มหาภารตะ · อัธยายะ 1.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.2.1

समन्तपञ्चकमिति यदुक्तं सूतनन्दन ।
एतत्सर्वं यथातत्त्वं श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.२.१ ॥

โอ้บุตรแห่งสูตะ พวกเราปรารถนาจะฟังทุกสิ่งที่ท่านเรียกว่า สมันตปัญจกะ ตามที่มันเป็นจริงทุกประการ

1.2.2

शृणुध्वं मम भो विप्रा ब्रुवतश्च कथाः शुभाः ।
समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुमर्हथ सत्तमाः ॥ १.२.२ ॥

ขอท่านทั้งหลายผู้เป็นพราหมณ์จงฟังเรื่องราวอันเป็นมงคลของข้าพเจ้า โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ท่านทั้งหลายควรแก่การได้ฟังเรื่องสถานที่ที่เรียกว่า สมันตปัญจกะ

1.2.3

त्रेताद्वापरयोः सन्धौ रामः शस्त्रभृतां वरः ।
असकृत्पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः ॥ १.२.३ ॥

ในระหว่างยุคเตรตากับยุคทวาปร พระรามผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถือศาสตรา ถูกความโกรธผลักดัน ได้สังหารกษัตริย์นักรบซ้ำแล้วซ้ำเล่า

1.2.4

स सर्वं क्षत्रमुत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः ।
समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ १.२.४ ॥

พระองค์ผู้รุ่งโรจน์ดุจเปลวไฟ ได้ทำลายชนชั้นนักรบทั้งหมดด้วยพลังของพระองค์เอง และในสมันตปัญจกะ พระองค์ได้สร้างสระเลือดห้าสระ

1.2.5

स तेषु रुधिराम्भःसु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः ।
पितॄन्संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ १.२.५ ॥

ด้วยความโกรธที่ครอบงำ พระองค์ได้ทำให้บรรพบุรุษอิ่มเอิบด้วยเลือดในสระน้ำเลือดเหล่านั้น ดังที่เราได้ฟังมา

1.2.6

अथर्चीकादयोऽभ्येत्य पितरो राममब्रुवन् ।
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ १.२.६ ॥

ครั้งนั้น ฤๅษีฤจีกะและบรรพบุรุษองค์อื่นๆ เสด็จมาหาพระรามและกล่าวว่า "พระราม พระราม โอ้ผู้โชคดียิ่ง โอ้ทายาทแห่งภฤคุ พวกเรามีความยินดีในตัวท่าน"

1.2.7

अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण तव प्रभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यमिच्छसि महाद्युते ॥ १.२.७ ॥

ด้วยความภักดีต่อบรรพบุรุษนี้และด้วยความกล้าหาญของท่าน โอ้ผู้เป็นใหญ่ ขอให้ท่านมีความเจริญ จงเลือกพรที่ท่านปรารถนา โอ้ผู้รุ่งโรจน์ยิ่ง

1.2.8

यदि मे पितरः प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ॥ १.२.८ ॥

หากบรรพบุรุษของข้าพเจ้ามีความยินดี และหากข้าพเจ้าควรได้รับความโปรดปราน และหากข้าพเจ้าถูกความโกรธครอบงำจนทำลายชนชั้นนักรบ

1.2.9

अतश्च पापान्मुच्येऽहमेष मे प्रार्थितो वरः ।
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥ १.२.९ ॥

เพราะเหตุนี้ ขอให้ข้าพเจ้าพ้นจากบาปนี้ นี่คือพรที่ข้าพเจ้าขอ และขอให้สระเหล่านี้เป็นท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลกเพราะข้าพเจ้า

1.2.10

एवं भविष्यतीत्येवं पितरस्तमथाब्रुवन् ।
तं क्षमस्वेति निषिषिधुस्ततः स विरराम ह ॥ १.२.१० ॥

"ขอให้เป็นไปเช่นนั้น" บรรพบุรุษจึงกล่าวกับพระองค์ดังนี้ "จงให้อภัยเขาเถิด" ดังนั้นท่านจึงห้ามพระองค์ไว้ และพระองค์ก็หยุดลง

1.2.11

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् ।
समन्तपञ्चकमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ १.२.११ ॥

พื้นที่ใกล้สระเหล่านั้น ซึ่งมีน้ำเป็นเลือด เรียกว่า สมันตปัญจกะ และได้รับการประกาศว่าเป็นที่ศักดิ์สิทธิ์

1.2.12

येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते ।
तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १.२.१२ ॥

สถานที่ใดได้รับการจดจำจากเครื่องหมายใด ก็ควรเรียกสถานที่นั้นด้วยชื่อนั้นเอง ผู้มีปัญญากล่าวไว้ดังนี้

1.2.13

अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोरभूत् ।
समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.१३ ॥

เมื่อช่วงระหว่างยุคกลิและยุคทวาปรมาถึง การรบก็เกิดขึ้นที่สมันตปัญจกะระหว่างกองทัพของเการพกับปาณฑพ

1.2.14

तस्मिन्परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते ।
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो युयुत्सया ॥ १.२.१४ ॥

ในดินแดนอันชอบธรรมยิ่งนั้น ซึ่งปราศจากโทษของผืนดิน มีอักเษาหินีสิบแปดกองมารวมกันด้วยความปรารถนาจะรบ

1.2.15

समेत्य तं द्विजास्ताश्च तत्रैव निधं गताः ।
एतन्नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः ॥ १.२.१५ ॥

โอ้พราหมณ์ทั้งหลาย เมื่อมาประชุมกันแล้ว พวกเขาก็ไปยังสถานที่นั้นนั่นเอง และเพราะเหตุนี้ ชื่อนั้นจึงได้เกิดขึ้นแก่ดินแดนนั้น

1.2.16

पुण्यश्च रमणीयश्च स देशो वः प्रकीर्तितः ।
तदेतत्कथितं सर्वं मया ब्राह्मणसत्तमाः
यथा देशः स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु सुव्रताः ॥ १.२.१६ ॥

ดินแดนนั้นได้รับการประกาศแก่ท่านทั้งหลายว่าเป็นที่ศักดิ์สิทธิ์และงดงาม โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ ข้าพเจ้าได้เล่าทั้งหมดนี้แล้ว โอ้ผู้มีศีลอันมั่นคง ว่าดินแดนนั้นได้มีชื่อเสียงในสามโลกอย่างไร

1.2.17

अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दन ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥ १.२.१७ ॥

โอ้บุตรแห่งสูตะ ท่านได้กล่าวถึงอักเษาหินี พวกเราปรารถนาจะฟังทุกสิ่งทุกอย่างนั้นตามที่มันเป็นจริงทุกประการ

1.2.18

अक्षौहिण्याः परीमाणं नराश्वरथदन्तिनाम् ।
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव ॥ १.२.१८ ॥

ขอท่านโปรดบอกเราให้ถูกต้องถึงขนาดของอักเษาหินี ซึ่งประกอบด้วยคน ม้า รถศึก และช้าง เพราะทั้งหมดนี้ท่านรู้แจ้งอยู่แล้ว

1.2.19

एको रथो गजश्चैको नराः पञ्च पदातयः ।
त्रयश्च तुरगास्तज्ज्ञैः पत्तिरित्यभिधीयते ॥ १.२.१९ ॥

รถศึกหนึ่งคัน ช้างหนึ่งเชือก ทหารราบห้านาย และม้าสามตัว ผู้รู้เรียกชุดนี้ว่า ปัตติ

1.2.20

पत्तिं तु त्रिगुणामेतामाहुः सेनामुखं बुधाः ।
त्रीणि सेनामुखान्येको गुल्म इत्यभिधीयते ॥ १.२.२० ॥

ปราชญ์เรียกปัตติสามเท่านี้ว่า "หน้ากระบวนทัพ" และหน้ากระบวนทัพสามชุดรวมกันเรียกว่า คุลมะหนึ่ง

1.2.21

त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ।
स्मृतास्तिस्रस्तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः ॥ १.२.२१ ॥

ทหารคุลมะสามกองเรียกว่าคณะ และคณะสามคณะเรียกว่าวาหินี นักปราชญ์กล่าวว่าวาหินีสามกองคือปฤตนา

1.2.22

चमूस्तु पृतनास्तिस्रस्तिस्रश्चम्वस्त्वनीकिनी ।
अनीकिनीं दशगुणां प्राहुरक्षौहिणीं बुधाः ॥ १.२.२२ ॥

ปฤตนาสามกองคือจมู จมูสามกองคืออนีกินี ผู้รู้เรียกอนีกินีที่คูณด้วยสิบว่าอักษเหาหินี

1.2.23

अक्षौहिण्याः प्रसंख्याता रथानां द्विजसत्तमाः ।
संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ १.२.२३ ॥

ดูกรผู้ประเสริฐแห่งทวิชะ ผู้รู้หลักการนับและการคำนวณกล่าวไว้ว่า อักษเหาหินีประกอบด้วยรถยี่สิบเอ็ดพันคัน

1.2.24

शतान्युपरि चैवाष्टौ तथा भूयश्च सप्ततिः ।
गजानां च परीमाणमेतदेव विनिर्दिशेत् ॥ १.२.२४ ॥

และเหนือจากนั้นอีกแปดร้อย และอีกเจ็ดสิบ นี่คือจำนวนที่ต้องกล่าวไว้สำหรับช้าง

1.2.25

ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि नवैव तु ।
नराणामपि पञ्चाशच्छतानि त्रीणि चानघाः ॥ १.२.२५ ॥

ต้องรู้ว่ามีหนึ่งแสนและเก้าพัน กับทหารราบอีกสามร้อยห้าสิบ ดูกรผู้ไร้บาป

1.2.26

पञ्च षष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च ।
दशोत्तराणि षट् प्राहुर्यथावदिह संख्यया ॥ १.२.२६ ॥

หกหมื่นห้าพัน และม้าหกร้อยสิบตัว นี่คือจำนวนตามที่เป็นจริงในที่นี้

1.2.27

एतामक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वदितो जनाः ।
यां वः कथितवानस्मि विस्तरेण तपोधनाः ॥ १.२.२७ ॥

ผู้คนที่รู้ความจริงของการนับเรียกจำนวนนี้ว่าอักษเหาหินี ซึ่งข้าพเจ้าได้เล่าให้ท่านฟังโดยละเอียดแล้ว ดูกรผู้มั่งคั่งด้วยตบะ

1.2.28

एतया संख्यया ह्यासन्कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डिताष्टादशैव तु ॥ १.२.२८ ॥

ด้วยการนับเช่นนี้เอง ในกองทัพของเการพและปาณฑพมีอักษเหาหินีรวมกันสิบแปดกอง ดูกรผู้ประเสริฐแห่งทวิชะ

1.2.29

समेतास्तत्र वै देशे तत्रैव निधं गताः ।
कौरवान्कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा ॥ १.२.२९ ॥

ทั้งหมดมาประชุมกันในที่นั้นเอง และไปสู่ความพินาศในที่นั้นเอง โดยมีเการพเป็นต้นเหตุ ด้วยกาลเวลาผู้กระทำการอันน่าอัศจรรย์

1.2.30

अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् ।
अहानि पञ्च द्रोणस्तु ररक्ष कुरुवाहिनीम् ॥ १.२.३० ॥

ภีษมะผู้รู้อาวุธทิพย์อันสูงสุดรบเพียงสิบวันเท่านั้น และโทรณะคุ้มกันกองทัพเการพไว้ห้าวัน

1.2.31

अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः ।
शल्योऽर्धदिवसं चैव गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.३१ ॥

กรรณะผู้บดขยี้กำลังของข้าศึกรบสองวัน และศัลยะรบครึ่งวัน หลังจากนั้นจึงเป็นการต่อสู้ด้วยคทา

1.2.32

तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः ।
प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्यौधिष्ठिरं बलम् ॥ १.२.३२ ॥

เมื่อสิ้นวันนั้นเอง โทรณีบุตร หารทิกยะ และเคาตมะ ได้สังหารกองทัพของยุธิษฐิระในยามค่ำคืนขณะที่กำลังหลับใหลอย่างวางใจ

1.2.33

यत्तु शौनक सत्रे ते भारताख्यानमुत्तमम् ।
जनमेजयस्य तत्सत्रे व्यासशिष्येण धीमता ॥ १.२.३३ ॥

ดูกรเศานกะ ส่วนมหากาพย์ภารตะอันยอดเยี่ยมที่ได้ถูกสวดในพิธีสัตระของชนเมชัยที่ท่านได้ฟังนั้น ถูกเล่าโดยศิษย์ของวยาสผู้มีปัญญา

1.2.34

कथितं विस्तरार्थं च यशो वीर्यं महीक्षिताम् ।
पौष्यं तत्र च पौलोममास्तीकं चादितः स्मृतम् ॥ १.२.३४ ॥

ในนั้นได้เล่าถึงเกียรติยศและความกล้าหาญของกษัตริย์อย่างพิสดาร และเรื่องเล่าของปौษยะ เปาโลมา และอาสตีกะ เป็นที่จดจำมาตั้งแต่ต้น

1.2.35

विचित्रार्थपदाख्यानमनेकसमयान्वितम् ।
प्रतिपन्नं नरैः प्राज्ञैर्वैराग्यमिव मोक्षिभिः ॥ १.२.३५ ॥

เรื่องเล่านี้ที่เต็มไปด้วยความหมายและถ้อยคำอันหลากหลาย และประกอบด้วยหลักคำสอนมากมาย ได้ถูกนักปราชญ์ยึดถือไว้ ดังผู้แสวงหาการหลุดพ้นยึดถือความปลงใจ

1.2.36

आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्विव हि जीवितम् ।
इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्वयम् ॥ १.२.३६ ॥

เหมือนอาตมันเป็นสิ่งที่ควรรู้ยิ่งกว่าสิ่งอื่นทั้งหมด และชีวิตเป็นสิ่งที่รักยิ่งกว่าสิ่งอื่นทั้งหมด อิติหาสนี้ซึ่งมีความหมายหลักอันอุดม จึงประเสริฐที่สุดในบรรดาคัมภีร์ทั้งปวง

1.2.37

अनाश्रित्येदमाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३७ ॥

หากไม่อาศัยเรื่องเล่านี้ ก็ไม่มีเรื่องราวใดดำรงอยู่บนโลก เหมือนร่างกายไม่อาจดำรงอยู่ได้หากไม่อาศัยอาหาร

1.2.38

तदेतद्भारतं नाम कविभिस्तूपजीव्यते ।
उदयतेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३८ ॥

ผลงานนี้ที่มีชื่อว่าภารตะ กวีทั้งหลายนำมาใช้เป็นที่พึ่ง เหมือนข้ารับใช้ผู้ปรารถนาความก้าวหน้าพึ่งพาเจ้านายผู้มีชาติกำเนิดอันสูงส่ง

1.2.39

इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा ।
स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक् ॥ १.२.३९ ॥

ในอิติหาสอันประเสริฐนี้ซึ่งปัญญาอันสูงสุดได้ถูกประดิษฐานไว้ ถ้อยคำทั้งหมด ทั้งสระและพยัญชนะ ดูเหมือนตั้งอยู่บนโลกและพระเวท

1.2.40

तस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.२.४० ॥

แก่ผลงานนั้น ซึ่งประกอบด้วยปัญญา อุดมด้วยถ้อยคำและบทที่หลากหลาย ผูกพันด้วยความหมายอันละเอียดและการให้เหตุผล และประดับด้วยความหมายของพระเวท...

1.2.41

भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः ॥ १.२.४१ ॥

จงฟังการสรุปปรรพของอิติหาสภารตะ ได้แก่ปรรวานุกรมณีเป็นลำดับแรก และการสรุปปรรพครั้งที่สองเป็นลำดับถัดไป

1.2.42

पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ।
ततः संभवपर्वोक्तमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १.२.४२ ॥

ปรรพเปาษยะ เปาโลมะ อาสตีกะ อาทิ และการลงมาแห่งอังศาวตารณะ จากนั้นคือปรรพสัมภวะ ซึ่งกล่าวถึงเรื่องอัศจรรย์ที่ทำให้ขนลุกชัน

1.2.43

दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते ।
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ॥ १.२.४३ ॥

ที่นี่กล่าวถึงการเผาเรือนชาตุคฤหะ ปรรพนี้เรียกว่าไหฑิมพะ ต่อจากนั้นคือปรรพการสังหารพกะ แล้วจึงเป็นปรรพไจตรรถะ

1.2.44

ततः स्वयंवरो देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते ।
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.४४ ॥

ต่อจากนั้นกล่าวถึงปรรพสวยัมวรของพระนางปาญจาลี จากนั้นเมื่อชนะด้วยหน้าที่ของกษัตริย์แล้ว จึงระลึกถึงปรรพการวิวาห์

1.2.45

विदुरागमनं पर्व राज्यलाभस्तथैव च ।
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः ॥ १.२.४५ ॥

ปรรพการมาถึงของวิทุระ ปรรพการได้มาซึ่งราชอาณาจักรเช่นกัน การอาศัยอยู่ในป่าของอรชุน และต่อมาคือการลักพาตัวสุภัทรา

1.2.46

सुभद्राहरणादूर्ध्वं ज्ञेया हरणहारिका ।
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् ॥ १.२.४६ ॥

หลังการลักพาตัวสุภัทรา พึงรู้จักปรรพที่เรียกว่าหรณหาริกา ต่อจากนั้นคือปรรพที่เรียกว่าการเผาขาณฑว และที่นั่นเองคือการพบกับมยะ

1.2.47

सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम् ।
जरासन्धवधः पर्व पर्व दिग्विजयं तथा ॥ १.२.४७ ॥

ต่อจากนั้นกล่าวถึงปรรพสภา แล้วหลังจากนั้นคือปรรพมนตระ ปรรพการสังหารชราสันธะ และปรรพการพิชิตทิศทั้งหลายด้วย

1.2.48

पर्व दिग्विजयादूर्ध्वं राजसूयिकमुच्यते ।
ततश्चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस्ततः ॥ १.२.४८ ॥

หลังปรรพการพิชิตทิศทั้งหลาย กล่าวถึงปรรพราชสูยิกะ จากนั้นคือการถวายอรรฆ์ แล้วจึงเป็นการสังหารศิศุปาละ

1.2.49

द्यूतपर्व ततः प्रोक्तमनुद्यूतमः परम् ।
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एवच ॥ १.२.४९ ॥

จากนั้นประกาศปรรพทยูตะ ต่อด้วยอนุทยูตะซึ่งเป็นปรรพย่อย แล้วจึงเป็นปรรพอารัณยกะ และการสังหารกีรมีระด้วย

