マハーバーラタ · 章 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.2.1
समन्तपञ्चकमिति यदुक्तं सूतनन्दन ।
एतत्सर्वं यथातत्त्वं श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.२.१ ॥
スータの子よ、あなたが語ったサマンタパンチャカについて、そのすべてを真実のままに聞きたく思います。
1.2.2
शृणुध्वं मम भो विप्रा ब्रुवतश्च कथाः शुभाः ।
समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुमर्हथ सत्तमाः ॥ १.२.२ ॥
バラモンたちよ、私の吉祥な物語を聞きなさい。最上の人々よ、サマンタパンチャカと呼ばれる地について聞くにふさわしい方々です。
1.2.3
त्रेताद्वापरयोः सन्धौ रामः शस्त्रभृतां वरः ।
असकृत्पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः ॥ १.२.३ ॥
トレーター期とドヴァーパラ期の境に、武器を持つ者のうち最も優れたラーマは、怒りに駆られて幾度も王族の戦士階級を打ち倒した。
1.2.4
स सर्वं क्षत्रमुत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः ।
समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ १.२.४ ॥
火のように輝く彼は、自らの威力で全ての戦士階級を根絶し、サマンタパンチャカに五つの血の池を作った。
1.2.5
स तेषु रुधिराम्भःसु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः ।
पितॄन्संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ १.२.५ ॥
怒りに我を失った彼は、その血の水の池で血によって祖霊を満足させた、と我々は聞いている。
1.2.6
अथर्चीकादयोऽभ्येत्य पितरो राममब्रुवन् ।
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ १.२.६ ॥
そこでリチーカらの祖霊たちはラーマのもとへ来て言った。「ラーマよ、ラーマよ！大いなる幸運の人よ、バールガヴァよ、我らはお前に満足している。」
1.2.7
अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण तव प्रभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यमिच्छसि महाद्युते ॥ १.२.७ ॥
この先祖への献身と、あなたの武勇によって、主よ、あなたに幸いがありますように。あなたの望む恩寵を選びなさい、大いに輝く方よ。
1.2.8
यदि मे पितरः प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ॥ १.२.८ ॥
もし私の祖先が喜んでおられ、私に恩寵を授けるにふさわしく、そして怒りに圧倒されて私が武士の階級を滅ぼしたのであれば——
1.2.9
अतश्च पापान्मुच्येऽहमेष मे प्रार्थितो वरः ।
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥ १.२.९ ॥
ゆえに私が罪から解放されますように——これが私の求めた恩寵です。そしてこれらの湖が、私のゆえに地上に名高い聖地（ティールタ）となりますように。
1.2.10
एवं भविष्यतीत्येवं पितरस्तमथाब्रुवन् ।
तं क्षमस्वेति निषिषिधुस्ततः स विरराम ह ॥ १.२.१० ॥
「そうなるであろう」——祖先たちはこのように彼に言った。「彼を赦せ」——このように彼らは彼を制止し、そこで彼は止んだ。
1.2.11
तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् ।
समन्तपञ्चकमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ १.२.११ ॥
血の水をたたえるそれらの湖の近くの地域は、サマンタパンチャカと呼ばれ、聖なるものと宣言されている。
1.2.12
येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते ।
तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १.२.१२ ॥
ある地域がどの特徴によって認識されるか、その同じ名で地域は呼ばれるべきである——賢者たちはこう言う。
1.2.13
अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोरभूत् ।
समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.१३ ॥
カリとドヴァーパラの間の時が訪れたとき、サマンタパンチャカにおいてクル族とパーンドゥ族の軍勢の間で戦いが起こった。
1.2.14
तस्मिन्परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते ।
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो युयुत्सया ॥ १.२.१४ ॥
その極めて正法にかなった、土地の欠陥のない地に、戦いを望んで十八のアクシャウヒニーが集まった。
1.2.15
समेत्य तं द्विजास्ताश्च तत्रैव निधं गताः ।
एतन्नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः ॥ १.२.१५ ॥
バラモンたちよ、彼らはそこに集まり、まさにその場所へ赴いた。こうしてその地方にこの名がついたのである。
1.2.16
पुण्यश्च रमणीयश्च स देशो वः प्रकीर्तितः ।
तदेतत्कथितं सर्वं मया ब्राह्मणसत्तमाः
यथा देशः स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु सुव्रताः ॥ १.२.१६ ॥
その地は聖なる、美しい地として宣言されました。バラモンの中の最良の者たちよ、私はこれらすべてを語りました。善き誓いを持つ方々よ、その地がどのように三界に名高くなったかを。
1.2.17
अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दन ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥ १.२.१७ ॥
スータの子よ、あなたがアクシャウヒニーと呼んだものすべてを、ありのままに聞きたいと思います。
1.2.18
अक्षौहिण्याः परीमाणं नराश्वरथदन्तिनाम् ।
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव ॥ १.२.१८ ॥
アクシャウヒニーの規模、すなわち人・馬・戦車・象の数を、私たちに正しく教えてください。それはすべてあなたがご存じなのですから。
1.2.19
एको रथो गजश्चैको नराः पञ्च पदातयः ।
त्रयश्च तुरगास्तज्ज्ञैः पत्तिरित्यभिधीयते ॥ १.२.१९ ॥
一台の戦車、一頭の象、五人の歩兵、三頭の馬――これを知る者はパッティと呼ぶ。
1.2.20
पत्तिं तु त्रिगुणामेतामाहुः सेनामुखं बुधाः ।
त्रीणि सेनामुखान्येको गुल्म इत्यभिधीयते ॥ १.२.२० ॥
賢者はこの三倍のパッティを「軍の先頭」と呼び、三つの先頭を合わせてグルマと呼ぶ。
1.2.21
त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ।
स्मृतास्तिस्रस्तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः ॥ १.२.२१ ॥
三つのグルマをガナ、三つのガナをヴァーヒニーと呼ぶ。博学者は三つのヴァーヒニーをプリタナーと記憶する。
1.2.22
चमूस्तु पृतनास्तिस्रस्तिस्रश्चम्वस्त्वनीकिनी ।
अनीकिनीं दशगुणां प्राहुरक्षौहिणीं बुधाः ॥ १.२.२२ ॥
三つのプリタナーでチャムー、三つのチャムーでアニーキニー。賢者は十倍のアニーキニーをアクシャウヒニーと呼ぶ。
1.2.23
अक्षौहिण्याः प्रसंख्याता रथानां द्विजसत्तमाः ।
संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ १.२.२३ ॥
再生族の中の最上の者たちよ。数と計算の原理に通じた者たちは、一アクシャウヒニーに戦車は二万一千台あると数えた。
1.2.24
शतान्युपरि चैवाष्टौ तथा भूयश्च सप्ततिः ।
गजानां च परीमाणमेतदेव विनिर्दिशेत् ॥ १.२.२४ ॥
さらにその上に八百、またさらに七十。象の数はこれだけと述べるべきである。
1.2.25
ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि नवैव तु ।
नराणामपि पञ्चाशच्छतानि त्रीणि चानघाः ॥ १.२.२५ ॥
十万と九千を知るべし。また人は三百五十、罪なき者たちよ。
1.2.26
पञ्च षष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च ।
दशोत्तराणि षट् प्राहुर्यथावदिह संख्यया ॥ १.२.२६ ॥
六万五千、馬は六百十頭。このように、ここでは正しく数を述べる。
1.2.27
एतामक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वदितो जनाः ।
यां वः कथितवानस्मि विस्तरेण तपोधनाः ॥ १.२.२७ ॥
数の真理を知る人々はこれをアクシャウヒニーと呼ぶ。私が詳しく述べたものである、苦行の富める者たちよ。
1.2.28
एतया संख्यया ह्यासन्कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डिताष्टादशैव तु ॥ १.२.२८ ॥
この数え方によれば、クル軍とパーンダヴァ軍には合わせて十八のアクシャウヒニーがあった、再生族の最上の者たちよ。
1.2.29
समेतास्तत्र वै देशे तत्रैव निधं गताः ।
कौरवान्कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा ॥ १.२.२९ ॥
まさにその地に集まり、そこで彼らは滅びに赴いた。カウラヴァらを原因として、不思議な行いをする時によって。
1.2.30
अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् ।
अहानि पञ्च द्रोणस्तु ररक्ष कुरुवाहिनीम् ॥ १.२.३० ॥
最高の武器に通じたビーシュマは十日間だけ戦った。ドローナはクル軍を五日間守った。
1.2.31
अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः ।
शल्योऽर्धदिवसं चैव गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.३१ ॥
敵軍を砕くカルナは二日間戦い、シャリヤは半日戦った。その後、棍棒の戦いが始まった。
1.2.32
तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः ।
प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्यौधिष्ठिरं बलम् ॥ १.२.३२ ॥
その日の終わりに、ドラウニ、ハールディキヤ、ガウタマは、夜に無防備に眠っていたユディシュティラの軍を討った。
1.2.33
यत्तु शौनक सत्रे ते भारताख्यानमुत्तमम् ।
जनमेजयस्य तत्सत्रे व्यासशिष्येण धीमता ॥ १.२.३३ ॥
シャウナカよ、ジャナメージャヤの祭式で賢者ヴィヤーサの弟子が語った、あの至上のバーラタの物語である。
1.2.34
कथितं विस्तरार्थं च यशो वीर्यं महीक्षिताम् ।
पौष्यं तत्र च पौलोममास्तीकं चादितः स्मृतम् ॥ १.२.३४ ॥
そこでは諸王の名声と武勇が詳しく語られ、プシュヤ、パウローマ、アースティーカの物語も初めから伝えられている。
1.2.35
विचित्रार्थपदाख्यानमनेकसमयान्वितम् ।
प्रतिपन्नं नरैः प्राज्ञैर्वैराग्यमिव मोक्षिभिः ॥ १.२.३५ ॥
多様な意味と言葉に富み、多くの教えを備えたこの物語を、解脱を求める者が離欲を受け入れるように、賢者たちは受け入れた。
1.2.36
आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्विव हि जीवितम् ।
इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्वयम् ॥ १.२.३६ ॥
知るべきものの中で自己が第一であり、愛しいものの中で命が第一であるように、あらゆる聖典の中でこの叙事詩は主要な意味をもつ最も優れたものである。
1.2.37
अनाश्रित्येदमाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३७ ॥
この物語(ākhyāna)に依らずして、地上に物語は存在しない。食物に依らずして身体が保たれないように。
1.2.38
तदेतद्भारतं नाम कविभिस्तूपजीव्यते ।
उदयतेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३८ ॥
この『バーラタ』と名付けられた作品は詩人たちに用いられる。出世を望む従者が高貴な主君に頼るように。
1.2.39
इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा ।
