ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.2.1
समन्तपञ्चकमिति यदुक्तं सूतनन्दन ।
एतत्सर्वं यथातत्त्वं श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.२.१ ॥
ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, ଆପଣ ଯେଉଁ ସମନ୍ତପଞ୍ଚକ କହିଲେ, ତାହାର ସବୁ ଯଥାର୍ଥ ରୂପେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁ।
1.2.2
शृणुध्वं मम भो विप्रा ब्रुवतश्च कथाः शुभाः ।
समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुमर्हथ सत्तमाः ॥ १.२.२ ॥
ହେ ବିପ୍ରଗଣ, ମୋ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ହେ ସତ୍ତମଗଣ, ସମନ୍ତପଞ୍ଚକ ନାମକ ସ୍ଥାନର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆପଣମାନେ ଯୋଗ୍ୟ।
1.2.3
त्रेताद्वापरयोः सन्धौ रामः शस्त्रभृतां वरः ।
असकृत्पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः ॥ १.२.३ ॥
ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ସନ୍ଧିରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ରାଜକୀୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
1.2.4
स सर्वं क्षत्रमुत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः ।
समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ १.२.४ ॥
ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ସେ ରାମ ନିଜ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଟନ କରି ସମନ୍ତପଞ୍ଚକରେ ପାଞ୍ଚଟି ରକ୍ତହ୍ରଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ।
1.2.5
स तेषु रुधिराम्भःसु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः ।
पितॄन्संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ १.२.५ ॥
କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ସେ ସେହି ରକ୍ତଜଳ ହ୍ରଦରେ ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ, ଏହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
1.2.6
अथर्चीकादयोऽभ्येत्य पितरो राममब्रुवन् ।
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ १.२.६ ॥
ତଦା ଋଚୀକ ପ୍ରମୁଖ ପିତୃଗଣ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ହେ ରାମ, ରାମ! ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ଭାର୍ଗବ, ଆମେ ତୁମଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛୁ।'
1.2.7
अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण तव प्रभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यमिच्छसि महाद्युते ॥ १.२.७ ॥
ଏହି ପିତୃଭକ୍ତି ଓ ତୁମ ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପ୍ରଭୋ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା ମାଗ, ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି।
1.2.8
यदि मे पितरः प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ॥ १.२.८ ॥
ଯଦି ମୋ ପିତୃଗଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛି—
1.2.9
अतश्च पापान्मुच्येऽहमेष मे प्रार्थितो वरः ।
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥ १.२.९ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ—ଏହା ମୋର ମାଗିଥିବା ବର। ଏହି ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ହେଉ।
1.2.10
एवं भविष्यतीत्येवं पितरस्तमथाब्रुवन् ।
तं क्षमस्वेति निषिषिधुस्ततः स विरराम ह ॥ १.२.१० ॥
"ଏମିତି ହେବ"—ଏହିପରି ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। "ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କର"—ଏହିପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ; ତାପରେ ସେ ଅଟକି ଗଲେ।
1.2.11
तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् ।
समन्तपञ्चकमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ १.२.११ ॥
ସେହି ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକର ନିକଟସ୍ଥ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ—ରକ୍ତ ସଦୃଶ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ ହ୍ରଦର ଅଞ୍ଚଳ—ତାହା "ସମନ୍ତପଞ୍ଚକ" ନାମରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।
1.2.12
येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते ।
तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १.२.१२ ॥
ଯେଉଁ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ସେହି ନାମରେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ—ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି।
1.2.13
अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोरभूत् ।
समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.१३ ॥
କଳି ଓ ଦ୍ୱାପରର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ଆସିଲେ, ସମନ୍ତପଞ୍ଚକରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
1.2.14
तस्मिन्परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते ।
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो युयुत्सया ॥ १.२.१४ ॥
ସେହି ପରମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭୂମିଦୋଷରହିତ ଦେଶରେ ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛାରେ ଅଠର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସମବେତ ହେଲେ।
1.2.15
समेत्य तं द्विजास्ताश्च तत्रैव निधं गताः ।
एतन्नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः ॥ १.२.१५ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ସେଥିପାଇଁ ସେହି ଦେଶର ଏହି ନାମ ହେଲା।
1.2.16
पुण्यश्च रमणीयश्च स देशो वः प्रकीर्तितः ।
तदेतत्कथितं सर्वं मया ब्राह्मणसत्तमाः
यथा देशः स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु सुव्रताः ॥ १.२.१६ ॥
ସେହି ଦେଶ ପବିତ୍ର ଓ ରମଣୀୟ ବୋଲି ତୁମମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ, ଏ ସବୁ ମୁଁ କହିଲି; ହେ ସୁବ୍ରତଗଣ, ସେ ଦେଶ ତ୍ରିଲୋକରେ କିପରି ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ।
1.2.17
अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दन ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥ १.२.१७ ॥
ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ବୋଲି କହିଲ, ତାହା ସବୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁ।
1.2.18
अक्षौहिण्याः परीमाणं नराश्वरथदन्तिनाम् ।
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव ॥ १.२.१८ ॥
ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ପରିମାଣ — ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା — ଆମକୁ ଯଥାବତ୍ କୁହ; ଏ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣ।
1.2.19
एको रथो गजश्चैको नराः पञ्च पदातयः ।
त्रयश्च तुरगास्तज्ज्ञैः पत्तिरित्यभिधीयते ॥ १.२.१९ ॥
ଗୋଟିଏ ରଥ, ଗୋଟିଏ ହାତୀ, ପାଞ୍ଚ ପଦାତିକ ଓ ତିନୋଟି ଘୋଡା — ଏହାକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ 'ପତ୍ତି' କହନ୍ତି।
1.2.20
पत्तिं तु त्रिगुणामेतामाहुः सेनामुखं बुधाः ।
त्रीणि सेनामुखान्येको गुल्म इत्यभिधीयते ॥ १.२.२० ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଏହି ତ୍ରିଗୁଣ 'ପତ୍ତି'କୁ 'ସେନାମୁଖ' କହନ୍ତି; ତିନୋଟି ସେନାମୁଖରେ ଗୋଟିଏ 'ଗୁଲ୍ମ' ହୁଏ।
1.2.21
त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ।
स्मृतास्तिस्रस्तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः ॥ १.२.२१ ॥
ତିନୋଟି ଗୁଲ୍ମରେ ଗୋଟିଏ 'ଗଣ'; ତିନୋଟି ଗଣରେ ଗୋଟିଏ 'ବାହିନୀ'; ତିନୋଟି ବାହିନୀକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ 'ପୃତନା' କହନ୍ତି।
1.2.22
चमूस्तु पृतनास्तिस्रस्तिस्रश्चम्वस्त्वनीकिनी ।
अनीकिनीं दशगुणां प्राहुरक्षौहिणीं बुधाः ॥ १.२.२२ ॥
ତିନୋଟି ପୃତନାରେ ଗୋଟିଏ 'ଚମୂ'; ତିନୋଟି ଚମୂରେ ଗୋଟିଏ 'ଅନୀକିନୀ'; ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଦଶଗୁଣ ଅନୀକିନୀକୁ 'ଅକ୍ଷୌହିଣୀ' କହନ୍ତି।
1.2.23
अक्षौहिण्याः प्रसंख्याता रथानां द्विजसत्तमाः ।
संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ १.२.२३ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ! ସଂଖ୍ୟା-ଗଣିତ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ଅକ୍ଷୌହିଣୀରେ ରଥ ସଂଖ୍ୟା ଏକବିଂଶ ହଜାର ବୋଲି ଗଣିଛନ୍ତି।
1.2.24
शतान्युपरि चैवाष्टौ तथा भूयश्च सप्ततिः ।
गजानां च परीमाणमेतदेव विनिर्दिशेत् ॥ १.२.२४ ॥
ଆହୁରି ଆଠ ଶହ ଓ ପୁନର୍ବାର ସତୁରି — ହାତୀଙ୍କ ପରିମାଣ ଏତିକି ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
1.2.25
ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि नवैव तु ।
नराणामपि पञ्चाशच्छतानि त्रीणि चानघाः ॥ १.२.२५ ॥
ନଅ ହଜାର ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ତିନିଶହ ପଚାଶ ମଧ୍ୟ, ହେ ନିଷ୍ପାପଗଣ।
1.2.26
पञ्च षष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च ।
दशोत्तराणि षट् प्राहुर्यथावदिह संख्यया ॥ १.२.२६ ॥
ପଞ୍ଚଷଷ୍ଟି ହଜାର ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଛଅଶହ ଦଶ; ଏହିପରି ଏଠାରେ ଯଥାବତ୍ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଇଛି।
1.2.27
एतामक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वदितो जनाः ।
यां वः कथितवानस्मि विस्तरेण तपोधनाः ॥ १.२.२७ ॥
ସଂଖ୍ୟାତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ଏହାକୁ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ କହନ୍ତି; ଯାହା ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଛି, ହେ ତପୋଧନଗଣ।
1.2.28
एतया संख्यया ह्यासन्कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डिताष्टादशैव तु ॥ १.२.२८ ॥
ଏହି ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ଥିଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ମୋଟ ଅଠର।
1.2.29
समेतास्तत्र वै देशे तत्रैव निधं गताः ।
कौरवान्कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा ॥ १.२.२९ ॥
ସେଠାରେ ହିଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ହିଁ ସେମାନେ ବିନାଶ ପାଇଲେ; କୌରବମାନଙ୍କୁ କାରଣ କରି, ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମା କାଳ ଦ୍ୱାରା।
1.2.30
अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् ।
अहानि पञ्च द्रोणस्तु ररक्ष कुरुवाहिनीम् ॥ १.२.३० ॥
ପରମାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ଭୀଷ୍ମ କେବଳ ଦଶ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ଦ୍ରୋଣ ପାଞ୍ଚ ଦିନ କୌରବ ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
1.2.31
अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः ।
शल्योऽर्धदिवसं चैव गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.३१ ॥
ଶତ୍ରୁସେନା ବିନାଶକାରୀ କର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଶଲ୍ୟ ଅଧା ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତା'ପରେ ଗଦାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
1.2.32
तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः ।
प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्यौधिष्ठिरं बलम् ॥ १.२.३२ ॥
ସେହି ଦିନର ଶେଷରେ ଦ୍ରୌଣି, ହାର୍ଦିକ୍ୟ ଓ ଗୌତମ ରାତିରେ ଶୋଇଥିବା, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାକୁ ବଧ କଲେ।
1.2.33
यत्तु शौनक सत्रे ते भारताख्यानमुत्तमम् ।
जनमेजयस्य तत्सत्रे व्यासशिष्येण धीमता ॥ १.२.३३ ॥
ହେ ଶୌନକ! ଜନମେଜୟଙ୍କ ସତ୍ରରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ଯାହା ଉତ୍ତମ ଭାରତାଖ୍ୟାନ କହିଥିଲେ।
1.2.34
कथितं विस्तरार्थं च यशो वीर्यं महीक्षिताम् ।
पौष्यं तत्र च पौलोममास्तीकं चादितः स्मृतम् ॥ १.२.३४ ॥
ତହିଁରେ ରାଜାଙ୍କ ଯଶ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିଲା; ପୌଷ୍ୟ, ପୌଲୋମ ଓ ଆସ୍ତୀକ ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଆଦିରୁ ସ୍ମରଣୀୟ।
1.2.35
विचित्रार्थपदाख्यानमनेकसमयान्वितम् ।
प्रतिपन्नं नरैः प्राज्ञैर्वैराग्यमिव मोक्षिभिः ॥ १.२.३५ ॥
ବିଚିତ୍ର ଅର୍ଥ ଓ ପଦବିଶିଷ୍ଟ, ଅନେକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତଯୁକ୍ତ ଏହି ଆଖ୍ୟାନକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେପରି ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
1.2.36
आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्विव हि जीवितम् ।
इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्वयम् ॥ १.२.३६ ॥
ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ଜୀବନ ଯେପରି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଆଗମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଇତିହାସ ପ୍ରଧାନ ଅର୍ଥବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
1.2.37
अनाश्रित्येदमाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३७ ॥
ଏହି ଆଖ୍ୟାନକୁ ଆଶ୍ରୟ ନକରି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି କଥା ନାହିଁ; ଆହାରକୁ ଆଶ୍ରୟ ନକରି ଶରୀର ଧାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ ପରି।
1.2.38
तदेतद्भारतं नाम कविभिस्तूपजीव्यते ।
उदयतेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३८ ॥
ସେହି ଏହି 'ଭାରତ' ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥକୁ କବିମାନେ ଆଧାର କରନ୍ତି; ଉନ୍ନତି ଇଚ୍ଛୁକ ଭୃତ୍ୟମାନେ କୁଳୀନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ପରି।
1.2.39
इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा ।
स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक् ॥ १.२.३९ ॥
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଇତିହାସରେ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଅର୍ପିତ, ସେଥିରେ ସ୍ୱର-ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହିତ ସମସ୍ତ ବାକ୍ୟ ଲୋକ ଓ ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ପରି।
1.2.40
तस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.२.४० ॥
ପ୍ରଜ୍ଞାଯୁକ୍ତ, ବିଚିତ୍ର ପଦ ଓ ପର୍ବଯୁକ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ଓ ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବେଦାର୍ଥରେ ଅଳଙ୍କୃତ ତାହାର...
