ha sido designado, querido por las personas sabias; en este parva deben conocerse trescientos capítulos.

1.2.331

विंशच्चैव तथाध्याया नव चैव तपोधाः ।
चतुर्दशसहस्राणि तथा सप्तशतानि च ॥ १.२.३३१ ॥

Veinte y nueve capítulos, oh ricos en austeridad; y también catorce mil setecientos (versos).

1.2.332

सप्तश्लोकास्तथैवात्र पञ्चविंशतिसंख्यया ।
अत ऊर्ध्वं च विज्ञेयमनुशासनमुत्तमम् ॥ १.२.३३२ ॥

Aquí también hay siete versos y el número veinticinco; después de esto debe conocerse el excelente Anuśāsana parva.

1.2.333

यत्र प्रकृतिमापन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् ।
भीष्माद्भागीरथीपुत्रात्कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३३३ ॥

Donde el rey de los Kurus, Yudhiṣṭhira, habiendo oído de Bhīṣma, hijo de Bhāgīrathī, la firme determinación del dharma, alcanzó la calma.

1.2.334

व्यवहारोऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयः प्रकीर्तितः ।
विविधानां च दानानां फलयोगाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३३४ ॥

Aquí se proclama plenamente la conducta relativa al dharma y a la riqueza, y se declaran las conexiones de diversas donaciones con sus frutos.

1.2.335

तथा पात्रविशेषाश्च दानानां च परो विधिः ।
आचारविधियोगश्च सत्यस्य च परा गतिः ॥ १.२.३३५ ॥

Asimismo, se declaran las cualidades especiales de los receptores dignos, la regla suprema de las donaciones, la unión de conducta y regla, y la meta suprema de la verdad.

1.2.336

महाभाग्यं गवां चैव ब्राह्मणानां तथैव च ।
रहस्यं चैव धर्माणां देशकालोपसंहितम् ॥ १.२.३३६ ॥

La gran bienaventuranza de las vacas y de los brahmanes, asimismo el secreto de los dharmas vinculados al lugar y al tiempo.

1.2.337

एतत्सुबहुवृत्तान्तमुत्तमं चानुशासनम् ।
भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता ॥ १.२.३३७ ॥

Esta es la suprema instrucción, rica en muchos relatos; y aquí también se proclama la llegada de Bhīṣma al cielo.

1.2.338

एतत्त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् ।
अध्यायानां शतं त्वत्र षट्चत्वारिंशदेव तु ॥ १.२.३३८ ॥

Este es el decimotercer parva, que produce la determinación del dharma; en él hay ciento cuarenta y seis capítulos.

1.2.339

श्लोकानां तु सहस्राणि प्रोक्तान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
ततोऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ॥ १.२.३३९ ॥

Se dice que los versos suman ocho mil. Luego se narra el decimocuarto libro, llamado Aśvamedhika.

1.2.340

तत्संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानमनुत्तमम् ।
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर्जन्म चोक्तं परीक्षितः ॥ १.२.३४० ॥

En él se encuentra el incomparable relato de Saṃvarta y Marutta, la obtención del tesoro de oro y el nacimiento de Parīkṣit.

1.2.341

दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात्संजीवनं पुनः ।
चर्यायां हयमुत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ॥ १.२.३४१ ॥

Antes, el que fue quemado por el fuego de las armas fue devuelto a la vida por Kṛṣṇa, y se describe el caballo soltado para seguir al Pāṇḍava.

1.2.342

तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैरमर्षणैः ।
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण स्वपुत्रेण धनंजयः ॥ १.२.३४२ ॥

Aquí y allá hubo batallas con príncipes intolerantes; Dhanaṃjaya combatió con el hijo de Citrāṅgadā y con su propio hijo.

1.2.343

सङ्ग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र जग्मिवान् ।
सुदर्शनं तथाऽऽख्यानं वैष्णवं धर्ममेव च।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानमेव च ॥ १.२.३४३ ॥

En la batalla con Babhruvāhana cayó en peligro; aquí se narran también el relato de Sudarśana, el dharma vaiṣṇava y el relato de Nakula en el gran sacrificio del caballo.