1.2.50

अर्जुनस्याभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
ईश्वरार्जुनयोर्युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम् ॥ १.२.५० ॥

หลังจากนี้พึงรู้จักปรรพการเสด็จไปของอรชุน จากนั้นคือการต่อสู้ระหว่างพระอีศวร (พระศิวะ) กับอรชุน ปรรพที่เรียกว่ากิราตะ

1.2.51

इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
नलोपाख्यानमपि च धार्मिकं करुणोदयम् ॥ १.२.५१ ॥

หลังจากนี้พึงรู้จักปรรพการเสด็จสู่โลกของพระอินทร์ นอกจากนั้นยังมีเรื่องของนล ซึ่งเป็นเรื่องแห่งธรรมและปลุกความกรุณาให้ตื่นขึ้น

1.2.52

तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः ।
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धमतः परम् ॥ १.२.५२ ॥

จากนั้นคือปรรพการจาริกแสวงบุญของกุรุราชผู้มีปัญญา ปรรพการสังหารชฏาสูร และหลังจากนี้คือการรบกับยักษ์ทั้งหลาย

1.2.53

निवातकवचैर्युद्धं पर्व चाजगरं ततः ।
मार्कण्डेयसमास्या च पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.५३ ॥

ปรรพการรบกับนิวาตกวัจ แล้วจึงเป็นปรรพอชคร และหลังจากนั้นกล่าวถึงปรรพที่เรียกว่ามารกัณเฑยสมัสยา

1.2.54

संवादश्च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः ।
घोषयात्रा ततः पर्व ततः प्रायोपवेशनेम्।
मन्त्रस्य निश्चयं चैव मृगस्वप्नोद्भवं ततः ॥ १.२.५४ ॥

จากนั้นคือบทสนทนาระหว่างเทราปทีกับสัตยภามา เป็นปรรพ แล้วต่อด้วยปรรพการเดินทางไปยังคอกวัว แล้วคือการอดอาหารจนตาย ความตกลงใจในคำปรึกษา และปรรพที่เกิดจากความฝันเห็นกวาง

1.2.55

व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमैन्द्रद्युम्नं तथैव च ।
द्रौपदीहरणं पर्व जयद्रथविमोक्षणम् ॥ १.२.५५ ॥

เรื่องเล่าของวีหิทรวณิก และอินทรทยุมนะก็เช่นเดียวกัน ปรรพการลักพาตัวเทราปที และการปลดปล่อยชยัทรถ

1.2.56

रामोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
पतिव्रताया माहात्म्यं सावित्र्याश्चैवमद्भुतम् ॥ १.२.५६ ॥

ที่นี่ก็พึงรู้จักปรรพเรื่องรามายณะ หลังจากนั้นคือความยิ่งใหญ่ของภรรยาผู้ซื่อสัตย์ และเรื่องอัศจรรย์ของสาวิตรี

1.2.57

कुण्डलाहरणं पर्व ततः परमिहोच्यते ।
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम्
पाण्डवानां प्रवेशश्च समयस्य च पालनम् ॥ १.२.५७ ॥

ต่อจากนี้กล่าวถึงปรรพการเอาตุ้มหูไป จากนั้นคือปรรพอารเณยะ แล้วทันทีหลังจากนั้นคือปรรพวิราฏ การเข้าไปของปาณฑพและการรักษาเวลาที่ตกลงกันไว้

1.2.58

कीचकानां वधः पर्व पर्व ग्रोग्रहणं ततः ।
अभिमन्योश्च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.५८ ॥

ปรรพการสังหารกีจกะทั้งหลาย แล้วปรรพการยึดฝูงโค และปรรพการวิวาห์ของอภิมนยุกับอุตตรา ธิดาของวิราฏ ซึ่งเป็นที่จดจำกัน

1.2.59

उद्योगपर्व विज्ञेयमत ऊर्ध्वं महाद्भुतम् ।
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयमतः परम् ॥ १.२.५९ ॥

หลังจากนี้พึงรู้จักปรรพอุทโยคะ ซึ่งอัศจรรย์ยิ่งนัก จากนั้นพึงรู้จักปรรพที่เรียกว่าสัญชยยาน และหลังจากนั้นพึงรู้จักปรรพนี้

1.2.60

प्रजागरं तथा पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ।
पर्व सानत्सुजातं वै गुह्यमध्यात्मदर्शनम् ॥ १.२.६० ॥

ปรรพประชาคร ซึ่งเกิดจากความกังวลของธฤตราษฎร์เช่นกัน และปรรพสนัตสุชาต ซึ่งเป็นทัศนะอันลึกลับเกี่ยวกับอาตมันภายใน

1.2.61

यानसन्धिस्ततः पर्व भगवद्यानमेव च ।
मातलीयमुपाख्यानं चरितं गालवस्य च ॥ १.२.६१ ॥

จากนั้นมาถึงปารวะยานสันธิ การเสด็จไปของพระผู้เป็นเจ้า เรื่องมาตลีย์ และเรื่องราวของคาลวะ

1.2.62

सावित्रं वामदेव्यं च वैन्योपाख्यानमेव च ।
जामदग्न्यमुपाख्यानं पर्व षोडशराजकम् ॥ १.२.६२ ॥

เรื่องสาวิตรี เรื่องวามเทวยะ เรื่องไวนยะ (ปฤถุ) เรื่องชามทัคนยะ และปารวะของกษัตริย์สิบหกองค์

1.2.63

सभाप्रवेशः कृष्णस्य विदुलापुत्रशासनम् ।
उद्योगः सैन्यनिर्याणं विश्वोपाख्यानमेव च ॥ १.२.६३ ॥

การเข้าสู่สภาของพระกฤษณะ คำตักเตือนของบุตรของวิทุลา การเตรียมการ การยกทัพ และเรื่องวิศวะ

1.2.64

ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः ।
मन्त्रस्य निश्चयं कृत्वा कार्यस्य समनन्तरम् ॥ १.२.६४ ॥

ที่นี่พึงรู้ปารวะการโต้เถียงของกรรณะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เมื่อตกลงใจในแผนการแล้ว การกระทำจึงตามมาทันที

1.2.65

श्वेतस्य वासुदेवेन चित्रं बहुकथाश्रयम् ।
निर्याणं च ततः पर्व कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.६५ ॥

ปารวะอัศจรรย์ของศเวตะกับวาสุเทพ ซึ่งเต็มไปด้วยเรื่องเล่ามากมาย จากนั้นคือปารวะการยกทัพของกองทัพเการพและปาณฑพ

1.2.66

रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम् ॥ १.२.६६ ॥

การนับจำนวนนักรบรถและมหารถ ปารวะที่กล่าวถัดมา จากนั้นคือปารวะการมาถึงของทูตอุลูกะ ซึ่งเพิ่มความโกรธ

1.2.67

अम्बोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
भीष्माभिषेचनं पर्व ततश्चाद्भुतमुच्यते ॥ १.२.६७ ॥

ที่นี่พึงรู้เรื่องอัมโพปาขยานะ หลังจากนั้นคือปารวะอภิเษกของภีษมะ แล้วจึงกล่าวถึงปารวะที่เรียกว่าอัศจรรย์

1.2.68

जम्बूखम्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
भूमिपर्व ततः प्रोक्तं द्वीपविस्तारकीर्तनम् ॥ १.२.६८ ॥

กล่าวถึงปารวะการก่อกำเนิดชมพูขัณฑ์ หลังจากนั้นประกาศปารวะภูมิ แล้วจึงสรรเสริญการแผ่ขยายของทวีปทั้งหลาย

1.2.69

दिव्यं चक्षुर्ददौ यत्र संजयाय महामुनिः ।
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस्ततः।
द्रोणाभिषेचनं पर्व संशप्तकवधस्ततः ॥ १.२.६९ ॥

กล่าวถึงปารวะที่มหามุนีประทานทิพยจักษุแก่สัญชัย จากนั้นคือปารวะภควัทคีตา การสังหารภีษมะ ปารวะการอภิเษกของโทรณะ และการสังหารสัมศปตกะ

1.2.70

अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञा पर्व चोच्यते ।
जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस्ततः ॥ १.२.७० ॥

กล่าวถึงปารวะการสังหารอภิมันยุ และปารวะคำปฏิญาณก็ถูกเอ่ยถึงด้วย ปารวะการสังหารชยัทรถ แล้วจึงถึงการสังหารฆโฏตกจ

1.2.71

ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् ।
मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.७१ ॥

จากนั้นพึงรู้ปารวะการสังหารโทรณะ ซึ่งทำให้ขนลุกชัน หลังจากนั้นกล่าวถึงปารวะการพ้นจากอาวุธนารายณะ

1.2.72

कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ।
ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.७२ ॥

จากนั้นพึงรู้ปารวะกรรณะ หลังจากนั้นคือปารวะศัลยะ แล้วปารวะการลงไปในทะเลสาบ และหลังจากนี้คือการต่อสู้ด้วยตะบอง

1.2.73

सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशानुकीर्तनम् ।
अत ऊर्ध्वं सुबीभत्सं पर्व सौप्तिकमुच्यते ॥ १.२.७३ ॥

จากนั้นมาถึงปารวะสารัสวตะ ซึ่งเล่าถึงท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์และวงศ์ตระกูล หลังจากนั้นปารวะที่น่ากลัวยิ่งเรียกว่าเซาปติกะ

1.2.74

ऐषीकं पर्व चोद्दिष्टमत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीविलापस्ततः परम् ॥ १.२.७४ ॥

ปารวะไอษีกะก็ถูกระบุไว้ หลังจากนั้นคือปารวะชลประทานิกะอันน่าสะพรึงกลัวยิ่ง แล้วจึงถึงการคร่ำครวญของบรรดาสตรี

1.2.75

श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणामौर्ध्वदेहिकम् ।
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ॥ १.२.७५ ॥

ต่อมาพึงรู้ปารวะศราทธะ คือพิธีศพของเการพ จากนั้นคือปารวะการปราบจารวากะ รากษสที่แปลงกายเป็นพราหมณ์

1.2.76

आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजसर्य धीमतः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥ १.२.७६ ॥

ปารวะอภิเษกนิกะ การอภิเษกของพระยุธิษฐิระผู้เป็นราชาแห่งธรรมผู้ฉลาด และถัดจากนั้นคือปารวะที่มีชื่อว่าการแบ่งเรือน

1.2.77

शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुशासनम् ।
आपद्धर्मश्च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस्ततः परम् ॥ १.२.७७ ॥

จากนั้นคือปารวะศานติ ที่มีคำสั่งสอนเรื่องหน้าที่ของกษัตริย์ ปารวะอาปัทธรรมก็ถูกระบุไว้ และหลังจากนั้นคือธรรมแห่งโมกษะ

1.2.78

शुकप्रश्नाभिगमनं ब्रह्मप्रश्नानुशासनम् ।
प्रादुर्भावश्च दुर्वासःसंवादश्चैव मायया ॥ १.२.७८ ॥

การมาของศุกะพร้อมคำถาม และคำสอนเรื่องคำถามเกี่ยวกับพรหมัน การปรากฏ และบทสนทนากับทุรวาสัสด้วยมายา

1.2.79

ततः पर्व परिज्ञेयमानुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं चैव ततो भीष्मस्य धीमतः ॥ १.२.७९ ॥

จากนั้นพึงรู้ปารวะอนุศาสนิกะอันสูงสุด และปารวะสวรรคโรหณิกะด้วย แล้วจึงถึงปารวะของภีษมะผู้ฉลาด

1.2.81

पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनमेव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परमिहोच्यते ॥ १.२.८१ ॥

ปารวะที่มีชื่อว่าการอาศัยอยู่ในอาศรม และการได้เห็นบุตรด้วย การมาถึงของนารทะ จากนั้นจึงประกาศปารวะถัดไปที่นี่

1.2.82

मौसलं पर्व चोद्दिष्टं ततो घोरं सुदारुणम् ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥ १.२.८२ ॥

ต่อมาประกาศบรรพเรื่องเมาสละ จากนั้นบรรพอันน่ากลัวและน่าสะพรึงที่สุด บรรพมหาปรัสถานิกะ แล้วบรรพสวรคาโรหณิกะ

1.2.83

हरिवंशस्ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
विष्णुपर्व शिशोश्चर्या विष्णोः कंसवधस्तथा ॥ १.२.८३ ॥

จากนั้นบรรพหริวงศ์ ปุราณะที่เรียกว่าขิละ บรรพวิษณุ เรื่องราววัยเยาว์ของพระวิษณุ และการสังหารกังสะด้วย

1.2.84

भविष्यं पर्व चाप्युक्तं खिलेष्वेवाद्भुतं महत् ।
एतत्पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना ॥ १.२.८४ ॥

ยังประกาศบรรพภวิษยะ อัศจรรย์และยิ่งใหญ่ในบรรดาภาคผนวกทั้งหลาย บรรพรวมร้อยนี้สมบูรณ์แล้ว ซึ่งพระวยาสผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้กล่าวไว้

1.2.85

यथावत्सूतपुत्रेण रौमहर्षणिना ततः ।
उक्तानि नैमिशारण्ये पर्वाण्यष्टादशैव तु ॥ १.२.८५ ॥

ตามที่เป็นมาแต่เดิมทุกประการ ต่อมาสูตบุตร บุตรของโลมหรรษณะ ได้กล่าวบรรพทั้งสิบแปดนี้ในป่านัยมิษาราณยะ

1.2.86

समासो भारतस्यायमत्रोक्तः पर्वसंग्रहः ।
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ॥ १.२.८६ ॥

นี่คือสาระย่อของมหาภารตะ คือการรวบรวมบรรพทั้งหลาย ได้แก่ บรรพเปาษยะ เปาโลมะ อาสตีกะ อาทิ และการลงมาของสายวงศ์

1.2.87

संभवो जतुवेश्माख्यं हिडिम्बबकयोर्वधः ।
तथा चैत्ररथं देव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरः ॥ १.२.८७ ॥

การกำเนิด เรื่องเรือนชาด เรื่องการสังหารหิฑิมพะและพกะ และการเลือกคู่เองโดยสยัมวรของเจ้าหญิงแห่งปาญจาละด้วย

1.2.88

क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ।
विदुरागमनं चैव राज्यलाभस्तथैव च ॥ १.२.८८ ॥

เมื่อได้ชัยด้วยธรรมของกษัตริย์แล้ว จากนั้นจึงถือกันว่าเป็นเรื่องการอภิเษกสมรส รวมทั้งการมาถึงของวิทุระ และการได้ราชอาณาจักรด้วย

1.2.89

वनवासोऽर्जुनस्यापि सुभद्राहरणं ततः ।
हरणाहरणं चैव दहनं खाण्डवस्य च ॥ १.२.८९ ॥

การเนรเทศไปในป่าของอรชุน จากนั้นการลักพาตัวสุภัทรา การนำกลับคืนมา และการเผาป่าขาณฑวะด้วย

1.2.91

पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः ।
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः ॥ १.२.९१ ॥

ในบรรพเปาโลมะ ประกาศการแผ่ขยายของวงศ์ภฤคุ ในบรรพอาสตีกะ ประกาศการกำเนิดของงูทั้งปวงและของครุฑ

1.2.92

क्षीरोदमथं चैव जन्मोच्चैःश्रवसस्तथा ।
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च ॥ १.२.९२ ॥

การกวนมหาสมุทรน้ำนม และการกำเนิดของอุจไจศรวัส และการประกอบพิธีสรรพสัตร์ของงูโดยกษัตริย์ โอรสของปริกษิต

1.2.93

कथेयमभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम् ।
विविधाः संभवा राज्ञामुक्ताः संभवपर्वणि ॥ १.२.९३ ॥

เรื่องราวของบรรดาภารตะผู้ยิ่งใหญ่นี้ บัดนี้สมบูรณ์แล้ว ในบรรพสัมภวะ ได้กล่าวถึงการกำเนิดต่าง ๆ ของบรรดากษัตริย์ไว้

1.2.94

अन्येषां चैव शूराणामृषेर्द्वैपायनस्य च ।
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् ॥ १.२.९४ ॥

ที่นี่ยังประกาศการลงมาของส่วนแห่งเทพเจ้าสู่วีรบุรุษอื่น ๆ และสู่ฤๅษีทไวปายนะด้วย

1.2.95

दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम् ।
नागानामथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्त्रिणाम् ॥ १.२.९५ ॥

ที่นี่ยังกล่าวถึงกำเนิดของไทตยะ ทานพ ยักษ์ผู้มีพลังมหาศาล นาคา งู คนธรรพ์ และสัตว์มีปีกทั้งหลาย

1.2.96

अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः ।
महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विनः ॥ १.२.९६ ॥

ที่นี่ยังกล่าวถึงการอุบัติของสรรพสัตว์อื่น ๆ นานาชนิด และเหตุการณ์ที่อาศรมของมหาฤๅษีกัณวะผู้บำเพ็ญตบะ

1.2.97

शकुन्तलायां दुष्यन्ताद्भरतश्चापि जज्ञिवान् ।
यस्य लोकेषु नाम्नेदं प्रथितं भारतं कुलम् ॥ १.२.९७ ॥

จากศกุนตลา ท้าวทุษยันตะได้ให้กำเนิดภรต และด้วยนามของพระองค์ วงศ์ภารตะนี้จึงเลื่องชื่อไปทั่วทุกโลก

1.2.98

वसूनां पुनरुत्पत्तिर्भागीरथ्यां महात्मनाम् ।
शन्तनोर्वेश्मनि पुनस्तेषां चारोहणं दिवि ॥ १.२.९८ ॥

ที่นี่กล่าวถึงการกลับมาเกิดของเหล่าวสุผู้ยิ่งใหญ่จากแม่น้ำภาคีรถี และการที่พวกเขาขึ้นสู่สวรรค์อีกครั้งจากเรือนของศันตนุ

1.2.99

तेजोंशानां च संपातो भीष्मस्याप्यत्र संभवः ।
राज्यान्निवर्तनं तस्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः ॥ १.२.९९ ॥

การประสานกันของส่วนแห่งรัศมีได้เกิดขึ้น และภีษมะก็ได้กำเนิดที่นี่ด้วย พระองค์สละราชสมบัติและดำรงมั่นในพรหมจรรย์วรต

1.2.100

प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च ।
हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर्यवीयसः ॥ १.२.१०० ॥

การรักษาคำปฏิญาณ และการคุ้มครองจิตรางคทะ และเมื่อจิตรางคทะถูกฆ่า ก็คุ้มครองน้องชายผู้อ่อนกว่าของเขา

1.2.101

विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् ।
धर्मस्य नृषु संभूतिरणीमाण्डव्यशापजा ॥ १.२.१०१ ॥