स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक् ॥ १.२.३९ ॥
最高の知性が込められたこの優れた叙事(itihāsa)では、母音と子音からなる全ての言葉が、世界とヴェーダに依っているかのようだ。
1.2.40
तस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.२.४० ॥
知恵に満ち、多様な語と篇を備え、微妙な意味と論理を具え、ヴェーダの意味によって飾られた、その……
1.2.41
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः ॥ १.२.४१ ॥
バーラタ叙事の篇の要約を聞け。まず篇の目次、次に第二の篇の要約。
1.2.42
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ।
ततः संभवपर्वोक्तमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १.२.४२ ॥
ポウシャ、ポウローマ、アースティーカ、アーディ、そして諸分身の降下。次いでサンバヴァ篇に説かれた、驚異と身の毛もよだつ物語。
1.2.43
दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते ।
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ॥ १.२.४३ ॥
ここでは蝋の館の焼失が語られ、それはハイディンバの章と呼ばれる。次はバカ殺しの章、次はチャイトラ・ラタの章である。
1.2.44
ततः स्वयंवरो देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते ।
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.४४ ॥
次はパーンチャーラ王妃の自選式の章と言われる。武士の法によって勝ち取った後、婚礼の章が語られる。
1.2.45
विदुरागमनं पर्व राज्यलाभस्तथैव च ।
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः ॥ १.२.४५ ॥
ヴィドゥラの到来の章、同じく王国の獲得の章。アルジュナの森での滞在、その後スバドラーの略奪。
1.2.46
सुभद्राहरणादूर्ध्वं ज्ञेया हरणहारिका ।
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् ॥ १.२.४६ ॥
スバドラーの略奪の後は、ハラナ・ハーリカーと呼ばれる章と知るべきである。次はカーンダヴァ焼失と呼ばれる章、そしてそこでマヤを見る。
1.2.47
सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम् ।
जरासन्धवधः पर्व पर्व दिग्विजयं तथा ॥ १.२.४७ ॥
次はサバー（会堂）の章と言われ、その後はマントラ（謀議）の章。ジャラーサンダ殺しの章、そして四方征服の章も。
1.2.48
पर्व दिग्विजयादूर्ध्वं राजसूयिकमुच्यते ।
ततश्चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस्ततः ॥ १.२.४८ ॥
四方征服の後はラージャスーヤ（王祭）の章と言われる。次はアルギャ（供物）の献呈、そしてシシュパーラ殺し。
1.2.49
द्यूतपर्व ततः प्रोक्तमनुद्यूतमः परम् ।
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एवच ॥ १.२.४९ ॥
次に賭博の書が語られ、その後に副章アヌドゥユータ；次に森林の書、そしてキルミーラの殺害も。
1.2.50
अर्जुनस्याभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
ईश्वरार्जुनयोर्युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम् ॥ १.२.५० ॥
この後には、アルジュナの出立の書を知るべきである；次にイーシュヴァラ（シヴァ）とアルジュナの戦い、キラータと呼ばれる書。
1.2.51
इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
नलोपाख्यानमपि च धार्मिकं करुणोदयम् ॥ १.२.५१ ॥
この後にはインドラの世界への赴きの書を知るべきである；またナラの物語、正しく慈悲を呼び起こすもの。
1.2.52
तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः ।
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धमतः परम् ॥ १.२.५२ ॥
次に賢明なクル王の巡礼の書；ジャṭāスラの殺害の書；この後にヤクシャとの戦い。
1.2.53
निवातकवचैर्युद्धं पर्व चाजगरं ततः ।
मार्कण्डेयसमास्या च पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.५३ ॥
ニヴァータカヴァチャとの戦いの書、次に大蛇の書；その後に、マールカンデーヤ問答と呼ばれる書が語られる。
1.2.54
संवादश्च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः ।
घोषयात्रा ततः पर्व ततः प्रायोपवेशनेम्।
मन्त्रस्य निश्चयं चैव मृगस्वप्नोद्भवं ततः ॥ १.२.५४ ॥
次にドラウパディーとサティヤバーマーの対話の書；次に牛囲い巡行の書；次に断食による死；謀議の決定、そして鹿の夢から生じた書。
1.2.55
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमैन्द्रद्युम्नं तथैव च ।
द्रौपदीहरणं पर्व जयद्रथविमोक्षणम् ॥ १.२.५५ ॥
ヴリーヒ・ドラウニカの物語、同じくアインドラドゥムナの物語；ドラウパディーの略奪の巻と、ジャヤドラタの解放。
1.2.56
रामोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
पतिव्रताया माहात्म्यं सावित्र्याश्चैवमद्भुतम् ॥ १.२.५६ ॥
ここにはラーマの物語の巻もあると知るべきである；その後、貞節な妻の偉大さと、サーヴィトリーの驚くべき物語。
1.2.57
कुण्डलाहरणं पर्व ततः परमिहोच्यते ।
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम्
पाण्डवानां प्रवेशश्च समयस्य च पालनम् ॥ १.२.५७ ॥
その後ここでは耳飾りの略奪の巻が語られる；次にアーラニェーヤ、そのすぐ後にヴィラータの巻；パーンダヴァの侵入と約束の期限の遵守。
1.2.58
कीचकानां वधः पर्व पर्व ग्रोग्रहणं ततः ।
अभिमन्योश्च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.५८ ॥
キーチャカの殺害の巻、次いで牛の略奪の巻；アビマニユとヴィラータの娘ウッタラーの婚礼の巻が伝えられる。
1.2.59
उद्योगपर्व विज्ञेयमत ऊर्ध्वं महाद्भुतम् ।
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयमतः परम् ॥ १.२.५९ ॥
その後は非常に不思議なウディヨーガの巻と知るべきである；次にサンジャヤ行と呼ばれる巻、その後はこの巻と知るべきである。
1.2.60
प्रजागरं तथा पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ।
पर्व सानत्सुजातं वै गुह्यमध्यात्मदर्शनम् ॥ १.२.६० ॥
同様にドリタラーシュトラの憂いによるプラジャーガラの巻；そして内なる自己の秘められた見解であるサナトスジャータの巻。
1.2.61
यानसन्धिस्ततः पर्व भगवद्यानमेव च ।
मातलीयमुपाख्यानं चरितं गालवस्य च ॥ १.२.६१ ॥
次に車行和約篇、世尊の旅、マータリーの挿話、ガーラヴァの物語が続く。
1.2.62
सावित्रं वामदेव्यं च वैन्योपाख्यानमेव च ।
जामदग्न्यमुपाख्यानं पर्व षोडशराजकम् ॥ १.२.६२ ॥
サーヴィトリーの挿話、ヴァーマデーヴャの物語、ヴァイニヤの挿話、ジャマダグニヤの挿話、十六王の篇。
1.2.63
सभाप्रवेशः कृष्णस्य विदुलापुत्रशासनम् ।
उद्योगः सैन्यनिर्याणं विश्वोपाख्यानमेव च ॥ १.२.६३ ॥
クリシュナの会堂入り、ヴィドゥラーの子の諫言、戦の準備、軍の出陣、ヴィシュヴァの挿話。
1.2.64
ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः ।
मन्त्रस्य निश्चयं कृत्वा कार्यस्य समनन्तरम् ॥ १.२.६४ ॥
ここでは偉大なるカルナの論争篇を知るべきである。議論の決定を下した直後に行動が続く。
1.2.65
श्वेतस्य वासुदेवेन चित्रं बहुकथाश्रयम् ।
निर्याणं च ततः पर्व कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.६५ ॥
ヴァスデーヴァとシュヴェータの、多くの物語に富む不思議な篇。続いてクル族とパーンドゥ族の軍の出陣の篇。
1.2.66
रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम् ॥ १.२.६६ ॥
戦車の戦士と大戦車の戦士の数え上げ、その後に述べられる篇。続いて、怒りを増す使者ウルーカの到来の篇。
1.2.67
अम्बोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
भीष्माभिषेचनं पर्व ततश्चाद्भुतमुच्यते ॥ १.२.६७ ॥
ここでアンボーパーキャーナ編を知るべきである。その後はビーシュマの灌頂編、そして不思議編と言われる。
1.2.68
जम्बूखम्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
भूमिपर्व ततः प्रोक्तं द्वीपविस्तारकीर्तनम् ॥ १.२.६८ ॥
ジャンブーカンダの形成編が語られ、その後、大地編が宣言され、続いて大陸の広がりの讃歌が語られる。
1.2.69
दिव्यं चक्षुर्ददौ यत्र संजयाय महामुनिः ।
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस्ततः।
द्रोणाभिषेचनं पर्व संशप्तकवधस्ततः ॥ १.२.६९ ॥
大仙がサンジャヤに天眼を与えた編が語られ、次いでバガヴァッド・ギーター編、ビーシュマの死の編、ドローナの灌頂編、そしてサンシャプタカの殺害編が語られる。
1.2.70
अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञा पर्व चोच्यते ।
जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस्ततः ॥ १.२.७० ॥
アビマンユの死の編が語られ、誓いの編とも言われる。ジャヤドラタの死の編、次いでガトートカチャの死である。
1.2.71
ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् ।
मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.७१ ॥
次にドローナの死の編を知るべきで、身の毛もよだつものである。その後、ナーラーヤナ・アストラからの解放の編が語られる。
1.2.72
कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ।
ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.७२ ॥
次にカルナ編を知るべきである。その後、シャリヤ編、続いて湖への入水編、そしてその後にガダー（棍棒）戦が語られる。
1.2.73
सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशानुकीर्तनम् ।
अत ऊर्ध्वं सुबीभत्सं पर्व सौप्तिकमुच्यते ॥ १.२.७३ ॥
次にサーラスヴァタの巻があり、聖地と系譜を語る。その後、極めて恐ろしい巻はサウプティカと呼ばれる。
1.2.74
ऐषीकं पर्व चोद्दिष्टमत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीविलापस्ततः परम् ॥ १.२.७४ ॥
アイシーカの巻も挙げられる。その後、極めて凄惨なジャラプラダーニカの巻があり、次いで女性たちの嘆きが続く。
1.2.75
श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणामौर्ध्वदेहिकम् ।
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ॥ १.२.७५ ॥
次にシュラッダの巻を知るべきである。クル族の葬送儀礼である。その後、バラモンの姿をとった羅刹チャールヴァーカを制する巻が続く。
1.2.76
आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजसर्य धीमतः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥ १.२.७६ ॥
灌頂の巻、すなわち賢明な法王の即位である。その次に、家屋の分配と名づけられた巻がある。
1.2.77
शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुशासनम् ।
आपद्धर्मश्च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस्ततः परम् ॥ १.२.७७ ॥