1.2.344

इत्याश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तमेतन्महाद्भुतम् ।
अध्यायानां शतं चैव त्रयोऽध्यायाश्च कीर्तिताः ॥ १.२.३४४ ॥

Así se ha narrado este libro Aśvamedhika, muy maravilloso; se han recitado ciento tres capítulos.

1.2.345

त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३४५ ॥

Los videntes de la verdad han contado tres mil versos, y otros tantos cientos, y también veinte versos.

1.2.346

ततस्त्वाश्रमवासाख्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् ।
यत्र राज्यं समुत्सृज्य गान्धार्या सहितो नृपः ॥ १.२.३४६ ॥

Luego se recuerda el decimoquinto libro, llamado Āśramavāsa, donde el rey, habiendo abandonado el reino, partió junto con Gāndhārī.

1.2.347

धृतराष्ट्रोश्रमपदं विदुरश्च जगाम ह ।
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्यनुययौ तदा ॥ १.२.३४७ ॥

Dhṛtarāṣṭra fue al ermitaje, y también fue Vidura. Al ver que partían, la virtuosa Pṛthā (Kuntī) también los siguió entonces.

1.2.348

पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता ।
यत्र राजा हतान्पुत्रान्पौत्रानन्यांश्च पार्थिवान् ॥ १.२.३४८ ॥

Habiendo abandonado el reino de sus hijos, dedicada al servicio de los mayores, donde el rey recordó a los hijos, nietos y otros reyes muertos.

1.2.349

लाकान्तरगतान्वीरानपश्यत्पुनरागतान् ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यमनुत्तमम् ॥ १.२.३४९ ॥

Por la gracia del sabio y el favor de Kṛṣṇa, al ver regresar a los héroes que habían ido a otros mundos, contempló un prodigio incomparable.

1.2.350

त्यक्त्वा शोकं सदारश्च सिद्धिं परमिकां गतः ।
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥ १.२.३५० ॥

Habiendo abandonado el dolor, alcanzó la suprema perfección junto con sus esposas; allí Vidura, tomando refugio en el dharma, alcanzó un buen destino.

1.2.351

संजयश्च सहामात्यो विद्वान्गावल्गणिर्वशी ।
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३५१ ॥

Sañjaya, hijo de Gavalgaṇa, sabio y dueño de sí, junto con sus ministros, vio allí a Nārada, donde estaba el rey de la justicia Yudhiṣṭhira.

1.2.352

नारदाच्चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत् ।
एतदाश्रमवासाख्यं पर्वोक्तं महदद्भुतम् ॥ १.२.३५२ ॥

Y de Nārada oyó del gran exterminio de los Vṛṣṇis. Este parva, llamado 'Morada en el ermitaño', se dice que es sumamente maravilloso.

1.2.353

द्विचत्वारिंशदध्यायाः पर्वैतदभिसङ्ख्यया ।
सहस्रमेकं श्लोकानां पञ्चश्लोकशतानि च ॥ १.२.३५३ ॥

Este parva tiene cuarenta y dos capítulos, y en cuenta suma mil quinientos versos.

1.2.354

षडेव च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ।
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् ॥ १.२.३५४ ॥

El vidente de la verdad contó de igual modo seis versos. Ahora entiende, después de esto, el terrible parva Mausala.

1.2.355

यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शहता युधि ।
ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः ॥ १.२.३५५ ॥

Allí aquellos tigres entre los hombres, abatidos por el contacto de las armas en la batalla y aplastados por la vara de Brahman, cerca de las aguas saladas.

1.2.356

आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः ।
एरकारूपिभिर्वज्रैर्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ १.२.३५६ ॥

Entregados a la bebida en el lugar de beber, impulsados por el destino, se mataron unos a otros con rayos en forma de cañas.