การอภิเษกวิจิตรวีรยะให้ครองราชย์ และการกำเนิดของธรรมะในหมู่มนุษย์ ซึ่งเกิดจากคำสาปของอณีมาณฑวยะ

1.2.102

कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा ।
धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्च पाण्डवानां च संभवः ॥ १.२.१०२ ॥

บุตรทั้งหลายได้กำเนิดจากกฤษณะทไวปายนะด้วยพรที่ประทานให้ และธฤตราษฎร์ ปาณฑุ และบรรดาปาณฑพก็ได้กำเนิดขึ้น

1.2.103

वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च ।
कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ॥ १.२.१०३ ॥

การเดินทางไปยังวารณาวต และแผนการของทุรโยธน์ กับการที่โอรสของธฤตราษฎร์ส่งปาณฑพไปด้วยอุบาย

1.2.104

हितोपदेशश्च पथि धर्मराजस्य धीमतः ।
विदुरेण कृतो यत्र हितार्थं म्लेच्छभाषया ॥ १.२.१०४ ॥

ระหว่างทาง วิทุระให้คำแนะนำอันเป็นประโยชน์แก่พระธรรมราชาผู้มีปัญญา โดยกล่าวด้วยภาษาของชนป่าเถื่อน เพื่อประโยชน์ของพวกเขา

1.2.105

विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया ।
निषाद्याः पञ्चपुत्रायाः सुप्ताया जतुवेश्मनि ॥ १.२.१०५ ॥

ด้วยถ้อยคำของวิทุระ จึงเริ่มขุดอุโมงค์ใต้ดิน ขณะที่หญิงนิษาทกับบุตรทั้งห้าหลับใหลอยู่ในเรือนชาด

1.2.106

पुरोचनस्य चात्रैव दहनं संप्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्च दर्शनम् ॥ १.२.१०६ ॥

ที่นี่ก็ได้กล่าวถึงการเผาของปุโรจนะด้วย และในป่าอันน่าสะพรึงกลัว ปาณฑพได้พบกับหิฑิมพา

1.2.107

तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् ।
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिंरत्रैव परिकीर्तिता ॥ १.२.१०७ ॥

ที่นั่นเองก็ได้กล่าวถึงการสังหารหิฑิมพะโดยภีมะผู้มีกำลังมหาศาล และที่นี่ก็ได้กล่าวถึงการกำเนิดของฆโฏตกัจ

1.2.108

महर्षेर्दर्शनं चैव व्यासस्यामिततेजसः ।
तदाज्ञयैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.२.१०८ ॥

และการพบกับมหาฤๅษีวยาสผู้มีรัศมีอันหาประมาณมิได้ ตามพระบัญชาของท่าน ที่บ้านของพราหมณ์แห่งเอกจักรา

1.2.109

अज्ञातचर्यया वासो यत्र तेषां प्रकीर्तितः ।
बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः ॥ १.२.१०९ ॥

ที่นี่ได้กล่าวถึงสถานที่ซึ่งพวกเขาอาศัยอยู่ในการปลอมตัวอย่างไม่ให้ใครรู้ และกล่าวถึงการตายของพกะ กับความตื่นตะลึงของชาวเมือง

1.2.110

संभवश्चैव कृष्णाया धृष्टद्युम्नस्य चैव ह ।
ब्राह्मणात्समुपश्रुत्य व्यासवाक्यप्रचोदिताः ॥ १.२.११० ॥

รวมทั้งการกำเนิดของกฤษณาและของธฤษฏทยุมน์ด้วย ซึ่งพวกเขาได้ฟังจากพราหมณ์ผู้หนึ่ง และถูกกระตุ้นด้วยถ้อยคำของวยาส

1.2.111

द्रौपदीं प्रार्थयन्तस्ते स्वयंवरदिदृक्षया ।
पञ्चालानभितो जग्मुर्यत्र कौतूहलान्विताः ॥ १.२.१११ ॥

พวกเขาปรารถนาเทราปที และอยากเห็นการเลือกคู่แบบสวยัมวร จึงเดินทางไปยังแคว้นปัญจาลาด้วยความอยากรู้อยากเห็น

1.2.112

अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूलेऽर्जुनस्तदा ।
सख्यं कृत्वा ततस्तेन तस्मादेव च शुश्रुवे ॥ १.२.११२ ॥

จากนั้น ที่ริมฝั่งคงคา อรชุนได้เอาชนะอังคารปรรณ ทำไมตรีกับเขา และได้ยินเรื่องราวต่าง ๆ จากเขา

1.2.113

तापत्यमथ वासिष्ठमौर्वं चाख्यानमुत्तमम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पञ्चालानभितो ययौ ॥ १.२.११३ ॥

หลังจากได้ฟังเรื่องอันประเสริฐของตาปตี วสิษฐ และเอารวะ เขาพร้อมด้วยพี่น้องทั้งหมดก็เดินทางรอบไปยังแคว้นปัญจาลา

1.2.114

पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्वा धनञ्जयः ।
द्रौपदीं लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.२.११४ ॥

แม้ในนครปัญจาลา ธนัญชัยก็ได้ยิงทะลุเป้า และได้เทราปทีมาที่นี่ท่ามกลางกษัตริย์ทั้งปวงแห่งโลก

1.2.115

भीमसेनार्जुनौ यत्र संरब्धान्पृथिवीपतीन् ।
शल्यकर्णौ च तरसा जितवन्तौ महामृधे ॥ १.२.११५ ॥

ที่ซึ่งภีมเสนและอรชุนได้ปราบกษัตริย์ผู้โกรธเกรี้ยวอย่างรวดเร็ว และศัลยะกับกรรณะก็ถูกปราบด้วยในมหาสงคราม

1.2.116

दृष्ट्वा तयोश्च तद्वीर्यमप्रमेयममानुषम् ।
शङ्कमानौ पाण्डवांस्तान् रामकृष्णौ महामती ॥ १.२.११६ ॥

เมื่อเห็นความกล้าหาญอันหาประมาณมิได้และเหนือมนุษย์ของทั้งสอง พระรามและพระกฤษณะผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ก็เกิดความสงสัยในปาณฑพเหล่านั้น

1.2.117

जग्मतुस्तैः समागन्तुं शालां भार्गववेश्मनि ।
पञ्चानामेकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च ॥ १.२.११७ ॥

ทั้งสองไปพร้อมกับพวกเขายังโถงในเรือนของภารควะ และทรุปทะก็ครุ่นคิดเรื่องที่ห้าคนมีภรรยาคนเดียวกัน

1.2.118

पञ्चेन्द्राणामुपाख्यानमत्रैवाद्भुतमुच्यते ।
द्रौपद्या देवविहीतो विवाहश्चाप्यमानुषः ॥ १.२.११८ ॥

ที่นี่ยังกล่าวถึงเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์เกี่ยวกับอินทร์ทั้งห้า และการอภิเษกสมรสของเทราปที ซึ่งเทพเจ้าลิขิตไว้ อันเหนือมนุษย์

1.2.119

क्षत्तुश्च धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ।
विदुरस्य च संप्राप्तिर्दर्शनं केशवस्य च ॥ १.२.११९ ॥

ยังกล่าวถึงการที่บุตรของธฤตราษฎร์ส่งกษัตตฤไปหาปาณฑพ การมาถึงของวิทุระ และการได้เห็นเกศวะด้วย

1.2.120

खाण्डवप्रस्थवासश्च तथा राज्यार्धसर्जनम् ।
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया ॥ १.२.१२० ॥

การพำนักที่ขาณฑวปรัสถ์ การแบ่งอาณาจักรครึ่งหนึ่ง และตามพระบัญชาของนารทะ การทำข้อตกลงเรื่องเทราปที ก็ถูกกล่าวถึงเช่นกัน

1.2.121

सुन्दोपसुन्दयोस्तद्वदाख्यानं परिकीर्तितम् ।
अनन्तरं च द्रौपद्या सहासीनं युधिष्ठिरम् ॥ १.२.१२१ ॥

ได้มีการกล่าวถึงเรื่องราวของสุนทและอุปสุนทในทำนองเดียวกัน และต่อมาก็เป็นยุธิษฐิระประทับนั่งร่วมกับเทราปที

1.2.122

अनु प्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् ।
मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थं कृतनिश्चयः ॥ १.२.१२२ ॥

จากนั้นอรชุนเข้าไปเพื่อประโยชน์ของพราหมณ์ หยิบอาวุธขึ้นมา ปล่อยโคออกจากบ้าน แล้วตัดสินใจไปเพื่อพราหมณ์ผู้นั้น

1.2.123

समयं पालयन्वीरो वनं यत्र जगाम ह ।
पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि सङ्गमः ॥ १.२.१२३ ॥

วีรบุรุษผู้รักษาคำปฏิญาณได้ไปยังป่าที่ในระหว่างการถูกเนรเทศไปในป่าของปารถะ เขาได้พบอุลูปีบนทาง

1.2.124

पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च ।
तत्रैव मोक्षयामास पञ्च सोऽप्सरसः शुभाः ॥ १.२.१२४ ॥

การเดินทางผ่านสถานศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย และการประสูติของพภรุวาหนะ ที่นั่นเขาได้ปลดปล่อยนางอัปสรผู้เป็นมงคลทั้งห้า

1.2.125

शापाद्ग्राहत्वमापन्ना ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
प्रभासतीर्थे पार्थेन कृष्णस्य च समागमः ॥ १.२.१२५ ॥

ถูกสาปโดยพราหมณ์ผู้บำเพ็ญตบะ นางทั้งหลายจึงกลายเป็นจระเข้ ที่ปรภาสติรถะ โดยทางปารถะและการพบกับพระกฤษณะ นางจึงได้รับการปลดปล่อย

1.2.126

द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी ।
वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना ॥ १.२.१२६ ॥

ในทวารกา สุภัทราผู้เป็นที่ปรารถนาของผู้ที่ต้องการนาง ได้ถูกผู้สวมมงกุฎ (อรชุน) ได้มาด้วยความยินยอมของพระวาสุเทพ

1.2.127

गृहीत्वा हरणं प्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने ।
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः ॥ १.२.१२७ ॥

หลังจากการลักพา เมื่อพระกฤษณะผู้เป็นบุตรของเทวกีมาถึง อภิมันยุผู้มีความรุ่งโรจน์สูงสุดก็ประสูติจากสุภัทรา

1.2.128

द्रौपद्यास्तनयानां च संभवोऽनुप्रकीर्तितः ।
विहारार्थं च गतयोः कृष्णयोर्यमुनामनु ॥ १.२.१२८ ॥

การประสูติของบุตรทั้งหลายของเทราปที ก็ได้กล่าวไว้ตามลำดับ และของทั้งสองผู้มีผิวคล้ำ (พระกฤษณะและเทราปที) ผู้ไปตามแม่น้ำยมุนาเพื่อความบันเทิง

1.2.129

संप्राप्तिश्चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम् ।
मयस्य मोक्षो ज्वलनाद्भुजङ्गस्य च मोक्षणम् ॥ १.२.१२९ ॥

การได้มาซึ่งจักรและธนู การเผาขาณฑวะ การปลดปล่อยมยะจากไฟ และการช่วยชีวิตงูด้วย

1.2.130

महर्षेर्मन्दपालस्य शार्ङ्ग्या तनयसंभवः ।
इत्येतदादिपर्वोक्तं प्रथमं बहु विस्तरम् ॥ १.२.१३० ॥

การประสูติของบุตรแก่มหาฤๅษีมันทปาละโดยทางศารงคี นี่คือเรื่องที่กล่าวไว้ในอาทิปรรพอย่างยาวและละเอียดเป็นประการแรก

1.2.131

अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा ।
सप्तविंशतिरध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा ॥ १.२.१३१ ॥

สองร้อยบท นับโดยปรมฤๅษี และยี่สิบเจ็ดบท โดยวยาสผู้มีรัศมีสูงสุด

1.2.132

अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
श्लोकाश्च चतुराशीतिर्मुनिनोक्ता महात्मना ॥ १.२.१३२ ॥

มหาฤๅษีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้กล่าวแปดพันแปดร้อยแปดสิบสี่โศลก

1.2.133

द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सभाक्रिया पाण्डवानां किङ्कराणां च दर्शनम्। ॥ १.२.१३३ ॥

ลำดับที่สอง สภาปรรพ ได้ถูกกล่าวถึง ซึ่งเต็มไปด้วยเรื่องราวมากมาย ได้แก่ การสร้างท้องพระโรงของปาณฑพและการได้เห็นข้ารับใช้ของพวกเขา

1.2.134

लोकपालसभाख्यानं नारदाद्देवदर्शिनः ।
राजसूयस्य चारम्भो जरासन्धवधस्तथा ॥ १.२.१३४ ॥

เรื่องราวของที่ประชุมแห่งโลกบาลที่ได้ฟังจากพระนารทผู้เห็นเทพ การเริ่มต้นพิธีราชสูยะ และการสังหารชรสันธ

1.2.135

गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् ।
तथा दिग्विजयोऽत्रैव पाम्डवानां प्रकीर्तितः ॥ १.२.१३५ ॥

ที่คิริวรชะ การปลดปล่อยกษัตริย์ที่ถูกขังไว้ที่นั่นโดยพระกฤษณะถูกกล่าวถึง และที่นี่ก็ประกาศการพิชิตทิศทั้งหลายของปาณฑพเช่นกัน

1.2.136

राज्ञामागमनं चैव सार्हणानां महक्रतौ ।
राजसूयेऽर्घसंवादे शिशुपालवधस्तथा ॥ १.२.१३६ ॥

การมาถึงของกษัตริย์และผู้ควรได้รับเกียรติในพิธีใหญ่ คือ พิธีราชสูยะ ได้กล่าวถึง และการสังหารศิศุปาละในการโต้เถียงเรื่องการถวายเกียรติ

1.2.137

यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च ।
दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले ॥ १.२.१३७ ॥

ในพิธีบูชายัญ เมื่อทุรโยธน์เห็นความรุ่งเรืองนั้นด้วยความทุกข์และความโกรธ จึงถูกเยาะเย้า และภีมะก็เยาะเย้าเขาบนพื้นท้องพระโรง ทั้งหมดนี้ได้ถูกเล่า

1.2.138

यत्रास्य मन्युरुद्भूतो येन द्यूतमकारयत् ।
यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवोऽजयत् ॥ १.२.१३८ ॥

ที่นั่นความโกรธของทุรโยธน์ได้ผุดขึ้น ซึ่งทำให้เขาให้มีการเล่นพนันลูกเต๋า ที่นั่นศกุนิผู้โกงได้เอาชนะบุตรแห่งธรรมในการเล่นลูกเต๋า

1.2.139

यत्र द्यूतार्णवे मग्नां द्रौपदीं नौरिवार्णवात् ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः स्नुषां परमदुःखिताम् ॥ १.२.१३९ ॥

ที่นั่น ธฤตราษฎร์ผู้มีปัญญายิ่ง เหมือนเรือที่พาคนข้ามทะเล ได้ช่วยเทราปทีลูกสะใภ้ที่เศร้าโศกอย่างยิ่ง ซึ่งจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งการพนันลูกเต๋า

1.2.140

तारयामास तांस्तीर्णाञ्ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः ।
पुनरेव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान् ॥ १.२.१४० ॥

กษัตริย์ทุรโยธน์ทราบว่าพวกเขาได้ข้ามพ้นไปแล้ว จึงเรียกปาณฑพมาเล่นลูกเต๋าอีกครั้ง

1.2.141

जित्वा स वनवासाय प्रेषयामास तांस्ततः ।
एतत्सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना ॥ १.२.१४१ ॥

เมื่อชนะแล้ว เขาได้ส่งพวกเขาไปถูกเนรเทศอยู่ในป่า เรื่องทั้งหมดนี้คือ สภาปรรพ ที่ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้เล่าไว้แล้ว

1.2.142

अध्यायाः सप्ततिर्ज्ञेयास्तथा चाष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च ॥ १.२.१४२ ॥

พึงทราบว่ามีเจ็ดสิบแปดบทโดยการนับ และสองพันห้าร้อยโศลก

1.2.143

श्लोकाश्चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ।
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयमारण्यकं महत् ॥ १.२.१४३ ॥

ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชา ในบรรพนี้ควรรู้จักโศลกสิบเอ็ดบท และหลังจากนั้น ควรรู้จักอารัณยกะอันยิ่งใหญ่ ซึ่งเป็นบรรพที่สาม

1.2.144

वनवासं प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.१४४ ॥

การออกเดินทางไปลี้ภัยในป่าของบรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ การที่ชาวเมืองติดตามไป และการที่พระโอรสของพระธรรม คือพระยุธิษฐิระผู้มีปัญญา ก็ทรงติดตามไปเช่นกัน

1.2.145

अन्नौषधीनां च कृते पाण्डवेन महात्मना ।
द्विजानां भरणार्थं च कृतमाराधनं रवेः ॥ १.२.१४५ ॥

ปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้บำเพ็ญการสักการะพระอาทิตย์ เพื่อให้มีอาหารและพืชสมุนไพร และเพื่อเลี้ยงดูพวกทวิชา

1.2.146

धौम्योपदेशात्तिग्मांशुप्रसादादन्नसंभः ।
हितं च ब्रुवतः क्षत्तुः परित्यागोऽम्बिकासुतात् ॥ १.२.१४६ ॥

ด้วยคำแนะนำของธัมยะ และด้วยพระกรุณาของพระอาทิตย์ อาหารจึงบังเกิดขึ้น ส่วนวิทุระผู้กล่าวสิ่งที่เป็นประโยชน์ ก็ถูกพระโอรสของอัมพิกาละทิ้ง

1.2.147

त्यक्तस्य पाण्डुपुत्राणां समीपगमनं तथा ।
पुनरागमनं चैव धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.२.१४७ ॥

การที่ปาณฑพถูกทอดทิ้งแล้วกลับไปเข้าเฝ้าอีก และการที่พวกเขาได้กลับมาอีกครั้งตามพระบัญชาของท้าวธฤตราษฏร์

1.2.148

कर्णप्रोत्साहनाच्चैव धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
वनस्थान्पाण्डवान्हन्तुं मन्त्रो दुर्योधनस्यच ॥ १.२.१४८ ॥

ด้วยการยุยงของกรรณะ และด้วยอุบายของทุรโยธน์ พระโอรสของธฤตราษฎร์ผู้มีใจชั่วร้าย ที่คิดจะสังหารปาณฑพผู้อาศัยอยู่ในป่า

1.2.149

तं दुष्टभावं विज्ञाय व्यासस्यागमनं द्रुतम् ।
निर्याणप्रतिषेधश्च सुरभ्याख्यानमेव च ॥ १.२.१४९ ॥