1.2.41
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः ॥ १.२.४१ ॥
ଭାରତ ଇତିହାସର ପର୍ବସଂଗ୍ରହ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ ପର୍ବାନୁକ୍ରମଣୀ, ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବସଂଗ୍ରହ।
1.2.42
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ।
ततः संभवपर्वोक्तमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १.२.४२ ॥
ପୌଷ୍ୟ, ପୌଲୋମ, ଆସ୍ତୀକ, ଆଦି ଓ ଅଂଶାବତରଣ; ତାପରେ ସମ୍ଭବପର୍ବରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ରୋମହର୍ଷଣ (ବୃତ୍ତାନ୍ତ)।
1.2.43
दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते ।
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ॥ १.२.४३ ॥
ଏଠାରେ ଜତୁଗୃହର ଦାହ କୁହାଯାଏ; ତାହାକୁ ହୈଡିମ୍ବ ପର୍ବ କୁହାଯାଏ। ତା'ପରେ ବକବଧ ପର୍ବ, ତା'ପରେ ଚୈତ୍ରରଥ ପର୍ବ।
1.2.44
ततः स्वयंवरो देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते ।
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.४४ ॥
ତା'ପରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ପର୍ବ କୁହାଯାଏ। କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ଜିତି, ତା'ପରେ ବୈବାହିକ ପର୍ବ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
1.2.45
विदुरागमनं पर्व राज्यलाभस्तथैव च ।
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः ॥ १.२.४५ ॥
ବିଦୁରଙ୍କ ଆଗମନ ପର୍ବ, ରାଜ୍ୟଲାଭ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବନବାସ, ତା'ପରେ ସୁଭଦ୍ରା ହରଣ।
1.2.46
सुभद्राहरणादूर्ध्वं ज्ञेया हरणहारिका ।
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् ॥ १.२.४६ ॥
ସୁଭଦ୍ରା ହରଣ ପରେ ହରଣହାରିକା ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ଖାଣ୍ଡବଦାହ ନାମକ ପର୍ବ; ସେଠାରେ ହିଁ ମୟ ଦର୍ଶନ।
1.2.47
सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम् ।
जरासन्धवधः पर्व पर्व दिग्विजयं तथा ॥ १.२.४७ ॥
ତା'ପରେ ସଭା ପର୍ବ କୁହାଗଲା; ତା'ପରେ ମନ୍ତ୍ର ପର୍ବ। ଜରାସନ୍ଧବଧ ପର୍ବ, ଏବଂ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପର୍ବ ମଧ୍ୟ।
1.2.48
पर्व दिग्विजयादूर्ध्वं राजसूयिकमुच्यते ।
ततश्चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस्ततः ॥ १.२.४८ ॥
ଦିଗ୍ବିଜୟ ପରେ ରାଜସୂୟିକ ପର୍ବ କୁହାଯାଏ। ତା'ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟାଭିହରଣ, ତା'ପରେ ଶିଶୁପାଳବଧ।
1.2.49
द्यूतपर्व ततः प्रोक्तमनुद्यूतमः परम् ।
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एवच ॥ १.२.४९ ॥
ତା'ପରେ ଦ୍ୟୂତପର୍ବ କୁହାଗଲା, ତା'ପରେ ଅନୁଦ୍ୟୂତ ଉପପର୍ବ; ତା'ପରେ ଆରଣ୍ୟକପର୍ବ, ଏବଂ କିର୍ମୀରବଧ।
1.2.50
अर्जुनस्याभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
ईश्वरार्जुनयोर्युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम् ॥ १.२.५० ॥
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅଭିଗମନ ନାମକ ପର୍ବ ଏହା ପରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ଈଶ୍ୱର (ଶିବ) ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ, କୈରାତ ନାମକ ପର୍ବ।
1.2.51
इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
नलोपाख्यानमपि च धार्मिकं करुणोदयम् ॥ १.२.५१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ଗମନ ନାମକ ପର୍ବ ଏହା ପରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ନଳୋପାଖ୍ୟାନ, ଧାର୍ମିକ ଓ କରୁଣା ଜାଗ୍ରତକାରୀ।
1.2.52
तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः ।
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धमतः परम् ॥ १.२.५२ ॥
ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁରୁରାଜ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର)ଙ୍କ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପର୍ବ; ଜଟାସୁର ବଧ ପର୍ବ; ଏହାପରେ ଯକ୍ଷଯୁଦ୍ଧ।
1.2.53
निवातकवचैर्युद्धं पर्व चाजगरं ततः ।
मार्कण्डेयसमास्या च पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.५३ ॥
ନିବାତକବଚମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପର୍ବ, ତା'ପରେ ଆଜଗର ପର୍ବ; ଏହାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟସମସ୍ୟା ପର୍ବ କୁହାଯାଏ।
1.2.54
संवादश्च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः ।
घोषयात्रा ततः पर्व ततः प्रायोपवेशनेम्।
मन्त्रस्य निश्चयं चैव मृगस्वप्नोद्भवं ततः ॥ १.२.५४ ॥
ତା'ପରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦ ପର୍ବ; ତା'ପରେ ଘୋଷଯାତ୍ରା ପର୍ବ; ତା'ପରେ ପ୍ରାୟୋପବେଶନ; ମନ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟ, ଏବଂ ମୃଗସ୍ୱପ୍ନରୁ ଉଦ୍ଭବ ପର୍ବ।
1.2.55
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमैन्द्रद्युम्नं तथैव च ।
द्रौपदीहरणं पर्व जयद्रथविमोक्षणम् ॥ १.२.५५ ॥
ବ୍ରୀହିଦ୍ରୌଣିକ ଆଖ୍ୟାନ, ଐନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଦ୍ରୌପଦୀହରଣ ପର୍ବ ଓ ଜୟଦ୍ରଥବିମୋଚନ।
1.2.56
रामोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
पतिव्रताया माहात्म्यं सावित्र्याश्चैवमद्भुतम् ॥ १.२.५६ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ରାମୋପାଖ୍ୟାନ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ପତିବ୍ରତାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ସାବିତ୍ରୀର ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ।
1.2.57
कुण्डलाहरणं पर्व ततः परमिहोच्यते ।
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम्
पाण्डवानां प्रवेशश्च समयस्य च पालनम् ॥ १.२.५७ ॥
ଏହା ପରେ କୁଣ୍ଡଳାହରଣ ପର୍ବ ଏଠାରେ କୁହାଯାଏ; ତା'ପରେ ଆରଣେୟ ପର୍ବ, ତା'ପରେ ବୈରାଟ ପର୍ବ; ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପ୍ରବେଶ ଓ ସମୟର ପାଳନ।
1.2.58
कीचकानां वधः पर्व पर्व ग्रोग्रहणं ततः ।
अभिमन्योश्च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.५८ ॥
କୀଚକ ବଧ ପର୍ବ, ତା'ପରେ ଗୋଗ୍ରହଣ ପର୍ବ; ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓ ବୈରାଟୀ (ଉତ୍ତରା)ଙ୍କ ବିବାହ ପର୍ବ ସ୍ମରଣୀୟ।
1.2.59
उद्योगपर्व विज्ञेयमत ऊर्ध्वं महाद्भुतम् ।
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयमतः परम् ॥ १.२.५९ ॥
ଏହା ପରେ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ସଞ୍ଜୟଯାନ ନାମକ ପର୍ବ, ତା'ପରେ ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
1.2.60
प्रजागरं तथा पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ।
पर्व सानत्सुजातं वै गुह्यमध्यात्मदर्शनम् ॥ १.२.६० ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଜାଗର ପର୍ବ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଏବଂ ସନତ୍ସୁଜାତ ପର୍ବ, ଯାହା ଗୁହ୍ୟ ଅଧ୍ୟାତ୍ମଦର୍ଶନ।
1.2.61
यानसन्धिस्ततः पर्व भगवद्यानमेव च ।
मातलीयमुपाख्यानं चरितं गालवस्य च ॥ १.२.६१ ॥
ତା'ପରେ ଯାନସନ୍ଧି ପର୍ବ, ଭଗବାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା, ମାତଲୀୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏବଂ ଗାଳବଙ୍କ ଚରିତ୍ର।
1.2.62
सावित्रं वामदेव्यं च वैन्योपाख्यानमेव च ।
जामदग्न्यमुपाख्यानं पर्व षोडशराजकम् ॥ १.२.६२ ॥
ସାବିତ୍ରୀ, ବାମଦେବ୍ୟ, ବୈନ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏବଂ ଷୋଡ଼ଶରାଜକ ପର୍ବ।
1.2.63
सभाप्रवेशः कृष्णस्य विदुलापुत्रशासनम् ।
उद्योगः सैन्यनिर्याणं विश्वोपाख्यानमेव च ॥ १.२.६३ ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଭାପ୍ରବେଶ, ବିଦୁଲାପୁତ୍ରଙ୍କ ଶାସନ, ଉଦ୍ଯୋଗ, ସୈନ୍ୟ ନିର୍ଯାଣ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଉପାଖ୍ୟାନ।
1.2.64
ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः ।
मन्त्रस्य निश्चयं कृत्वा कार्यस्य समनन्तरम् ॥ १.२.६४ ॥
ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବିବାଦ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମନ୍ତ୍ରଣାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ।
1.2.65
श्वेतस्य वासुदेवेन चित्रं बहुकथाश्रयम् ।
निर्याणं च ततः पर्व कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.६५ ॥
ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଶ୍ୱେତଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ, ବହୁ କଥାପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ; ତା'ପରେ କୌରବ-ପାଣ୍ଡବ ସେନାଙ୍କ ନିର୍ଯାଣ ପର୍ବ।
1.2.66
रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम् ॥ १.२.६६ ॥
ରଥ-ଅତିରଥ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ତା'ପରେ କଥିତ ପର୍ବ; ତା'ପରେ କ୍ରୋଧ ବଢ଼ାଉଥିବା ଦୂତ ଉଲୂକଙ୍କ ଆଗମନ ପର୍ବ।
1.2.67
अम्बोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
भीष्माभिषेचनं पर्व ततश्चाद्भुतमुच्यते ॥ १.२.६७ ॥
ଏଠାରେ ଅମ୍ବୋପାଖ୍ୟାନ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତା ପରେ ଭୀଷ୍ମାଭିଷେକ ପର୍ବ, ଏବଂ ତା ପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବ କୁହାଯାଏ।
1.2.68
जम्बूखम्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
भूमिपर्व ततः प्रोक्तं द्वीपविस्तारकीर्तनम् ॥ १.२.६८ ॥
ଜମ୍ବୁଖଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ ପର୍ବ କୁହାଯାଇଛି; ତା ପରେ ଭୂମି ପର୍ବ; ତା ପରେ ଦ୍ୱୀପ ବିସ୍ତାର କୀର୍ତ୍ତନ।
1.2.69
दिव्यं चक्षुर्ददौ यत्र संजयाय महामुनिः ।
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस्ततः।
द्रोणाभिषेचनं पर्व संशप्तकवधस्ततः ॥ १.२.६९ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ମହାମୁନି ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଲେ ସେହି ପର୍ବ କୁହାଯାଏ; ତା ପରେ ଭଗବଦ୍ଗୀତା ପର୍ବ, ଭୀଷ୍ମବଧ, ଦ୍ରୋଣାଭିଷେକ ପର୍ବ, ଏବଂ ତା ପରେ ସଂଶପ୍ତକବଧ।
1.2.70
अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञा पर्व चोच्यते ।
जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस्ततः ॥ १.२.७० ॥
ଅଭିମନ୍ୟୁ ବଧ ପର୍ବ; ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପର୍ବ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଜୟଦ୍ରଥ ବଧ ପର୍ବ; ତା ପରେ ଘଟୋତ୍କଚ ବଧ।
1.2.71
ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् ।
मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.७१ ॥
ତା ପରେ ଦ୍ରୋଣ ବଧ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ରୋମାଞ୍ଚକର; ତା ପରେ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରର ମୋକ୍ଷ ପର୍ବ କୁହାଯାଏ।
1.2.72
कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ।
ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.७२ ॥
ତା ପରେ କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତା ପରେ ଶଲ୍ୟ ପର୍ବ; ତା ପରେ ହ୍ରଦପ୍ରବେଶ ପର୍ବ; ତା ପରେ ଗଦାଯୁଦ୍ଧ।
1.2.73
सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशानुकीर्तनम् ।
अत ऊर्ध्वं सुबीभत्सं पर्व सौप्तिकमुच्यते ॥ १.२.७३ ॥
ତା'ପରେ ସାରସ୍ଵତ ପର୍ବ, ଯେଉଁଥିରେ ତୀର୍ଥ ଓ ବଂଶର କୀର୍ତ୍ତନ ଅଛି। ତା'ପରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ପର୍ବ ସୌପ୍ତିକ କୁହାଯାଏ।
1.2.74
ऐषीकं पर्व चोद्दिष्टमत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीविलापस्ततः परम् ॥ १.२.७४ ॥
ଐଷୀକ ପର୍ବ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ତା'ପରେ ଅତି ଦାରୁଣ ଜଳପ୍ରଦାନିକ ପର୍ବ; ତା'ପରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବିଳାପ।
1.2.75
श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणामौर्ध्वदेहिकम् ।
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ॥ १.२.७५ ॥
ତା'ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ, କୁରୁମାନଙ୍କର ଔର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କ୍ରିୟା। ତା'ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପଧାରୀ ରାକ୍ଷସ ଚାର୍ବାକଙ୍କ ନିଗ୍ରହ ପର୍ବ।
1.2.76
आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजसर्य धीमतः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥ १.२.७६ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପର୍ବ; ତା'ପରେ ଗୃହମାନଙ୍କର ବିଭାଗ ପର୍ବ, ଏପରି କୁହାଯାଇଛି।
1.2.77
शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुशासनम् ।
आपद्धर्मश्च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस्ततः परम् ॥ १.२.७७ ॥
ତା'ପରେ ଶାନ୍ତି ପର୍ବ, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜଧର୍ମର ଉପଦେଶ। ଆପଦ୍ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ପର୍ବ ରୂପେ କୁହାଯାଇଛି; ତା'ପରେ ମୋକ୍ଷଧର୍ମ।
1.2.78
शुकप्रश्नाभिगमनं ब्रह्मप्रश्नानुशासनम् ।
प्रादुर्भावश्च दुर्वासःसंवादश्चैव मायया ॥ १.२.७८ ॥
ଶୁକଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଆଗମନ, ବ୍ରହ୍ମପ୍ରଶ୍ନର ଉପଦେଶ; ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ଏବଂ ମାୟାଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବାସା ସହିତ ସଂବାଦ।
1.2.79
ततः पर्व परिज्ञेयमानुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं चैव ततो भीष्मस्य धीमतः ॥ १.२.७९ ॥
ଏହାପରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ଆନୁଶାସନିକ ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବ; ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣିକ ମଧ୍ୟ; ତାପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର।
1.2.81
पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनमेव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परमिहोच्यते ॥ १.२.८१ ॥
ଆଶ୍ରମବାସ ନାମକ ପର୍ବ ଓ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ; ନାରଦଙ୍କ ଆଗମନ; ତାପରେ ଏଠାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ବ କୁହାଯାଏ।
1.2.82
मौसलं पर्व चोद्दिष्टं ततो घोरं सुदारुणम् ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥ १.२.८२ ॥
ମୌଷଳ ପର୍ବ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ତାପରେ ଭୟଙ୍କର, ଅତି ଦାରୁଣ; ମହାପ୍ରସ୍ଥାନିକ ପର୍ବ; ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣିକ।
1.2.83
हरिवंशस्ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
विष्णुपर्व शिशोश्चर्या विष्णोः कंसवधस्तथा ॥ १.२.८३ ॥
ତାପରେ ହରିବଂଶ ପର୍ବ, ଖିଳ ନାମକ ପୁରାଣ; ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବ; ଶିଶୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କର୍ମ; ଏବଂ କଂସବଧ ମଧ୍ୟ।
1.2.84
भविष्यं पर्व चाप्युक्तं खिलेष्वेवाद्भुतं महत् ।
एतत्पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना ॥ १.२.८४ ॥
ଭବିଷ୍ୟ ପର୍ବ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ଖିଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମହତ୍; ଏହି ଶହେ ପର୍ବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ।
1.2.85
यथावत्सूतपुत्रेण रौमहर्षणिना ततः ।
उक्तानि नैमिशारण्ये पर्वाण्यष्टादशैव तु ॥ १.२.८५ ॥
ଯଥାବତ୍, ସୂତପୁତ୍ର ରୌମହର୍ଷଣି ଦ୍ୱାରା ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ ଅଠର ପର୍ବ ହିଁ କୁହାଗଲା।
1.2.86
समासो भारतस्यायमत्रोक्तः पर्वसंग्रहः ।
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ॥ १.२.८६ ॥
ଏହା ମହାଭାରତର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାର; ଏଠାରେ ପର୍ବ-ସଂଗ୍ରହ ରୂପେ କୁହାଯାଇଛି: ପୌଷ୍ୟ, ପୌଲୋମ, ଆସ୍ତୀକ, ଆଦି ଓ ଅଂଶାବତରଣ।
1.2.87
संभवो जतुवेश्माख्यं हिडिम्बबकयोर्वधः ।
तथा चैत्ररथं देव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरः ॥ १.२.८७ ॥
ସମ୍ଭବ, ଜତୁଗୃହର କାହାଣୀ, ହିଡିମ୍ବ ଓ ବକଙ୍କ ବଧ, ଓ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱୟମ୍ବର।
1.2.88
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ।
विदुरागमनं चैव राज्यलाभस्तथैव च ॥ १.२.८८ ॥
କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ଜୟ ଲଭି, ପରେ ବିବାହସମ୍ବନ୍ଧୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବିଦୁରଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ରାଜ୍ୟଲାଭ ମଧ୍ୟ।
1.2.89
वनवासोऽर्जुनस्यापि सुभद्राहरणं ततः ।
हरणाहरणं चैव दहनं खाण्डवस्य च ॥ १.२.८९ ॥
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବନବାସ, ପରେ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ହରଣ, ହରଣ-ଆହରଣ, ଓ ଖାଣ୍ଡବ ଦହନ।
1.2.91
पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः ।
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः ॥ १.२.९१ ॥
ପୌଲୋମ ପର୍ବରେ ଭୃଗୁବଂଶର ବିସ୍ତାର କୁହାଯାଇଛି; ଆସ୍ତୀକ ପର୍ବରେ ସମସ୍ତ ନାଗ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି।
1.2.92
क्षीरोदमथं चैव जन्मोच्चैःश्रवसस्तथा ।
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च ॥ १.२.९२ ॥
କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ ଓ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାଙ୍କ ଜନ୍ମ; ଏବଂ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସର୍ପସତ୍ର ଯଜ୍ଞ।
1.2.93
कथेयमभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम् ।
विविधाः संभवा राज्ञामुक्ताः संभवपर्वणि ॥ १.२.९३ ॥
ମହାତ୍ମା ଭରତବଂଶୀୟଙ୍କ ଏହି କଥା ସମାପ୍ତ ହେଲା। ସମ୍ଭବପର୍ବରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ବିବିଧ ଜନ୍ମ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.94
अन्येषां चैव शूराणामृषेर्द्वैपायनस्य च ।
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् ॥ १.२.९४ ॥
ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ବୀରମାନଙ୍କ ଓ ଋଷି ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କର ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଂଶାବତରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.95
दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम् ।
नागानामथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्त्रिणाम् ॥ १.२.९५ ॥
ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ମହାବଳଶାଳୀ ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.96
अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः ।
महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विनः ॥ १.२.९६ ॥
ଅନ୍ୟ ବିବିଧ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ମହର୍ଷି ତପସ୍ବୀ କଣ୍ଵଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଘଟିଥିବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.97
शकुन्तलायां दुष्यन्ताद्भरतश्चापि जज्ञिवान् ।
यस्य लोकेषु नाम्नेदं प्रथितं भारतं कुलम् ॥ १.२.९७ ॥
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କଠାରେ ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ବଂଶ ଜଗତରେ ଭରତବଂଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
1.2.98
वसूनां पुनरुत्पत्तिर्भागीरथ्यां महात्मनाम् ।
शन्तनोर्वेश्मनि पुनस्तेषां चारोहणं दिवि ॥ १.२.९८ ॥
ଭାଗୀରଥୀରେ ମହାତ୍ମା ବସୁମାନଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଗୃହରୁ ସେମାନଙ୍କର ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.99
तेजोंशानां च संपातो भीष्मस्याप्यत्र संभवः ।
राज्यान्निवर्तनं तस्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः ॥ १.२.९९ ॥
ତେଜୋଂଶମାନଙ୍କର ସଂଗମ ଏବଂ ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ସେ ରାଜ୍ୟରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ।