1.2.357

यत्र सर्वक्षयं कृत्वा तावुभौ रामकेशवौ ।
नातिचक्रामतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं महत् ॥ १.२.३५७ ॥

Allí, habiendo causado la destrucción de todos, aquellos dos, Rāma y Keśava, no transgredieron el gran tiempo que había llegado, que todo lo arrebata.

1.2.358

यत्रार्जुनो द्वारवतीमेत्य वृष्णिविनाकृताम् ।
दृष्ट्वा विपादमगमत्परां चार्तिं नरर्षभः ॥ १.२.३५८ ॥

Allí Arjuna, toro entre los hombres, habiendo llegado a Dvāravatī y visto que estaba privada de los Vṛṣṇis, cayó en hondo abatimiento y gran angustia.

1.2.359

स संस्कृत्य नरश्रेष्ठं मातुलं शौरिमात्मनः ।
ददर्श यदुवीराणामापाने वैशसं महत् ॥ १.२.३५९ ॥

Habiendo celebrado los ritos para el mejor de los hombres, su tío materno Śauri (Kṛṣṇa), vio la gran matanza de los héroes de los Yadus en el lugar de la bebida.

1.2.360

शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः ।
संस्कारं लम्भयामास वृष्णीनां च प्रधानतः ॥ १.२.३६० ॥

Hizo realizar los ritos funerarios para el cuerpo de Vāsudeva y del magnánimo Rāma, y principalmente para los cuerpos de los Vṛṣṇis.

1.2.361

सवृद्धबालमादाय द्वारवत्यास्ततो जनम् ।
ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम् ॥ १.२.३६१ ॥

Luego, llevándose al pueblo de Dvāravatī junto con los ancianos y los niños, vio en la penosa calamidad la derrota del Gāṇḍīva.

1.2.362

सर्वेषां चैव दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ।
नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानामनित्यताम् ॥ १.२.३६२ ॥

Y vio la desaprobación de todas las armas divinas, la destrucción de las esposas de los Vṛṣṇis y la impermanencia de sus poderes.

1.2.363

दृष्ट्वा निर्वेदमापन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः ।
धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयत् ॥ १.२.३६३ ॥

Al ver esto, lleno de desapego e impulsado por las palabras de Vyāsa, se acercó al rey del dharma y resolvió abrazar el saṃnyāsa.

1.2.364

इत्येतन्मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् ।
अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम् ॥ १.२.३६४ ॥

Así ha sido declarado el decimosexto libro, el Mausala Parva; se dice que contiene ocho capítulos y trescientos versos.

1.2.365

श्लोकानां विंशतिश्चव संख्याता तत्त्वदर्शिना ।
महाप्रस्थानिकं तस्मादूर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् ॥ १.२.३६५ ॥

El vidente de la verdad ha contado los versos como veinte; después se recuerda el decimoséptimo libro, el Mahāprasthānika.

1.2.366

यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
द्रौपद्या सहिता देव्या महाप्रस्थानमास्थिताः ॥ १.२.३६६ ॥

Donde los Pāṇḍavas, toros entre los hombres, abandonaron el reino y emprendieron el gran viaje junto a la reina Draupadī.

1.2.367

यत्र तेऽग्निं ददृशिरे लौहित्यं प्राप्य सागरम् ।
यत्राग्निना चोदितश्च पार्थस्तस्मै महात्मने ॥ १.२.३६७ ॥

Donde, tras llegar al mar Lauhitya, vieron a Agni; y donde, impulsado por Agni, Pārtha (a aquel de gran alma)…

1.2.368

ददौ संपूज्य तद्दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
यत्र भ्रातृन्निपतितान्द्रौपदीं च युधिष्ठिरः ॥ १.२.३६८ ॥

Tras honrarle, le entregó aquel arco divino y excelso, el Gāṇḍīva; y donde habían caído sus hermanos y Draupadī, Yudhiṣṭhira…

1.2.369

दृष्ट्वा हित्वा जगामैव सर्वाननवलोकयन् ।
एतत्सप्तदशं पर्व महाप्रस्थानिकं स्मृतम् ॥ १.२.३६९ ॥

Habiéndolos visto a todos, dejándolos atrás, se marchó sin mirar atrás. Este decimoséptimo libro es recordado como el Mahāprasthānika Parva.