เมื่อทราบถึงเจตนาชั่วร้ายนั้น การมาถึงอย่างรวดเร็วของพระวยาส การห้ามมิให้ออกเดินทาง และเรื่องเล่าเกี่ยวกับนางสุรภี

1.2.150

मैत्रेयागमनं चात्र राज्ञश्चैवानुशासनम् ।
शापोत्सर्गश्च तेनैव राज्ञो दुर्योधनस्य च ॥ १.२.१५० ॥

ที่นี่ยังมีการมาถึงของไมเตรยะ คำสั่งสอนของพระราชา และคำสาปที่พระองค์ได้เปล่งแก่ท้าวทุรโยธน์

1.2.151

किर्मीरस्य वधश्चात्र भीमसेनेन संयुगे ।
वृष्णीनामागमश्चात्र पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ १.२.१५१ ॥

ที่นี่มีการสังหารกิรมีระในการรบโดยภีมเสน และการมาถึงของวฤษณีทั้งหลาย รวมทั้งการมาถึงของปาญจาลทั้งหมดโดยทั่วไป

1.2.152

श्रुत्वा शकुनिना द्यूते निकृत्या निर्जितांश्च तान् ।
क्रुद्धस्यानुप्रशमनं हरेश्चैव किरीटिना ॥ १.२.१५२ ॥

เมื่อได้ยินว่าพวกเขาถูกศกุนิเอาชนะด้วยการโกงในการเล่นพนัน และเมื่อพระหริผู้โกรธอยู่ได้รับการปลอบประโลม รวมทั้งกิรีฏินหรืออรชุนก็ได้รับการปลอบประโลมเช่นกัน

1.2.153

परिदेवनं च पाञ्चाल्या वासुदेवस्य सन्निधौ ।
आश्वासनं च कृष्णेन दुःखार्तायाः प्रकीर्तितम् ॥ १.२.१५३ ॥

การคร่ำครวญของนางปาญจาลีต่อหน้าพระวาสุเทพ และการให้กำลังใจแก่นางผู้ทุกข์ระทมโดยพระกฤษณะ เป็นเรื่องที่ได้รับการกล่าวถึง

1.2.154

तथा सौभवधाख्यानमत्रैवोक्तं महर्षिणा ।
सुभद्रायाः सपुत्रायाः कृष्णेन द्वारकां पुरीम् ॥ १.२.१५४ ॥

เรื่องการสังหารเสาภะก็ถูกเล่าไว้ที่นี่โดยมหาฤๅษีเช่นกัน และยังมีเรื่องที่พระกฤษณะนำพระนางสุภัทราพร้อมโอรสไปยังเมืองทวารกา

1.2.155

नयनं द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नेन चैव ह ।
प्रवेशः पाण्डवेयानां रम्ये द्वैतवने ततः ॥ १.२.१५५ ॥

การนำโอรสของเทราปทีไปโดยธฤษฏทยุมน์ และการที่ปาณฑพเข้าสู่ป่าไทวตะอันงดงาม ได้รับการเล่าไว้เช่นกัน

1.2.156

धर्मराजस्य चात्रैव संवादः कृष्णया सह ।
संवादश्च तथा राज्ञा भीमस्यापि प्रकीर्तितः ॥ १.२.१५६ ॥

ที่นี่ยังมีบทสนทนาของพระธรรมราชากับเทราปที และบทสนทนาของภีมะกับพระราชาเช่นกัน ซึ่งได้รับการกล่าวถึง

1.2.157

समीपं पाण्डुपुत्राणां व्यासस्यागमनं तथा ।
प्रतिश्रुत्याथ विद्याया दानं राज्ञो महर्षिणा ॥ १.२.१५७ ॥

การที่พระวยาสเข้ามาใกล้บรรดาโอรสของปาณฑุ และหลังจากนั้นมหาฤๅษีได้ให้สัญญา แล้วประทานความรู้แก่พระราชา ก็ได้รับการบรรยายไว้

1.2.158

गमनं काम्यके चापि व्यासे प्रतिगते ततः ।
अस्त्रहेतोर्विवासश्च पार्थस्यामिततेजसः ॥ १.२.१५८ ॥

หลังจากพระวยาสจากไปแล้ว การเดินทางไปยังป่ากาม्यกะก็ได้รับการเล่า และต่อมาคือการลี้ภัยของปารถะ คืออรชุนผู้มีพลานุภาพหาที่สุดมิได้ เพื่อแสวงหาอาวุธ

1.2.159

महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह ।
दर्शनं लोकपालानामस्त्रप्राप्तिस्तथैव च ॥ १.२.१५९ ॥

และการต่อสู้กับมหาเทพในร่างของกิราต รวมทั้งการได้เห็นโลกบาลทั้งหลาย และการได้รับอาวุธเช่นกัน

1.2.160

महेन्द्रलोकगमनमस्त्रार्थे च किरीटिनः ।
यत्र चिन्ता समुत्पन्ना धृतराष्ट्रस्य भूयसी ॥ १.२.१६० ॥

การเดินทางของกิรีฏินหรืออรชุนสู่โลกของพระอินทร์เพื่อแสวงหาอาวุธ ซึ่งเป็นเหตุให้ท้าวธฤตราษฎร์เกิดความกังวลอย่างยิ่ง

1.2.161

दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम् ॥ १.२.१६१ ॥

การได้พบมหาฤๅษีพฤหทัศวะผู้มีจิตใจบริสุทธิ์ และการคร่ำครวญของพระยุธิษฐิระผู้ทุกข์ระทมในยามวิบัติ

1.2.162

नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् ।
दमयन्त्याः स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा ॥ १.२.१६२ ॥

ที่นี่ยังมีนลอุปาขยานอันชอบธรรมและชวนให้เกิดความสงสาร ซึ่งกล่าวถึงความมั่นคงของนางทมยันตี และการกระทำของพระนล

1.2.163

तथाक्षहृदयप्राप्तिस्तस्मादेव महर्षितः ।
लोमशस्यागमस्तत्र स्वर्गात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ १.२.१६३ ॥

ทำนองเดียวกัน การได้รับความรู้เรื่องลูกเต๋า (อักษหฤทัย) จากฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่องค์เดียวกันนั้น และการที่พระโลมศะเสด็จลงมาจากสวรรค์มาหาโอรสของท้าวปาณฑุ ณ ที่นั้น

1.2.164

वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्वर्गे प्रवृत्तिराख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै ॥ १.२.१६४ ॥

เรื่องเล่าถึงเหล่าปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ที่ออกไปอยู่ป่าเนรเทศ และเรื่องอรชุนในสวรรค์ พระโลมศะเป็นผู้เล่าไว้

1.2.165

संदेशादर्जुनस्यात्र तीर्थाभिगमनक्रिया ।
तीर्थानां च फलप्राप्तिः पुण्यत्वं चापि कीर्तितम् ॥ १.२.१६५ ॥

ตามคำสั่งของอรชุน การเดินทางแสวงบุญไปยังท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ถูกเล่าไว้ที่นี่ พร้อมกับผลบุญที่ได้รับจากการแสวงบุญและความศักดิ์สิทธิ์ของท่าเหล่านั้น

1.2.166

पुलस्त्यतीर्थयात्रा च नारदेन महर्षिणा ।
तीर्थयात्रा च तत्रैव पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२.१६६ ॥

การเดินทางแสวงบุญไปยังท่าปุลัสตยะของฤๅษีนารทะผู้ยิ่งใหญ่ และการเดินทางแสวงบุญของเหล่าปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ณ ที่เดียวกันนั้น ถูกเล่าไว้

1.2.167

तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता ॥ १.२.१६७ ॥

ทำนองเดียวกัน ความรุ่งโรจน์แห่งยัญพิธีของท้าวคยา ได้ถูกประกาศไว้ที่นี่

1.2.168

आगस्त्यमपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिपमनमपत्यार्थमृषेस्तथा ॥ १.२.१६८ ॥

เรื่องราวของพระอคัสตยะก็ถูกเล่าไว้เช่นกัน ที่ซึ่งวาตาปีถูกกิน และการที่พระโลปามุทราเข้าไปหาฤๅษีเพื่อให้มีบุตร

1.2.169

ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥ १.२.१६९ ॥

เรื่องราวของฤษยศฤงคะ ผู้ถือพรหมจรรย์ตั้งแต่วัยเยาว์ และเรื่องราวของพระราม โอรสของพระชมทัคนี ผู้มีเดชานุภาพยิ่งใหญ่ ถูกเล่าไว้

1.2.170

कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः ॥ १.२.१७० ॥

ที่ซึ่งการสังหารท้าวการตวีรยะและพวกไหหยะถูกพรรณนาไว้ และที่ท่าน้ำประภาสะ เหล่าปาณฑพได้พบกับตระกูลวฤษณี

1.2.171

सौकन्यमपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ।
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ ॥ १.२.१७१ ॥

ที่นี่ยังมีเรื่องเล่าของนางเสาคันยา และเรื่องของพระจยวนะ ผู้สืบเชื้อสายภฤคุ ผู้ทำให้พระอัศวินทั้งสอง ผู้ดื่มโสม ได้รับส่วนร่วมในยัญพิธีของท้าวศรยาติ

1.2.172

ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः ।
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञोऽत्रैवप्रकीर्तितं ॥ १.२.१७२ ॥

ที่นั่น ด้วยการช่วยเหลือของพระอัศวินทั้งสอง ฤๅษีผู้นั้น (พระจยวนะ) ได้กลับคืนสู่วัยหนุ่ม และที่นี่ยังเล่าเรื่องของท้าวมานธาตฤด้วย

1.2.173

जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥ १.२.१७३ ॥

ที่นี่ยังมีเรื่องของชันตุ ซึ่งท้าวโสมกะได้ทำยัญพิธีเพื่อต้องการบุตร และได้บุตรมาหนึ่งร้อยคน

1.2.174

ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम् ।
इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम् ॥ १.२.१७४ ॥

จากนั้นมีเรื่องเหยี่ยวกับนกพิราบอันไม่มีผู้ใดเทียบได้ ที่ซึ่งพระอินทร์ พระอัคนี และพระธรรมได้ทดสอบท้าวศิพิ

1.2.175

अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना ।
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत् ॥ १.२.१७५ ॥

ที่นี่ยังมีเรื่องของพระอัษฏาวักระ ซึ่งการโต้วาทีระหว่างพระพราหมณ์ฤๅษีอัษฏาวักระกับนักขับร้องพันทินได้เกิดขึ้นในยัญพิธีของท้าวชนก

1.2.176

नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च ।
पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना ॥ १.२.१७६ ॥

ในการโต้วาทีกับผู้ยิ่งใหญ่ผู้นั้น ผู้เป็นเลิศในหมู่นักตรรกศาสตร์และเป็นโอรสของพระวรุณ นักขับร้องพันทินได้พ่ายแพ้

1.2.177

विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः ।
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः।
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे ॥ १.२.१७७ ॥

ฤๅษีได้ชนะมหาสมุทรและได้พบบิดา เรื่องของยวกรีตและเรื่องของไรภยะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ การเดินทางไปคันธมาทนะ และการพำนักในอาศรมของพระนารายณ์

1.2.178

नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने ।
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम् ॥ १.२.१७८ ॥

ภีมเสนซึ่งถูกทรงพระนางเทราปทีส่งไปยังคันธมาทนะ ขณะเดินไปตามทาง ผู้มีแขนทรงพลังได้เห็นโอรสของพระวายุ

1.2.179

कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम् ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत् ॥ १.२.१७९ ॥

พระหนุมานผู้ทรงพลังยิ่ง ประทับอยู่กลางสวนกล้วย ที่ซึ่งเพื่อจะเก็บดอกมณฑารพ ท่านได้ทำให้สระบัวนั้นปั่นป่วน

1.2.180

यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह ।
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा ॥ १.२.१८० ॥

ที่นั่นได้เกิดการรบอันยิ่งใหญ่เพื่อท่านกับเหล่ารากษส และเหล่ายักษ์ผู้มีอานุภาพยิ่ง ที่นำโดยมณิมัต ด้วยเช่นกัน

1.2.181

जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात् ।
वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम् ॥ १.२.१८१ ॥

การสังหารรากษสชฏาสูรโดยวฤโกทระ (ภีมะ) และต่อจากนั้นคือการเข้าเฝ้าราชฤๅษีวฤษปรรวัน ได้ถูกบันทึกไว้

1.2.182

आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च ।
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः ॥ १.२.१८२ ॥

การไปยังอาศรมของอารษฏิเษณะและการพำนักของพวกเขาที่นั่น และที่นี่คือการให้กำลังใจแก่ภีมผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่โดยพระนางปาญจาลี (เทราปที)

1.2.183

कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः ।
युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह ॥ १.२.१८३ ॥

กล่าวกันว่า การขึ้นเขาไกลาสได้เกิดขึ้น ณ ที่นั้น และมีการรบอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งกับยักษ์ผู้แข็งแกร่ง นำโดยมณิมัตและคนอื่นๆ

1.2.184

समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च ।
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह ॥ १.२.१८४ ॥

ที่นั้นเองพวกปาณฑพได้พบกับไวศรวณะ (กุเพระ) และที่นั้นอรชุนก็ได้กลับมาพบกับพี่น้องของตน

1.2.185

अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना ।
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः ॥ १.२.१८५ ॥

เมื่อได้อาวุธทิพย์มาเพื่อครูของตน สัพยสาจิน (อรชุน) ได้ต่อสู้กับนิวาตกวจะ ชาวเมืองหิรัณยปุระ

1.2.186

निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः ॥ १.२.१८६ ॥

ที่นั้นผู้มีมงกุฎ (อรชุน) ได้ต่อสู้กับนิวาตกวจะ ทานพผู้ดุร้ายซึ่งเป็นศัตรูของเทวดา พวกเปาโลมะ และพวกกาลเกยะ

1.2.187

वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता ।
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ ॥ १.२.१८७ ॥

การสังหารพวกเขานั้นก็ได้ถูกประกาศโดยกษัตริย์ผู้มีปัญญาพระองค์นั้นเอง ต่อหน้าพระธรรมราชา การแสดงอาวุธได้เริ่มขึ้น

1.2.188

पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा ।
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात् ॥ १.२.१८८ ॥

นารท ฤๅษีเทวดา ได้ห้ามปารถ (อรชุน) และปาณฑพก็ลงจากคันธมาทนะอีกครั้ง

1.2.189

भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा ।
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने ॥ १.२.१८९ ॥

ที่นี่ยังได้เล่าถึงการที่ภีมะถูกจับ โดยงูใหญ่ผู้เป็นเจ้าแห่งงูที่มีร่างกายแผ่ไปดั่งภูเขา ในป่าอันทึบนั้น

1.2.190

अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः ।
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम् ॥ १.२.१९० ॥

ที่ซึ่งยุธิษฐิระ หลังจากตอบคำถามแล้ว ก็มิได้ปล่อยงูนั้นไป และการที่เหล่าผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้นได้กลับไปยังกามยกะอีกครั้ง

1.2.191

तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान् ।
वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम् ॥ १.२.१९१ ॥

ที่นั่นยังกล่าวถึงการเสด็จมาของวาสุเทพ เพื่อจะพบปาณฑพอีกครั้ง บรรดาวีรบุรุษผู้ประเสริฐที่กำลังพำนักอยู่ที่นั่น

1.2.192

मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः ।
पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा ॥ १.२.१९२ ॥

ในมารกัณเดยสมัสยา มีอุปาขยานทั้งหมดอย่างครบถ้วน ซึ่งที่นั้นฤๅษีผู้สูงสุดได้เล่าเรื่องของปฤถุ บุตรแห่งเวน

1.2.193

संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः ।
मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम् ॥ १.२.१९३ ॥

ที่นี่กล่าวถึงบทสนทนาระหว่างสรัสวตีกับฤๅษีตารขยะผู้ยิ่งใหญ่ และต่อจากนั้นทันทีคือเรื่องมัตสยะ

1.2.194

मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते ।
ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ॥ १.२.१९४ ॥

มารกัณเดยสมัสยาและปุราณะได้ถูกเล่าไว้ ส่วนอาขยานของไอนทรทยุมนะ และของอังคิรสะ ก็ถูกจดจำไว้เช่นกัน

1.2.195

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ।
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया ॥ १.२.१९५ ॥

เรื่องของหญิงผู้ซื่อสัตย์ต่อสามีก็ถูกระลึกถึงเช่นกัน และเรื่องของอังคิรสะด้วย ที่นี่ได้กล่าวถึงบทสนทนาของเทราปทีกับสัตยภามา

1.2.196

पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः ।
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः ॥ १.२.१९६ ॥

ปาณฑพได้มาถึงป่าไทวตะอีกครั้ง ที่นั่นมีการเสด็จประพาสทุ่งเลี้ยงสัตว์ และที่นั่นคนธรรพ์ได้จับทุรโยธน์มัดไว้

1.2.197

ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना ।
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात् ॥ १.२.१९७ ॥

ทุรโยธน์ผู้มีจิตใจต่ำช้านั้น ขณะถูกพาตัวไป ได้ถูกอรชุนปลดปล่อย และที่นี่เองก็มีการแสดงความฝันเรื่องกวางของพระธรรมราชา

1.2.198

काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते ।
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ॥ १.२.१९८ ॥

การกลับไปยังป่ากาไมยกะ ซึ่งเป็นป่าอันประเสริฐที่สุด ได้ถูกเล่าไว้ และที่นี่เองก็มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับการวัดข้าวของโทรณะ อย่างละเอียดยิ่ง

1.2.199

दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात् ॥ १.२.१९९ ॥

เรื่องของทุรวาสะก็ถูกเล่าไว้ที่นี่เช่นกัน และการลักพาตัวเทราปทีโดยชยัทรถจากภายในอาศรม

1.2.200

यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे ।
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः ॥ १.२.२०० ॥

ที่ซึ่งภีมะ เร็วดั่งลม ได้ติดตามเขาไป และที่ซึ่งภีมะผู้ทรงพลังได้ทำให้เขากลายเป็นปัญจศิขะ ผู้มีจุกห้าเส้น

1.2.201

रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ।
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि ॥ १.२.२०१ ॥

ที่นี่ยังมีอุปาขยานรามายณะอันยืดยาว ที่ซึ่งพระรามทรงแสดงความกล้าหาญ สังหารราวณะในการรบ

1.2.202

सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् ॥ १.२.२०२ ॥

ที่นี่ยังได้เล่าเรื่องของสาวิตรี และที่นี่คือการที่กรรณะรอดพ้นจากพระอินทร์ พร้อมกับต่างหู

1.2.203

यत्रास्य शक्तिं तुष्टोऽसावदादेकवधाय च ।
आरणेयमुपाख्यानं यत्र धर्मोऽन्वशात्सुतम् ॥ १.२.२०३ ॥