次にシャーンティの巻があり、そこには王の法の教えがある。危急の法もまた一つの巻と呼ばれ、その後にモークシャの法が続く。
1.2.78
शुकप्रश्नाभिगमनं ब्रह्मप्रश्नानुशासनम् ।
प्रादुर्भावश्च दुर्वासःसंवादश्चैव मायया ॥ १.२.७८ ॥
シュカが問いを携えて来ること、ブラフマンに関する問いの教え；顕現、そしてマーヤーによるドゥルヴァーサスとの対話。
1.2.79
ततः पर्व परिज्ञेयमानुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं चैव ततो भीष्मस्य धीमतः ॥ १.२.७९ ॥
次に知るべきは至高の篇、教誡篇（アーヌシャーサニカ）、そして昇天篇（スヴァルガーローハニカ）、そして賢者ビーシュマの篇である。
1.2.81
पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनमेव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परमिहोच्यते ॥ १.२.८१ ॥
「アーシュラマ住篇」と呼ばれる篇、また「息子たちとの対面」；ナーラダの来訪；そしてここで次の篇が語られる。
1.2.82
मौसलं पर्व चोद्दिष्टं ततो घोरं सुदारुणम् ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥ १.२.८२ ॥
モーサラ篇も宣言される；その後、恐ろしく極めて凄惨な篇；大旅立ちの篇（マハープラスターニカ）；そして昇天篇。
1.2.83
हरिवंशस्ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
विष्णुपर्व शिशोश्चर्या विष्णोः कंसवधस्तथा ॥ १.२.८३ ॥
次にハリヴァンシャ篇、補遺と呼ばれるプラーナ；ヴィシュヌ篇；幼子ヴィシュヌの行い；そしてカンサの殺害。
1.2.84
भविष्यं पर्व चाप्युक्तं खिलेष्वेवाद्भुतं महत् ।
एतत्पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना ॥ १.२.८४ ॥
未来篇も宣言される。補遺の中でも不思議で偉大なもの。これら百篇は完結し、偉大な魂ヴィヤーサによって語られた。
1.2.85
यथावत्सूतपुत्रेण रौमहर्षणिना ततः ।
उक्तानि नैमिशारण्ये पर्वाण्यष्टादशैव तु ॥ १.२.८५ ॥
ありのままに、御者の子、ローマハルシャナの子によって、ナイミシャの森で十八の篇が語られた。
1.2.86
समासो भारतस्यायमत्रोक्तः पर्वसंग्रहः ।
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ॥ १.२.८६ ॥
これはマハーバーラタの簡潔な要約であり、その巻々の集成である：プシュヤ、パウローマ、アースティーカ、初めの巻、そして系譜の降下。
1.2.87
संभवो जतुवेश्माख्यं हिडिम्बबकयोर्वधः ।
तथा चैत्ररथं देव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरः ॥ १.२.८७ ॥
誕生、「漆の館」と呼ばれる物語、ヒディンバとバカの殺害、そしてパーンチャーラの王女のスヴァヤンヴァラ。
1.2.88
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ।
विदुरागमनं चैव राज्यलाभस्तथैव च ॥ १.२.८८ ॥
武士の義務によって勝利したのち、婚姻の出来事が伝えられる。ヴィドゥラの来訪と王国の獲得もまた。
1.2.89
वनवासोऽर्जुनस्यापि सुभद्राहरणं ततः ।
हरणाहरणं चैव दहनं खाण्डवस्य च ॥ १.२.८९ ॥
アルジュナの森の流浪、続いてスバドラーの誘拐、連れ去りと取り戻し、そしてカーンダヴァ森の焼亡。
1.2.91
पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः ।
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः ॥ १.२.९१ ॥
パウローマ篇ではバフグ族の系譜の広がりが宣言され、アースティーカ篇ではすべての蛇とガルダの誕生が語られる。
1.2.92
क्षीरोदमथं चैव जन्मोच्चैःश्रवसस्तथा ।
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च ॥ १.२.९२ ॥
乳海攪拌とウッチャイヒシュラヴァスの誕生、そしてパリークシタの子である王の蛇祭。
1.2.93
कथेयमभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम् ।
विविधाः संभवा राज्ञामुक्ताः संभवपर्वणि ॥ १.२.९३ ॥
偉大な心を持つバーラタ族のこの物語はここに完結した。『起源の巻』では、王たちの様々な誕生が語られている。
1.2.94
अन्येषां चैव शूराणामृषेर्द्वैपायनस्य च ।
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् ॥ १.२.९४ ॥
ここではまた、他の英雄たちや聖者ドヴァイパーヤナへの神々の分身の降下が宣言されている。
1.2.95
दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम् ।
नागानामथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्त्रिणाम् ॥ १.२.९५ ॥
ここではまた、ダイティヤ、ダーナヴァ、強力なヤクシャ、ナーガ、蛇、ガンダルヴァ、翼ある者たちの起源も語られている。
1.2.96
अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः ।
महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विनः ॥ १.२.९६ ॥
ここではまた、様々な他の生き物の発生や、偉大な聖者である苦行者カンヴァの庵での出来事も語られている。
1.2.97
शकुन्तलायां दुष्यन्ताद्भरतश्चापि जज्ञिवान् ।
यस्य लोकेषु नाम्नेदं प्रथितं भारतं कुलम् ॥ १.२.९७ ॥
ドゥシュヤンタとシャクンタラーの間にバラタが生まれた。彼の名により、この家系は世界に「バーラタ族」として知られるようになった。
1.2.98
वसूनां पुनरुत्पत्तिर्भागीरथ्यां महात्मनाम् ।
शन्तनोर्वेश्मनि पुनस्तेषां चारोहणं दिवि ॥ १.२.९८ ॥
ここではまた、バーギーラティー（ガンガー）から偉大な心を持つヴァスus（ヴァス神群）が再び生まれたこと、そしてシャンタヌの館から彼らが再び天界へ昇ったことが語られている。
1.2.99
तेजोंशानां च संपातो भीष्मस्याप्यत्र संभवः ।
राज्यान्निवर्तनं तस्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः ॥ १.२.९९ ॥
光の分身たちが集まり、ここでビーシュマも生まれた。彼は王位を捨て、梵行の誓いに堅く留まった。
1.2.100
प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च ।
हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर्यवीयसः ॥ १.२.१०० ॥
誓いの遵守とチトラーンガダの守護。チトラーンガダが殺された後は、弟の守護。
1.2.101
विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् ।
धर्मस्य नृषु संभूतिरणीमाण्डव्यशापजा ॥ १.२.१०१ ॥
ヴィチトラヴィーリヤの王位即位と、アニーマーンダヴィヤの呪いによって人間の間に生まれたダルマ。
1.2.102
कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा ।
धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्च पाण्डवानां च संभवः ॥ १.२.१०२ ॥
クリシュナ・ドヴァイパーヤナから授かった恩恵によって子が生まれ、ドリタラーシュトラ、パーンドゥ、そしてパーンダヴァたちが生まれた。
1.2.103
वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च ।
कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ॥ १.२.१०३ ॥
ヴァーラナーヴァタへの旅、ドゥルヨーダナの策謀、そしてドリタラーシュトラの息子が策略によってパーンダヴァたちを送り出したこと。
1.2.104
हितोपदेशश्च पथि धर्मराजस्य धीमतः ।
विदुरेण कृतो यत्र हितार्थं म्लेच्छभाषया ॥ १.२.१०४ ॥
道中、ヴィドゥラは賢明なダルマの王に益ある助言を与えた。彼らの益のため、野蛮人の言葉で語った。
1.2.105
विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया ।
निषाद्याः पञ्चपुत्रायाः सुप्ताया जतुवेश्मनि ॥ १.२.१०५ ॥
ヴィドゥラの言葉により地下道を掘る企てが始まった。五人の息子とともにニシャーダの女が漆の館で眠っていたときのことである。
1.2.106
पुरोचनस्य चात्रैव दहनं संप्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्च दर्शनम् ॥ १.२.१०६ ॥
ここではまたプローチャナの焼死と、恐ろしい森でのパーンダヴァ兄弟とヒディンバーの出会いが語られている。
1.2.107
तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् ।
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिंरत्रैव परिकीर्तिता ॥ १.२.१०७ ॥
またそこでは、強大なビーマによるヒディンバの殺害が、ここではガトートカチャの誕生が語られている。
1.2.108
महर्षेर्दर्शनं चैव व्यासस्यामिततेजसः ।
तदाज्ञयैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.२.१०८ ॥
また、無限の威光を持つ偉大な聖仙ヴィヤーサとの出会いも。その命によりエーカチャクラー市の一人のバラモンの家に。
1.2.109
अज्ञातचर्यया वासो यत्र तेषां प्रकीर्तितः ।
बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः ॥ १.२.१०९ ॥
ここでは、彼らが正体を隠して住んだ場所、バカの死、そして市民の驚きが語られている。
1.2.110
संभवश्चैव कृष्णाया धृष्टद्युम्नस्य चैव ह ।
ब्राह्मणात्समुपश्रुत्य व्यासवाक्यप्रचोदिताः ॥ १.२.११० ॥
またクリシュナーとドリシュタデュムナの誕生も。あるバラモンから聞き、ヴィヤーサの言葉に促されて。
1.2.111
द्रौपदीं प्रार्थयन्तस्ते स्वयंवरदिदृक्षया ।
पञ्चालानभितो जग्मुर्यत्र कौतूहलान्विताः ॥ १.२.१११ ॥
ドラウパディーを望み、スヴァヤンヴァラを見たいという思いで、好奇心に満ちた彼らはパーンチャーラ国へと向かった。
1.2.112
अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूलेऽर्जुनस्तदा ।
सख्यं कृत्वा ततस्तेन तस्मादेव च शुश्रुवे ॥ १.२.११२ ॥
そのとき、ガンガーの岸辺でアルジュナはアンガーラパルナを破り、彼と友誼を結んだ。そして彼からこのことが伝えられたのである。
1.2.113
तापत्यमथ वासिष्ठमौर्वं चाख्यानमुत्तमम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पञ्चालानभितो ययौ ॥ १.२.११३ ॥
タパティー、ヴァシシュタ、アウルヴァの優れた物語を聞いて、彼は兄弟全員とともにパーンチャーラの方へ向かった。
1.2.114
पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्वा धनञ्जयः ।
द्रौपदीं लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.२.११४ ॥
パーンチャーラの都でもダナンジャヤは的を射抜き、地上のすべての王の中でここドラウパディーを得た。
1.2.115
भीमसेनार्जुनौ यत्र संरब्धान्पृथिवीपतीन् ।
शल्यकर्णौ च तरसा जितवन्तौ महामृधे ॥ १.२.११५ ॥
そこでビーマセーナとアルジュナは、怒れる地上の王たちと、シャリヤおよびカルナを大戦で速やかに征服した。
1.2.116
दृष्ट्वा तयोश्च तद्वीर्यमप्रमेयममानुषम् ।
शङ्कमानौ पाण्डवांस्तान् रामकृष्णौ महामती ॥ १.२.११६ ॥
二人の計り知れない、人間を超えた武勇を見て、大いなる知恵をもつラーマとクリシュナは、そのパーンドゥの子らを疑った。
1.2.117
जग्मतुस्तैः समागन्तुं शालां भार्गववेश्मनि ।
पञ्चानामेकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च ॥ १.२.११७ ॥
二人は彼らと共にバールガヴァの館の広間へ行き、五人が一人の妻を持つことについてドルパダは思案した。
1.2.118
पञ्चेन्द्राणामुपाख्यानमत्रैवाद्भुतमुच्यते ।