1.2.100
प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च ।
हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर्यवीयसः ॥ १.२.१०० ॥
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ ଏବଂ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କର ରକ୍ଷା; ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ହତ ହେଲେ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କର ରକ୍ଷା।
1.2.101
विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् ।
धर्मस्य नृषु संभूतिरणीमाण्डव्यशापजा ॥ १.२.१०१ ॥
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ; ଏବଂ ଅଣୀମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଶାପରୁ ଧର୍ମଙ୍କର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ।
1.2.102
कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा ।
धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्च पाण्डवानां च संभवः ॥ १.२.१०२ ॥
କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କଠାରୁ ବରଦାନରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ହେଲା।
1.2.103
वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च ।
कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ॥ १.२.१०३ ॥
ବାରଣାବତ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଣା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ କପଟରେ ପଠାଇବା।
1.2.104
हितोपदेशश्च पथि धर्मराजस्य धीमतः ।
विदुरेण कृतो यत्र हितार्थं म्लेच्छभाषया ॥ १.२.१०४ ॥
ପଥରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ବିଦୁର ହିତୋପଦେଶ ଦେଲେ; ସେଠାରେ ହିତ ପାଇଁ ମ୍ଳେଚ୍ଛ ଭାଷାରେ କଥା କହିଲେ।
1.2.105
विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया ।
निषाद्याः पञ्चपुत्रायाः सुप्ताया जतुवेश्मनि ॥ १.२.१०५ ॥
ବିଦୁରଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ସୁରଙ୍ଗ ଖୋଳିବାର ଉଦ୍ୟମ ହେଲା; ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଥିବା ନିଷାଦୀ ନାରୀ ଲାକ୍ଷାଗୃହରେ ଶୋଇଥିବା ସମୟରେ।
1.2.106
पुरोचनस्य चात्रैव दहनं संप्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्च दर्शनम् ॥ १.२.१०६ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ପୁରୋଚନଙ୍କ ଦହନ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଘୋର ବନରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ହିଡିମ୍ବା ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ।
1.2.107
तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् ।
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिंरत्रैव परिकीर्तिता ॥ १.२.१०७ ॥
ସେଠାରେ ହିଁ ମହାବଳ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଡିମ୍ବର ବଧ; ଏଠାରେ ହିଁ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.108
महर्षेर्दर्शनं चैव व्यासस्यामिततेजसः ।
तदाज्ञयैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.२.१०८ ॥
ମହର୍ଷି ଓ ଅମିତତେଜା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକଚକ୍ରା ନଗରରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହରେ।
1.2.109
अज्ञातचर्यया वासो यत्र तेषां प्रकीर्तितः ।
बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः ॥ १.२.१०९ ॥
ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାତରେ ଯେଉଁଠାରେ ବାସ କଲେ ତାହା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି; ବକର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ନଗରବାସୀଙ୍କ ବିସ୍ମୟ।
1.2.110
संभवश्चैव कृष्णाया धृष्टद्युम्नस्य चैव ह ।
ब्राह्मणात्समुपश्रुत्य व्यासवाक्यप्रचोदिताः ॥ १.२.११० ॥
କୃଷ୍ଣା ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ; ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ।
1.2.111
द्रौपदीं प्रार्थयन्तस्ते स्वयंवरदिदृक्षया ।
पञ्चालानभितो जग्मुर्यत्र कौतूहलान्विताः ॥ १.२.१११ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛାରେ, କୌତୂହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
1.2.112
अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूलेऽर्जुनस्तदा ।
सख्यं कृत्वा ततस्तेन तस्मादेव च शुश्रुवे ॥ १.२.११२ ॥
ସେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଅର୍ଜୁନ ଅଙ୍ଗାରପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜିତି ତାଙ୍କ ସହିତ ବନ୍ଧୁତା କଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ଏହା ଶୁଣାଗଲା।
1.2.113
तापत्यमथ वासिष्ठमौर्वं चाख्यानमुत्तमम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पञ्चालानभितो ययौ ॥ १.२.११३ ॥
ତାପତ୍ୟ, ବାସିଷ୍ଠ ଓ ଔର୍ବ ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣି ସେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ପାଞ୍ଚାଳ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
1.2.114
पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्वा धनञ्जयः ।
द्रौपदीं लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.२.११४ ॥
ପାଞ୍ଚାଳ ନଗରରେ ମଧ୍ୟ ଧନଞ୍ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦ କରି, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପାଇଲେ।
1.2.115
भीमसेनार्जुनौ यत्र संरब्धान्पृथिवीपतीन् ।
शल्यकर्णौ च तरसा जितवन्तौ महामृधे ॥ १.२.११५ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଭୀମସେନ ଓ ଅର୍ଜୁନ କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ୟତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଶଲ୍ୟ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଶୀଘ୍ର ଜିତିଥିଲେ।
1.2.116
दृष्ट्वा तयोश्च तद्वीर्यमप्रमेयममानुषम् ।
शङ्कमानौ पाण्डवांस्तान् रामकृष्णौ महामती ॥ १.२.११६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ସେହି ଅପ୍ରମେୟ, ଅମାନୁଷ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେହି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ କରୁଥିବା ମହାମତି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ।
1.2.117
जग्मतुस्तैः समागन्तुं शालां भार्गववेश्मनि ।
पञ्चानामेकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च ॥ १.२.११७ ॥
ସେମାନେ ଦୁହେଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଘରର ଶାଳାକୁ ଗଲେ। ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପତ୍ନୀ ହେବା ବିଷୟରେ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କର ବିଚାର ହେଲା।
1.2.118
पञ्चेन्द्राणामुपाख्यानमत्रैवाद्भुतमुच्यते ।
द्रौपद्या देवविहीतो विवाहश्चाप्यमानुषः ॥ १.२.११८ ॥
ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାଖ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କର ଅମାନୁଷ ବିବାହ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
1.2.119
क्षत्तुश्च धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ।
विदुरस्य च संप्राप्तिर्दर्शनं केशवस्य च ॥ १.२.११९ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ବିଦୁରଙ୍କୁ ପଠାଇବା, ବିଦୁରଙ୍କ ଆଗମନ ଏବଂ କେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
1.2.120
खाण्डवप्रस्थवासश्च तथा राज्यार्धसर्जनम् ।
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया ॥ १.२.१२० ॥
ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ବାସ, ରାଜ୍ୟର ଅଧା ଭାଗ ଦେବା, ନାରଦଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ପାଇଁ ସମୟ-ନିୟମ ସ୍ଥିର କରିବା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
1.2.121
सुन्दोपसुन्दयोस्तद्वदाख्यानं परिकीर्तितम् ।
अनन्तरं च द्रौपद्या सहासीनं युधिष्ठिरम् ॥ १.२.१२१ ॥
ସୁନ୍ଦ-ଉପସୁନ୍ଦଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସହ ବସିଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର (ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ)।
1.2.122
अनु प्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् ।
मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थं कृतनिश्चयः ॥ १.२.१२२ ॥
ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଘରରୁ (ଗାଈମାନଙ୍କୁ) ମୁକ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ଗଲେ।
1.2.123
समयं पालयन्वीरो वनं यत्र जगाम ह ।
पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि सङ्गमः ॥ १.२.१२३ ॥
ବୀର ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ବନକୁ ଗଲେ; ପାର୍ଥଙ୍କ ବନବାସ ସମୟରେ ପଥରେ ଉଲୂପୀ ସହ ସାକ୍ଷାତ ହେଲା।
1.2.124
पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च ।
तत्रैव मोक्षयामास पञ्च सोऽप्सरसः शुभाः ॥ १.२.१२४ ॥
ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଭ୍ରମଣ ଏବଂ ବଭ୍ରୁବାହନଙ୍କ ଜନ୍ମ; ସେଠାରେ ହିଁ ସେ ପାଞ୍ଚ ଶୁଭ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
1.2.125
शापाद्ग्राहत्वमापन्ना ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
प्रभासतीर्थे पार्थेन कृष्णस्य च समागमः ॥ १.२.१२५ ॥
ଜଣେ ତପସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ଗ୍ରାହ (କୁମ୍ଭୀର) ହୋଇଥିଲେ; ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ପାର୍ଥ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
1.2.126
द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी ।
वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना ॥ १.२.१२६ ॥
ଦ୍ୱାରକାରେ ସୁଭଦ୍ରା, ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଏକ ଜଣ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲା, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ।
1.2.127
गृहीत्वा हरणं प्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने ।
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः ॥ १.२.१२७ ॥
ହରଣ କରି ନେବା ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଆସିବାରୁ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।
1.2.128
द्रौपद्यास्तनयानां च संभवोऽनुप्रकीर्तितः ।
विहारार्थं च गतयोः कृष्णयोर्यमुनामनु ॥ १.२.१२८ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ବିହାର ପାଇଁ ଯମୁନା କୂଳରେ ଯାଇଥିବା ସେହି ଦୁଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ।
1.2.129
संप्राप्तिश्चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम् ।
मयस्य मोक्षो ज्वलनाद्भुजङ्गस्य च मोक्षणम् ॥ १.२.१२९ ॥
ଚକ୍ର ଓ ଧନୁ ପ୍ରାପ୍ତି, ଖାଣ୍ଡବ ଦହନ, ଅଗ୍ନିରୁ ମୟଙ୍କ ମୁକ୍ତି ଓ ସର୍ପଙ୍କ ମୁକ୍ତି।
1.2.130
महर्षेर्मन्दपालस्य शार्ङ्ग्या तनयसंभवः ।
इत्येतदादिपर्वोक्तं प्रथमं बहु विस्तरम् ॥ १.२.१३० ॥
ମହର୍ଷି ମନ୍ଦପାଳଙ୍କ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ — ଏହିପରି ଆଦିପର୍ବରେ ଏହା ପ୍ରଥମେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.131
अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा ।
सप्तविंशतिरध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा ॥ १.२.१३१ ॥
ପରମ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଣିତ ଦୁଇ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ; ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସତାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ।
1.2.132
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
श्लोकाश्च चतुराशीतिर्मुनिनोक्ता महात्मना ॥ १.२.१३२ ॥
ମହାତ୍ମା ମୁନି ଆଠ ହଜାର ଆଠ ଶହ ଚୌରାଶୀ ଶ୍ଲୋକ କହିଛନ୍ତି।
1.2.133
द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सभाक्रिया पाण्डवानां किङ्कराणां च दर्शनम्। ॥ १.२.१३३ ॥
ଦ୍ୱିତୀୟ ସଭାପର୍ବ କୁହାଯାଏ; ତାହା ଅନେକ ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ — ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସଭା ନିର୍ମାଣ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ।
1.2.134
लोकपालसभाख्यानं नारदाद्देवदर्शिनः ।
राजसूयस्य चारम्भो जरासन्धवधस्तथा ॥ १.२.१३४ ॥
ଦେବଦର୍ଶୀ ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣା ଲୋକପାଳ ସଭାର ବର୍ଣ୍ଣନା, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭ ଓ ଜରାସନ୍ଧ ବଧ।
1.2.135
गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् ।
तथा दिग्विजयोऽत्रैव पाम्डवानां प्रकीर्तितः ॥ १.२.१३५ ॥
ଗିରିବ୍ରଜରେ ବନ୍ଦୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ମୁକ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ଏଠାରେ ହିଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦିଗ୍ବିଜୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.136
राज्ञामागमनं चैव सार्हणानां महक्रतौ ।
राजसूयेऽर्घसंवादे शिशुपालवधस्तथा ॥ १.२.१३६ ॥
ମହାଯଜ୍ଞ ରାଜସୂୟରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଆଗମନ, ଏବଂ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ବିବାଦରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.137
यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च ।
दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले ॥ १.२.१३७ ॥
ଯଜ୍ଞରେ ସେହି ବିଭୂତି ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉପହାସ, ଏବଂ ସଭାତଳରେ ଭୀମଙ୍କ (କୃତ ଉପହାସ ମଧ୍ୟ) ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.138
यत्रास्य मन्युरुद्भूतो येन द्यूतमकारयत् ।
यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवोऽजयत् ॥ १.२.१३८ ॥
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଜାତ ହେଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଦ୍ୟୂତ କରାଇଲା; ସେଠାରେ ପ୍ରତାରକ ଶକୁନି ଦ୍ୟୂତରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଲା।
1.2.139
यत्र द्यूतार्णवे मग्नां द्रौपदीं नौरिवार्णवात् ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः स्नुषां परमदुःखिताम् ॥ १.२.१३९ ॥
ଦ୍ୟୂତସାଗରରେ ମଗ୍ନ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ, ସମୁଦ୍ରରୁ ନୌକା ପରି, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅତି ଦୁଃଖିତା ପୁତ୍ରବଧୂଙ୍କୁ (ପାର କଲେ)।
1.2.140
तारयामास तांस्तीर्णाञ्ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः ।
पुनरेव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान् ॥ १.२.१४० ॥
ସେମାନେ ପାର ହୋଇଛନ୍ତି ଜାଣି ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପୁଣି ଦ୍ୟୂତରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
1.2.141
जित्वा स वनवासाय प्रेषयामास तांस्ततः ।
एतत्सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना ॥ १.२.१४१ ॥
ସେ ଜିତି ସେମାନଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ। ସଭାପର୍ବର ଏହି ସବୁ ମହାତ୍ମା କହିଲେ।
1.2.142
अध्यायाः सप्ततिर्ज्ञेयास्तथा चाष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च ॥ १.२.१४२ ॥
ଅଠୋତେର ଅଧ୍ୟାୟ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଜାଣିବାକୁ ହେବ। ଦୁଇ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶହ ଶ୍ଳୋକ ମଧ୍ୟ।
1.2.143
श्लोकाश्चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ।
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयमारण्यकं महत् ॥ १.२.१४३ ॥
ହେ ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମଗଣ, ଏହି ପର୍ବରେ ଏଗାର ଶ୍ଳୋକ ଜାଣିବାକୁ ହେବ। ଏହାପରେ ତୃତୀୟ ମହାନ ଆରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ଜାଣିବାକୁ ହେବ।
1.2.144
वनवासं प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.१४४ ॥
ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବା ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପଛେ ପୁରବାସୀଙ୍କ ଅନୁଗମନ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମପୁତ୍ର (ଯୁଧିଷ୍ଠିର)ଙ୍କ ଅନୁଗମନ।
1.2.145
अन्नौषधीनां च कृते पाण्डवेन महात्मना ।
द्विजानां भरणार्थं च कृतमाराधनं रवेः ॥ १.२.१४५ ॥
ଅନ୍ନ ଓ ଔଷଧି ପାଇଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଳନ ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଆରାଧନା କଲେ।
1.2.146
धौम्योपदेशात्तिग्मांशुप्रसादादन्नसंभः ।
हितं च ब्रुवतः क्षत्तुः परित्यागोऽम्बिकासुतात् ॥ १.२.१४६ ॥
ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶରୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୃପାରୁ ଅନ୍ନ ମିଳିଲା। ହିତ କଥା କହୁଥିବା ବିଦୁରଙ୍କୁ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର) ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।
1.2.147
त्यक्तस्य पाण्डुपुत्राणां समीपगमनं तथा ।
पुनरागमनं चैव धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.२.१४७ ॥
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା।
1.2.148
कर्णप्रोत्साहनाच्चैव धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
वनस्थान्पाण्डवान्हन्तुं मन्त्रो दुर्योधनस्यच ॥ १.२.१४८ ॥
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହରୁ ଏବଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ବନବାସୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପରାମର୍ଶ।
1.2.149
तं दुष्टभावं विज्ञाय व्यासस्यागमनं द्रुतम् ।
निर्याणप्रतिषेधश्च सुरभ्याख्यानमेव च ॥ १.२.१४९ ॥
ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ଜାଣି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ, ପ୍ରସ୍ଥାନର ନିଷେଧ ଏବଂ ସୁରଭୀ କାହାଣୀ।
1.2.150
मैत्रेयागमनं चात्र राज्ञश्चैवानुशासनम् ।
शापोत्सर्गश्च तेनैव राज्ञो दुर्योधनस्य च ॥ १.२.१५० ॥
ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ଆଗମନ, ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଭିଶାପ।
1.2.151
किर्मीरस्य वधश्चात्र भीमसेनेन संयुगे ।
वृष्णीनामागमश्चात्र पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ १.२.१५१ ॥
ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିର୍ମୀରଙ୍କ ବଧ, ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କର ଆଗମନ ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କର ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଆଗମନ।
1.2.152
श्रुत्वा शकुनिना द्यूते निकृत्या निर्जितांश्च तान् ।
क्रुद्धस्यानुप्रशमनं हरेश्चैव किरीटिना ॥ १.२.१५२ ॥
ଶକୁନି ଦ୍ୱାରା ପାଶା ଖେଳରେ ପ୍ରତାରଣାରେ ପରାଜିତ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହରିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା, ଏବଂ କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
1.2.153
परिदेवनं च पाञ्चाल्या वासुदेवस्य सन्निधौ ।
आश्वासनं च कृष्णेन दुःखार्तायाः प्रकीर्तितम् ॥ १.२.१५३ ॥
ବାସୁଦେବଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ବିଳାପ ଏବଂ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସାନ୍ତ୍ୱନା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.154
तथा सौभवधाख्यानमत्रैवोक्तं महर्षिणा ।
सुभद्रायाः सपुत्रायाः कृष्णेन द्वारकां पुरीम् ॥ १.२.१५४ ॥