ในที่นั้นพระอินทร์ทรงพอพระทัยจึงประทานทวนให้แก่กรรณเพื่อใช้สังหารเพียงผู้เดียว และที่นี่คืออุปาขยานอารเณยะ ซึ่งพระธรรมได้ทรงสั่งสอนพระโอรส

1.2.204

जग्मुर्लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम् ।
एतदारण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् ॥ १.२.२०४ ॥

ในที่นั้นปาณฑพผู้ได้รับพรแล้วเสด็จไปทางทิศตะวันตก ปรวะนี้ซึ่งเรียกว่าอารัณยกปรวะ ได้รับการประกาศว่าเป็นปรวะที่สาม

1.2.205

अत्राध्यायशते द्वे तु संख्यया परिकीर्तिते ।
एकोनसप्ततिश्चैव तथाऽध्यायाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०५ ॥

ในปรวะนี้มีอธยายสองร้อยบท และกล่าวกันว่ามีอธยายหกสิบเก้าบท

1.2.206

एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट् शतानि च ।
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०६ ॥

ในปรวะนี้กล่าวว่ามีโศลกหนึ่งหมื่นหนึ่งพันหกร้อยหกสิบสี่โศลก

1.2.207

अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्व विस्तरम् ।
विराटनगरे गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् ॥ १.२.२०७ ॥

บัดนี้จงฟังวิราฏปรวะโดยพิสดาร เมื่อไปถึงนครวิราฏ ณ สุสานใกล้ต้นศมีอันใหญ่

1.2.208

दृष्ट्वा संनिदधुस्तत्र पाण्डवा ह्यायुधान्युत ।
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मना न्यवसंस्तु ते ॥ १.२.२०८ ॥

เมื่อเห็นแล้ว ปาณฑพได้เก็บอาวุธของตนไว้ที่นั้น แล้วเข้าไปในนครและอาศัยอยู่ในที่นั้นโดยปลอมตัว

1.2.209

पाञ्चालीं प्रार्थयानस्य कामोपहतचेतसः ।
दुष्टात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात् ॥ १.२.२०९ ॥

ที่นั้นกีจกผู้มีใจเศร้าหมองด้วยกามราคะได้ขอร้องเทราปที และกีจกผู้มีจิตชั่วร้ายถูกวฤโกทรสังหาร

1.2.210

पाण्डवान्वेषणार्थं च राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
चाराः प्रस्थापिताश्चात्र निपुणाः सर्वतोदिशं ॥ १.२.२१० ॥

และในที่นี้ได้มีการส่งสายลับผู้ชำนาญออกไปทุกทิศทาง เพื่อค้นหาปาณฑพและพระราชาทุรโยธน์

1.2.211

न च प्रवृत्तिस्तैर्लब्धा पाण्डवानां महात्मनाम् ।
गोग्रहश्च विराटस्य त्रिगर्तैः प्रथमं कृतः ॥ १.२.२११ ॥

แต่สายลับเหล่านั้นไม่ได้ข่าวของปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ตอนแรกตรีคารตะได้ทำการปล้นฝูงโคของวิราฏ

1.2.212

यत्रास्य युद्धं सुमहत्तैरासील्लोमहर्षणम् ।
ह्रियमाणश्च यत्रासौ भीमसेनेन मोक्षितः ॥ १.२.२१२ ॥

ที่นั้นได้เกิดการรบอันยิ่งใหญ่และน่าสะพรึงกลัวระหว่างเขากับพวกนั้น และที่นั้นเมื่อเขาถูกฉุดคร่าไป ก็ได้รับการปลดปล่อยโดยภีมเสนะ

1.2.213

गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः ।
अनन्तरं च कुरुभिस्तस्य गोग्रहणं कृतम् ॥ १.२.२१३ ॥

ที่นั้นทรัพย์สมบัติคือฝูงโคของวิราฏได้รับการช่วยกู้คืนโดยปาณฑพ และต่อมาเการพได้ทำการยึดฝูงโคอีกครั้ง

1.2.214

समस्ता यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि ।
प्रत्याहृतं गोधनं च विक्रमेण किरीटिना ॥ १.२.२१४ ॥

ที่นั้นบุตรแห่งปฤถาได้ปราชัยเการพทั้งหมดในการรบ และด้วยความกล้าหาญของกิรีฏินจึงได้ทรัพย์สมบัติคือฝูงโคคืนมา

1.2.215

विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रमरिघातिनम् ॥ १.२.२१५ ॥

ที่นั้นวิราฏได้ถวายอุตตรา ในฐานะสะใภ้ของกิรีฏิน แก่อภิมนยุ โอรสของสุภัทรา ผู้สังหารศัตรู

1.2.216

चतुर्थमेतद्विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् ।
अत्रापि परिसंख्याता अध्यायाः परमर्षिणा ॥ १.२.२१६ ॥

วิราฏปรวะอันกว้างขวางนี้ซึ่งเป็นปรวะที่สี่ ได้ถูกบรรยายไว้แล้ว และในที่นี้มหาฤๅษีผู้สูงสุดก็ได้นับจำนวนอธยายไว้ด้วย

1.2.217

सप्तषष्टिरथो पूर्णाः श्लोकानामपि मे शृणु ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशदेव तु ॥ १.२.२१७ ॥

มีหกสิบเจ็ดอธยายครบบริบูรณ์ และจงฟังจำนวนโศลกจากข้าพเจ้าด้วย คือสองพันห้าสิบโศลก

1.2.218

उक्तानि वेदविदुषा पर्वण्यस्मिन्महर्षिणा ।
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्वतः परम् ॥ १.२.२१८ ॥

จงฟังสิ่งที่มหาฤๅษีผู้รู้พระเวทได้กล่าวไว้ในปรวะนี้ ปรวะที่ห้าพึงรู้ว่าคืออุทโยคปรวะ

1.2.219

उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनोऽर्जुनश्चैव वासुदेवमुपस्थितौ ॥ १.२.२१९ ॥

เมื่อปาณฑพตั้งค่ายพักอยู่ที่อุปปลาวยะด้วยความปรารถนาชัยชนะ ทุรโยธน์และอรชุนก็เสด็จมาเฝ้าวาสุเทพ

1.2.220

साहाय्यमस्मिन्समरे भवान्नौ कर्तुमर्हति ।
इत्युक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥ १.२.२२० ॥

ในการรบครั้งนี้ ขอท่านโปรดช่วยเหลือเราทั้งสองด้วยเถิด เมื่อถ้อยคำนั้นถูกกล่าวขึ้น กฤษณะผู้มีปัญญายิ่งใหญ่จึงตรัสว่า

1.2.221

अयुध्यमानमात्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य किं वा ददाम्यहम् ॥ १.२.२२१ ॥

ข้าพเจ้าจะไม่รบเอง จะเป็นเพียงที่ปรึกษา หรือจะให้กองทัพหนึ่งอักเษาหิณี ข้าพเจ้าจะให้สิ่งใดแก่ผู้ใดเล่า โอ้บุรุษผู้ประเสริฐดุจโคอุสุภะทั้งสอง

1.2.222

वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यभानं सचिवं वव्रे कृष्मं धनंजयः ॥ १.२.२२२ ॥

ทุรโยธน์ผู้มีจิตใจต่ำช้าและมีความคิดชั่วร้ายได้เลือกเอากองทัพ ส่วนธนัญชัยได้เลือกกฤษณะผู้เป็นที่ปรึกษาที่ไม่รบ

1.2.223

मद्रराजं व राजानमायान्तं पाण्डवान्प्रति ।
उपहारैर्वञ्चायत्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥ १.२.२२३ ॥

ซุโยธนะหลอกลวงพระราชาแห่งมัทรที่กำลังมุ่งหน้าไปหาปาณฑพ ด้วยของกำนัลกลางทาง

1.2.224

वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।
शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥ १.२.२२४ ॥

พระองค์ตรัสขอพรจากผู้ประทานพรว่า "ขอให้ช่วยเหลือข้าพเจ้าด้วยเถิด" ศัลยะรับคำสัญญาแล้วก็ออกเดินทางมุ่งหน้าไปหาปาณฑพ

1.2.225

शान्तिपूर्वं चाकथयद्यत्रेन्द्रविजयं नृपः ।
पुरोहितप्रेषणं च पाण्डवैः कौरवान्प्रति ॥ १.२.२२५ ॥

ที่นั่น พระราชาทรงเล่าอย่างสงบถึงชัยชนะของพระอินทร์ และการที่ปาณฑพส่งปุโรหิตไปหาเการพ

1.2.226

वैचित्रवीर्यस्य वचः समादाय पुरोधसः ।
तथेन्द्रविजयं चापि यानं चैव पुरोधसः ॥ १.२.२२६ ॥

ท่านรับฟังถ้อยคำของบุตรแห่งวิจิตรวีรยะและของปุโรหิต แล้วเล่าถึงชัยชนะของพระอินทร์และการเดินทางของปุโรหิตเช่นกัน

1.2.227

संजयं प्रेषयामास शमार्थी पाण्डवान्प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ १.२.२२७ ॥

ท้าวธฤตราษฎร์ผู้ทรงอำนาจและยิ่งใหญ่ ปรารถนาสันติ จึงส่งสัญชัยไปเป็นทูตยังปาณฑพ

1.2.228

श्रुत्वा च पाण्डवान्यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥ १.२.२२८ ॥

เมื่อทรงทราบว่าปาณฑพซึ่งมีพาสุเทพนำหน้าอยู่ที่นั่น ท้าวธฤตราษฎร์ก็ทรงนอนไม่หลับ ด้วยความกังวล

1.2.229

विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयामास राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥ १.२.२२९ ॥

ที่นั่น วิทุระได้กล่าวถ้อยคำอันหลากหลายและเป็นประโยชน์ให้พระราชาผู้ฉลาดคือท้าวธฤตราษฎร์ได้ฟัง

1.2.230

तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्ममनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥ १.२.२३० ॥

ในทำนองเดียวกัน ผ่านสนัตสุชาตะ คำสอนทางจิตวิญญาณอันสูงสุดได้ถูกนำมาถ่ายทอด และพระราชาผู้มีจิตใจเร่าร้อนและปรารถนาความโศกก็ได้ทรงสดับ

1.2.231

प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र वा विभो ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्जुनस्य च ॥ १.२.२३१ ॥

ข้าแต่ผู้ทรงอานุภาพ ณ ที่ประชุมของพระราชาในยามรุ่งอรุณ หรือที่ซึ่งสัญชัยได้กล่าวถึงความเป็นหนึ่งเดียวของวาสุเทพและอรชุน

1.2.232

यत्र कृष्णो दयापन्नः सन्धिमिच्छन्महामतिः ।
स्वयमागाच्छणं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२.२३२ ॥

ที่ซึ่งพระกฤษณะผู้มีความเมตตา และปรารถนาสันติ ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ได้เสด็จมาด้วยพระองค์เองยังนครที่เรียกว่านาคสาหวัย เพื่อสร้างสันติ

1.2.233

प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
शमार्थे याचमानस्य पक्षयोरुभयोर्हितम् ॥ १.२.२३३ ॥

การปฏิเสธพระกฤษณะของพระราชาทุรโยธน์ ผู้ทรงวิงวอนขอสันติ อันเป็นประโยชน์แก่ทั้งสองฝ่าย

1.2.234

दम्भोद्भवस्य चाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
वरान्वेषणमत्रैव मातलेश्च महात्मनः ॥ १.२.२३४ ॥

ที่นี่ยังได้เล่าเรื่องของทัมโภทภวะ และที่นี่เองการแสวงหาพรของมาตลีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่

1.2.235

महर्षेश्चापि चरितं कथितं गालवस्य वै ।
विदुलायाश्च पुत्रस्य प्रोक्तं चाप्यनुशासनम् ॥ १.२.२३५ ॥

เรื่องราวการกระทำของมหาฤๅษีคาลวะก็ได้เล่าไว้ และคำสั่งสอนที่กล่าวแก่บุตรของวิทุลาก็ได้ถูกประกาศ

1.2.236

कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् ।
योगेश्वरत्पं कृष्णेन यत्र राज्ञां प्रदर्शितम् ॥ १.२.२३६ ॥

เมื่อรู้แจ้งถึงการวางแผนอันชั่วร้ายของกรรณะ ทุรโยธน์และคนอื่น ๆ ที่ซึ่งพระกฤษณะทรงแสดงพระองค์ในรูปของพระผู้เป็นเจ้าแห่งโยคะให้บรรดากษัตริย์ได้เห็น

1.2.237

रथमारोप्य कृष्णेन यत्र कर्णोऽनुमन्त्रितः ।
उपायपूर्वं शौटीर्यात्प्रत्याख्यातश्च तेन सः ॥ १.२.२३७ ॥

เมื่อพาพระกรรณขึ้นรถศึก พระกฤษณะทรงแนะนำด้วยอุบาย แต่เพราะความทะนงตน กรรณะจึงปฏิเสธ

1.2.238

आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिंदमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं सर्वमाख्यातवान्हरिः ॥ १.२.२३८ ॥

หริผู้ปราบศัตรู เสด็จจากหัสตินาปุระมาถึงอุปปลาวยะ และได้เล่าให้ปาณฑพฟังถึงทุกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น

1.2.239

ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा च यद्धितम् ।
साङ्ग्रामिकं ततः सर्वं सञ्जं चक्रुः परंतपाः ॥ १.२.२३९ ॥

ปาณฑพผู้เผาผลาญศัตรูได้สดับถ้อยคำของพระองค์ และปรึกษาหารือถึงสิ่งที่เป็นประโยชน์แล้ว จึงเตรียมการทั้งหมดสำหรับสงคราม

1.2.240

ततो युद्धाय निर्याता नराश्वरथदन्तिनः ।
नगराद्धास्तिनपुराद्वलसंख्यानमेवच ॥ १.२.२४० ॥

จากนั้น ทหารราบ ม้า รถศึก และช้าง ก็ยกออกจากนครหัสตินาปุระเพื่อไปทำศึก และมีการนับจำนวนกองทัพด้วย

1.2.241

यत्र राज्ञा ह्युलूकस्य प्रेषणं पाम्डवान्प्रति ।
श्वोभाविनि महायुद्धे दौत्येन कृतवान्प्रभुः ॥ १.२.२४१ ॥

ที่ซึ่งพระราชาทรงส่งอุลูกะไปเป็นทูตยังปาณฑพ สำหรับมหาสงครามที่จะเกิดขึ้นในวันพรุ่งนี้

1.2.242

रथातिरथसंख्यानमम्बोपाख्यानमेव च ।
एतत्सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते ॥ १.२.२४२ ॥

การนับรถศึกและมหารถศึก และเรื่องของอัมพา ทั้งหมดนี้คือบรรพที่ห้าของมหาภารตะ อุดมไปด้วยเรื่องราวมากมาย

1.2.243

उद्योगपर्व निर्दिष्टं सन्धिविग्रहमिश्रितम् ।
अध्यायानां शतं प्रोक्तं षडशीतिर्महर्षिणा ॥ १.२.२४३ ॥

อุทโยคบรรพ ซึ่งผสมด้วยเรื่องสันติและสงคราม ได้ถูกกล่าวไว้ มหาฤๅษีกล่าวว่ามีบทหนึ่งร้อยแปดสิบหก

1.2.244

श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
श्लोकाश्च नवतिः प्रोक्तास्तथैवाष्टौ महात्मना ॥ १.२.२४४ ॥

มีโศลกหกพันโศลก และมีอีกหลายร้อยเช่นนั้น และกล่าวกันว่ามีเก้าสิบโศลก และพระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็กล่าวไว้เช่นกันว่ามีแปดโศลก

1.2.245

व्यासेनोदारमतिना पर्वण्यस्मिंस्तपोधनाः ।
अतः परं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते ॥ १.२.२४५ ॥

ข้าแต่ฤๅษีผู้มั่งคั่งด้วยตบะ ในบรรพนี้ ท่านวยาสผู้มีปัญญาอันกว้างขวางได้กล่าวไว้ หลังจากนั้น ผู้คนเรียกขานภีษมบรรพ ซึ่งอุดมด้วยเนื้อความอันหลากหลาย

1.2.246

जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह ।
यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादमगमत्परम् ॥ १.२.२४६ ॥

ที่นี่ สัญชัยได้เล่าถึงการก่อกำเนิดของชัมพูขัณฑ์ และที่นี่ กองทัพของยุธิษฐิระได้ตกอยู่ในความสิ้นหวังอย่างสุดซึ้ง

1.2.247

यत्र युद्धमभूद्धोरं दसाहानि सुदारुणम् ।
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः ॥ १.२.२४७ ॥

ที่นี่ การรบอันน่าสะพรึงกลัวและโหดร้ายยิ่งได้ดำเนินไปเป็นเวลาสิบวัน ที่นี่คือความท้อแท้ของปารถ และที่นี่คือวาสุเทพผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่

1.2.248

मोहजं नाशयामास हेतुभिर्मोक्षदर्शिभिः ।
समीक्ष्यादोक्षजः क्षिप्रं युधिष्ठिरहिते रतः ॥ १.२.२४८ ॥

พระองค์ทรงขจัดความสับสนที่เกิดจากโมหะด้วยเหตุผลอันชี้ให้เห็นทางแห่งการหลุดพ้น อโทกษชะ (พระกฤษณะ) ผู้ทรงอุทิศตนเพื่อประโยชน์ของยุธิษฐิระ ทรงพิจารณาเรื่องนี้แล้ว จึงทรงกระทำโดยพลัน

1.2.249

रथादाप्लुत्य वेगेन स्वयं कृष्ण उदारधीः ।
प्रतोदपाणिराधावद्भीष्मं हन्तुं व्यपेतभीः ॥ १.२.२४९ ॥

พระกฤษณะผู้มีจิตใจอันประเสริฐ ทรงกระโดดลงจากรถด้วยความเร็ว ถือแส้ไว้ในพระหัตถ์ ทรงรีบวิ่งไปข้างหน้าโดยไร้ความหวาดกลัว เพื่อจะสังหารภีษมะ

1.2.250

वाक्यप्रतोदाभिहतो यत्र कृष्णेन पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा समरे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२.२५० ॥

ที่นี่ ปาณฑพผู้ถือธนูคาณฑีวะ ผู้เป็นยอดแห่งผู้ถืออาวุธทั้งปวงในการรบ ถูกถ้อยคำของพระกฤษณะดุจแส้ฟาดให้ต้องลุกขึ้น จึงเคลื่อนไปข้างหน้า

1.2.251

शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः ।
विनिघ्नन्निशितैर्बाणै रथाद्भीष्ममपातयत् ॥ १.२.२५१ ॥