1.2.370

यत्राध्यायास्त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतत्रयम् ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३७० ॥

En él se declaran tres capítulos y se cuentan trescientos veinte versos, según dijo el vidente de la verdad.

1.2.371

स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत्तदमानुषम् ।
प्राप्तं दैवरथं स्वर्गान्नेष्टवान्यत्र धर्मराट् ॥ १.२.३७१ ॥

Luego debe conocerse el Svarga Parva, que es divino y sobrehumano. Allí el rey de la justicia obtuvo el carro divino venido del cielo, pero no lo quiso.

1.2.372

आरोदुं सुमहाप्राज्ञ आनृशंस्याच्छुना विना ।
तामस्याविचलां ज्ञात्वा स्थितिं धर्मे महात्मनः ॥ १.२.३७२ ॥

El muy sabio, por compasión, no quiso ascender sin el perro. Sabiendo la firmeza inquebrantable en el dharma de aquel magnánimo, (esto ocurrió).

1.2.373

श्वरूपं यत्र तत्त्यक्त्वा धर्मेणासौ समन्वितः ।
स्वर्गं प्राप्तःसच तथा यातनाविपुला भृशम् ॥ १.२.३७३ ॥

Allí, tras abandonar la forma de perro, dotado de dharma, alcanzó el cielo; y también hubo para él tormentos vastos y muy grandes.

1.2.374

देवदूतेन नरकं यत्र व्याजेन दर्शितम् ।
शुश्राव यत्र धर्मात्मा भ्रातॄणां करुणागिरः ॥ १.२.३७४ ॥

Donde un mensajero divino, con un pretexto, le mostró el infierno; y allí el de alma justa oyó los lastimeros gritos de sus hermanos.

1.2.375

निदेशे वर्तमानानां देशे तत्रैव वर्तताम् ।
अनुदर्शितश्च धर्मेण देवराज्ञा च पाण्डवः ॥ १.२.३७५ ॥

Mientras residía en aquel mismo lugar con quienes estaban bajo mando, el Pāṇḍava fue mostrado por Dharma y por Indra, rey de los dioses.

1.2.376

आप्लुत्याकाशगङ्गायां देहं त्यक्त्वा स मानुषम् ।
स्वधर्मनिर्जितं स्थानं स्वर्गे प्राप्य स धर्मराट् ॥ १.२.३७६ ॥

Tras bañarse en el Gaṅgā celeste y abandonar su cuerpo mortal, el rey de dharma alcanzó en el cielo la morada conquistada por su propio dharma.

1.2.377

मुमुदे पूजितः सर्वैः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।
एतदष्टादशं पर्व प्रोक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३७७ ॥

Honrado por todas las huestes de dioses junto con Indra, se regocijó. Este decimoctavo libro fue proclamado por Vyāsa, el sabio.

1.2.378

अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वम्यस्मिन्महात्मना ।
श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधाः ॥ १.२.३७८ ॥

En este libro el de alma grande contó cinco capítulos, y, oh ascetas, fueron enumerados doscientos versos.

1.2.379

नव श्लोकास्तथैवान्ये संख्याताः परमर्षिणा ।
अष्टादशैवमेतानि पर्वाण्येतान्यशेषतः ॥ १.२.३७९ ॥

Nueve versos, y otros igualmente, fueron contados por el sumo sabio. Así estos dieciocho libros están completos en su totalidad.

1.2.380

खिलेषु हरिवंशश्च भविष्यं च प्रकीर्तितम् ।
दश श्लोकसहस्राणि विंशच्छ्लोकशतानि च ॥ १.२.३८० ॥

En los suplementos también se proclaman el Harivaṃśa y el Bhaviṣya: diez mil versos y doscientos versos.