ସେହିପରି ମହର୍ଷି ଏଠାରେ ହିଁ ସୌଭବଧର ଆଖ୍ୟାନ ଏବଂ ପୁତ୍ର ସହ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାପୁରୀକୁ ନେଇଯାଇଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଛନ୍ତି।
1.2.155
नयनं द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नेन चैव ह ।
प्रवेशः पाण्डवेयानां रम्ये द्वैतवने ततः ॥ १.२.१५५ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ନେଇଯିବା ଏବଂ ତା'ପରେ ରମଣୀୟ ଦ୍ୱୈତବନରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.156
धर्मराजस्य चात्रैव संवादः कृष्णया सह ।
संवादश्च तथा राज्ञा भीमस्यापि प्रकीर्तितः ॥ १.२.१५६ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଧର୍ମରାଜ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର)ଙ୍କର କୃଷ୍ଣା ସହିତ ସଂବାଦ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଭୀମଙ୍କର ସଂବାଦ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.157
समीपं पाण्डुपुत्राणां व्यासस्यागमनं तथा ।
प्रतिश्रुत्याथ विद्याया दानं राज्ञो महर्षिणा ॥ १.२.१५७ ॥
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ ଏବଂ ତା'ପରେ ମହର୍ଷି ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଦାନ କରିଥିବା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.158
गमनं काम्यके चापि व्यासे प्रतिगते ततः ।
अस्त्रहेतोर्विवासश्च पार्थस्यामिततेजसः ॥ १.२.१५८ ॥
ବ୍ୟାସ ଚାଲିଯିବା ପରେ କାମ୍ୟକ ବନକୁ ଯିବା ଏବଂ ତା'ପରେ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପାର୍ଥଙ୍କ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କ) ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ବନବାସ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.159
महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह ।
दर्शनं लोकपालानामस्त्रप्राप्तिस्तथैव च ॥ १.२.१५९ ॥
କିରାତ ରୂପରେ ମହାଦେବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରପ୍ରାପ୍ତି ମଧ୍ୟ।
1.2.160
महेन्द्रलोकगमनमस्त्रार्थे च किरीटिनः ।
यत्र चिन्ता समुत्पन्ना धृतराष्ट्रस्य भूयसी ॥ १.२.१६० ॥
ଅସ୍ତ୍ରପାଇଁ କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ଗମନ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
1.2.161
दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम् ॥ १.२.१६१ ॥
ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷି ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ବିପଦରେ ପୀଡ଼ିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବିଳାପ।
1.2.162
नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् ।
दमयन्त्याः स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा ॥ १.२.१६२ ॥
ଏଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ କରୁଣା ଜାଗ୍ରତକାରୀ ନଳୋପାଖ୍ୟାନ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ଥିରତା ଓ ନଳଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅଛି।
1.2.163
तथाक्षहृदयप्राप्तिस्तस्मादेव महर्षितः ।
लोमशस्यागमस्तत्र स्वर्गात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ १.२.१६३ ॥
ସେହିପରି ସେହି ମହର୍ଷିଙ୍କଠାରୁ ଅକ୍ଷହୃଦୟ (ପାଶା-ବିଦ୍ୟା) ପ୍ରାପ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଲୋମଶଙ୍କ ଆଗମନ।
1.2.164
वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्वर्गे प्रवृत्तिराख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै ॥ १.२.१६४ ॥
ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବା ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲୋମଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.165
संदेशादर्जुनस्यात्र तीर्थाभिगमनक्रिया ।
तीर्थानां च फलप्राप्तिः पुण्यत्वं चापि कीर्तितम् ॥ १.२.१६५ ॥
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସନ୍ଦେଶରେ ଏଠାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କ୍ରିୟା, ତୀର୍ଥର ଫଳପ୍ରାପ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.166
पुलस्त्यतीर्थयात्रा च नारदेन महर्षिणा ।
तीर्थयात्रा च तत्रैव पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२.१६६ ॥
ମହର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଏବଂ ସେଠାରେ ହିଁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା (ବର୍ଣ୍ଣିତ)।
1.2.167
तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता ॥ १.२.१६७ ॥
ସେହିପରି ଏଠାରେ ଗୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞବୈଭବ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।
1.2.168
आगस्त्यमपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिपमनमपत्यार्थमृषेस्तथा ॥ १.२.१६८ ॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ (କୁହାଯାଇଛି); ଯେଉଁଠାରେ ବାତାପିର ଭକ୍ଷଣ, ଏବଂ ଋଷିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା (ବର୍ଣ୍ଣିତ)।
1.2.169
ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥ १.२.१६९ ॥
ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋଶ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଜମଦଗ୍ନି ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର (ବର୍ଣ୍ଣିତ)।
1.2.170
कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः ॥ १.२.१७० ॥
କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବଧ ଏବଂ ହୈହୟମାନଙ୍କ ବଧ ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାଗମ (ବର୍ଣ୍ଣିତ)।
1.2.171
सौकन्यमपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ।
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ ॥ १.२.१७१ ॥
ଏଠାରେ ସୌକନ୍ୟାଙ୍କ କାହାଣୀ ଏବଂ ଭୃଗୁବଂଶୀୟ ଚ୍ୟବନ ଶର୍ଯାତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନକାରୀ ନାସତ୍ୟଦ୍ୱୟଙ୍କୁ (ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କୁ) କରିଥିବା କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
1.2.172
ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः ।
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञोऽत्रैवप्रकीर्तितं ॥ १.२.१७२ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମୁନି (ଚ୍ୟବନ) ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏଠାରେ ହିଁ ରାଜା ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.173
जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥ १.२.१७३ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ସୋମକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି ଶହେ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ।
1.2.174
ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम् ।
इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम् ॥ १.२.१७४ ॥
ତା'ପରେ ଏହା ଶ୍ୟେନ-କପୋତର ଅନୁପମ ଉପାଖ୍ୟାନ; ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଧର୍ମ ରାଜା ଶିବିଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
1.2.175
अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना ।
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत् ॥ १.२.१७५ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଅଛି; ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବିପ୍ରଋଷି ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ଓ ବନ୍ଦୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହୋଇଥିଲା।
1.2.176
नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च ।
पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना ॥ १.२.१७६ ॥
ନ୍ୟାୟବାଦୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେହି ମହାତ୍ମା ସହ ବିବାଦରେ ବନ୍ଦୀ ପରାଜିତ ହେଲେ।
1.2.177
विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः ।
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः।
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे ॥ १.२.१७७ ॥
ସମୁଦ୍ରକୁ ଜିତି ଯେଉଁ ଋଷି ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ; ଯବକ୍ରୀତଙ୍କ କାହାଣୀ ଓ ମହାତ୍ମା ରୈଭ୍ୟଙ୍କ କାହାଣୀ; ଗନ୍ଧମାଦନ ଯାତ୍ରା ଓ ନାରାୟଣ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ।
1.2.178
नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने ।
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम् ॥ १.२.१७८ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧମାଦନ ଅଭିମୁଖେ ପଠାଯାଇଥିବା ଭୀମସେନ ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ମହାବାହୁ ପବନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
1.2.179
कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम् ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत् ॥ १.२.१७९ ॥
କଦଳୀ ବନ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମହାବଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ; ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ସେ ସେହି ପଦ୍ମ-ସରୋବରକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରିଥିଲେ।
1.2.180
यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह ।
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा ॥ १.२.१८० ॥
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ମହାପରାକ୍ରମୀ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ, ମଣିମତ୍ ପ୍ରମୁଖ ଥିବା ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ।
1.2.181
जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात् ।
वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम् ॥ १.२.१८१ ॥
ରାକ୍ଷସ ଜଟାସୁରଙ୍କୁ ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ବଧ କରିବା; ତା'ପରେ ରାଜର୍ଷି ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ସ୍ମରଣୀୟ।
1.2.182
आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च ।
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः ॥ १.२.१८२ ॥
ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଏମାନଙ୍କ ଯିବା ଓ ବାସ; ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ଭୀମଙ୍କ ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚାଳୀ (ଦ୍ରୌପଦୀ)ଙ୍କ ଉତ୍ସାହଦାନ।
1.2.183
कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः ।
युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह ॥ १.२.१८३ ॥
ବଳବାନ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହ କୈଳାସ ଆରୋହଣ କଥିତ ହୋଇଛି; ମଣିମତ୍ ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ସହ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
1.2.184
समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च ।
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह ॥ १.२.१८४ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନେ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ସହ ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ।
1.2.185
अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना ।
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः ॥ १.२.१८५ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇ ସବ୍ୟସାଚୀ (ଅର୍ଜୁନ) ହିରଣ୍ୟପୁରବାସୀ ନିବାତକବଚମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
1.2.186
निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः ॥ १.२.१८६ ॥
କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ନିବାତକବଚ, ଦେବଶତ୍ରୁ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ପୌଲୋମ ଓ କାଳକେୟଙ୍କ ସହ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
1.2.187
वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता ।
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ ॥ १.२.१८७ ॥
ସେମାନଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା କହିଥିଲେ। ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
1.2.188
पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा ।
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात् ॥ १.२.१८८ ॥
ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଣି ଗନ୍ଧମାଦନରୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ।
1.2.189
भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा ।
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने ॥ १.२.१८९ ॥
ଏଠାରେ ସେ ଘନ ବନରେ ପର୍ବତ ବିସ୍ତାର ସଦୃଶ ବିଶାଳ ଶରୀରଧାରୀ ବଳବାନ ନାଗରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୀମଙ୍କ ଧରାଯିବା (ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି)।
1.2.190
अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः ।
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम् ॥ १.२.१९० ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ପୁନଃ କାମ୍ୟକ ବନକୁ ଯିବା (ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି)।
1.2.191
तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान् ।
वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम् ॥ १.२.१९१ ॥
ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିବାକୁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଗମନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.192
मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः ।
पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा ॥ १.२.१९२ ॥
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ-ସମସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଅଛି; ସେଠାରେ ପରମର୍ଷି ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ କଥା କହିଛନ୍ତି।
1.2.193
संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः ।
मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम् ॥ १.२.१९३ ॥
ସରସ୍ୱତୀ ଓ ମହାତ୍ମା ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସଂବାଦ, ଏବଂ ତା ପରେ ଏଠାରେ ମତ୍ସ୍ୟୋପାଖ୍ୟାନ କୁହାଯାଉଛି।
1.2.194
मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते ।
ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ॥ १.२.१९४ ॥
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ-ସମସ୍ୟା ଓ ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଐନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଆଙ୍ଗିରସ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
1.2.195
पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ।
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया ॥ १.२.१९५ ॥
ପତିବ୍ରତାଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ ଏବଂ ଆଙ୍ଗିରସ ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ ଅଛି। ଏଠାରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।
1.2.196
पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः ।
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः ॥ १.२.१९६ ॥
ପୁଣି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱୈତବନକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ଘୋଷଯାତ୍ରା ହେଲା, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସୁଯୋଧନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ।
1.2.197
ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना ।
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात् ॥ १.२.१९७ ॥
ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଅପହୃତ ହେଉଥିବା ବେଳେ କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ ହିଁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ମୃଗସ୍ୱପ୍ନ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ହେଲା।
1.2.198
काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते ।
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ॥ १.२.१९८ ॥
ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମ୍ୟକ ବନକୁ ପୁନରାଗମନ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ହିଁ ବ୍ରୀହି-ଦ୍ରୌଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛି।
1.2.199
दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात् ॥ १.२.१९९ ॥
ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ହିଁ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଆଶ୍ରମ ଭିତରୁ ଜୟଦ୍ରଥ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
1.2.200
यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे ।
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः ॥ १.२.२०० ॥
ବାୟୁବେଗ ସମାନ ଭୀମ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏବଂ ମହାବଳ ଭୀମ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଶିଖ (ପାଞ୍ଚ ଚୁଡ଼ାଧାରୀ) କଲେ।
1.2.201
रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ।
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि ॥ १.२.२०१ ॥
ଏଠାରେ ଅତି ବିସ୍ତୃତ ରାମାୟଣ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାମ ପରାକ୍ରମରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
1.2.202
सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् ॥ १.२.२०२ ॥
ଏଠାରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ହିଁ କର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅଛି।
1.2.203
यत्रास्य शक्तिं तुष्टोऽसावदादेकवधाय च ।
आरणेयमुपाख्यानं यत्र धर्मोऽन्वशात्सुतम् ॥ १.२.२०३ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ବଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ଆରଣେୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
1.2.204
जग्मुर्लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम् ।
एतदारण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् ॥ १.२.२०४ ॥
ବର ପାଇଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲେ; ଏହି ଆରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ତୃତୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
1.2.205
अत्राध्यायशते द्वे तु संख्यया परिकीर्तिते ।
एकोनसप्ततिश्चैव तथाऽध्यायाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०५ ॥
ଏଠାରେ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦୁଇ ଶହ ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଏକୋନସପ୍ତତି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କୁହାଯାଇଛି।
1.2.206
एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट् शतानि च ।
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०६ ॥
ଏହି ପର୍ବରେ ଏଗାର ହଜାର ଛଅ ଶହ ଚଉଷଠି ଶ୍ଳୋକ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.207
अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्व विस्तरम् ।
विराटनगरे गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् ॥ १.२.२०७ ॥
ଏବେ ବିରାଟ ପର୍ବ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ। ବିରାଟ ନଗରକୁ ଯାଇ, ଶ୍ମଶାନରେ ଥିବା ବିଶାଳ ଶମୀ ବୃକ୍ଷ ପାଖରେ...