द्रौपद्या देवविहीतो विवाहश्चाप्यमानुषः ॥ १.२.११८ ॥
ここでは五人のインドラの不思議な物語が語られ、神々によって定められたドラウパディーの人ならざる結婚も語られる。
1.2.119
क्षत्तुश्च धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ।
विदुरस्य च संप्राप्तिर्दर्शनं केशवस्य च ॥ १.२.११९ ॥
ドリタラーシュトラの息子がヴィドゥラをパーンダヴァへ遣わしたこと、ヴィドゥラの到着、そしてケーシャヴァ（クリシュナ）との対面も語られる。
1.2.120
खाण्डवप्रस्थवासश्च तथा राज्यार्धसर्जनम् ।
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया ॥ १.२.१२० ॥
カーンダヴァプラスタでの居住、王国の半分を譲ること、そしてナーラダの命によるドラウパディーのための取り決めも語られる。
1.2.121
सुन्दोपसुन्दयोस्तद्वदाख्यानं परिकीर्तितम् ।
अनन्तरं च द्रौपद्या सहासीनं युधिष्ठिरम् ॥ १.२.१२१ ॥
スンダとウパスンダの物語も同様に語られる。その後、ドラウパディーと共に座るユディシュティラのことが語られる。
1.2.122
अनु प्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् ।
मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थं कृतनिश्चयः ॥ १.२.१२२ ॥
その後、アルジュナはバラモンのために中へ入り、武器を取り、屋敷から（牛を）解き放ち、バラモンのために固く決意して去った。
1.2.123
समयं पालयन्वीरो वनं यत्र जगाम ह ।
पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि सङ्गमः ॥ १.२.१२३ ॥
英雄は誓いを守り、森へ向かった。パールタの林住の折、道で彼はウルーピーと出会った。
1.2.124
पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च ।
तत्रैव मोक्षयामास पञ्च सोऽप्सरसः शुभाः ॥ १.२.१२४ ॥
聖地巡礼とバブルヴァーハナの誕生。そこで彼は五人の吉祥なアプサラスを解放した。
1.2.125
शापाद्ग्राहत्वमापन्ना ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
प्रभासतीर्थे पार्थेन कृष्णस्य च समागमः ॥ १.२.१२५ ॥
苦行のバラモンの呪いでワニとなっていた彼女らは、プラバーサの聖地でパールタにより、またクリシュナとの出会いにより解放された。
1.2.126
द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी ।
वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना ॥ १.२.१२६ ॥
ドヴァーラカーで、彼女を望む者に望まれたスバドラーは、ヴァスデーヴァの同意のもとクリーティン（アルジュナ）に得られた。
1.2.127
गृहीत्वा हरणं प्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने ।
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः ॥ १.२.१२७ ॥
誘拐の後、デーヴァキーの子クリシュナが来たとき、スバドラーから至上の威光を持つアビマニュが生まれた。
1.2.128
द्रौपद्यास्तनयानां च संभवोऽनुप्रकीर्तितः ।
विहारार्थं च गतयोः कृष्णयोर्यमुनामनु ॥ १.२.१२८ ॥
ドラウパディーの息子たちの誕生も順を追って語られた。また、遊びのためヤムナー川沿いに行った二人の黒き者（クリシュナとドラウパディー）のことも。
1.2.129
संप्राप्तिश्चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम् ।
मयस्य मोक्षो ज्वलनाद्भुजङ्गस्य च मोक्षणम् ॥ १.२.१२९ ॥
円盤と弓の獲得、カーンダヴァの焼亡、火からのマヤの救出、そして蛇の解放。
1.2.130
महर्षेर्मन्दपालस्य शार्ङ्ग्या तनयसंभवः ।
इत्येतदादिपर्वोक्तं प्रथमं बहु विस्तरम् ॥ १.२.१३० ॥
大仙マンダパーラとシャールンギーの間の息子たちの誕生——このように『アーディ・パルヴァ』で最初に詳しく語られた。
1.2.131
अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा ।
सप्तविंशतिरध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा ॥ १.२.१३१ ॥
至高の聖仙が数えた二百章、そして至上の輝きを持つヴィヤーサが数えた二十七章。
1.2.132
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
श्लोकाश्च चतुराशीतिर्मुनिनोक्ता महात्मना ॥ १.२.१३२ ॥
大いなる魂の聖者は八千八百八十四の詩節を説かれた。
1.2.133
द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सभाक्रिया पाण्डवानां किङ्कराणां च दर्शनम्। ॥ १.२.१३३ ॥
第二は『サバー・パルヴァ』と語られる。多くの物語に富み、パーンダヴァたちの会堂の建造と従者たちの姿が語られる。
1.2.134
लोकपालसभाख्यानं नारदाद्देवदर्शिनः ।
राजसूयस्य चारम्भो जरासन्धवधस्तथा ॥ १.२.१३४ ॥
神々を見る仙人ナーラダから聞いた世界守護神たちの集会の物語、ラージャスーヤ祭の始まり、そしてジャラーサンダの殺害。
1.2.135
गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् ।
तथा दिग्विजयोऽत्रैव पाम्डवानां प्रकीर्तितः ॥ १.२.१३५ ॥
ギリヴラジャでクリシュナによって幽閉された王たちが解放されたことが語られ、ここではまたパーンダヴァたちの四方征服が宣言される。
1.2.136
राज्ञामागमनं चैव सार्हणानां महक्रतौ ।
राजसूयेऽर्घसंवादे शिशुपालवधस्तथा ॥ १.२.१३६ ॥
大祭ラージャスーヤでは、諸王と敬われるべき人々の到来が語られ、また供物の栄誉を巡る争いでのシシュパーラの殺害も語られる。
1.2.137
यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च ।
दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले ॥ १.२.१३७ ॥
祭礼でその栄華を見て、悲しみと憤りに満ちたドゥルヨーダナが嘲笑されたこと、また集会場の床でビーマが嘲笑したことが語られる。
1.2.138
यत्रास्य मन्युरुद्भूतो येन द्यूतमकारयत् ।
यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवोऽजयत् ॥ १.२.१३८ ॥
そこで彼の怒りが生じ、それによって賭博を催させた。そこで詐欺師シャクニが賭博で法の子を負かした。
1.2.139
यत्र द्यूतार्णवे मग्नां द्रौपदीं नौरिवार्णवात् ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः स्नुषां परमदुःखिताम् ॥ १.२.१३९ ॥
そこで大智のドリタラーシュトラは、賭博の海に沈んだドラウパディーを、舟が海から救うように、非常に悲しむ嫁を救い出した。
1.2.140
तारयामास तांस्तीर्णाञ्ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः ।
पुनरेव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान् ॥ १.२.१४० ॥
彼らが救い出されたと知ると、王ドゥルヨーダナは再び賭博へとパーンダヴァたちを呼び出した。
1.2.141
जित्वा स वनवासाय प्रेषयामास तांस्ततः ।
एतत्सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना ॥ १.२.१४१ ॥
勝利すると、彼らを森への追放に送った。この集会の巻のすべては、その偉大な魂の者によって語られた。
1.2.142
अध्यायाः सप्ततिर्ज्ञेयास्तथा चाष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च ॥ १.२.१४२ ॥
七十八の章と、二千五百の詩節を、数えによって知るべきである。
1.2.143
श्लोकाश्चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ।
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयमारण्यकं महत् ॥ १.२.१४३ ॥
再生族の最上の者たちよ、この巻では十一の詩節を知るべきである。これに続いて、第三の偉大なアーラニヤカ（森林の巻）を知るべきである。
1.2.144
वनवासं प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.१४४ ॥
偉大な魂のパーンダヴァたちが森への流浪に出発したこと、市民たちがそれに付き従ったこと、そして賢明なダルマの子に付き従ったことである。
1.2.145
अन्नौषधीनां च कृते पाण्डवेन महात्मना ।
द्विजानां भरणार्थं च कृतमाराधनं रवेः ॥ १.२.१४५ ॥
食物と薬草のため、またバラモンたちを養うために、偉大な魂のパーンダヴァは太陽への祈願を行った。
1.2.146
धौम्योपदेशात्तिग्मांशुप्रसादादन्नसंभः ।
हितं च ब्रुवतः क्षत्तुः परित्यागोऽम्बिकासुतात् ॥ १.२.१४६ ॥
ダウミヤの教えと太陽の恩寵によって食物が与えられた。そして有益なことを語ったヴィドゥラは、アンビカーの子に見捨てられた。
1.2.147
त्यक्तस्य पाण्डुपुत्राणां समीपगमनं तथा ।
पुनरागमनं चैव धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.२.१४७ ॥
見捨てられたパーンドゥの息子たちのもとへ赴くこと、そしてドリタラーシュトラの命によって再び戻ることである。
1.2.148
कर्णप्रोत्साहनाच्चैव धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
वनस्थान्पाण्डवान्हन्तुं मन्त्रो दुर्योधनस्यच ॥ १.२.१४८ ॥
カルナの後押しと、邪心のドリタラーシュトラの子ドゥルヨーダナが森に住むパーンダヴァたちを殺そうとした企みによって。
1.2.149
तं दुष्टभावं विज्ञाय व्यासस्यागमनं द्रुतम् ।
निर्याणप्रतिषेधश्च सुरभ्याख्यानमेव च ॥ १.२.१४९ ॥
その悪しき意図を知ったヴィヤーサの速やかな来訪、出立の禁止、そしてスラビーの物語。
1.2.150
मैत्रेयागमनं चात्र राज्ञश्चैवानुशासनम् ।
शापोत्सर्गश्च तेनैव राज्ञो दुर्योधनस्य च ॥ १.२.१५० ॥
ここにはマイトレーヤの来訪、王への教えと、彼がドゥルヨーダナ王に投げかけた呪いがある。
1.2.151
किर्मीरस्य वधश्चात्र भीमसेनेन संयुगे ।
वृष्णीनामागमश्चात्र पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ १.२.१५१ ॥
ここには戦いにおけるビーマセーナによるキルミーラの殺害、ヴリシュニ族の到来、そしてパーンチャーラ族の全面的な到来がある。
1.2.152
श्रुत्वा शकुनिना द्यूते निकृत्या निर्जितांश्च तान् ।
क्रुद्धस्यानुप्रशमनं हरेश्चैव किरीटिना ॥ १.२.१५२ ॥
シャクニによって賭博で詐術によって負かされたと聞き、怒ったハリをなだめたこと、そしてキーリティン（アルジュナ）によっても同様であったこと。
1.2.153
परिदेवनं च पाञ्चाल्या वासुदेवस्य सन्निधौ ।
आश्वासनं च कृष्णेन दुःखार्तायाः प्रकीर्तितम् ॥ १.२.१५३ ॥
ヴァースデーヴァの御前でのパーンチャーリーの嘆きと、悲しみに苦しむ彼女へのクリシュナの慰めが語られる。
1.2.154
तथा सौभवधाख्यानमत्रैवोक्तं महर्षिणा ।
सुभद्रायाः सपुत्रायाः कृष्णेन द्वारकां पुरीम् ॥ १.२.१५४ ॥
同様に、大聖仙はここで、サウバ討伐の物語と、クリシュナが息子とともにスバドラーをドヴァーラカー市へ連れ帰った次第も語った。
1.2.155
नयनं द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नेन चैव ह ।
प्रवेशः पाण्डवेयानां रम्ये द्वैतवने ततः ॥ १.२.१५५ ॥
ドリシュタデュムナがドラウパディーの息子たちを連れ去ったこと、そしてその後パーンドゥの五王子が麗しいドヴァイタの森に入ったことが語られる。
1.2.156
धर्मराजस्य चात्रैव संवादः कृष्णया सह ।
संवादश्च तथा राज्ञा भीमस्यापि प्रकीर्तितः ॥ १.२.१५६ ॥
ここではまた、法王（ユディシュティラ）とクリシュナー（ドラウパディー）の対話、そして王とビーマの対話も語られる。
1.2.157