1.2.381

खिलेषु हरिवंशे च संख्यातानि महर्षिणा ।
एतत्सर्वं समाख्यातं भारते पर्वसंग्रहः ॥ १.२.३८१ ॥

Todo lo que el gran sabio enumeró en los suplementos y en el Harivaṃśa ha sido aquí expuesto como el compendio de los libros del Bhārata.

1.2.382

अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो ययुत्सया ।
तन्महादारुणं युद्धमहान्यष्टादशाभवत् ॥ १.२.३८२ ॥

Dieciocho akṣauhiṇī ejércitos se reunieron, deseosos de combatir, y aquella terrible batalla duró dieciocho días.

1.2.383

यो विद्याच्चतुरो वेदान्साङ्गोपनिषदो द्विजः ।
न चाख्यानमिदं विद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः ॥ १.२.३८३ ॥

Un brahmán que conozca los cuatro Vedas con sus miembros y Upaniṣads, pero no conozca esta narración, no sería verdaderamente sabio.

1.2.384

अर्थशास्त्रमिदं प्रोक्तं धर्मशास्त्रमिदं महत् ।
कामशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.२.३८४ ॥

Esto se declara ser la ciencia de la política, este es el gran tratado del dharma, y esto se declara ser la ciencia del deseo, por Vyāsa de intelecto ilimitado.

1.2.385

श्रुत्वा त्विदमुपाख्यानं श्राव्यमन्यन्न रोचते ।
पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वागिव ॥ १.२.३८५ ॥

Habiendo oído esta narración, nada más digno de oírse agrada—como, tras oír la voz del cuco macho, el graznido áspero del cuervo ya no es agradable.

1.2.386

इतिहासोत्तमादस्माञ्जायन्ते कविबुद्धयः ।
पञ्चभ्य इव् भूतेभ्यो लोकसंविधयस्त्रयः ॥ १.२.३८६ ॥

De esta mejor de las historias nacen los ingenios de los poetas, como de los cinco elementos surgen las disposiciones de los tres mundos.

1.2.387

अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः ।
अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः ॥ १.२.३८७ ॥

Oh nacidos dos veces, en el tema de este relato existe el purāṇa, como hay cuatro clases de criaturas en el ámbito del cielo.

1.2.388

क्रियागुणानां सर्वेषामिदमाख्यानमाश्रयः ।
इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनः क्रियाः ॥ १.२.३८८ ॥

Este relato es el sostén de todas las acciones y cualidades, como las variadas operaciones de la mente lo son de todos los sentidos.

1.2.389

अनाश्रित्यैतदाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३८९ ॥

Sin apoyarse en este relato, no se encuentra historia alguna en la tierra, como el cuerpo no se sostiene sin alimento.

1.2.390

इदं कविवरैः सर्वैराख्यानमुपजीव्यते ।
उदयप्रेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३९० ॥

Todos los mejores poetas se sustentan en este relato, como los sirvientes que aspiran al ascenso dependen de un señor de noble linaje.

1.2.391

अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
साधोरिव गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.२.३९१ ॥

Los poetas no son capaces de describir en detalle este poema, como el virtuoso cabeza de familia no puede describir los otros tres estados de vida.

1.2.392

धर्मे मतिर्भवतु वः सततोत्थितानां ।
स ह्येक एव परलोकगतस्य बन्धुः।
अर्थाः स्त्रियश्च निपुणैरपि सेव्यमाना ।
नैवाप्तभावमुपयान्ति न च स्थिरत्वम् ॥ १.२.३९२ ॥

Que vuestra mente esté siempre firme en el dharma, vosotros que estáis siempre alerta. Pues solo él es el pariente de quien ha partido al otro mundo. Las riquezas y las mujeres, aunque sean servidas incluso por los hábiles, no alcanzan la condición de amigo fiel ni la estabilidad.