ที่ซึ่งอรชุน บุตรแห่งปฤถา นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ได้ตั้งศิขัณฑินไว้ข้างหน้า แล้วยิงลูกศรคมกริบจนทำให้ภีษมะตกจากรถ

1.2.252

शरतल्पगतश्चैव भीष्मो यत्र बभूव ह ।
षष्ठमेतत्समाख्यातं भारते पर्व विस्तृतम् ॥ १.२.२५२ ॥

ที่นี่ ภีษมะได้นอนบนเตียงลูกศร นี่คือบรรพที่หกของมหาภารตะ ซึ่งกล่าวไว้ว่าเป็นบรรพอันกว้างขวาง

1.2.253

अध्यायानां शतं प्रोक्तं तथा सप्तदशापरे ।
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च ॥ १.२.२५३ ॥

ในบรรพนี้ กล่าวไว้ว่ามีหนึ่งร้อยสิบเจ็ดบท และจำนวนโศลกมีห้าพันแปดร้อยโศลก

1.2.254

श्लोकाश्च चतुराशीतिरस्मिन्पर्वणि कीर्तिताः ।
व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि ॥ १.२.२५४ ॥

ในบรรพนี้มีการกล่าวถึงแปดสิบสี่โศลก ท่านวยาสผู้รอบรู้พระเวทได้นับไว้ในภีษมบรรพ

1.2.255

द्रोणपर्व ततश्चित्रं बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सैनापत्येऽभिषिक्तोऽथ यत्राचार्यः प्रतापवान् ॥ १.२.२५५ ॥

ต่อจากนั้น ทรงกล่าวถึงโทรณบรรพ อันน่าอัศจรรย์และเต็มไปด้วยเหตุการณ์มากมาย ที่ซึ่งอาจารย์ผู้ทรงอานุภาพได้รับการอภิเษกเป็นแม่ทัพ

1.2.256

दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।
ग्रहणं धर्मराजस्य पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.२५६ ॥

เพื่อความพอพระทัยของทุรโยธน์ ผู้รู้อาวุธอันยิ่งใหญ่ได้ปฏิญาณว่าจะจับกุมพระธรรมราชา บุตรแห่งปาณฑุผู้มีปัญญา

1.2.257

यत्र संशप्तकाः पार्थमपनिन्यू रणाजिरात् ।
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ॥ १.२.२५७ ॥

ที่ซึ่งสัมศปตกะนำปารถให้ออกไปจากสนามรบ และที่ซึ่งมหาราชภคทัตต์ผู้เสมอด้วยศักระได้ต่อสู้ในการรบ

1.2.258

सुप्रतीकेन नागेन स हि शान्तः किरीटिना ।
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुरेकं महारथाः ॥ १.२.२५८ ॥

ช้างสุปรตีกะถูกกิริฏินหรืออรชุนปราบลง แม้เพียงลำพัง ท่านก็ถูกนักรบรถผู้ยิ่งใหญ่จำนวนมากโจมตี ที่ซึ่งพวกเขาสังหารอภิมันยุ

1.2.259

जयद्रथमुखा बालं शूरमप्राप्तयौवनम् ।
हतेऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ॥ १.२.२५९ ॥

นำโดยชยัทรถ พวกเขาได้สังหารอภิมันยุวีรบุรุษหนุ่มผู้ยังไม่ถึงวัยฉกรรจ์ เมื่ออภิมันยุถูกฆ่า ปารถ (อรชุน) ผู้โกรธจัด ก็ได้แก้แค้นในการรบ

1.2.260

अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
यत्र भीमो महाबाहुः सात्यकिश्च महारथः ॥ १.२.२६० ॥

หลังจากสังหารกองทัพอักษุหิณีได้เจ็ดกอง พระราชาชยัทรถก็ถูกสังหารเอง ที่ซึ่งภีมะผู้มีแขนทรงพลัง และสาตยากิผู้เป็นนักรบรถอันยิ่งใหญ่ได้อยู่ที่นั่น

1.2.261

अन्वेषणार्थं पार्थस्य युधिष्ठिरनृपाज्ञया ।
प्रविष्टौ भारतीं सेनामप्रधृष्यां सुरैरपि ॥ १.२.२६१ ॥

ตามพระบัญชาของพระราชายุธิษฐิระ ทั้งสองได้เข้าไปในกองทัพภารตะ ซึ่งแม้เทพเจ้าก็ไม่อาจต้านทานได้ เพื่อค้นหาปารถ (อรชุน)

1.2.262

संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषमाहवे ।
संशप्तकानां वीराणां कोट्यो नव महात्मनाम् ॥ १.२.२६२ ॥

พวกสัมศปตกะที่เหลืออยู่ถูกกำจัดจนหมดสิ้นในการรบ บรรดาวีรบุรุษสัมศปตกะผู้ยิ่งใหญ่มีจำนวนเก้าโกฏิ

1.2.263

किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः ॥ १.२.२६३ ॥

อรชุนผู้สวมมงกุฎได้ออกไปทำศึก และส่งบุตรของธฤตราษฎร์ พร้อมทั้งนักรบหินทั้งหลาย ไปสู่ที่อยู่ของพระยม

1.2.264

नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः ।
अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान् ॥ १.२.२६४ ॥

ในการรบ มีพวกนารายณะและพวกคนเลี้ยงโค ผู้เป็นนักรบที่มีฝีมือหลากหลาย อลัมพุษ ศรุตายุษ และชลสันธะผู้มีกำลังมาก

1.2.265

सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ।
घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥ १.२.२६५ ॥

บุตรของโสมทัตตะ คือภูริศรวัส วิราฏะ ทรงรถยิ่งใหญ่ทุรปทะ ฆโฏตกัจ และคนอื่นๆ ถูกสังหารในบรรพโทรณะ

1.2.266

अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः ॥ १.२.२६६ ॥

เมื่อโทรณะถูกล้มลงในการรบ อศวัตถามาก็โกรธแค้น และได้ปล่อยอาวุธนารายณะอันน่ากลัวออกมาในที่นี้

1.2.267

आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।
व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः ॥ १.२.२६७ ॥

ในที่นี้มีการกล่าวถึงอาวุธแห่งไฟ ความยิ่งใหญ่อันสูงสุดของพระรุทระ การมาถึงของพระวยาส และความรุ่งโรจน์ของพระกฤษณะกับปารถะ (อรชุน)

1.2.268

सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम् ।
यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ॥ १.२.२६८ ॥

นี่คือบรรพที่เจ็ดอันยิ่งใหญ่ของมหาภารตะ ซึ่งผู้ปกครองแผ่นดินส่วนมากได้จบชีวิตลง

1.2.269

द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ।
अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः ॥ १.२.२६९ ॥

วีรบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ซึ่งถูกกล่าวถึงในบรรพโทรณะ ในที่นี้กล่าวไว้หนึ่งร้อยเจ็ดสิบบท

1.2.270

अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ।
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.२७० ॥

ในที่นี้ ผู้เห็นความจริงได้นับไว้แปดพันเก้าร้อยเก้าโศลก

1.2.271

पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ।
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् ॥ १.२.२७१ ॥

ฤๅษีบุตรแห่งปราศระ (วยาส) ได้ไตร่ตรองแล้วจึงประกาศบรรพโทรณะ หลังจากนี้จะกล่าวถึงกรรณบรรพอันน่าอัศจรรย์ยิ่ง

1.2.272

सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः ।
आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम् ॥ १.२.२७२ ॥

ในที่นี้กล่าวถึงการแต่งตั้งพระเจ้ามัทรราชผู้ฉลาดให้เป็นสารถี และการสังหารตริปุระ ซึ่งเป็นเรื่องเปารามะ

1.2.273

प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः ।
हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम् ॥ १.२.२७३ ॥

ในระหว่างการเดินทัพ มีบทสนทนาอันรุนแรงระหว่างกรรณะกับศัลยะ และยังมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับหงส์กับกา อันเต็มไปด้วยการตำหนิ

1.2.274

वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना ।
दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा ॥ १.२.२७४ ॥

ยังกล่าวถึงการสังหารปาณฑยะโดยอศวัตถามาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ และต่อจากนั้นคือการสังหารทัณฑเสนะและทัณฑะ

1.2.275

द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः ।
संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ १.२.२७५ ॥

ในการดวลตัวต่อตัว ที่กรรณะได้นำพระยุธิษฐิระผู้เป็นเจ้าแห่งธรรมไปสู่ความเสี่ยงในการรบ ขณะที่นักธนูทั้งปวงกำลังมองดูอยู่

1.2.276

अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः ।
यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि ॥ १.२.२७६ ॥

ระหว่างยุธิษฐิระกับกิรีฏินนั้น ความโกรธได้บังเกิดขึ้นต่อกัน และตรงนี้เองที่มาธวะ (พระกฤษณะ) ได้ตรัสถ้อยคำปลอบโยนแก่อรชุน

1.2.277

प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च ।
भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे ॥ १.२.२७७ ॥

ที่ซึ่งวฤโกทระ (ภีมะ) ได้ฉีกอกของทุห์ศาสนะในการรบ เพื่อให้สำเร็จตามคำปฏิญาณ และได้ดื่มเลือดของเขา

1.2.278

द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः ।
अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः ॥ १.२.२७८ ॥

ในการดวลตัวต่อตัว ที่กรรณะผู้เป็นมหารถีถูกปารถะ (อรชุน) สังหาร นี่คือบรรพที่แปด ตามที่นักปราชญ์แห่งมหาภารตะกำหนดไว้

1.2.279

एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि ।
चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च ॥ १.२.२७९ ॥

ในกรรณบรรพ มีการประกาศไว้เจ็ดสิบเอ็ดบท และสี่พันเก้าร้อยโศลก

1.2.280

चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ।
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् ॥ १.२.२८० ॥

ในบรรพนี้ กล่าวถึงหกสิบสี่โศลก หลังจากนี้ ศัลยบรรพซึ่งมีความหมายหลากหลาย ได้ถูกกล่าวถึง

1.2.281

हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत् ।
यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च ॥ १.२.२८१ ॥

เมื่อวีรบุรุษถูกสังหารและกองทัพสูญสิ้น เจ้าแห่งมัทรก็กลายเป็นผู้นำ ที่นี่มีเรื่องเล่าของกุมาร และพิธีอภิเษก

1.2.282

वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः ।
विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते ॥ १.२.२८२ ॥

ที่นี่ เหตุการณ์และการรบถูกกล่าวถึงเป็นตอนๆ และในศัลยบรรพกล่าวถึงความพินาศของเหล่ากุรุผู้ประเสริฐ

1.2.283

शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः ।
शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे ॥ १.२.२८३ ॥

การสิ้นชีวิตของศัลยะ และการสังหารศกุนีในการรบโดยสหเทพ ก็ถูกกล่าวไว้ที่นี่เช่นกัน ด้วยฝีมือของพระธรรมราชผู้ยิ่งใหญ่

1.2.284

सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः ।
ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः ॥ १.२.२८४ ॥

เมื่อทหารส่วนใหญ่ถูกฆ่าตาย เหลือเพียงเล็กน้อย สุโยธนก็เข้าไปในทะเลสาบ หยุดน้ำไว้ และประทับอยู่ที่นั่น

1.2.285

प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः ।
क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२.२८५ ॥

ที่นั่นยังมีเรื่องเล่าด้วยถ้อยคำเยาะเย้ยของพรานป่า เกี่ยวกับภีมะและพระยุธิษฐิระผู้ปราชญ์ ผู้เป็นพระราชาแห่งธรรม

1.2.286

ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह ॥ १.२.२८६ ॥

ที่ซึ่งโอรสของธฤตราษฎร์ ผู้โกรธจัดยิ่งนัก ลุกขึ้นจากทะเลสาบ แล้วต่อสู้กันด้วยตรากับภีมะ

1.2.287

समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम् ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता ॥ १.२.२८७ ॥

เมื่อการรบดำเนินไป การมาถึงของพระราม (พระพลราม) ก็ถูกจดจำไว้ และความศักดิ์สิทธิ์ของแม่น้ำสรัสวดีและท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายก็ได้รับการประกาศ

1.2.288

गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम् ।
दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे ॥ १.२.२८८ ॥

การต่อสู้ด้วยคทาอันโกลาหลของพระเจ้าทุรโยธน์กับภีมะในการรบ ก็ถูกประกาศไว้ที่นี่เช่นกัน

1.2.289

ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया ।
नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत् ॥ १.२.२८९ ॥

ในการรบ ต้นขาทั้งสองของเขาถูกคทาอันรวดเร็วของภีมะหักอย่างรุนแรง บรรพที่เก้านี้จึงถูกกำหนดไว้ เป็นเรื่องอัศจรรย์และมีความหมายลึกซึ้ง

1.2.290

एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः ।
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते ॥ १.२.२९० ॥

ในบรรพนี้มีการประกาศบททั้งหมดห้าสิบเก้าบท มีเรื่องราวมากมายที่ถูกนับไว้ และที่นี่จะกล่าวถึงจำนวนโศลก

1.2.291

त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा ।
मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता ॥ १.२.२९१ ॥

สามพันสองร้อยยี่สิบโศลก ที่ฤๅษีแต่งขึ้น เป็นผู้แบกรับเกียรติยศของเหล่าเการพ

1.2.292

अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् ।
भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम् ॥ १.२.२९२ ॥

บัดนี้ ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงเซาปติกบรรพอันน่าสะพรึงกลัว ซึ่งพระเจ้าทุรโยธน์ผู้มีต้นขาหัก และไม่ให้อภัย ทรงนอนอยู่ที่นั่น

1.2.293

अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम् ॥ १.२.२९३ ॥

เมื่อบรรดาปาณฑพถอยไปแล้ว รถศึกทั้งสามคันนั้น คือกฤตวรมัน กฤปะ และโอรสของโทรณะ ก็มาถึงในยามเย็น ณ สถานที่ที่เปรอะเปื้อนด้วยโลหิต

1.2.294

समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि ।
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः ॥ १.२.२९४ ॥

เมื่อมาพบกันแล้ว พวกเขาเห็นพระองค์ล้มลงบนพื้นที่หัวสนามรบ ที่นั่นโอรสของโทรณะ ผู้มีความโกรธมั่นคงและเป็นมหารถีผู้ยิ่งใหญ่ ได้ปฏิญาณไว้

1.2.295

अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं ॥ १.२.२९५ ॥

หากยังไม่สังหารปัญจาละทั้งหมดซึ่งมีธฤษฏทยุมนะนำหน้า และปาณฑพพร้อมด้วยอำมาตย์ทั้งหลาย ข้าพเจ้าจะไม่ปลดเกราะนี้ออก

1.2.296

यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः ।
सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम् ॥ १.२.२९६ ॥

เมื่อกล่าวเช่นนี้แก่พระราชาที่นั่นแล้ว และถอยออกไป รถศึกทั้งสามคันก็ไปถึงป่าใหญ่ในเวลาพระอาทิตย์ตก

1.2.297

न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः ।
ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान् ॥ १.२.२९७ ॥

ใต้ต้นนยโครธใหญ่ ที่ซึ่งพวกเขาตั้งอยู่ ในคืนนั้นพวกเขาเห็นอีกาจำนวนมากที่ถูกนกฮูกฆ่าตาย

1.2.298

द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे ॥ १.२.२९८ ॥

โอรสของโทรณะ ถูกความโกรธครอบงำ และระลึกถึงการสังหารบิดาของตน จึงตั้งใจจะฆ่าปัญจาละที่กำลังหลับใหล

1.2.299

गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम् ।
घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम् ॥ १.२.२९९ ॥

เมื่อไปถึงประตูค่าย เขาเห็นรากษสตนหนึ่งยืนอยู่ที่นั่น มีรูปร่างน่ากลัว ยากจะมองดู บดบังท้องฟ้าไว้

1.2.300

तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ।
द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः ॥ १.२.३०० ॥

เมื่อเห็นอาวุธของตนถูกรากษสนั้นขัดขวาง โอรสของโทรณะจึงรีบบูชาพระรุทร ผู้มีดวงตาวิรูปักษ์ที่บิดเบี้ยว

1.2.301

प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ १.२.३०१ ॥

ปัญจาละที่กำลังหลับใหลในยามค่ำคืนและไม่ระแวงภัย มีธฤษฏทยุมนะนำหน้า พร้อมด้วยบริวาร และโอรสทั้งหมดของเทราปที

1.2.302

कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान् ।
यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात् ॥ १.२.३०२ ॥

เขาร่วมกับกฤตวรมันและกฤปะ สังหารคนเหล่านั้นทั้งหมด และในที่นั้น ปารถะทั้งห้าได้รอดพ้นภัย เพราะพึ่งพาพลังของพระกฤษณะ

1.2.303

सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः ॥ १.२.३०३ ॥

สาตยกีผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่และผู้เหลือรอดอื่นๆ ได้ถึงความตาย ที่นั่นพวกปาญจาละผู้กำลังหลับใหลถูกบุตรของโทรณะสังหาร

1.2.304

धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः ।
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता ॥ १.२.३०४ ॥

สารถีของธฤษฏทยุมน์นำเรื่องนี้ไปกราบทูลพวกปาณฑพ เทราปทีผู้ทุกข์ทรมานด้วยความโศกเศร้าต่อบุตรของนาง และด้วยการถูกฆ่าของบิดาและพี่น้องของนาง

1.2.305

कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत् ।
द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.२.३०५ ॥

ที่นั่นเทราปทีผู้ตั้งใจอดอาหารจนตาย ได้นั่งลงข้างสามีทั้งหลายของนาง และที่นั่นตามคำของเทราปที ภีมะผู้มีพลานุภาพอันน่าสะพรึงกลัว

1.2.306

प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान् ।
अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम् ॥ १.२.३०६ ॥

ด้วยปรารถนาจะทำสิ่งที่เป็นที่รักของนาง ภีมะผู้เข้มแข็งจึงหยิบคทาขึ้นมา และด้วยความโกรธอย่างยิ่งได้วิ่งไล่ตามบุตรของภารทวาชะ บุตรของอาจารย์

1.2.307

भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः ।
अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत् ॥ १.२.३०७ ॥

ที่นั่น ด้วยความกลัวภีมเสนะ และถูกชี้นำด้วยโชคชะตา บุตรของโทรณะด้วยความโกรธได้ปล่อยอาวุธออกไปพร้อมกล่าวว่า “ขออย่าให้มีปาณฑพเหลืออยู่เลย”

1.2.308

मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः ।
यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः ॥ १.२.३०८ ॥