समीपं पाण्डुपुत्राणां व्यासस्यागमनं तथा ।
प्रतिश्रुत्याथ विद्याया दानं राज्ञो महर्षिणा ॥ १.२.१५७ ॥
ヴィヤーサがパーンドゥの息子たちのもとに来たこと、そして大聖仙が約束したうえで王に学問を授けたことが述べられる。
1.2.158
गमनं काम्यके चापि व्यासे प्रतिगते ततः ।
अस्त्रहेतोर्विवासश्च पार्थस्यामिततेजसः ॥ १.२.१५८ ॥
ヴィヤーサが去ったのち、カーミヤカの森へ赴いたこと、そして無量の威光を持つパールタ（アルジュナ）が神器のために流浪したことが語られる。
1.2.159
महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह ।
दर्शनं लोकपालानामस्त्रप्राप्तिस्तथैव च ॥ १.२.१५९ ॥
狩人（キラータ）の姿のマハーデーヴァとの戦い、世界守護神たちの出現、そして同じく武器の獲得。
1.2.160
महेन्द्रलोकगमनमस्त्रार्थे च किरीटिनः ।
यत्र चिन्ता समुत्पन्ना धृतराष्ट्रस्य भूयसी ॥ १.२.१६० ॥
武器を求めて冠を戴くアルジュナがインドラの世界へ赴いたこと。そこで盲王ドリタラーシュトラの心に大きな不安が生じた。
1.2.161
दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम् ॥ १.२.१६१ ॥
心の清らかな大仙ブリハダシュヴァとの出会い、そして苦難に苦しむユディシュティラの嘆き。
1.2.162
नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् ।
दमयन्त्याः स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा ॥ १.२.१६२ ॥
ここにはまた、正しく哀れみを呼び起こすナラの物語があり、ダマヤンティーの堅忍とナラの行いが語られる。
1.2.163
तथाक्षहृदयप्राप्तिस्तस्मादेव महर्षितः ।
लोमशस्यागमस्तत्र स्वर्गात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ १.२.१६३ ॥
同じ大仙から賭博の秘術（アクシャフリダヤ）を得たこと、そしてそこへ天界からロマシャがパーンドゥの子らのもとに来たこと。
1.2.164
वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्वर्गे प्रवृत्तिराख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै ॥ १.२.१६४ ॥
森の流謫に赴いた偉大なパーンダヴァたちのことと、天界にいるアルジュナのことが、ロマシャによって語られたと伝えられる。
1.2.165
संदेशादर्जुनस्यात्र तीर्थाभिगमनक्रिया ।
तीर्थानां च फलप्राप्तिः पुण्यत्वं चापि कीर्तितम् ॥ १.२.१६५ ॥
アルジュナの伝言により、ここでは聖なる渡し場への巡礼の行い、その果報、そしてその神聖さが語られる。
1.2.166
पुलस्त्यतीर्थयात्रा च नारदेन महर्षिणा ।
तीर्थयात्रा च तत्रैव पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२.१६६ ॥
大仙ナーラダによるプラスティヤの聖渡し場への巡礼と、まさにそこで行われた高貴なパーンダヴァ兄弟の巡礼が語られる。
1.2.167
तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता ॥ १.२.१६७ ॥
同様に、ここではガヤの祭祀の威容も宣べられる。
1.2.168
आगस्त्यमपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिपमनमपत्यार्थमृषेस्तथा ॥ १.२.१६८ ॥
アガスティヤの物語も語られる。そこではヴァーターピが喰われ、子を得るためにローパームドラーが聖者に近づく。
1.2.169
ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥ १.२.१६९ ॥
少年期より梵行を守ったリシュヤシュリンガの行跡と、大いなる威光を持つジャマダグニの子ラーマの行跡が語られる。
1.2.170
कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः ॥ १.२.१७० ॥
カールタヴィーリヤとハイハヤ族の殺害が述べられ、プラバーサ聖渡し場ではパーンドゥの子らとヴリシュニ族の出会いが語られる。
1.2.171
सौकन्यमपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ।
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ ॥ १.२.१७१ ॥
ここにはサウカニャーの物語も、ブリグ族のチャヤナが、シャリヤーティの祭礼で、ソーマを飲む二人のナーサティヤ（アシュヴィン神）に供物の分け前を与えた話もある。
1.2.172
ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः ।
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञोऽत्रैवप्रकीर्तितं ॥ १.२.१७२ ॥
ここで彼らによって、かの聖仙（チャヤナ）は若さを取り戻された。ここではまた、マーンダートリ王の物語も語られている。
1.2.173
जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥ १.२.१७३ ॥
ここにはまた、ジャントゥの物語もある。王ソーマカは息子を望んで祭祀を行い、百人の息子を得た。
1.2.174
ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम् ।
इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम् ॥ १.२.१७४ ॥
次に、比類なき鷹と鳩の物語がある。インドラ、アグニ、ダルマは王シビを試した。
1.2.175
अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना ।
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत् ॥ १.२.१७५ ॥
ここにはまた、アシュターヴァクラの物語がある。ジャナカ王の祭祀で、バラモンの聖仙アシュターヴァクラと吟遊詩人バンディンとの論争が起きた。
1.2.176
नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च ।
पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना ॥ १.२.१७६ ॥
論理学者の第一人者でヴァルナの息子である、その偉大な魂との論争で、バンディンは敗れた。
1.2.177
विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः ।
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः।
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे ॥ १.२.१७७ ॥
大海を征服して、その仙人は父を得た。ヤヴァクリータの物語と、偉大な魂のライブヤの物語。ガンダマーダナへの旅とナーラーヤナの庵での滞在。
1.2.178
नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने ।
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम् ॥ १.२.१७८ ॥
ドラウパディーにガンダマーダナへ遣わされたビーマセーナは、道を行く途中、大腕のその人は風の子を見た。
1.2.179
कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम् ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत् ॥ १.२.१७९ ॥
バナナの林の中に立つ大力のハヌマーン。曼陀羅の花を求めて、その蓮の池を彼がかき乱した場所。
1.2.180
यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह ।
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा ॥ १.२.१८० ॥
そこで彼は羅刹たちと大戦をし、また大いなる勇力のヤクシャたちとも、マニマットを筆頭とする者たちと戦った。
1.2.181
जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात् ।
वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम् ॥ १.२.१८१ ॥
羅刹ジャターソーラがヴリコーダラ（ビーマ）に殺されたこと、そして王仙ヴリシャパルヴァンのもとへ赴いたことが語り継がれている。
1.2.182
आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च ।
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः ॥ १.२.१८२ ॥
彼らがアールシュティシェーナの庵へ赴き、そこに住んだこと。また、ここで偉大な魂のビーマに対するパーンチャーリー（ドラウパディー）の励ましも。
1.2.183
कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः ।
युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह ॥ १.२.१८३ ॥
カイラーサ山への登攀が語られ、そこで屈強なヤクシャたちとマニマットを筆頭とする極めて恐ろしい戦いがあったという。
1.2.184
समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च ।
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह ॥ १.२.१८४ ॥
そこでパーンダヴァたちはヴァイシュラヴァナ（クベーラ）と会い、またそこでアルジュナは兄弟たちと再会した。
1.2.185
अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना ।
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः ॥ १.२.१८५ ॥
師のために神々の武器を得たサヴィヤサーチン（アルジュナ）は、ヒラニヤプラの住人ニヴァータカヴァチャたちと戦った。
1.2.186
निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः ॥ १.२.१८६ ॥
冠を戴く者（アルジュナ）はそこで、ニヴァータカヴァチャ、神々の敵である恐ろしいダーナヴァ、パウローマ、カーラケーヤと戦った。
1.2.187
वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता ।
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ ॥ १.२.१८७ ॥
彼らの殺害もまた、その賢明な王によって告げられた。法の王の御前で、武器の披露が始まった。
1.2.188
पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा ।
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात् ॥ १.२.१८८ ॥
神仙ナーラダはパールタ（アルジュナ）を制止し、パーンダヴァたちは再びガンダマーダナから降りた。
1.2.189
भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा ।
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने ॥ १.२.१८९ ॥
ここでは、その深い森で、山のように広大な身体を持つ力強い蛇王にビーマが捕らえられたことも語られる。
1.2.190
अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः ।
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम् ॥ १.२.१९० ॥
ユディシュティラが問いに答えても彼を解放しなかった場所、そしてその偉大な者たちが再びカーミヤカへ行ったことも。
1.2.191
तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान् ।
वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम् ॥ १.२.१९१ ॥
そこに滞在していた人中の雄牛たるパーンダヴァたちに再び会うため、ヴァーサデーヴァが来たことも、ここで語られている。
1.2.192
मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः ।
पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा ॥ १.२.१९२ ॥
マールカンデーヤ・サマスヤーには全ての挿話が含まれ、そこで最高仙人がヴェーナの子プリトゥの物語を語った。
1.2.193
संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः ।
मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम् ॥ १.२.१९३ ॥
ここではサラスヴァティーと偉大な聖者タールクシヤの対話が語られ、その直後にマツヤの挿話が語られる。
1.2.194
मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते ।
ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ॥ १.२.१९४ ॥
マールカンデーヤ・サマスヤーとプラーナが語られ、インドラデュムナの挿話、そして同様にアーンギラサの挿話も記憶されている。