1.2.208
दृष्ट्वा संनिदधुस्तत्र पाण्डवा ह्यायुधान्युत ।
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मना न्यवसंस्तु ते ॥ १.२.२०८ ॥
ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି ଏକାଠି ରଖିଲେ; ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେମାନେ ଛଦ୍ମବେଶରେ ରହିଲେ।
1.2.209
पाञ्चालीं प्रार्थयानस्य कामोपहतचेतसः ।
दुष्टात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात् ॥ १.२.२०९ ॥
କାମରେ ବିଚଳିତ ଚିତ୍ତ ସେହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କୀଚକ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଭୀମଙ୍କ ହାତରେ କୀଚକର ବଧ ହୋଇଥିଲା।
1.2.210
पाण्डवान्वेषणार्थं च राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
चाराः प्रस्थापिताश्चात्र निपुणाः सर्वतोदिशं ॥ १.२.२१० ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଏବଂ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ନିପୁଣ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ସବୁ ଦିଗକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
1.2.211
न च प्रवृत्तिस्तैर्लब्धा पाण्डवानां महात्मनाम् ।
गोग्रहश्च विराटस्य त्रिगर्तैः प्रथमं कृतः ॥ १.२.२११ ॥
କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ସେମାନେ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ତ୍ରିଗର୍ତମାନେ ବିରାଟଙ୍କ ଗାଈ ହରଣ କଲେ।
1.2.212
यत्रास्य युद्धं सुमहत्तैरासील्लोमहर्षणम् ।
ह्रियमाणश्च यत्रासौ भीमसेनेन मोक्षितः ॥ १.२.२१२ ॥
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ସେମାନଙ୍କର ରୋମହର୍ଷକ ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେଠାରେ ସେ ହରଣ ହେବାବେଳେ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
1.2.213
गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः ।
अनन्तरं च कुरुभिस्तस्य गोग्रहणं कृतम् ॥ १.२.२१३ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟଙ୍କର ଗୋଧନ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ତା'ପରେ କୌରବମାନେ ତାହାର ଗୋଗ୍ରହଣ କଲେ।
1.2.214
समस्ता यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि ।
प्रत्याहृतं गोधनं च विक्रमेण किरीटिना ॥ १.२.२१४ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ, ଏବଂ ପରାକ୍ରମରେ କିରୀଟୀ ଗୋଧନ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ।
1.2.215
विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रमरिघातिनम् ॥ १.२.२१५ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ବିରାଟ ଉତ୍ତରାକୁ କିରୀଟୀଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୂ ରୂପେ ଦାନ କଲେ; ସୌଭଦ୍ର, ଶତ୍ରୁଘାତୀ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ନିମନ୍ତେ।
1.2.216
चतुर्थमेतद्विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् ।
अत्रापि परिसंख्याता अध्यायाः परमर्षिणा ॥ १.२.२१६ ॥
ଏହା ଚତୁର୍ଥ, ବିସ୍ତୃତ ବୈରାଟ ପର୍ବ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଋଷି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଗଣିଛନ୍ତି।
1.2.217
सप्तषष्टिरथो पूर्णाः श्लोकानामपि मे शृणु ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशदेव तु ॥ १.२.२१७ ॥
ସତଷଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ; ମୋଠାରୁ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ଦୁଇ ହଜାର ପଚାଶ ଶ୍ଲୋକ।
1.2.218
उक्तानि वेदविदुषा पर्वण्यस्मिन्महर्षिणा ।
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्वतः परम् ॥ १.२.२१८ ॥
ବେଦଜ୍ଞ ମହର୍ଷି ଏହି ପର୍ବରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ଶୁଣ; ପଞ୍ଚମ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
1.2.219
उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनोऽर्जुनश्चैव वासुदेवमुपस्थितौ ॥ १.२.२१९ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପପ୍ଲାବ୍ୟରେ ଶିବିର ପକାଇ ରହିଥିବା ବେଳେ, ବିଜୟ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
1.2.220
साहाय्यमस्मिन्समरे भवान्नौ कर्तुमर्हति ।
इत्युक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥ १.२.२२० ॥
"ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ" ଏହା କୁହାଗଲେ, ମହାମତି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ।
1.2.221
अयुध्यमानमात्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य किं वा ददाम्यहम् ॥ १.२.२२१ ॥
"ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ; ମନ୍ତ୍ରୀ ହେବି, କିମ୍ବା ସେନାର ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ଦେବି। ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, କାହାକୁ କ'ଣ ଦେବି?"
1.2.222
वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यभानं सचिवं वव्रे कृष्मं धनंजयः ॥ १.२.२२२ ॥
ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୁର୍ମତି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେନା ବାଛିଲେ; ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରୁଥିବା ସଚିବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାଛିଲେ।
1.2.223
मद्रराजं व राजानमायान्तं पाण्डवान्प्रति ।
उपहारैर्वञ्चायत्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥ १.२.२२३ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆସୁଥିବା ମଦ୍ରରାଜ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପହାରରେ ବାଟରେ ହିଁ ପ୍ରତାରଣା କରି ସୁଯୋଧନ...
1.2.224
वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।
शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥ १.२.२२४ ॥
ବରଦାତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିଲେ: "ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରାଯାଉ।" ଶଲ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
1.2.225
शान्तिपूर्वं चाकथयद्यत्रेन्द्रविजयं नृपः ।
पुरोहितप्रेषणं च पाण्डवैः कौरवान्प्रति ॥ १.२.२२५ ॥
ରାଜା ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ଇନ୍ଦ୍ରବିଜୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁରୋହିତ ପଠାଇବାର କଥା କହିଲେ।
1.2.226
वैचित्रवीर्यस्य वचः समादाय पुरोधसः ।
तथेन्द्रविजयं चापि यानं चैव पुरोधसः ॥ १.२.२२६ ॥
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର) ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରବିଜୟ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।
1.2.227
संजयं प्रेषयामास शमार्थी पाण्डवान्प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ १.२.२२७ ॥
ଶାନ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପ୍ରତାପୀ ମହାରାଜ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂତ ଭାବେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
1.2.228
श्रुत्वा च पाण्डवान्यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥ १.२.२२८ ॥
ବାସୁଦେବ (କୃଷ୍ଣ) ପୁରୋଗାମୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ନିଦ୍ରା ନଷ୍ଟ ହେଲା।
1.2.229
विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयामास राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥ १.२.२२९ ॥
ବିଦୁର ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ବିଚିତ୍ର ଓ ହିତକାରୀ ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଇଲେ।
1.2.230
तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्ममनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥ १.२.२३० ॥
ସେହିପରି ସନତ୍ସୁଜାତ ଉତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଶୁଣାଇଲେ; ମନସ୍ତାପରେ ଯୁକ୍ତ, ଶୋକରେ ଲାଳସିତ ରାଜାଙ୍କୁ ତାହା ଶୁଣାଯାଇଥିଲା।
1.2.231
प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र वा विभो ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्जुनस्य च ॥ १.२.२३१ ॥
ହେ ବିଭୋ, ପ୍ରଭାତରେ ରାଜସଭାରେ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠାରେ ସଞ୍ଜୟ ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଐକ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
1.2.232
यत्र कृष्णो दयापन्नः सन्धिमिच्छन्महामतिः ।
स्वयमागाच्छणं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२.२३२ ॥
ମହାମତି କୃଷ୍ଣ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସନ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରି, ଶାନ୍ତି କରିବା ପାଇଁ ନିଜେ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନଗରକୁ ଆସିଥିଲେ।
1.2.233
प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
शमार्थे याचमानस्य पक्षयोरुभयोर्हितम् ॥ १.२.२३३ ॥
ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଉଭୟ ପକ୍ଷର ହିତକର ଥିଲା।
1.2.234
दम्भोद्भवस्य चाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
वरान्वेषणमत्रैव मातलेश्च महात्मनः ॥ १.२.२३४ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ କୁହାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ହିଁ ମହାତ୍ମା ମାତଲିଙ୍କ ବର-ଅନ୍ୱେଷଣ।
1.2.235
महर्षेश्चापि चरितं कथितं गालवस्य वै ।
विदुलायाश्च पुत्रस्य प्रोक्तं चाप्यनुशासनम् ॥ १.२.२३५ ॥
ମହର୍ଷି ଗାଳବଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବିଦୁଳାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥିଲା।
1.2.236
कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् ।
योगेश्वरत्पं कृष्णेन यत्र राज्ञां प्रदर्शितम् ॥ १.२.२३६ ॥
କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆଦିଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଣା ଜାଣି, କୃଷ୍ଣ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜର ଯୋଗେଶ୍ୱର ରୂପ ଦେଖାଇଥିଲେ।
1.2.237
रथमारोप्य कृष्णेन यत्र कर्णोऽनुमन्त्रितः ।
उपायपूर्वं शौटीर्यात्प्रत्याख्यातश्च तेन सः ॥ १.२.२३७ ॥
କୃଷ୍ଣ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ଉପାୟ ସହିତ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ, ସେ ଅହଂକାରବଶତଃ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲା।
1.2.238
आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिंदमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं सर्वमाख्यातवान्हरिः ॥ १.२.२३८ ॥
ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ହରି (କୃଷ୍ଣ) ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ଉପପ୍ଲାବ୍ୟକୁ ଆସି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ କହିଲେ।
1.2.239
ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा च यद्धितम् ।
साङ्ग्रामिकं ततः सर्वं सञ्जं चक्रुः परंतपाः ॥ १.२.२३९ ॥
ଶତ୍ରୁତାପକ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ହିତକର ତାହା ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ କଲେ।
1.2.240
ततो युद्धाय निर्याता नराश्वरथदन्तिनः ।
नगराद्धास्तिनपुराद्वलसंख्यानमेवच ॥ १.२.२४० ॥
ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ହସ୍ତିନାପୁର ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ; ସୈନ୍ୟ ଗଣନା ମଧ୍ୟ ହେଲା।
1.2.241
यत्र राज्ञा ह्युलूकस्य प्रेषणं पाम्डवान्प्रति ।
श्वोभाविनि महायुद्धे दौत्येन कृतवान्प्रभुः ॥ १.२.२४१ ॥
ରାଜା (ଦୁର୍ଯୋଧନ) ଆସନ୍ତାକାଲି ହେବାକୁ ଥିବା ମହାଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଲୂକଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଥିଲେ।
1.2.242
रथातिरथसंख्यानमम्बोपाख्यानमेव च ।
एतत्सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते ॥ १.२.२४२ ॥
ରଥୀ ଓ ଅତିରଥୀମାନଙ୍କ ଗଣନା, ଅମ୍ବୋପାଖ୍ୟାନ — ଏହା ମହାଭାରତର ପଞ୍ଚମ ପର୍ବ; ଏଥିରେ ଅନେକ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଅଛି।
1.2.243
उद्योगपर्व निर्दिष्टं सन्धिविग्रहमिश्रितम् ।
अध्यायानां शतं प्रोक्तं षडशीतिर्महर्षिणा ॥ १.२.२४३ ॥
ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହରେ ମିଶ୍ରିତ ଉଦ୍ୟୋଗପର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ମହର୍ଷି ଏଥିରେ ଏକଶହ ଛଅାଅଶୀ ଅଧ୍ୟାୟ କହିଥିଲେ।
1.2.244
श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
श्लोकाश्च नवतिः प्रोक्तास्तथैवाष्टौ महात्मना ॥ १.२.२४४ ॥
ଛଅ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ସେତିକି ଶହେ, ଏବଂ ନବେ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଇଛି; ମହାତ୍ମା ଆଠଟି ମଧ୍ୟ ସେପରି କହିଥିଲେ।
1.2.245
व्यासेनोदारमतिना पर्वण्यस्मिंस्तपोधनाः ।
अतः परं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते ॥ १.२.२४५ ॥
ହେ ତପୋଧନଗଣ, ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପର୍ବରେ (କୁହାଯାଇଛି)। ଏହାର ପରେ ବିଚିତ୍ରାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମପର୍ବ କୁହାଯାଏ।
1.2.246
जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह ।
यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादमगमत्परम् ॥ १.२.२४६ ॥
ସଞ୍ଜୟ ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା ଅତ୍ୟଧିକ ବିଷାଦ ପାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ (ଏହା)।
1.2.247
यत्र युद्धमभूद्धोरं दसाहानि सुदारुणम् ।
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः ॥ १.२.२४७ ॥
ଦଶଦିନ ଭୟଙ୍କର, ଅତି ଦାରୁଣ ଯୁଦ୍ଧ ଯେଉଁଠି ହୋଇଥିଲା, ପାର୍ଥଙ୍କର ମୋହ ଯେଉଁଠି ଥିଲା, ଏବଂ ମହାମତି ବାସୁଦେବ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ (ଏହା)।
1.2.248
मोहजं नाशयामास हेतुभिर्मोक्षदर्शिभिः ।
समीक्ष्यादोक्षजः क्षिप्रं युधिष्ठिरहिते रतः ॥ १.२.२४८ ॥
ମୋହରୁ ଜାତ କଶ୍ମଳକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଖାଉଥିବା ହେତୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ନାଶ କଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଅଧୋକ୍ଷଜ (କୃଷ୍ଣ) ବିଚାର କରି ଶୀଘ୍ର (ଏହା କଲେ)।
1.2.249
रथादाप्लुत्य वेगेन स्वयं कृष्ण उदारधीः ।
प्रतोदपाणिराधावद्भीष्मं हन्तुं व्यपेतभीः ॥ १.२.२४९ ॥
ଉଦାରବୁଦ୍ଧି କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ରଥରୁ ବେଗରେ ଡେଇଁ, ହାତରେ ଚାବୁକ ଧରି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଧାଇଁଲେ।
1.2.250
वाक्यप्रतोदाभिहतो यत्र कृष्णेन पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा समरे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२.२५० ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ-ଚାବୁକରେ ଆହତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଣ୍ଡୀବଧନ୍ବା ପାଣ୍ଡବ (ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ)।
1.2.251
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः ।
विनिघ्नन्निशितैर्बाणै रथाद्भीष्ममपातयत् ॥ १.२.२५१ ॥
ପୃଥାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥରୁ ପକାଇଲେ।
1.2.252
शरतल्पगतश्चैव भीष्मो यत्र बभूव ह ।
षष्ठमेतत्समाख्यातं भारते पर्व विस्तृतम् ॥ १.२.२५२ ॥
ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଭୀଷ୍ମ ଯେଉଁଠାରେ ଶୟନ କଲେ, ମହାଭାରତର ଏହି ଷଷ୍ଠ ବିସ୍ତୃତ ପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
1.2.253
अध्यायानां शतं प्रोक्तं तथा सप्तदशापरे ।
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च ॥ १.२.२५३ ॥
ଏଥିରେ ଶହେ ସତର ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି; ସଂଖ୍ୟାରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଆଠ ଶହ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
1.2.254
श्लोकाश्च चतुराशीतिरस्मिन्पर्वणि कीर्तिताः ।
व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि ॥ १.२.२५४ ॥
ଏହି ପର୍ବରେ ଚଉରାଅଶୀ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଇଛି; ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟାସ ଭୀଷ୍ମପର୍ବରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି।
1.2.255
द्रोणपर्व ततश्चित्रं बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सैनापत्येऽभिषिक्तोऽथ यत्राचार्यः प्रतापवान् ॥ १.२.२५५ ॥
ଏବେ ଦ୍ରୋଣପର୍ବ କୁହାଯାଏ; ତାହା ବିଚିତ୍ର ଓ ବହୁ ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ ପ୍ରତାପୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସେନାପତି ରୂପେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
1.2.256
दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।
ग्रहणं धर्मराजस्य पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.२५६ ॥
ମହାଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
1.2.257
यत्र संशप्तकाः पार्थमपनिन्यू रणाजिरात् ।
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ॥ १.२.२५७ ॥
ସଂଶପ୍ତକମାନେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ରଣାଙ୍ଗଣରୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ ସେଠାରେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ମହାରାଜ ଭଗଦତ୍ତ ଥିଲେ।