กฤษณะตรัสว่า “ไม่เป็นเช่นนั้น” พลางระงับถ้อยคำของเขา และที่นั่นพระผู้มีนามว่าผาลคุณะ (อรชุน) ได้ใช้อาวุธระงับอาวุธนั้น

1.2.309

द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा ।
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः ॥ १.२.३०९ ॥

เมื่อเห็นเจตนาทรยศของบุตรโทรณะผู้มีจิตชั่วร้ายในเวลานั้น และคำสาปที่ท่านไทรปายนะและผู้อื่นให้แก่กันและกัน

1.2.310

मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात् ।
पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः ॥ १.२.३१० ॥

ปาณฑพผู้ชนะแล้วเปี่ยมด้วยความยินดี ได้ยึดเอาอัญมณีจากมหารถิกบุตรโทรณะ และมอบให้เทราปทีด้วยความปีติ

1.2.311

एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम् ।
अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना ॥ १.२.३११ ॥

ปารพที่สิบนี้เรียกว่าเซาปติกะ ซึ่งกล่าวไว้ในนั้นมีสิบแปดบท แต่งโดยผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่

1.2.312

श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १.२.३१२ ॥

ในที่นี้ มุนีผู้กล่าวถึงพรหมันได้ประกาศไว้ว่ามีแปดร้อยโศลก และเจ็ดสิบโศลก นับตามจำนวน

1.2.313

सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्युत्तमतेजसी ।
अत ऊर्ध्वमिदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् ॥ १.२.३१३ ॥

ในปารพที่เกี่ยวข้องกับเซาปติกะและอีษีกะ ผู้มีปัญญารุ่งเรืองสูงสุดเรียกเนื้อหาที่ตามมาจากนี้ว่า สตรีปารพ ซึ่งเกิดจากความกรุณา

1.2.314

पुत्रशोकाभिसंतप्तः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
कृष्णोपनीतां यत्रासावायसीं प्रतिमां दृढां ॥ १.२.३१४ ॥

ธฤตราษฏร์ผู้เป็นจอมกษัตริย์ผู้ตาบอดแต่มีปัญญาเห็นได้ ถูกความโศกเศร้าต่อบุตรเผาผลาญ ณ ที่นั้นมีรูปเหล็กแข็งแกร่งที่กฤษณะนำมาวาง

1.2.315

भीमसेनद्रोहबुद्धिर्धृतराष्ट्रो बभञ्जह ।
तथा शोकाभितप्तस्य धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.२.३१५ ॥

ธฤตราษฏร์มีจิตคิดทำร้ายภีมเสนะ จึงทำลายรูปนั้น ธฤตราษฏร์ผู้มีปัญญาก็เช่นกัน ถูกความโศกเผาไหม้

1.2.316

संसारदहनं बुद्ध्या हेतुभिर्मोक्षदर्शनैः ।
विदुरेण च यत्रास्य राज्ञ आश्वासनं कृतम् ॥ १.२.३१६ ॥

ที่นั่น วิทุระด้วยปัญญา ด้วยเหตุผลและคำสอนเรื่องโมกษะ ได้อธิบายถึงการเผาผลาญแห่งสังสาร และให้ความปลอบโยนแก่พระราชา

1.2.317

धृतराष्ट्रस्य चात्रैव कौरवायोधनं तथा ।
सान्तःपुरस्य गमनं शोकार्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १.२.३१७ ॥

ที่นี่ยังได้กล่าวถึงการเดินทางของธฤตราษฏร์พร้อมด้วยเหล่าสตรีในวัง ไปยังสนามรบของเการพ และการเดินทางของพระองค์ผู้ถูกความโศกเศร้าครอบงำ

1.2.318

विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः ।
क्रोधावेशः प्रमोहश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः ॥ १.२.३१८ ॥

ที่นั่นการคร่ำครวญของภริยาวีรบุรุษถูกบันทึกว่าน่าสงสารยิ่ง และความโกรธที่พลุ่งพล่านและความหลงสับสนของคันธารีและธฤตราษฏร์

1.2.319

यत्र तान्क्षत्रियाः शूरान्सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
पुत्रान्भ्रातृन्पितॄंश्चैव ददृशुर्निहतान्रणे ॥ १.२.३१९ ॥

ที่นั่นกษัตริย์ผู้กล้าหาญที่ไม่เคยถอยหลังในสงคราม ได้เห็นบุตร พี่น้อง และบิดาของตนถูกฆ่าตายในสนามรบ

1.2.320

पुत्रपौत्रवधार्तायास्तथात्रैव प्रकीर्तिता ।
गान्धार्याश्चापि कृष्णेन क्रोधोपशमनक्रिया ॥ १.२.३२० ॥

ที่นี่ยังได้กล่าวถึงคันธารีผู้เศร้าโศกจากการสังหารบุตรและหลาน และการกระทำที่กฤษณะใช้ระงับความโกรธของนาง

1.2.321

यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः ।
राज्ञांतानि शरीराणि दाहयामास शास्त्रतः ॥ १.२.३२१ ॥

ที่นั่นพระราชาผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ทรงธรรมทั้งปวง ได้ให้เผาศพของกษัตริย์ทั้งหลายตามคัมภีร์

1.2.322

तोयकर्मणि चारब्धे राज्ञामुदकदानिके ।
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः ॥ १.२.३२२ ॥

เมื่อพิธีถวายน้ำแก่กษัตริย์เริ่มขึ้น เรื่องราวของกรรณะซึ่งเกิดในที่ลับแก่ปฤถาก็ถูกเล่าขานด้วย

1.2.323

सुतस्यैतदिह प्रोक्तं व्यासेन परमर्षिणा ।
एतदेकादशं पर्व शोकवैक्लव्यकारणम् ॥ १.२.३२३ ॥

ตรงนี้ พระวยาสผู้เป็นฤๅษีผู้สูงสุดได้กล่าวเรื่องนี้แก่บุตร นี่คือปรรพที่สิบเอ็ด เป็นเหตุให้เกิดความโศกและความระทมใจ

1.2.324

प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम् ।
सप्तविंशतिरध्यायाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३२४ ॥

ปรรพนี้ถูกแต่งขึ้นเพื่อให้เกิดความระทมใจและน้ำตาแก่จิตใจของผู้ดีทั้งหลาย ในปรรพนี้มีการประกาศไว้ยี่สิบเจ็ดอธยาย

1.2.325

श्लोकसप्तशती चापि पञ्चसप्ततिसंयुता ।
संख्यया भारताख्यानमुक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३२५ ॥

พระวยาสผู้มีปัญญาได้กล่าวเรื่องภารตะไว้ เป็นโศลกเจ็ดร้อยเจ็ดสิบห้าบท

1.2.326

अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् ।
यत्र निर्वेदमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३२६ ॥

ต่อจากนั้นคือปรรพที่สิบสอง คือ ศานติปรรพ อันเพิ่มพูนปัญญา ซึ่งในที่นั้นพระยุธิษฐิระ ผู้เป็นธรรมราชา ได้ตกอยู่ในความท้อแท้สิ้นหวัง

1.2.327

घातयित्वा पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्संबन्धिमातुलान् ।
शान्तिपर्वणि धर्माश्च व्याख्याताःशारतल्पिकाः ॥ १.२.३२७ ॥

หลังจากบรรดาบิดา พี่น้อง บุตร ญาติ และลุงฝ่ายมารดาถูกฆ่าตายแล้ว ธรรมทั้งหลายก็ได้ถูกอธิบายไว้ในศานติปรรพ พร้อมคำสอนของผู้ที่นอนอยู่บนเตียงลูกศร

1.2.328

राजभिर्वेदितव्यास्ते सम्यग्ज्ञानबुभुत्सुभिः ।
आपद्धर्माश्च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शिनः ॥ १.२.३२८ ॥

บรรดากษัตริย์ผู้ปรารถนาความรู้ที่ถูกต้องควรศึกษาธรรมเหล่านั้น ที่นั่นยังมีอาปัทธรรม ซึ่งแสดงให้เห็นเหตุแห่งกาลเวลาด้วย

1.2.329

यान्बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक्सर्वज्ञत्वमवाप्नुयात् ।
मोक्षधर्माश्च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः ॥ १.२.३२९ ॥

เมื่อรู้ธรรมเหล่านั้นอย่างถูกต้องแล้ว บุรุษย่อมบรรลุความรอบรู้ทุกสิ่ง และยังมีโมกษธรรมที่ถูกกล่าวไว้ อันหลากหลายและพิสดารยิ่ง

1.2.330

द्वादशं पर्व निर्दिष्टमेतत्प्राज्ञजनप्रियम् ।
अत्र पर्वणि विज्ञेयमध्यायानां शतत्रयम् ॥ १.२.३३० ॥

ปรรพที่สิบสองนี้ถูกกำหนดไว้ เป็นที่รักของผู้มีปัญญา ในปรรพนี้พึงทราบว่ามีสามร้อยอธยาย

1.2.331

विंशच्चैव तथाध्याया नव चैव तपोधाः ।
चतुर्दशसहस्राणि तथा सप्तशतानि च ॥ १.२.३३१ ॥

ยี่สิบอธยายและเก้าอธยาย โอ้ผู้มีตบะและมั่งคั่ง และอีกหนึ่งหมื่นสี่พันเจ็ดร้อยโศลกเช่นกัน

1.2.332

सप्तश्लोकास्तथैवात्र पञ्चविंशतिसंख्यया ।
अत ऊर्ध्वं च विज्ञेयमनुशासनमुत्तमम् ॥ १.२.३३२ ॥

ที่นี่ยังมีโศลกเจ็ดบท และจำนวนยี่สิบห้า หลังจากนั้นพึงทราบอนุศาสนปรรพอันประเสริฐ

1.2.333

यत्र प्रकृतिमापन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् ।
भीष्माद्भागीरथीपुत्रात्कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३३३ ॥

ที่นั่น พระยุธิษฐิระกษัตริย์แห่งกุรุ เมื่อได้ฟังการตัดสินธรรมอย่างมั่นคงจากพระภีษมะ บุตรแห่งภาคีรถี ก็กลับคืนสู่ความสงบ

1.2.334

व्यवहारोऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयः प्रकीर्तितः ।
विविधानां च दानानां फलयोगाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३३४ ॥

ที่นี่มีการประกาศแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมและทรัพย์อย่างครบถ้วน และมีการประกาศความเชื่อมโยงของทานต่าง ๆ กับผลของทานนั้น

1.2.335

तथा पात्रविशेषाश्च दानानां च परो विधिः ।
आचारविधियोगश्च सत्यस्य च परा गतिः ॥ १.२.३३५ ॥

เช่นเดียวกัน มีการประกาศคุณสมบัติพิเศษของผู้รับทานที่คู่ควร วิธีการให้ทานอันสูงสุด การประสานกันของความประพฤติและวิธีปฏิบัติ และเป้าหมายสูงสุดของความจริง

1.2.336

महाभाग्यं गवां चैव ब्राह्मणानां तथैव च ।
रहस्यं चैव धर्माणां देशकालोपसंहितम् ॥ १.२.३३६ ॥

ความศักดิ์สิทธิ์อันยิ่งใหญ่ของโคและของพราหมณ์ เช่นเดียวกัน ความลับของธรรมทั้งหลายที่เกี่ยวกับสถานที่และกาลเวลา

1.2.337

एतत्सुबहुवृत्तान्तमुत्तमं चानुशासनम् ।
भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता ॥ १.२.३३७ ॥

นี่คือคำสั่งสอนอันประเสริฐซึ่งเต็มไปด้วยเรื่องเล่ามากมาย และที่นี่ก็ประกาศการบรรลุสวรรค์ของพระภีษมะด้วย

1.2.338

एतत्त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् ।
अध्यायानां शतं त्वत्र षट्चत्वारिंशदेव तु ॥ १.२.३३८ ॥

นี่คือปรรพที่สิบสาม อันก่อให้เกิดการตัดสินธรรม ในปรรพนี้มีหนึ่งร้อยสี่สิบหกอธยาย

1.2.339

श्लोकानां तु सहस्राणि प्रोक्तान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
ततोऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ॥ १.२.३३९ ॥

กล่าวกันว่ามีโศลกแปดพันบท จากนั้นจึงกล่าวถึงปรรพที่สิบสี่ ชื่ออัศวเมธิกะ

1.2.340

तत्संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानमनुत्तमम् ।
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर्जन्म चोक्तं परीक्षितः ॥ १.२.३४० ॥

ในปรรพนั้นมีเรื่องเล่าอันไม่มีใครเทียบได้ของสังวรตะและมรุตตะ การได้มาซึ่งขุมทรัพย์ทองคำ และการประสูติของพระปรีกษิตก็ถูกกล่าวไว้

1.2.341

दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात्संजीवनं पुनः ।
चर्यायां हयमुत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ॥ १.२.३४१ ॥

ก่อนหน้านั้น ผู้ที่ถูกไฟแห่งอาวุธเผาไหม้ได้รับการชุบชีวิตกลับคืนมาโดยพระกฤษณะ และม้าที่ถูกปล่อยให้ตามพระปาณฑพไปก็ถูกบรรยายไว้

1.2.342

तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैरमर्षणैः ।
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण स्वपुत्रेण धनंजयः ॥ १.२.३४२ ॥

ที่นั่นนั่นเอง การรบเกิดขึ้นทุกหนทุกแห่งกับบรรดาราชบุตรผู้ไม่อดทนต่อการถูกดูหมิ่น ธนัญชัยได้ต่อสู้กับบุตรของจิตรางคทา และกับบุตรของตนเอง

1.2.343

सङ्ग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र जग्मिवान् ।
सुदर्शनं तथाऽऽख्यानं वैष्णवं धर्ममेव च।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानमेव च ॥ १.२.३४३ ॥

ในการรบกับพภรุวาหนะ ท่านตกอยู่ในภยันตราย ที่นี่ยังมีเรื่องเล่าของสุทรรศนะ ธรรมของไวษณพ และเรื่องของนกุลในยัญอัศวเมธอันยิ่งใหญ่ด้วย

1.2.344

इत्याश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तमेतन्महाद्भुतम् ।
अध्यायानां शतं चैव त्रयोऽध्यायाश्च कीर्तिताः ॥ १.२.३४४ ॥

บรรพอัศวเมธิกะอันน่าอัศจรรย์ยิ่งนี้ได้ถูกกล่าวไว้ดังนี้ มีหนึ่งร้อยสามอธยายได้ถูกสาธยายแล้ว

1.2.345

त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३४५ ॥

ผู้เห็นความจริงได้นับไว้ว่ามีสามพันโศลก และอีกจำนวนร้อยเท่ากัน กับอีกยี่สิบโศลก

1.2.346

ततस्त्वाश्रमवासाख्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् ।
यत्र राज्यं समुत्सृज्य गान्धार्या सहितो नृपः ॥ १.२.३४६ ॥

ต่อจากนั้นจดจำกันว่า บรรพที่สิบห้าชื่ออาศรมวาสะ ซึ่งพระราชาทรงสละราชสมบัติ แล้วเสด็จไปพร้อมกับพระนางคานธารี

1.2.347

धृतराष्ट्रोश्रमपदं विदुरश्च जगाम ह ।
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्यनुययौ तदा ॥ १.२.३४७ ॥

ธฤตราษฎร์เสด็จไปยังอาศรม และวิทุระก็ไปด้วย เมื่อเห็นทั้งสองออกเดินทาง พระปฤถาผู้มีคุณธรรมก็ตามเสด็จไปในคราวนั้น

1.2.348

पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता ।
यत्र राजा हतान्पुत्रान्पौत्रानन्यांश्च पार्थिवान् ॥ १.२.३४८ ॥

พระนางทรงสละราชสมบัติของบุตร ทรงยินดีในการปรนนิบัติผู้อาวุโส ที่ซึ่งพระราชาทรงระลึกถึงบุตรและหลานที่ถูกฆ่า รวมทั้งกษัตริย์องค์อื่น ๆ

1.2.349

लाकान्तरगतान्वीरानपश्यत्पुनरागतान् ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यमनुत्तमम् ॥ १.२.३४९ ॥

ทรงเห็นวีรบุรุษที่ได้ไปยังโลกอื่นกลับมาอีก ด้วยพระกรุณาของฤๅษีและความโปรดปรานของพระกฤษณะ พระนางทรงเห็นความอัศจรรย์ที่ไม่มีใดเทียบได้

1.2.350

त्यक्त्वा शोकं सदारश्च सिद्धिं परमिकां गतः ।
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥ १.२.३५० ॥

ท่านละทิ้งความโศก พร้อมด้วยภริยา บรรลุถึงสิทธิอันสูงสุด ที่นั่นวิทุระยึดธรรมเป็นที่พึ่ง จึงไปสู่คติอันดี

1.2.351

संजयश्च सहामात्यो विद्वान्गावल्गणिर्वशी ।
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३५१ ॥

สัญชัย บุตรของคาวัลคณะ ผู้รอบรู้และสำรวมตน พร้อมด้วยเหล่าอำมาตย์ ได้เห็นพระนารทที่ซึ่งพระยุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชาประทับอยู่

1.2.352

नारदाच्चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत् ।
एतदाश्रमवासाख्यं पर्वोक्तं महदद्भुतम् ॥ १.२.३५२ ॥

และจากพระนารท ท่านได้ยินเรื่องการสังหารอันยิ่งใหญ่ของวฤษณีทั้งหลาย บรรพนี้ชื่อว่าอาศรมวาสะ ท่านกล่าวว่าเป็นเรื่องอัศจรรย์ยิ่งนัก

1.2.353

द्विचत्वारिंशदध्यायाः पर्वैतदभिसङ्ख्यया ।
सहस्रमेकं श्लोकानां पञ्चश्लोकशतानि च ॥ १.२.३५३ ॥

บรรพนี้มีสี่สิบสองอธยาย และนับโศลกได้หนึ่งพันห้าร้อยโศลก

1.2.354

षडेव च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ।
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् ॥ १.२.३५४ ॥

ผู้เห็นความจริงนับได้หกโศลกเช่นกัน ต่อจากนี้จงรับรู้บรรพมูสละอันน่ากลัวนี้

1.2.355

यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शहता युधि ।
ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः ॥ १.२.३५५ ॥

ที่นั่นบรรดาเสือในหมู่มนุษย์เหล่านั้น ถูกสัมผัสของศัสตราทำลายในการรบ ถูกทุบบดด้วยทัณฑ์ของพรหม ณ ใกล้น้ำเค็ม

1.2.356

आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः ।
एरकारूपिभिर्वज्रैर्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ १.२.३५६ ॥

ขณะดื่มกินอยู่ ณ ที่ดื่มน้ำ ถูกชะตากรรมผลักดัน พวกเขาจึงฟาดฟันกันและกันด้วยสายฟ้าในรูปของกก