1.2.195
पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ।
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया ॥ १.२.१९५ ॥
貞淑な妻の物語、またアーンギラサの物語も想起される。ここではドラウパディーとサティヤバーマーの対話が語られる。
1.2.196
पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः ।
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः ॥ १.२.१९६ ॥
再びパーンダヴァたちはドヴァイタの森に来た。そこで牛飼い場への訪問があり、ガンダルヴァたちがスヨーダナを縛ったのである。
1.2.197
ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना ।
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात् ॥ १.२.१९७ ॥
その愚かな者が連れ去られようとしていたとき、冠者（アルジュナ）によって救い出された。またここで法王の鹿の夢の顕現もある。
1.2.198
काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते ।
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ॥ १.२.१९८ ॥
森の中で最も優れたカーミヤカの森への再訪が語られる。ここにはまた、ドローナの稲の升の物語も長く語られている。
1.2.199
दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात् ॥ १.२.१९९ ॥
ここではドゥルヴァーサスの挿話も語られ、ジャヤドラタが僧院の内からドラウパディーを奪ったことも語られる。
1.2.200
यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे ।
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः ॥ १.२.२०० ॥
風の速さのビーマが彼を追いかけた場所、そして大力のビーマが彼を五つの房のあるパンチャシカに変えた場所である。
1.2.201
रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ।
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि ॥ १.२.२०१ ॥
ここにはまた、非常に詳しいラーマーヤナの挿話があり、ラーマが武勇を示して戦いでラーヴァナを討ち取ったことが語られる。
1.2.202
सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् ॥ १.२.२०२ ॥
ここにはサーヴィトリーの挿話も語られており、またここではカルナがインドラから耳飾りとともに救われる場面がある。
1.2.203
यत्रास्य शक्तिं तुष्टोऽसावदादेकवधाय च ।
आरणेयमुपाख्यानं यत्र धर्मोऽन्वशात्सुतम् ॥ १.२.२०३ ॥
インドラが喜んで、ただ一度の殺戮のために彼に槍を授けた場所であり、ここにはまたアーラネーヤの挿話があり、ダルマが息子を教え諭した。
1.2.204
जग्मुर्लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम् ।
एतदारण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् ॥ १.२.२०४ ॥
パーンダヴァ兄弟が恩恵を得て西の方角へ向かった場所。この『森林の巻』（アーラニヤカ）は第三の巻と宣べられる。
1.2.205
अत्राध्यायशते द्वे तु संख्यया परिकीर्तिते ।
एकोनसप्ततिश्चैव तथाऽध्यायाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०५ ॥
ここには数において二百章が宣べられ、同じく六十九章も宣べられる。
1.2.206
एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट् शतानि च ।
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०६ ॥
この巻には一万一千六百六十四の詩節が宣べられる。
1.2.207
अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्व विस्तरम् ।
विराटनगरे गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् ॥ १.२.२०७ ॥
今からヴィラータの書を詳しく聞きなさい。ヴィラータの都に赴き、火葬場にある大きなシャミーの木のそばで……
1.2.208
दृष्ट्वा संनिदधुस्तत्र पाण्डवा ह्यायुधान्युत ।
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मना न्यवसंस्तु ते ॥ १.२.२०८ ॥
そこでパーンダヴァたちは武器を見て一箇所に置き、町に入って変装して暮らした。
1.2.209
पाञ्चालीं प्रार्थयानस्य कामोपहतचेतसः ।
दुष्टात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात् ॥ १.२.२०९ ॥
欲望に心を乱された邪悪なキーチャカがパーンチャーリーに求めた場所であり、ヴリコーダラによってキーチャカが殺された場所である。
1.2.210
पाण्डवान्वेषणार्थं च राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
चाराः प्रस्थापिताश्चात्र निपुणाः सर्वतोदिशं ॥ १.२.२१० ॥
パーンダヴァたちとドゥルヨーダナ王を探すため、ここから四方へ熟練の密偵が送り出された。
1.2.211
न च प्रवृत्तिस्तैर्लब्धा पाण्डवानां महात्मनाम् ।
गोग्रहश्च विराटस्य त्रिगर्तैः प्रथमं कृतः ॥ १.२.२११ ॥
しかし偉大なパーンダヴァたちについての消息は得られなかった。まずトリガルタ族がヴィラータの牛を奪った。
1.2.212
यत्रास्य युद्धं सुमहत्तैरासील्लोमहर्षणम् ।
ह्रियमाणश्च यत्रासौ भीमसेनेन मोक्षितः ॥ १.२.२१२ ॥
そこで彼と彼らとの間に、身の毛もよだつ大戦が起こり、そこで彼が連れ去られた時、ビーマセーナによって救い出された。
1.2.213
गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः ।
अनन्तरं च कुरुभिस्तस्य गोग्रहणं कृतम् ॥ १.२.२१३ ॥
そこでパーンダヴァたちはヴィラータの牛の財産を取り戻し、その後クル族が牛を奪った。
1.2.214
समस्ता यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि ।
प्रत्याहृतं गोधनं च विक्रमेण किरीटिना ॥ १.२.२१४ ॥
そこでプリター の子は戦いで全てのクル族を打ち負かし、武勇によって冠のキリーティンが牛の財産を取り戻した。
1.2.215
विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रमरिघातिनम् ॥ १.२.२१५ ॥
そこでヴィラータはウッタラーを、キリーティンの息子の妻として、スバッドラーの子でアビマニユに与えた。敵を討つ者である。
1.2.216
चतुर्थमेतद्विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् ।
अत्रापि परिसंख्याता अध्यायाः परमर्षिणा ॥ १.२.२१६ ॥
この第四の広大なヴィラータ篇が語られた。ここでも章は偉大な聖仙によって数えられている。
1.2.217
सप्तषष्टिरथो पूर्णाः श्लोकानामपि मे शृणु ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशदेव तु ॥ १.२.२१७ ॥
完全な章は六十七章である。私から詩節の数も聞きなさい。二千五十詩節である。
1.2.218
उक्तानि वेदविदुषा पर्वण्यस्मिन्महर्षिणा ।
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्वतः परम् ॥ १.२.२१८ ॥
ヴェーダに通じた偉大な聖仙がこの篇で語ったことを聞きなさい。第五はウディヨーガ篇と知るべきである。
1.2.219
उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनोऽर्जुनश्चैव वासुदेवमुपस्थितौ ॥ १.२.२१९ ॥
パーンダヴァ兵がウパプラーヴィヤに陣営を構えたとき、勝利を望むドゥリヨーダナとアルジュナはヴァースデーヴァのもとへ来た。
1.2.220
साहाय्यमस्मिन्समरे भवान्नौ कर्तुमर्हति ।
इत्युक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥ १.२.२२० ॥
「この戦いで、どうか我ら二人を助けていただきたい。」と言われたとき、大智のクリシュナは言った。
1.2.221
अयुध्यमानमात्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य किं वा ददाम्यहम् ॥ १.२.२२१ ॥
「私自身は戦わず、助言者となるか、軍の一アクシャウヒニーを与えよう。人中の牡牛たちよ、誰に何を与えようか。」
1.2.222
वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यभानं सचिवं वव्रे कृष्मं धनंजयः ॥ १.२.२२२ ॥
愚かで邪な心のドゥリヨーダナは軍勢を選び、ダナンジャヤ（アルジュナ）は戦わない助言者クリシュナを選んだ。
1.2.223
मद्रराजं व राजानमायान्तं पाण्डवान्प्रति ।
उपहारैर्वञ्चायत्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥ १.२.२२३ ॥
パーンダヴァのもとへ向かっていたマドラ王を、道中で贈り物によって欺いたスヨーダナは……
1.2.224
वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।
शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥ १.२.२२४ ॥
彼は恩恵を与える者に一つの恩恵を求めた。「私を助けてください。」シャリヤはそれを約束し、パーンダヴァを目指して出発した。
1.2.225
शान्तिपूर्वं चाकथयद्यत्रेन्द्रविजयं नृपः ।
पुरोहितप्रेषणं च पाण्डवैः कौरवान्प्रति ॥ १.२.२२५ ॥
そこで王は穏やかに、インドラの勝利と、パーンダヴァがクル族へ司祭を遣わしたことを語った。
1.2.226
वैचित्रवीर्यस्य वचः समादाय पुरोधसः ।
तथेन्द्रविजयं चापि यानं चैव पुरोधसः ॥ १.२.२२६ ॥
ヴィチトラヴィーリヤの息子（ドリタラーシュトラ）と司祭の言葉を受け入れ、同様にインドラの勝利と司祭の旅を語った。
1.2.227
संजयं प्रेषयामास शमार्थी पाण्डवान्प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ १.२.२२७ ॥
平和を望んだ威厳ある大王ドリタラーシュトラは、使者としてサンジャヤをパーンダヴァのもとへ遣わした。
1.2.228
श्रुत्वा च पाण्डवान्यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥ १.२.२२८ ॥
ヴァースデーヴァ（クリシュナ）を先頭とするパーンダヴァの話を聞き、ドリタラーシュトラは心配のあまり眠れなくなった。
1.2.229
विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयामास राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥ १.२.२२९ ॥
そこでヴィドゥラは、賢明な王ドリタラーシュトラに、多様で有益な言葉を聞かせた。
1.2.230
तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्ममनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥ १.२.२३० ॥
同様に、サナットスジャータによって至上の霊的教えが語られ、心に苦悩を抱き悲嘆に沈む王に聞かせられた。
1.2.231
प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र वा विभो ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्जुनस्य च ॥ १.२.२३१ ॥
おお、強大な方よ。夜明けに王の集会で、あるいはサンジャヤがヴァースデーヴァとアルジュナの一体性を語った所で。
1.2.232
यत्र कृष्णो दयापन्नः सन्धिमिच्छन्महामतिः ।
स्वयमागाच्छणं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२.२३२ ॥
大いなる知恵を持つクリシュナは慈悲に動かされ、和平を望み、和平を結ぶためにナーガサーフヴァヤと呼ばれる都市へ自ら赴いた。
1.2.233
प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
शमार्थे याचमानस्य पक्षयोरुभयोर्हितम् ॥ १.२.२३३ ॥
和平を請うたクリシュナをドゥルヨーダナ王が拒んだこと。それは両陣営の利益となるものであった。
1.2.234