1.2.258
सुप्रतीकेन नागेन स हि शान्तः किरीटिना ।
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुरेकं महारथाः ॥ १.२.२५८ ॥
ସୁପ୍ରତୀକ ନାମକ ହାତୀକୁ ସେ କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରାଗଲା; ସେଠାରେ ଅନେକ ମହାରଥୀ ଏକାକୀ ଅଭିମନ୍ୟୁକୁ ବଧ କଲେ।
1.2.259
जयद्रथमुखा बालं शूरमप्राप्तयौवनम् ।
हतेऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ॥ १.२.२५९ ॥
ଜୟଦ୍ରଥ ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ ସେମାନେ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନଥିବା ଶୂର ବାଳକ ଅଭିମନ୍ୟୁକୁ (ଘେରି ବଧ କଲେ); ଅଭିମନ୍ୟୁ ହତ ହେବାରୁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଲେ।
1.2.260
अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
यत्र भीमो महाबाहुः सात्यकिश्च महारथः ॥ १.२.२६० ॥
ସାତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ବଧ କରି ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ହତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ମହାବାହୁ ଭୀମ ଓ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି ଥିଲେ।
1.2.261
अन्वेषणार्थं पार्थस्य युधिष्ठिरनृपाज्ञया ।
प्रविष्टौ भारतीं सेनामप्रधृष्यां सुरैरपि ॥ १.२.२६१ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅପରାଜେୟ ଭାରତ ସେନାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
1.2.262
संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषमाहवे ।
संशप्तकानां वीराणां कोट्यो नव महात्मनाम् ॥ १.२.२६२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବଂଚିଥିବା ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ କରାଗଲା। ମହାତ୍ମା ସଂଶପ୍ତକ ବୀରମାନେ ନଅ କୋଟି ଥିଲେ।
1.2.263
किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः ॥ १.२.२६३ ॥
କିରୀଟଧାରୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ପାଷାଣ-ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ।
1.2.264
नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः ।
अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान् ॥ १.२.२६४ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ନାରାୟଣ ଓ ଗୋପାଳଗଣ, ବିଚିତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ; ଅଲମ୍ବୁଷ, ଶ୍ରୁତାୟୁ ଏବଂ ପରାକ୍ରମୀ ଜଳସନ୍ଧ।
1.2.265
सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ।
घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥ १.२.२६५ ॥
ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର (ଭୂରିଶ୍ରବା), ବିରାଟ, ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ, ଘଟୋତ୍କଚ ପ୍ରମୁଖ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ରୋଣପର୍ବରେ ନିହତ ହେଲେ।
1.2.266
अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः ॥ १.२.२६६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ପଡ଼ିଗଲେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ କଲେ।
1.2.267
आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।
व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः ॥ १.२.२६७ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମହିମା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଓ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ମହିମା କୁହାଯାଏ।
1.2.268
सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम् ।
यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ॥ १.२.२६८ ॥
ଭାରତର ଏହି ସପ୍ତମ ମହାପର୍ବ କୁହାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀପାଳ ରାଜାମାନେ ପ୍ରାୟ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।
1.2.269
द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ।
अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः ॥ १.२.२६९ ॥
ଦ୍ରୋଣପର୍ବରେ ଯେଉଁ ଶୂର ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏଠାରେ ଶହେ ସତୁରି ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.270
अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ।
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.२७० ॥
ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଆଠ ହଜାର ନଅଶହ ନଅ ଶ୍ଲୋକ ଗଣାଯାଇଛି।
1.2.271
पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ।
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् ॥ १.२.२७१ ॥
ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି (ବ୍ୟାସ) ଦ୍ରୋଣପର୍ବ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ: ଏହା ପରେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ଣ୍ଣପର୍ବ କୁହାଯାଉଛି।
1.2.272
सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः ।
आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम् ॥ १.२.२७२ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଦ୍ରରାଜ (ଶଲ୍ୟ)ଙ୍କୁ ସାରଥି ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାର ବର୍ଣ୍ଣନା ଏବଂ ତ୍ରିପୁର (ତ୍ରିପୁରାସୁର)ଙ୍କ ବଧର ପୌରମ କାହାଣୀ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.273
प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः ।
हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम् ॥ १.२.२७३ ॥
ଏଠାରେ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଠୋର ସଂବାଦ ଅଛି; ସେଠାରେ ହିଁ ଅଭିଯୋଗପୂର୍ଣ୍ଣ ହଂସ-କାକୀୟ ଆଖ୍ୟାନ ଅଛି।
1.2.274
वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना ।
दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा ॥ १.२.२७४ ॥
ମହାତ୍ମା ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡ୍ୟଙ୍କ ବଧ, ତାପରେ ଦଣ୍ଡସେନ ଓ ଦଣ୍ଡଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
1.2.275
द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः ।
संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ १.२.२७५ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସଙ୍କଟରେ ପକାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ।
1.2.276
अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः ।
यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि ॥ १.२.२७६ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ହେଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ହିଁ ମାଧବ (କୃଷ୍ଣ) ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନାର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.2.277
प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च ।
भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे ॥ १.२.२७७ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ବକ୍ଷ ବିଦାରଣ କରି ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପାନ କଲେ।
1.2.278
द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः ।
अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः ॥ १.२.२७८ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାରଥୀ କର୍ଣ୍ଣ ହତ ହେଲେ; ଭାରତ ଚିନ୍ତକମାନେ ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟମ ପର୍ବ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
1.2.279
एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि ।
चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च ॥ १.२.२७९ ॥
କର୍ଣପର୍ବରେ ସତୁରି ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ଚାରି ହଜାର ନଅ ଶହ ଶ୍ଳୋକ।
1.2.280
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ।
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् ॥ १.२.२८० ॥
ଏହି ପର୍ବରେ ଚଉଷଠି ଶ୍ଳୋକ କୁହାଯାଇଛି। ଏହାପରେ ବିଚିତ୍ରାର୍ଥ ଶଲ୍ୟପର୍ବ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.281
हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत् ।
यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च ॥ १.२.२८१ ॥
ବୀରମାନେ ହତ ହେବାପରେ ସୈନ୍ୟର ନେତା ମଦ୍ରେଶ୍ୱର ହେଲେ। ସେଠାରେ କୁମାରଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ ଓ ଅଭିଷେକ କର୍ମ ଅଛି।
1.2.282
वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः ।
विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते ॥ १.२.२८२ ॥
ଏଠାରେ ଘଟଣା ଓ ଯୁଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଭାଗ ଭାଗରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଶଲ୍ୟପର୍ବରେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କର ବିନାଶ କୁହାଯାଏ।
1.2.283
शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः ।
शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे ॥ १.२.२८३ ॥
ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶଲ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକୁନିଙ୍କ ବଧ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.284
सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः ।
ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः ॥ १.२.२८४ ॥
ସୈନ୍ୟର ଅଧିକାଂଶ ହତ ଓ ସାମାନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ହେବାପରେ ସୁଯୋଧନ ଏକ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରି ସେଠାରେ ରହିଲେ।
1.2.285
प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः ।
क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२.२८५ ॥
ସେଠାରେ ଭୀମ ବିଷୟରେ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଧମାନଙ୍କ ପରିହାସପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି।
1.2.286
ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह ॥ १.२.२८६ ॥
ହ୍ରଦରୁ ଉଠି ଆସିଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଯେଉଁଠି ଭୀମ ସହ ଗଦାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତାହା ହିଁ ଏହି ସ୍ଥାନ।
1.2.287
समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम् ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता ॥ १.२.२८७ ॥
ଯୁଦ୍ଧର ସମାବେଶରେ ରାମ (ବଳରାମ)ଙ୍କ ଆଗମନ ସ୍ମରଣୀୟ; ସରସ୍ୱତୀ ଓ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।
1.2.288
गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम् ।
दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे ॥ १.२.२८८ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ସହ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗଦାଯୁଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି।
1.2.289
ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया ।
नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत् ॥ १.२.२८९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ବେଗବାନ ଗଦାରେ ବଳପୂର୍ବକ ଦୁଇ ଜଙ୍ଘ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଏହା ନବମ ପର୍ବ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ — ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।
1.2.290
एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः ।
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते ॥ १.२.२९० ॥
ଏହି ପର୍ବରେ ଊଣଷାଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଗଣାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଶ୍ଳୋକ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଉଛି।
1.2.291
त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा ।
मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता ॥ १.२.२९१ ॥
ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ, କୌରବମାନଙ୍କ ଯଶ ବହନକାରୀ ତିନି ହଜାର ଦୁଇ ଶହ ବିଂଶତି ଶ୍ଲୋକ।
1.2.292
अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् ।
भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम् ॥ १.२.२९२ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ସୌପ୍ତିକ ପର୍ବ କହିବି, ଯେଉଁଠି ଭଗ୍ନ ଊରୁ ଥିବା, ଅସହିଷ୍ଣୁ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅଛନ୍ତି।
1.2.293
अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम् ॥ १.२.२९३ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସେହି ତିନି ରଥୀ — କୃତବର୍ମା, କୃପ ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର — ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।
1.2.294
समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि ।
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः ॥ १.२.२९४ ॥
ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେମାନେ ରଣମୁଣ୍ଡରେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଜଣକୁ ଦେଖିଲେ; ସେଠାରେ ଦୃଢ଼କ୍ରୋଧୀ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
1.2.295
अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं ॥ १.२.२९५ ॥
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯାହାଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ସେହି ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କୁ ଏବଂ ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନ ମାରି ମୁଁ କବଚ ଖୋଲିବି ନାହିଁ।
1.2.296
यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः ।
सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम् ॥ १.२.२९६ ॥
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ଦୂରକୁ ଯାଇ ସେହି ତିନି ରଥୀ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ବନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
1.2.297
न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः ।
ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान् ॥ १.२.२९७ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନେ ରହିଥିବା ସେହି ବିଶାଳ ବଟ ଗଛ ତଳେ, ରାତିରେ ଏକ ପେଚାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରା ଯାଇଥିବା ଅନେକ କାଉ ଦେଖିଲେ।
1.2.298
द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे ॥ १.२.२९८ ॥
କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ବଧକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଶୋଇଥିବା ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ମନ ସ୍ଥିର କଲେ।
1.2.299
गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम् ।
घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम् ॥ १.२.२९९ ॥
ଶିବିର ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଦେଖିବା କଷ୍ଟକର ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ଦେଖିଲେ; ସେ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରି ଠିଆ ହୋଇଥିଲା।
1.2.300
तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ।
द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः ॥ १.२.३०० ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ବ୍ୟାଘାତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଶୀଘ୍ର ବିରୂପାକ୍ଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
1.2.301
प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ १.२.३०१ ॥
ରାତିରେ ଶୋଇଥିବା, ନିଃଶଙ୍କ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ-ପ୍ରମୁଖ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କୁ, ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ, ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ।
1.2.302
कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान् ।
यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात् ॥ १.२.३०२ ॥
କୃତବର୍ମା ଓ କୃପଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ସେ ବଧ କଲେ; ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ପାଞ୍ଚ ପାର୍ଥ (ପାଣ୍ଡବ) ରକ୍ଷା ପାଇଲେ।
1.2.303
सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः ॥ १.२.३०३ ॥
ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧର ସାତ୍ୟକି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେଠାରେ ଶୋଇଥିବା ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ବଧ କଲେ।
1.2.304
धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः ।
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता ॥ १.२.३०४ ॥
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସାରଥି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଜଣାଇଲା। ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତା ଦ୍ରୌପଦୀ, ପିତା ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ବଧରେ ଦୁଃଖିତା ହେଲେ।
1.2.305
कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत् ।
द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.२.३०५ ॥
ସେଠାରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଉପବାସର ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ। ସେଠାରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ, (ଅଗ୍ରସର ହେଲେ)।
1.2.306
प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान् ।
अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम् ॥ १.२.३०६ ॥
ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଭୀମ ଗଦା ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗୁରୁପୁତ୍ର ଭାରଦ୍ୱାଜ (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା)ଙ୍କ ପଛେ ଧାଇଲେ।
1.2.307
भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः ।
अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत् ॥ १.२.३०७ ॥
ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ, ଦୈବପ୍ରେରିତ ହୋଇ, 'ପାଣ୍ଡବହୀନ ହେଉ' ବୋଲି କ୍ରୋଧରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
1.2.308
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः ।
यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः ॥ १.२.३०८ ॥
'ଏପରି କର ନାହିଁ' ବୋଲି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶାନ୍ତ କଲେ। ସେଠାରେ ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ) ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
1.2.309
द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा ।
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः ॥ १.२.३०९ ॥
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧି ଦେଖି, ଏବଂ ଦ୍ରୌଣି, ଦ୍ୱୈପାୟନ ପ୍ରଭୃତିଙ୍କ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ।
1.2.310
मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात् ।
पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः ॥ १.२.३१० ॥
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ମହାରଥୀଙ୍କଠାରୁ ମଣି ନେଇ, ବିଜୟରେ ଗର୍ବିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଲେ।
1.2.311
एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम् ।
अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना ॥ १.२.३११ ॥
ଏହା ଦଶମ ପର୍ବ, ସୌପ୍ତିକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରଚିତ ଏଥିରେ ଅଠର ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
1.2.312
श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १.२.३१२ ॥
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ମୁନି ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଆଠ ଶହ ଓ ସତୁରି ଶ୍ଲୋକ କହିଛନ୍ତି।
1.2.313
सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्युत्तमतेजसी ।
अत ऊर्ध्वमिदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् ॥ १.२.३१३ ॥
ସୌପ୍ତିକ ଓ ଐଷୀକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପର୍ବରେ, ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ଏହା ପରେ କରୁଣାରୁ ଉଦିତ ସ୍ତ୍ରୀ ପର୍ବ କହନ୍ତି।
1.2.314
पुत्रशोकाभिसंतप्तः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
कृष्णोपनीतां यत्रासावायसीं प्रतिमां दृढां ॥ १.२.३१४ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ, ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ ନରାଧିପ (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର), ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଆଣିଥିବା ଦୃଢ଼ ଲୌହ ପ୍ରତିମା ଥିଲା।
1.2.315
भीमसेनद्रोहबुद्धिर्धृतराष्ट्रो बभञ्जह ।
तथा शोकाभितप्तस्य धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.२.३१५ ॥
ଭୀମସେନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାହା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ସେପରି କଲେ।
1.2.316
संसारदहनं बुद्ध्या हेतुभिर्मोक्षदर्शनैः ।
विदुरेण च यत्रास्य राज्ञ आश्वासनं कृतम् ॥ १.२.३१६ ॥
ସେଠାରେ ବିଦୁର ବୁଦ୍ଧି, ହେତୁ ଓ ମୋକ୍ଷର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଦାହ ବୁଝାଇ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
1.2.317
धृतराष्ट्रस्य चात्रैव कौरवायोधनं तथा ।
सान्तःपुरस्य गमनं शोकार्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १.२.३१७ ॥
ଏଠାରେ ହିଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର କୌରବଙ୍କ ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଅଭିମୁଖେ ଅନ୍ତଃପୁର ସହ ଯିବା ଏବଂ ଶୋକପୀଡ଼ିତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
1.2.318
विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः ।
क्रोधावेशः प्रमोहश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः ॥ १.२.३१८ ॥
ସେଠାରେ ବୀରପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ଅତି କରୁଣ ବିଳାପ ସ୍ମରଣୀୟ; ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର କ୍ରୋଧାବେଶ ଓ ମୋହ ମଧ୍ୟ।
1.2.319
यत्र तान्क्षत्रियाः शूरान्सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
पुत्रान्भ्रातृन्पितॄंश्चैव ददृशुर्निहतान्रणे ॥ १.२.३१९ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ନ ହଟିଥିବା ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରଣରେ ନିହତ ନିଜ ପୁତ୍ର, ଭାଇ ଓ ପିତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
1.2.320
पुत्रपौत्रवधार्तायास्तथात्रैव प्रकीर्तिता ।
गान्धार्याश्चापि कृष्णेन क्रोधोपशमनक्रिया ॥ १.२.३२० ॥
ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରଙ୍କ ବଧରେ ପୀଡ଼ିତ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
1.2.321
यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः ।
राज्ञांतानि शरीराणि दाहयामास शास्त्रतः ॥ १.२.३२१ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସେହି ଶରୀର ଦାହ କରାଇଲେ।
1.2.322
तोयकर्मणि चारब्धे राज्ञामुदकदानिके ।
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः ॥ १.२.३२२ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦକଦାନର ତୋୟକର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ପୃଥା ନିଜର ଗୁପ୍ତରେ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଗଲା।
1.2.323
सुतस्यैतदिह प्रोक्तं व्यासेन परमर्षिणा ।
एतदेकादशं पर्व शोकवैक्लव्यकारणम् ॥ १.२.३२३ ॥
ଏଠାରେ ପରମର୍ଷି ବ୍ୟାସ ସୂତଙ୍କୁ ଏହା କହିଥିଲେ। ଏହା ଶୋକ ଓ ବିକଳତାର କାରଣ ହେଉଥିବା ଏକାଦଶ ପର୍ବ।
1.2.324
प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम् ।
सप्तविंशतिरध्यायाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३२४ ॥
ଏହା ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମନରେ ବିକଳତା ଓ ଅଶ୍ରୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ରଚିତ। ଏହି ପର୍ବରେ ସତାଇଶଟି ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.325
श्लोकसप्तशती चापि पञ्चसप्ततिसंयुता ।
संख्यया भारताख्यानमुक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३२५ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସ ଭାରତ-ଆଖ୍ୟାନକୁ ସାତ ଶହ ପଞ୍ଚସପ୍ତତି ଶ୍ଳୋକ ସଂଖ୍ୟାରେ କହିଥିଲେ।
1.2.326
अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् ।
यत्र निर्वेदमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३२६ ॥
ଏହାପରେ ବୁଦ୍ଧି ବର୍ଦ୍ଧକ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାନ୍ତିପର୍ବ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିର୍ବେଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
1.2.327
घातयित्वा पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्संबन्धिमातुलान् ।
शान्तिपर्वणि धर्माश्च व्याख्याताःशारतल्पिकाः ॥ १.२.३२७ ॥
ପିତା, ଭାଇ, ପୁତ୍ର, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ମାମୁଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା ପରେ, ଶାନ୍ତି ପର୍ବରେ ଧର୍ମସମୂହ ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହେଲା; ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରିଥିବାଙ୍କ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ।
1.2.328
राजभिर्वेदितव्यास्ते सम्यग्ज्ञानबुभुत्सुभिः ।
आपद्धर्माश्च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शिनः ॥ १.२.३२८ ॥
ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ଇଚ୍ଛୁକ ରାଜାମାନେ ସେସବୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ହିଁ ଆପଦ୍ଧର୍ମ ଓ କାଳର କାରଣ ଦର୍ଶାଉଥିବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
1.2.329
यान्बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक्सर्वज्ञत्वमवाप्नुयात् ।
मोक्षधर्माश्च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः ॥ १.२.३२९ ॥
ଯାହା ଜାଣି ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସର୍ବଜ୍ଞତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ; ବିଚିତ୍ର ଓ ଅତି ବିସ୍ତୃତ ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ମଧ୍ୟ କଥିତ ହୋଇଛି।
1.2.330
द्वादशं पर्व निर्दिष्टमेतत्प्राज्ञजनप्रियम् ।
अत्र पर्वणि विज्ञेयमध्यायानां शतत्रयम् ॥ १.२.३३० ॥
ଏହା ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ବ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି ପର୍ବରେ ତିନିଶହ ଅଧ୍ୟାୟ ଜାଣିବାକୁ ହେବ।
1.2.331
विंशच्चैव तथाध्याया नव चैव तपोधाः ।
चतुर्दशसहस्राणि तथा सप्तशतानि च ॥ १.२.३३१ ॥
କୋଡ଼ିଏ ଓ ନଅ ଅଧ୍ୟାୟ, ହେ ତପୋଧନଗଣ; ଏବଂ ଚଉଦ ହଜାର ଓ ସାତଶହ (ଶ୍ଳୋକ) ମଧ୍ୟ।
1.2.332
सप्तश्लोकास्तथैवात्र पञ्चविंशतिसंख्यया ।
अत ऊर्ध्वं च विज्ञेयमनुशासनमुत्तमम् ॥ १.२.३३२ ॥
ଏଠାରେ ସାତ ଶ୍ଳୋକ ଓ ପଚିଶ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ; ଏହାପରେ ଉତ୍ତମ ଅନୁଶାସନ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
1.2.333
यत्र प्रकृतिमापन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् ।
भीष्माद्भागीरथीपुत्रात्कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३३३ ॥
କୁରୁରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣି ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ।
1.2.334
व्यवहारोऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयः प्रकीर्तितः ।
विविधानां च दानानां फलयोगाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३३४ ॥
ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଚରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ବିବିଧ ଦାନର ଫଳସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.335
तथा पात्रविशेषाश्च दानानां च परो विधिः ।
आचारविधियोगश्च सत्यस्य च परा गतिः ॥ १.२.३३५ ॥
ସେହିପରି, ପାତ୍ରର ବିଶେଷ ଗୁଣ, ଦାନର ଉତ୍ତମ ବିଧି, ଆଚାରବିଧିର ଯୋଗ ଓ ସତ୍ୟର ପରମ ଗତି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.336
महाभाग्यं गवां चैव ब्राह्मणानां तथैव च ।
रहस्यं चैव धर्माणां देशकालोपसंहितम् ॥ १.२.३३६ ॥
ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମହାନ ପୁଣ୍ୟ, ଏବଂ ଦେଶ-କାଳ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଧର୍ମର ରହସ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
1.2.337
एतत्सुबहुवृत्तान्तमुत्तमं चानुशासनम् ।
भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता ॥ १.२.३३७ ॥
ଏହା ବହୁ ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତମ ଅନୁଶାସନ; ଏଠାରେ ହିଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.338
एतत्त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् ।
अध्यायानां शतं त्वत्र षट्चत्वारिंशदेव तु ॥ १.२.३३८ ॥
ଏହା ଧର୍ମନିଶ୍ଚୟ କରାଉଥିବା ତ୍ରୟୋଦଶ ପର୍ବ; ଏଥିରେ ଏକଶହ ଛଅଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
1.2.339
श्लोकानां तु सहस्राणि प्रोक्तान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
ततोऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ॥ १.२.३३९ ॥
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଆଠ ହଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତା'ପରେ ଅଶ୍ୱମେଧିକ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପର୍ବ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.340
तत्संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानमनुत्तमम् ।
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर्जन्म चोक्तं परीक्षितः ॥ १.२.३४० ॥
ସେଥିରେ ସଂବର୍ତ୍ତ-ମରୁତ୍ତୀୟ ନାମକ ଅନୁପମ ଆଖ୍ୟାନ ଅଛି; ସୁବର୍ଣ୍ଣକୋଶ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.341
दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात्संजीवनं पुनः ।
चर्यायां हयमुत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ॥ १.२.३४१ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଅସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଜଣକୁ କୃଷ୍ଣ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପଛେ ଛଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଶ୍ୱର କଥା କୁହାଯାଇଛି।
1.2.342
तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैरमर्षणैः ।
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण स्वपुत्रेण धनंजयः ॥ १.२.३४२ ॥
ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଅସହିଷ୍ଣୁ ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ନିଜ ପୁତ୍ର ସହ ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
1.2.343
सङ्ग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र जग्मिवान् ।
सुदर्शनं तथाऽऽख्यानं वैष्णवं धर्ममेव च।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानमेव च ॥ १.२.३४३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବଭ୍ରୁବାହନଙ୍କ ସହ ସେ ସଂଶୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏଠାରେ ସୁଦର୍ଶନ ଆଖ୍ୟାନ, ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଏବଂ ମହାଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ନକୁଳ ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.344
इत्याश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तमेतन्महाद्भुतम् ।
अध्यायानां शतं चैव त्रयोऽध्यायाश्च कीर्तिताः ॥ १.२.३४४ ॥
ଏହିପରି ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଅଶ୍ୱମେଧିକ ପର୍ବ କୁହାଯାଇଛି। ଏକ ଶହ ତିନି ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.345
त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३४५ ॥
ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ତିନି ହଜାର ଏବଂ ସେତିକି ଶହେ ଓ ବିଂଶତି ଶ୍ଲୋକ ଗଣିଛନ୍ତି।
1.2.346
ततस्त्वाश्रमवासाख्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् ।
यत्र राज्यं समुत्सृज्य गान्धार्या सहितो नृपः ॥ १.२.३४६ ॥
ତା'ପରେ ପଞ୍ଚଦଶ ପର୍ବ ଆଶ୍ରମବାସ ନାମରେ ସ୍ମୃତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ରାଜା ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଗାନ୍ଧାରୀ ସହ ଗଲେ।
1.2.347
धृतराष्ट्रोश्रमपदं विदुरश्च जगाम ह ।
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्यनुययौ तदा ॥ १.२.३४७ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ବିଦୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଗଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାର ଦେଖି ସାଧ୍ୱୀ ପୃଥା (କୁନ୍ତୀ) ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ଗଲେ।
1.2.348
पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता ।
यत्र राजा हतान्पुत्रान्पौत्रानन्यांश्च पार्थिवान् ॥ १.२.३४८ ॥
ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଗୁରୁସେବାରେ ରତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ରାଜା ନିହତ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ (ସ୍ମରଣ କଲେ)।
1.2.349
लाकान्तरगतान्वीरानपश्यत्पुनरागतान् ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यमनुत्तमम् ॥ १.२.३४९ ॥
ଋଷିଙ୍କ କୃପାରେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ବୀରମାନେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଛନ୍ତି ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
1.2.350
त्यक्त्वा शोकं सदारश्च सिद्धिं परमिकां गतः ।
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥ १.२.३५० ॥
ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରି, ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବିଦୁର ସୁଗତି ପାଇଲେ।
1.2.351
संजयश्च सहामात्यो विद्वान्गावल्गणिर्वशी ।
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३५१ ॥
ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ବିଦ୍ୱାନ, ସଂଯମୀ ଗାବଲ୍ଗଣି ସଞ୍ଜୟ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଥିଲେ ସେଠାରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
1.2.352
नारदाच्चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत् ।
एतदाश्रमवासाख्यं पर्वोक्तं महदद्भुतम् ॥ १.२.३५२ ॥
ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କର ମହାସଂହାର ଶୁଣିଲେ। ଏହା 'ଆଶ୍ରମବାସ' ନାମକ ପର୍ବ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
1.2.353
द्विचत्वारिंशदध्यायाः पर्वैतदभिसङ्ख्यया ।
सहस्रमेकं श्लोकानां पञ्चश्लोकशतानि च ॥ १.२.३५३ ॥
ଏହି ପର୍ବରେ ବୟାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି; ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶହ।
1.2.354
षडेव च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ।
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् ॥ १.२.३५४ ॥
ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଛଅଟି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଗଣିଛନ୍ତି। ଏବେ ଏହା ପରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୌସଳ ପର୍ବ ବୁଝ।
1.2.355
यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शहता युधि ।
ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः ॥ १.२.३५५ ॥
ଯେଉଁଠି ସେହି ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରସ୍ପର୍ଶରେ ହତ, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରେ ପିଷ୍ଟ, ଲବଣ ସମୁଦ୍ର ନିକଟରେ।
1.2.356
आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः ।
एरकारूपिभिर्वज्रैर्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ १.२.३५६ ॥
ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିପ୍ତ, ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଏରକ ରୂପୀ ବଜ୍ରରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଲେ।
1.2.357
यत्र सर्वक्षयं कृत्वा तावुभौ रामकेशवौ ।
नातिचक्रामतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं महत् ॥ १.२.३५७ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାଶ କରି ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଇ ରାମ ଓ କେଶବ ଆସିଥିବା ସର୍ବସଂହାରୀ ମହାକାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
1.2.358
यत्रार्जुनो द्वारवतीमेत्य वृष्णिविनाकृताम् ।
दृष्ट्वा विपादमगमत्परां चार्तिं नरर्षभः ॥ १.२.३५८ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରବତୀକୁ ଆସି ବୃଷ୍ଣିବଂଶ ବିହୀନ ସେହି ନଗରୀକୁ ଦେଖି ଗଭୀର ବିଷାଦ ଓ ମହା ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଲେ।
1.2.359
स संस्कृत्य नरश्रेष्ठं मातुलं शौरिमात्मनः ।
ददर्श यदुवीराणामापाने वैशसं महत् ॥ १.२.३५९ ॥
ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ମାମୁଁ ଶୌରି (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କର ସଂସ୍କାର କରି, ଯାଦବ ବୀରମାନଙ୍କର ପାନସ୍ଥଳୀରେ ଘଟିଥିବା ମହା ସଂହାର ଦେଖିଲେ।
1.2.360
शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः ।
संस्कारं लम्भयामास वृष्णीनां च प्रधानतः ॥ १.२.३६० ॥
ସେ ବାସୁଦେବ ଓ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଶରୀର, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଶରୀରର ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ।
1.2.361
सवृद्धबालमादाय द्वारवत्यास्ततो जनम् ।
ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम् ॥ १.२.३६१ ॥
ତା'ପରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱାରବତୀର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ କଷ୍ଟଦାୟକ ଆପଦରେ ଗାଣ୍ଡୀବର ପରାଜୟ ଦେଖିଲେ।
1.2.362
सर्वेषां चैव दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ।
नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानामनित्यताम् ॥ १.२.३६२ ॥
ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଙ୍କର ଅପ୍ରସନ୍ନତା, ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀଗଣଙ୍କ ବିନାଶ ଏବଂ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ଅନିତ୍ୟତା ସେ ଦେଖିଲେ।
1.2.363
दृष्ट्वा निर्वेदमापन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः ।
धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयत् ॥ १.२.३६३ ॥
ଏହା ଦେଖି, ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ବରଣ କଲେ।
1.2.364
इत्येतन्मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् ।
अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम् ॥ १.२.३६४ ॥
ଏହିପରି ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ମୌଷଳ ପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଆଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ତିନି ଶହ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
1.2.365
श्लोकानां विंशतिश्चव संख्याता तत्त्वदर्शिना ।
महाप्रस्थानिकं तस्मादूर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् ॥ १.२.३६५ ॥
ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା କୋଡ଼ିଏ ବୋଲି ଗଣିଛନ୍ତି। ତା'ପରେ ସତର ତମ ମହାପ୍ରସ୍ଥାନିକ ପର୍ବ ସ୍ମରଣୀୟ।
1.2.366
यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
द्रौपद्या सहिता देव्या महाप्रस्थानमास्थिताः ॥ १.२.३६६ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦେବୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ ମହାପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
1.2.367
यत्र तेऽग्निं ददृशिरे लौहित्यं प्राप्य सागरम् ।
यत्राग्निना चोदितश्च पार्थस्तस्मै महात्मने ॥ १.२.३६७ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଲୌହିତ୍ୟ ସାଗରରେ ପହଞ୍ଚି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ପାର୍ଥ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ।
1.2.368
ददौ संपूज्य तद्दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
यत्र भ्रातृन्निपतितान्द्रौपदीं च युधिष्ठिरः ॥ १.२.३६८ ॥
ସେହି ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁକୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ସେ ଦେଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଭାଇମାନେ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେଠାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
1.2.369
दृष्ट्वा हित्वा जगामैव सर्वाननवलोकयन् ।
एतत्सप्तदशं पर्व महाप्रस्थानिकं स्मृतम् ॥ १.२.३६९ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ପଛକୁ ନ ଚାହିଁ ସେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ସପ୍ତଦଶ ପର୍ବ, ମହାପ୍ରସ୍ଥାନିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
1.2.370
यत्राध्यायास्त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतत्रयम् ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३७० ॥
ଏଥିରେ ତିନୋଟି ଅଧ୍ୟାୟ କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ତିନିଶହ କୋଡ଼ିଏ ଶ୍ଲୋକ ଗଣାଯାଇଛି, ଏପରି ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ କହିଛନ୍ତି।
1.2.371
स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत्तदमानुषम् ।
प्राप्तं दैवरथं स्वर्गान्नेष्टवान्यत्र धर्मराट् ॥ १.२.३७१ ॥
ତା'ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପର୍ବ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଓ ଅମାନୁଷ। ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସିଥିବା ଦୈବରଥ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।
1.2.372
आरोदुं सुमहाप्राज्ञ आनृशंस्याच्छुना विना ।
तामस्याविचलां ज्ञात्वा स्थितिं धर्मे महात्मनः ॥ १.२.३७२ ॥
ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେ କରୁଣାବଶତଃ କୁକୁର ବିନା ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଧର୍ମରେ ଅଚଳ ସ୍ଥିତି ଜାଣି (ଏହା ଘଟିଲା)।
1.2.373
श्वरूपं यत्र तत्त्यक्त्वा धर्मेणासौ समन्वितः ।
स्वर्गं प्राप्तःसच तथा यातनाविपुला भृशम् ॥ १.२.३७३ ॥
ସେଠାରେ ସେ କୁକୁରର ରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବିପୁଳ ଯନ୍ତ୍ରଣାମାନ (ମଧ୍ୟ ଥିଲା)।
1.2.374
देवदूतेन नरकं यत्र व्याजेन दर्शितम् ।
शुश्राव यत्र धर्मात्मा भ्रातॄणां करुणागिरः ॥ १.२.३७४ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବଦୂତ ଛଳରେ ନରକ ଦେଖାଇଲେ; ସେଠାରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭାଇମାନଙ୍କର କରୁଣ ଡାକ ଶୁଣିଲେ।
1.2.375
निदेशे वर्तमानानां देशे तत्रैव वर्तताम् ।
अनुदर्शितश्च धर्मेण देवराज्ञा च पाण्डवः ॥ १.२.३७५ ॥
ଆଜ୍ଞାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ସମୟରେ, ଧର୍ମ ଓ ଦେବରାଜ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
1.2.376
आप्लुत्याकाशगङ्गायां देहं त्यक्त्वा स मानुषम् ।
स्वधर्मनिर्जितं स्थानं स्वर्गे प्राप्य स धर्मराट् ॥ १.२.३७६ ॥
ଆକାଶଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାନବ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଜିତିଥିବା ସ୍ଥାନ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପାଇ, ସେ ଧର୍ମରାଜ।
1.2.377
मुमुदे पूजितः सर्वैः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।
एतदष्टादशं पर्व प्रोक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३७७ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ଏହା ଅଷ୍ଟାଦଶ ପର୍ବ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ।
1.2.378
अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वम्यस्मिन्महात्मना ।
श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधाः ॥ १.२.३७८ ॥
ଏହି ପର୍ବରେ ମହାତ୍ମା ପାଞ୍ଚଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣିଛନ୍ତି; ହେ ତପୋଧନମାନେ, ଦୁଇ ଶହ ଶ୍ଲୋକ ଗଣାଯାଇଛି।
1.2.379
नव श्लोकास्तथैवान्ये संख्याताः परमर्षिणा ।
अष्टादशैवमेतानि पर्वाण्येतान्यशेषतः ॥ १.२.३७९ ॥
ପରମ ଋଷି ନଅଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଗଣିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଏହି ଅଠର ପର୍ବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
1.2.380
खिलेषु हरिवंशश्च भविष्यं च प्रकीर्तितम् ।
दश श्लोकसहस्राणि विंशच्छ्लोकशतानि च ॥ १.२.३८० ॥
ଖିଳ ଭାଗରେ ହରିବଂଶ ଓ ଭବିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି: ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ଦୁଇ ଶହ ଶ୍ଲୋକ।
1.2.381
खिलेषु हरिवंशे च संख्यातानि महर्षिणा ।
एतत्सर्वं समाख्यातं भारते पर्वसंग्रहः ॥ १.२.३८१ ॥
ଖିଳମାନଙ୍କରେ ଓ ହରିବଂଶରେ ମହର୍ଷି ଯାହା ଗଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ମହାଭାରତର ପର୍ବସଂଗ୍ରହ ଭାବରେ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
1.2.382
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो ययुत्सया ।
तन्महादारुणं युद्धमहान्यष्टादशाभवत् ॥ १.२.३८२ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଠର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସମବେତ ହେଲେ; ସେହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଅଠର ଦିନ ଧରି ଚାଲିଲା।
1.2.383
यो विद्याच्चतुरो वेदान्साङ्गोपनिषदो द्विजः ।
न चाख्यानमिदं विद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः ॥ १.२.३८३ ॥
ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ ଚାରି ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ନ ଜାଣେ, ସେ ବିଚକ୍ଷଣ ନୁହେଁ।
1.2.384
अर्थशास्त्रमिदं प्रोक्तं धर्मशास्त्रमिदं महत् ।
कामशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.२.३८४ ॥
ଏହା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ମହାନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର; ଏହା କାମଶାସ୍ତ୍ର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି—ଅମିତ ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
1.2.385
श्रुत्वा त्विदमुपाख्यानं श्राव्यमन्यन्न रोचते ।
पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वागिव ॥ १.२.३८५ ॥
ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବା ପରେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ କିଛି ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ—ପୁଂ କୋକିଳର ସ୍ୱର ଶୁଣିବା ପରେ କାଉର ରୁକ୍ଷ ଡାକ ଯେପରି ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
1.2.386
इतिहासोत्तमादस्माञ्जायन्ते कविबुद्धयः ।
पञ्चभ्य इव् भूतेभ्यो लोकसंविधयस्त्रयः ॥ १.२.३८६ ॥
ଏହି ଉତ୍ତମ ଇତିହାସରୁ କବିମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ—ପଞ୍ଚଭୂତରୁ ତିନି ଲୋକର ରଚନା ଜନ୍ମିବା ପରି।
1.2.387
अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः ।
अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः ॥ १.२.३८७ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଏହି ଆଖ୍ୟାନର ବିଷୟରେ ପୁରାଣ ବିଦ୍ୟମାନ; ଆକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଥିବା ପରି।
1.2.388
क्रियागुणानां सर्वेषामिदमाख्यानमाश्रयः ।
इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनः क्रियाः ॥ १.२.३८८ ॥
ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଓ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ; ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଚିତ୍ର ମନୋକ୍ରିୟା ପରି।
1.2.389
अनाश्रित्यैतदाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३८९ ॥
ଏହି ଆଖ୍ୟାନକୁ ଆଶ୍ରୟ ନ କରି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି କଥା ମିଳେ ନାହିଁ; ଆହାର ବିନା ଶରୀର ଧାରଣ ନ ହେବା ପରି।
1.2.390
इदं कविवरैः सर्वैराख्यानमुपजीव्यते ।
उदयप्रेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३९० ॥
ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି ଏହି ଆଖ୍ୟାନକୁ ହିଁ ଜୀବିକା ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି; ଉନ୍ନତିକାମୀ ଭୃତ୍ୟ କୁଳୀନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ପରି।
1.2.391
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
साधोरिव गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.२.३९१ ॥
ଏହି କାବ୍ୟର ବିଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ କବିମାନେ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି; ସଜ୍ଜନ ଗୃହସ୍ଥ ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଆଶ୍ରମର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ନ ପାରିବା ପରି।
1.2.392
धर्मे मतिर्भवतु वः सततोत्थितानां ।
स ह्येक एव परलोकगतस्य बन्धुः।
अर्थाः स्त्रियश्च निपुणैरपि सेव्यमाना ।
नैवाप्तभावमुपयान्ति न च स्थिरत्वम् ॥ १.२.३९२ ॥
ସଦା ଉଦ୍ୟମୀ ଆପଣଙ୍କ ମତି ଧର୍ମରେ ରହୁ। ପରଲୋକଗତ ଲୋକର ସେ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ। ଧନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ନିପୁଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ମିତ୍ରତା ବା ସ୍ଥିରତା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
1.2.393
द्वैपायनौष्ठपुटनिःसृतमप्रमेयं ।
पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।
यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं ।
किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन ॥ १.२.३९३ ॥
ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଓଷ୍ଠପୁଟରୁ ନିର୍ଗତ ଏହି ଅପ୍ରମେୟ, ପୁଣ୍ୟ, ପବିତ୍ର, ପାପହର ଓ ଶିବକର। ଯିଏ ଭାରତ ଶୁଣେ, ତାର ପୁଷ୍କର ଜଳରେ ଅଭିଷେକର କ'ଣ ଦରକାର?
1.2.394
यदह्ना कुरुते पाप ब्राह्मणस्त्विन्द्रियैश्चरन् ।
महाभारतमाख्याय सन्ध्यां मुच्यति पश्चिमाम् ॥ १.२.३९४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦିନରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବିଚରଣ କରି ଯେଉଁ ପାପ କରେ, ମହାଭାରତ ବର୍ଣ୍ଣନ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
1.2.395
यद्रात्रौ कुरुते पापं कर्मणा मनसा गिरा ।
महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते ॥ १.२.३९५ ॥
ରାତିରେ କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ କରାଯାଏ, ମହାଭାରତ ବର୍ଣ୍ଣନ କରି ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
1.2.396
यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति ।
विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय।
पुण्यां च भारतकथां शृणुयाच्च नित्यं ।
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव ॥ १.२.३९६ ॥
ବେଦଜ୍ଞ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଶହେ ଗାଈ ଦାନ କରେ ଯେ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଭାରତକଥା ଶୁଣେ ଯେ, ସେ ଦୁହିଁଙ୍କର ଫଳ ସମାନ।
1.2.397
आख्यानं तदिदमनुत्तमं महार्थं ।
विज्ञेयं महदिह पर्वसंग्रहेण।
श्रुत्वादौ भवति नृणां सुखावगाहं ।
विस्तीर्णं लवणजलं यथा प्लवेन ॥ १.२.३९७ ॥
ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଅତି ଉତ୍ତମ ଓ ମହାର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ପର୍ବସଂଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖରେ ପ୍ରବେଶଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ଯେପରି ଡଙ୍ଗାରେ ବିସ୍ତୃତ ଲବଣ ସାଗର ପାର ହେବା।