1.2.357

यत्र सर्वक्षयं कृत्वा तावुभौ रामकेशवौ ।
नातिचक्रामतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं महत् ॥ १.२.३५७ ॥

ที่นั่น ทั้งสองคือพระรามและพระเกศวะ ได้ทำให้ทุกสิ่งพินาศ แล้วก็มิได้ล่วงพ้นกาลอันยิ่งใหญ่ที่มาถึง ซึ่งพรากทุกสิ่งไป

1.2.358

यत्रार्जुनो द्वारवतीमेत्य वृष्णिविनाकृताम् ।
दृष्ट्वा विपादमगमत्परां चार्तिं नरर्षभः ॥ १.२.३५८ ॥

ที่นั่น อรชุนเสด็จมาถึงทวารวดีที่ว่างเปล่าจากวฤษณี เมื่อเห็นแล้วก็ตกอยู่ในความท้อแท้ และความทุกข์อันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นวีรบุรุษในหมู่มนุษย์

1.2.359

स संस्कृत्य नरश्रेष्ठं मातुलं शौरिमात्मनः ।
ददर्श यदुवीराणामापाने वैशसं महत् ॥ १.२.३५९ ॥

ท่านได้ประกอบพิธีศพแก่พระมาตุลของตน ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ คือพระเศารี (พระกฤษณะ) แล้วจึงเห็นการสังหารอันยิ่งใหญ่ของวีรชนแห่งยาทพ ณ ที่ดื่มน้ำ

1.2.360

शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः ।
संस्कारं लम्भयामास वृष्णीनां च प्रधानतः ॥ १.२.३६० ॥

ท่านให้ประกอบพิธีศพแก่พระวาสุเทพ และแก่พระรามผู้มีพระทัยยิ่งใหญ่ และโดยเฉพาะแก่ร่างของวฤษณีทั้งหลาย

1.2.361

सवृद्धबालमादाय द्वारवत्यास्ततो जनम् ।
ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम् ॥ १.२.३६१ ॥

จากนั้น ท่านพาประชาชนแห่งทวารวดีไป ทั้งผู้เฒ่าและเด็ก แล้วได้เห็นความพ่ายแพ้ของคาณฑีวะ ในความวิบัติอันเจ็บปวดนั้น

1.2.362

सर्वेषां चैव दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ।
नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानामनित्यताम् ॥ १.२.३६२ ॥

และท่านได้เห็นความไม่พอพระทัยของศัสตราทิพย์ทั้งหมด ความพินาศของภริยาวฤษณี และความไม่เที่ยงแท้ของอานุภาพของพวกเขา

1.2.363

दृष्ट्वा निर्वेदमापन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः ।
धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयत् ॥ १.२.३६३ ॥

เมื่อได้เห็นเช่นนั้น เขาเกิดความเบื่อหน่ายอย่างลึกซึ้ง และถูกกระตุ้นด้วยพระดำรัสของท่านวยาส จึงเข้าเฝ้าพระธรรมราชา แล้วเลือกที่จะสละโลกและปฏิญาณบวชเป็นสันยาสี

1.2.364

इत्येतन्मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् ।
अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम् ॥ १.२.३६४ ॥

ดังนั้น มเหสีบรรพ คือบรรพที่สิบหก คือ เมาสลบรรพ ได้ถูกประกาศไว้แล้ว กล่าวกันว่ามีแปดอัธยายะ และมีสามร้อยโศลก

1.2.365

श्लोकानां विंशतिश्चव संख्याता तत्त्वदर्शिना ।
महाप्रस्थानिकं तस्मादूर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् ॥ १.२.३६५ ॥

ผู้เห็นความจริงได้นับโศลกไว้ยี่สิบโศลก หลังจากนั้น บรรพที่สิบเจ็ด คือ มหาปรัสถานิกบรรพ ย่อมเป็นที่จดจำกัน

1.2.366

यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
द्रौपद्या सहिता देव्या महाप्रस्थानमास्थिताः ॥ १.२.३६६ ॥

ณ ที่ซึ่งปาณฑพทั้งหลาย ผู้ประเสริฐดุจโคอุสภะท่ามกลางบุรุษ ได้สละราชอาณาจักร แล้วออกเดินทางอันยิ่งใหญ่พร้อมด้วยเทราปที พระมเหสี

1.2.367

यत्र तेऽग्निं ददृशिरे लौहित्यं प्राप्य सागरम् ।
यत्राग्निना चोदितश्च पार्थस्तस्मै महात्मने ॥ १.२.३६७ ॥

ณ ที่ซึ่งพวกเขาได้เห็นพระอัคนี เมื่อไปถึงมหาสมุทรลาหิตยะ และที่ซึ่งปารถะ ถูกพระอัคนีกระตุ้น (แด่พระผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีจิตใจสูงส่งนั้น)

1.2.368

ददौ संपूज्य तद्दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
यत्र भ्रातृन्निपतितान्द्रौपदीं च युधिष्ठिरः ॥ १.२.३६८ ॥

หลังจากบูชาแล้ว พระองค์ได้ประทานคันธนูทิพย์และประเสริฐที่สุดนั้น คือคาณฑีวะ และ ณ ที่ซึ่งพี่น้องและเทราปทีได้ล้มลง ยุธิษฐิระ...

1.2.369

दृष्ट्वा हित्वा जगामैव सर्वाननवलोकयन् ।
एतत्सप्तदशं पर्व महाप्रस्थानिकं स्मृतम् ॥ १.२.३६९ ॥

เมื่อเห็นพวกเขาทั้งหมดแล้ว ก็ทิ้งทุกคนไว้เบื้องหลังและเดินต่อไปโดยไม่เหลียวมอง บรรพที่สิบเจ็ดนี้เป็นที่จดจำในชื่อมหาปรัสถานิกบรรพ

1.2.370

यत्राध्यायास्त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतत्रयम् ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३७० ॥

ในบรรพนี้ ได้กล่าวถึงสามอัธยายะ และนับโศลกได้สามร้อยยี่สิบโศลก ดังที่ผู้เห็นความจริงกล่าวไว้

1.2.371

स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत्तदमानुषम् ।
प्राप्तं दैवरथं स्वर्गान्नेष्टवान्यत्र धर्मराट् ॥ १.२.३७१ ॥

จากนั้นพึงรู้จัก สวรรคบรรพ ซึ่งเป็นทิพย์และเหนือมนุษย์ ณ ที่นั้น พระธรรมราชาได้รับรถศึกทิพย์ที่ลงมาจากสวรรค์ แต่ก็มิได้ปรารถนาจะขึ้นไปในที่อื่น

1.2.372

आरोदुं सुमहाप्राज्ञ आनृशंस्याच्छुना विना ।
तामस्याविचलां ज्ञात्वा स्थितिं धर्मे महात्मनः ॥ १.२.३७२ ॥

ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่นั้น ด้วยความเมตตากรุณา จะไม่ขึ้นไปโดยปราศจากสุนัข เมื่อได้รู้ถึงความมั่นคงไม่หวั่นไหวของผู้มีจิตใจสูงส่งผู้นั้นในธรรม (จึงเป็นเช่นนั้น)

1.2.373

श्वरूपं यत्र तत्त्यक्त्वा धर्मेणासौ समन्वितः ।
स्वर्गं प्राप्तःसच तथा यातनाविपुला भृशम् ॥ १.२.३७३ ॥

ณ ที่นั้น เขาละทิ้งรูปสุนัข ผู้ประกอบด้วยธรรม จึงบรรลุสวรรค์ และที่นั้นก็มีทุกขเวทนาอันมากมายและรุนแรงยิ่งสำหรับเขาด้วย

1.2.374

देवदूतेन नरकं यत्र व्याजेन दर्शितम् ।
शुश्राव यत्र धर्मात्मा भ्रातॄणां करुणागिरः ॥ १.२.३७४ ॥

ณ ที่ซึ่งทูตสวรรค์ได้แสดงนรกให้เห็นโดยอ้างเหตุอุบาย และที่ซึ่งผู้มีจิตใจแห่งธรรมได้ยินเสียงร่ำไห้อันน่าสงสารของพี่น้องทั้งหลาย

1.2.375

निदेशे वर्तमानानां देशे तत्रैव वर्तताम् ।
अनुदर्शितश्च धर्मेण देवराज्ञा च पाण्डवः ॥ १.२.३७५ ॥

ขณะที่เขาอยู่ในสถานที่เดียวกันนั้นกับบรรดาผู้ที่อยู่ภายใต้บัญชา ปาณฑพก็ถูกพระธรรมและพระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทวดาทรงแสดงให้เห็น

1.2.376

आप्लुत्याकाशगङ्गायां देहं त्यक्त्वा स मानुषम् ।
स्वधर्मनिर्जितं स्थानं स्वर्गे प्राप्य स धर्मराट् ॥ १.२.३७६ ॥

หลังจากอาบน้ำในคงคาแห่งฟ้าและละทิ้งร่างมนุษย์ของตน พระธรรมราชาก็ได้บรรลุที่อยู่ในสวรรค์ อันเป็นที่ที่ได้มาด้วยธรรมของตนเอง

1.2.377

मुमुदे पूजितः सर्वैः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।
एतदष्टादशं पर्व प्रोक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३७७ ॥

ได้รับการบูชาจากเทวดาทั้งหมดพร้อมด้วยพระอินทร์และหมู่เทวดา เขาก็ปีติยินดี บรรพที่สิบแปดนี้ ท่านวยาสผู้มีปัญญาได้กล่าวไว้

1.2.378

अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वम्यस्मिन्महात्मना ।
श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधाः ॥ १.२.३७८ ॥

ในบรรพนี้ ท่านผู้มีจิตใจสูงส่งได้นับห้าอัธยายะ และ โอ้ผู้มีตบะ ได้นับโศลกไว้สองร้อยโศลก

1.2.379

नव श्लोकास्तथैवान्ये संख्याताः परमर्षिणा ।
अष्टादशैवमेतानि पर्वाण्येतान्यशेषतः ॥ १.२.३७९ ॥

อีกเก้าโศลกและอื่นๆ ก็ได้ถูกนับไว้โดยมหาฤๅษี ดังนั้น บรรพทั้งสิบแปดนี้จึงครบถ้วนสมบูรณ์ทั้งหมด

1.2.380

खिलेषु हरिवंशश्च भविष्यं च प्रकीर्तितम् ।
दश श्लोकसहस्राणि विंशच्छ्लोकशतानि च ॥ १.२.३८० ॥

ในภาคผนวก หริวงศ์และภวิษยปุราณะ ก็ได้ถูกประกาศไว้ มีหนึ่งหมื่นโศลกและสองร้อยโศลก

1.2.381

खिलेषु हरिवंशे च संख्यातानि महर्षिणा ।
एतत्सर्वं समाख्यातं भारते पर्वसंग्रहः ॥ १.२.३८१ ॥

สิ่งทั้งหมดที่มหาฤๅษีได้นับไว้ในภาคผนวกและในหริวงศ์ ได้ถูกกล่าวไว้ทั้งหมดที่นี่ ในฐานะสรุปรวมบรรพของมหาภารตะ

1.2.382

अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो ययुत्सया ।
तन्महादारुणं युद्धमहान्यष्टादशाभवत् ॥ १.२.३८२ ॥

กองทัพอักเษาหิณีสิบแปดกองมารวมกัน ด้วยความปรารถนาจะรบ และการรบอันน่าสะพรึงกลัวนั้นได้ดำเนินไปสิบแปดวัน

1.2.383

यो विद्याच्चतुरो वेदान्साङ्गोपनिषदो द्विजः ।
न चाख्यानमिदं विद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः ॥ १.२.३८३ ॥

พราหมณ์ผู้รู้พระเวททั้งสี่พร้อมทั้งองคาพยพและอุปนิษัท แต่ไม่รู้เรื่องเล่านี้ ย่อมไม่ใช่ผู้มีปัญญาอันแท้จริง

1.2.384

अर्थशास्त्रमिदं प्रोक्तं धर्मशास्त्रमिदं महत् ।
कामशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.२.३८४ ॥

นี่คือคัมภีร์อรรถศาสตร์ที่ประกาศไว้ นี่คือคัมภีร์ธรรมศาสตร์อันยิ่งใหญ่ และนี่คือคัมภีร์กามศาสตร์ที่ท่านวยาสผู้มีปัญญาหาที่สุดมิได้ได้ประกาศไว้

1.2.385

श्रुत्वा त्विदमुपाख्यानं श्राव्यमन्यन्न रोचते ।
पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वागिव ॥ १.२.३८५ ॥

เมื่อได้ฟังเรื่องเล่านี้แล้ว ก็ไม่ชอบใจสิ่งอื่นใดที่ควรฟังอีก เหมือนเมื่อได้ยินเสียงนกกาเหว่าตัวผู้แล้ว เสียงกาที่แหบห้วนก็ไม่น่าฟังอีกต่อไป

1.2.386

इतिहासोत्तमादस्माञ्जायन्ते कविबुद्धयः ।
पञ्चभ्य इव् भूतेभ्यो लोकसंविधयस्त्रयः ॥ १.२.३८६ ॥

จากประวัติศาสตร์อันประเสริฐนี้ ปัญญาของกวีทั้งหลายย่อมเกิดขึ้น เหมือนโลกทั้งสามอันเป็นระเบียบเกิดจากธาตุทั้งห้า

1.2.387

अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः ।
अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः ॥ १.२.३८७ ॥

โอ้พราหมณ์ทั้งหลายผู้เกิดสองครั้ง ในเนื้อหาของเรื่องเล่านี้มีปุราณะอยู่ เหมือนสัตว์สี่ประเภทมีอยู่ในอากาศ

1.2.388

क्रियागुणानां सर्वेषामिदमाख्यानमाश्रयः ।
इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनः क्रियाः ॥ १.२.३८८ ॥

เรื่องเล่านี้เป็นที่พึ่งของการกระทำและคุณสมบัติทั้งปวง เหมือนการเคลื่อนไหวอันหลากหลายของจิตเป็นที่พึ่งของอินทรีย์ทั้งปวง

1.2.389

अनाश्रित्यैतदाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३८९ ॥

หากไม่อาศัยเรื่องเล่านี้ ก็ไม่มีเรื่องใดปรากฏบนแผ่นดิน เหมือนร่างกายจะดำรงอยู่ได้ก็ต้องอาศัยอาหาร

1.2.390

इदं कविवरैः सर्वैराख्यानमुपजीव्यते ।
उदयप्रेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३९० ॥

กวีผู้ประเสริฐทั้งปวงต่างใช้เรื่องเล่านี้เป็นฐาน เหมือนข้ารับใช้ที่ปรารถนาความเจริญก้าวหน้าต้องพึ่งพาเจ้านายที่มีตระกูลสูงส่ง

1.2.391

अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
साधोरिव गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.२.३९१ ॥

กวีทั้งหลายไม่สามารถพรรณนารายละเอียดของบทกวีนี้ได้ เหมือนคฤหัสถ์ผู้ประพฤติธรรมไม่สามารถอธิบายชีวิตขั้นอื่นทั้งสามได้โดยละเอียด

1.2.392

धर्मे मतिर्भवतु वः सततोत्थितानां ।
स ह्येक एव परलोकगतस्य बन्धुः।
अर्थाः स्त्रियश्च निपुणैरपि सेव्यमाना ।
नैवाप्तभावमुपयान्ति न च स्थिरत्वम् ॥ १.२.३९२ ॥

ขอให้ใจของท่านทั้งหลายตั้งมั่นอยู่ในธรรมเสมอ ท่านผู้ลุกขึ้นปฏิบัติอยู่เป็นนิตย์ เพราะธรรมนั้นเพียงอย่างเดียวเป็นญาติของผู้ที่ไปสู่อีกโลกหนึ่ง ทรัพย์และสตรีแม้ผู้ชำนาญจะปรนนิบัติเพียงใด ก็ไม่กลายเป็นมิตรแท้ และไม่มั่นคงยั่งยืน

1.2.393

द्वैपायनौष्ठपुटनिःसृतमप्रमेयं ।
पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।
यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं ।
किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन ॥ १.२.३९३ ॥

คัมภีร์นี้ไหลออกจากปากของทไวปายนะ ประมาณมิได้ เป็นบุญ บริสุทธิ์ ขจัดบาป และเป็นมงคล ผู้ที่ฟังมหาภารตะที่ถูกสวดอยู่จะต้องการอะไรด้วยการอาบน้ำด้วยน้ำแห่งปุษกระอีกเล่า

1.2.394

यदह्ना कुरुते पाप ब्राह्मणस्त्विन्द्रियैश्चरन् ।
महाभारतमाख्याय सन्ध्यां मुच्यति पश्चिमाम् ॥ १.२.३९४ ॥

บาปใดที่พราหมณ์ก่อในเวลากลางวัน เมื่อท่องเที่ยวไปตามอินทรีย์ของตน เขาย่อมพ้นจากบาปนั้นในเวลาสนธยาเย็น หลังจากสวดมหาภารตะแล้ว

1.2.395

यद्रात्रौ कुरुते पापं कर्मणा मनसा गिरा ।
महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते ॥ १.२.३९५ ॥

บาปใดที่ก่อในเวลากลางคืน ด้วยการกระทำ ใจ หรือวาจา เขาย่อมพ้นจากบาปนั้นโดยสิ้นเชิงในเวลาสนธยาเช้า หลังจากสวดมหาภารตะแล้ว

1.2.396

यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति ।
विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय।
पुण्यां च भारतकथां शृणुयाच्च नित्यं ।
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव ॥ १.२.३९६ ॥

ผู้ใดถวายโคหนึ่งร้อยตัวที่มีเขาทองคำแก่พราหมณ์ผู้รู้พระเวทและเป็นผู้มีความรู้กว้างขวาง และผู้ที่ฟังเรื่องมหาภารตะอันเป็นบุญอยู่เป็นนิตย์ ผลของทั้งสองอย่างนี้เสมอกัน

1.2.397

आख्यानं तदिदमनुत्तमं महार्थं ।
विज्ञेयं महदिह पर्वसंग्रहेण।
श्रुत्वादौ भवति नृणां सुखावगाहं ।
विस्तीर्णं लवणजलं यथा प्लवेन ॥ १.२.३९७ ॥

เรื่องเล่านี้ประเสริฐยิ่งและมีความหมายอันใหญ่หลวง ความยิ่งใหญ่ของมันพึงรู้ได้ที่นี่จากการสรุปรวมปรรวัน เมื่อฟังตั้งแต่ต้น มนุษย์ก็ย่อมเข้าถึงได้โดยง่าย เหมือนมหาสมุทรเค็มอันกว้างใหญ่ข้ามได้ด้วยแพ