दम्भोद्भवस्य चाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
वरान्वेषणमत्रैव मातलेश्च महात्मनः ॥ १.२.२३४ ॥
ここではダンボードバヴァの物語も語られ、偉大な魂マータリの恩寵探求も語られた。
1.2.235
महर्षेश्चापि चरितं कथितं गालवस्य वै ।
विदुलायाश्च पुत्रस्य प्रोक्तं चाप्यनुशासनम् ॥ १.२.२३५ ॥
偉大な聖仙ガーラヴァの行いも語られ、ヴィドゥラーの息子に与えられた教えも宣べられた。
1.2.236
कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् ।
योगेश्वरत्पं कृष्णेन यत्र राज्ञां प्रदर्शितम् ॥ १.२.२३६ ॥
カルナ、ドゥルヨーダナらの悪だくみを知ったクリシュナが、諸王に自らのヨーガの主の姿を示した所。
1.2.237
रथमारोप्य कृष्णेन यत्र कर्णोऽनुमन्त्रितः ।
उपायपूर्वं शौटीर्यात्प्रत्याख्यातश्च तेन सः ॥ १.२.२३७ ॥
クリシュナはカルナを戦車に乗せ、策略をもって助言したが、彼は傲慢さからそれを退けた。
1.2.238
आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिंदमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं सर्वमाख्यातवान्हरिः ॥ १.२.२३८ ॥
敵を征する者ハリ（クリシュナ）はハスティナープラから ウパプラーヴィヤに来て、パーンダヴァたちに起こったことすべてを語った。
1.2.239
ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा च यद्धितम् ।
साङ्ग्रामिकं ततः सर्वं सञ्जं चक्रुः परंतपाः ॥ १.२.२३९ ॥
パーンダヴァたちは彼の言葉を聞き、利益となることを協議したのち、戦いに関するすべてを準備した。
1.2.240
ततो युद्धाय निर्याता नराश्वरथदन्तिनः ।
नगराद्धास्तिनपुराद्वलसंख्यानमेवच ॥ १.२.२४० ॥
それから戦いのために人、馬、戦車、象がハスティナープラの都から出発し、軍勢の数も数えられた。
1.2.241
यत्र राज्ञा ह्युलूकस्य प्रेषणं पाम्डवान्प्रति ।
श्वोभाविनि महायुद्धे दौत्येन कृतवान्प्रभुः ॥ १.२.२४१ ॥
王は明日行われる大戦のために、ウールカを使者としてパーンダヴァたちのもとへ送った。
1.2.242
रथातिरथसंख्यानमम्बोपाख्यानमेव च ।
एतत्सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते ॥ १.२.२४२ ॥
戦車の勇士と大戦車の勇士の数え上げ、そしてアンバーの物語——これは『マハーバーラタ』の第五巻であり、多くの記述に富んでいる。
1.2.243
उद्योगपर्व निर्दिष्टं सन्धिविग्रहमिश्रितम् ।
अध्यायानां शतं प्रोक्तं षडशीतिर्महर्षिणा ॥ १.२.२४३ ॥
和と戦が混じった「努力の巻」と定められている。大聖仙はその章を百八十六と述べた。
1.2.244
श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
श्लोकाश्च नवतिः प्रोक्तास्तथैवाष्टौ महात्मना ॥ १.२.२४४ ॥
六千の詩節、同じ数の百、そして九十の詩節が語られ、大いなる心の持ち主はまた八つも語った。
1.2.245
व्यासेनोदारमतिना पर्वण्यस्मिंस्तपोधनाः ।
अतः परं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते ॥ १.२.२४५ ॥
苦行を財とする聖者たちよ、寛大な知性のヴィヤーサがこの巻で語った。その後は内容豊かな「ビーシュマの巻」と呼ばれる。
1.2.246
जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह ।
यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादमगमत्परम् ॥ १.२.२४६ ॥
ここでサンジャヤはジャンブーカンダの成立を語り、ここでユディシュティラの軍勢は深い絶望に陥った。
1.2.247
यत्र युद्धमभूद्धोरं दसाहानि सुदारुणम् ।
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः ॥ १.२.२४७ ॥
ここで十日間、恐ろしく極めて凄惨な戦いが起こった。ここでパールタの憂いがあり、ここに大智のヴァスデーヴァがいた。
1.2.248
मोहजं नाशयामास हेतुभिर्मोक्षदर्शिभिः ।
समीक्ष्यादोक्षजः क्षिप्रं युधिष्ठिरहिते रतः ॥ १.२.२४८ ॥
迷いから生じた憂いを、解脱を示す理によって取り除いた。ユディシュティラの利益に専念するアドークシャジャ（クリシュナ）は、熟慮の末すみやかにそれを行った。
1.2.249
रथादाप्लुत्य वेगेन स्वयं कृष्ण उदारधीः ।
प्रतोदपाणिराधावद्भीष्मं हन्तुं व्यपेतभीः ॥ १.२.२४९ ॥
高潔な心のクリシュナは自ら戦車から素早く飛び降り、鞭を手にして、恐れることなくビーシュマを討とうと駆けた。
1.2.250
वाक्यप्रतोदाभिहतो यत्र कृष्णेन पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा समरे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२.२५० ॥
クリシュナの言葉の鞭に打たれて、ガーンディーヴァの弓を持つパーンダヴァ、戦場で武器を持つ者の中で最も優れた者が（前進した）。
1.2.251
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः ।
विनिघ्नन्निशितैर्बाणै रथाद्भीष्ममपातयत् ॥ १.२.२५१ ॥
そこで、プリターの子アルジュナ、偉大な弓の名手は、シカンディンを前に立て、鋭い矢で打ってビーシュマを戦車から落とした。
1.2.252
शरतल्पगतश्चैव भीष्मो यत्र बभूव ह ।
षष्ठमेतत्समाख्यातं भारते पर्व विस्तृतम् ॥ १.२.२५२ ॥
ビーシュマが矢の寝台に横たわったのはここである。これが『マハーバーラタ』の第六の広大な巻と宣言されている。
1.2.253
अध्यायानां शतं प्रोक्तं तथा सप्तदशापरे ।
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च ॥ १.२.२५३ ॥
ここには百十七の章があると説かれ、数は五千八百の詩節である。
1.2.254
श्लोकाश्च चतुराशीतिरस्मिन्पर्वणि कीर्तिताः ।
व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि ॥ १.२.२५४ ॥
この巻では八十四の詩節が語られている。ヴェーダに通じたヴィヤーサが『ビーシュマ巻』においてそれらを数えた。
1.2.255
द्रोणपर्व ततश्चित्रं बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सैनापत्येऽभिषिक्तोऽथ यत्राचार्यः प्रतापवान् ॥ १.२.२५५ ॥
次に、驚くべき多くの出来事に満ちたドローナ巻が語られる。そこで威光ある師は軍の総司令官として灌頂された。
1.2.256
दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।
ग्रहणं धर्मराजस्य पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.२५६ ॥
ドゥルヨーダナを喜ばせるため、大いなる武器に通じた師は、パーンドゥの賢き子ダルマ王を捕らえると誓った。
1.2.257
यत्र संशप्तकाः पार्थमपनिन्यू रणाजिरात् ।
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ॥ १.२.२५७ ॥
サンシャプタカたちがパールタを戦場から遠ざけた所。そこでは、インドラに等しい大王バガダッタが戦った。
1.2.258
सुप्रतीकेन नागेन स हि शान्तः किरीटिना ।
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुरेकं महारथाः ॥ १.२.२५८ ॥
象スプラティーカは冠を戴く者（アルジュナ）によって鎮められた。そこで多くの大戦車兵が、ただ一人のアビマニユを殺した。
1.2.259
जयद्रथमुखा बालं शूरमप्राप्तयौवनम् ।
हतेऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ॥ १.२.२५९ ॥
ジャヤドラタを筆頭とする者たちは、まだ成年に達していない少年の英雄アビマニユを殺した。アビマニユが殺されると、激怒したパールタ（アルジュナ）は戦いで復讐した。
1.2.260
अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
यत्र भीमो महाबाहुः सात्यकिश्च महारथः ॥ १.२.२६० ॥
七つのアクシャウヒニー軍を殺した後、ジャヤドラタ王自身も殺された。そこには大腕のビーマと大戦車兵サーティヤキがいた。
1.2.261
अन्वेषणार्थं पार्थस्य युधिष्ठिरनृपाज्ञया ।
प्रविष्टौ भारतीं सेनामप्रधृष्यां सुरैरपि ॥ १.२.२६१ ॥
ユディシュティラ王の命により、二人はパールタ（アルジュナ）を捜すため、神々でさえ打ち破れぬバーラタの軍勢に入っていった。
1.2.262
संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषमाहवे ।
संशप्तकानां वीराणां कोट्यो नव महात्मनाम् ॥ १.२.२६२ ॥
戦いで生き残っていたサンシャプタカも残らず滅ぼされた。偉大な魂のサンシャプタカの勇者は九コーティであった。
1.2.263
किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः ॥ १.२.२६३ ॥
冠を戴く者（アルジュナ）は進み出て、ドリタラーシュトラの息子たちと石を操る戦士たちをヤマの館へ送った。
1.2.264
नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः ।
अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान् ॥ १.२.२६४ ॥
戦場にはナーラーヤナの人々と牧人たち、様々な技を持つ戦士たち。アランブシャ、シュルターユス、そして勇猛なジャラサンダ。
1.2.265
सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ।
घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥ १.२.२६५ ॥
ドローナ編において、ソーマダッタの子（ブーリシュラヴァス）、ヴィラータ、大戦車兵ドルパダ、ガトートカチャらその他の者たちが殺された。
1.2.266
अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः ॥ १.२.२६६ ॥
ドローナが戦で倒れると、アシュヴァッターマンもまた怒り、ここで恐ろしいナーラーヤナの武器を現した。
1.2.267
आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।
व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः ॥ १.२.२६७ ॥
ここではアーグネーヤ（火の武器）が語られ、ルドラの至高の威光、ヴィヤーサの来訪、そしてクリシュナとパールタ（アルジュナ）の栄光が語られる。
1.2.268
सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम् ।
यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ॥ १.२.२६८ ॥
これは『バーラタ』の偉大な第七篇と宣言される。ここで大地の守護者たちの多くが死を迎えた。
1.2.269
द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ।
अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः ॥ १.२.२६९ ॥
ドローナ篇に名を挙げられた、人中の牡牛たる勇士たち。ここには百七十章が語られる。
1.2.270
अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ।
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.२७० ॥
ここでは真理を見る聖者によって八千九百九頌と数えられている。
1.2.271
पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ।
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् ॥ १.२.२७१ ॥
パラーシャラの子の聖仙（ヴィヤーサ）は熟慮の末、ドローナ篇を説いた。この後、最も驚くべきカルナ篇が語られる。
1.2.272
सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः ।
आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम् ॥ १.२.२७२ ॥
ここでは賢明なマドラ王（シャリヤ）が御者に任命されたことと、トリプラ（三城の魔）の滅亡の物語、すなわちパウラマの挿話が語られる。
1.2.273
प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः ।
हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम् ॥ १.२.२७३ ॥
ここには行軍中のカルナとシャリヤの厳しい対話があり、そこには非難に満ちた白鳥と烏の物語もある。
1.2.274
वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना ।
दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा ॥ १.२.२७४ ॥
ここでは、偉大な心のアシュヴァッターマンによるパーンディヤの殺害、続いてダンダセーナとダンダの殺害も語られる。
1.2.275
द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः ।
संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ १.२.२७५ ॥
一騎打ちにおいて、カルナがダルマ王ユディシュティラを戦場で危険に陥れ、すべての弓使いが見守っていた。
1.2.276
अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः ।
यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि ॥ १.२.२७६ ॥
ここではユディシュティラとキリーティン（アルジュナ）の間に互いの怒りが生じ、マーダヴァ（クリシュナ）がアルジュナに和解の言葉を語った。
1.2.277
प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च ।
भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे ॥ १.२.२७७ ॥
そこでは、誓いを果たすためにヴリコーダラ（ビーマ）が戦場でドゥッシャーサナの胸を裂き、その血を飲んだ。
1.2.278
द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः ।
अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः ॥ १.२.२७८ ॥
一騎打ちにおいて、大戦車兵カルナがパールタ（アルジュナ）に討たれた場所であり、バーラタの学者たちはこれを第八巻と定めている。
1.2.279
एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि ।
चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च ॥ १.२.२७९ ॥
カルナ篇には七十一章があると説かれ、四千九百の詩節がある。
1.2.280
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ।
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् ॥ १.२.२८० ॥
この篇には六十四の詩節が語られる。その後、多様な意味をもつシャリヤ篇が語られる。
1.2.281
हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत् ।
यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च ॥ १.२.२८१ ॥
英雄たちが倒れると、マドラ国の王が軍の指揮者となった。ここにはクマーラの物語と灌頂の儀式がある。
1.2.282
वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः ।
विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते ॥ १.२.२८२ ॥
ここでは出来事と戦いが部分ごとに語られ、シャリヤ篇ではクル族の主だった者たちの滅亡が語られる。
1.2.283
शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः ।
शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे ॥ १.२.२८३ ॥
ここではまた、偉大な心の法王によるシャリヤの死と、サハデーヴァによる戦場でのシャクニの殺害が語られる。
1.2.284
सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः ।
ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः ॥ १.२.२८४ ॥
軍のほとんどが倒れ、わずかしか残らなくなったとき、スヨーダナは湖に入り、水を止めてそこにとどまった。
1.2.285
प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः ।
क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२.२८५ ॥
そこでは、猟師たちの嘲りの言葉によって語られた、ビーマと賢明な法王ユディシュティラに関する話も述べられている。
1.2.286
ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह ॥ १.२.२८६ ॥
湖から立ち上がった極めて怒り狂ったドリタラーシュトラの息子が、ビーマと棍棒で戦った場所である。
1.2.287
समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम् ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता ॥ १.२.२८७ ॥
戦いの集いにおいてラーマ（バラ・ラーマ）の到来が想起され、サラスヴァティー川と聖なる渡し場の清浄さが宣言されている。
1.2.288
गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम् ।
दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे ॥ १.२.२८८ ॥
ここではまた、ドゥルヨーダナ王がビーマと戦場で繰り広げた激烈な棍棒の戦いが語られている。
1.2.289
ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया ।
नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत् ॥ १.२.२८९ ॥
戦いにおいて、ビーマの疾風のような棍棒によって両腿が無理やり折られた。この第九の巻は示され、驚異的で意味深いものである。
1.2.290
एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः ।
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते ॥ १.२.२९० ॥
この巻には五十九章が宣言され、多くの物語が数えられている。ここでは詩節の数が語られる。
1.2.291
त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा ।
मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता ॥ १.२.२९१ ॥
賢者によって編まれた三千二百二十の詩節。クル族の栄光を担うもの。
1.2.292
अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् ।
भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम् ॥ १.२.२९२ ॥
今、恐ろしいサウプティカ篇を語ろう。そこには腿を砕かれ、怒りの収まらぬ王ドゥルヨーダナがいる。
1.2.293
अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम् ॥ १.२.२९३ ॥
パーンダヴァたちが去った後、あの三人の戦車兵——クリタヴァルマン、クリパ、ドローナの息子——が夕暮れに血に濡れた場所へ来た。
1.2.294
समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि ।
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः ॥ १.२.२९४ ॥
集まった彼らは、戦場の前線で地に倒れている彼を見た。そこで、怒りに固いドローナの息子、偉大な戦車兵が誓いを立てた。
1.2.295
अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं ॥ १.२.२९५ ॥
ドリシュタデュムナを先頭とするパーンチャーラたちすべてと、大臣とともにいるパーンダヴァたちを殺すまで、私はこの鎧を脱がない。
1.2.296
यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः ।
सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम् ॥ १.२.२९६ ॥
王にそう告げて立ち去ったあの三人の戦車兵は、日没の頃に大きな森へ着いた。
1.2.297
न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः ।
ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान् ॥ १.२.२९७ ॥
そして彼らが滞在していた大きなバニヤンの木の下で、夜に彼らはフクロウに殺された多くのカラスを見た。
1.2.298
द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे ॥ १.२.२९८ ॥
怒りに満ちたドローナの息子は、父の死を思い出し、眠っているパーンチャーラたちを殺そうと決意した。
1.2.299
गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम् ।
घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम् ॥ १.२.२९९ ॥
陣営の門に行くと、そこで彼は恐ろしい姿の、見るのも難しい羅刹を見た。それは天を覆って立っていた。
1.2.300
तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ।
द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः ॥ १.२.३०० ॥
彼によって武器が妨げられるのを見て、ドローナの息子は直ちに、歪んだ目のルドラ、ヴィルーパークシャを祀った。
1.2.301
प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ १.२.३०१ ॥
夜、眠り無防備なドリシュタデュムナを先頭とするパーンチャーラたちを、その従者とともに、そしてドラウパディーのすべての息子たちを。
1.2.302
कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान् ।
यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात् ॥ १.२.३०२ ॥
クリタヴァルマンとクリパとともに、彼は彼らを殺した。そしてそこで、クリシュナの力に頼ったおかげで、五人のパールタ(パーンダヴァ)は助かった。
1.2.303
सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः ॥ १.२.३०३ ॥
偉大な弓手サーティヤキと残りの者たちは死を迎えた。そこで眠っていたパーンチャーラたちはドローナの息子に殺された。
1.2.304
धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः ।
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता ॥ १.२.३०४ ॥
ドリシュタデュムナの御者がこれをパーンダヴァたちに報告した。息子たちへの悲しみに苦しみ、父と兄弟の殺害に打ちひしがれたドラウパディーは、
1.2.305
कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत् ।
द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.२.३०५ ॥
ドラウパディーが死に至る断食の誓いを立て夫たちのそばに座ったその地で、ドラウパディーの言葉によって、恐ろしい武勇のビーマは、
1.2.306
प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान् ।
अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम् ॥ १.२.३०६ ॥
彼女の愛するものを成そうと望み、勇猛なビーマは棍棒を取り、激怒して師の子バーラドヴァージャの子を追いかけた。
1.2.307
भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः ।
अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत् ॥ १.२.३०७ ॥
そこで、ビーマセーナへの恐れから、運命に促されたドローナの息子は怒りに任せ、「パーンダヴァたちがいなくなれ」と言って武器を放った。
1.2.308
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः ।
यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः ॥ १.२.३०८ ॥
「そうしてはならぬ」と言って、クリシュナは彼の言葉をなだめた。そこでパールグナ（アルジュナ）は、武器をもってその武器を鎮めた。
1.2.309
द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा ।
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः ॥ १.२.३०९ ॥
ドローナの息子の裏切りの意図を見て、ドラウニやドヴァイパーヤナらが互いに与えた呪いも。
1.2.310
मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात् ।
पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः ॥ १.२.३१० ॥
ドローナの息子である大戦士から宝珠を取り、勝利に誇る パーンダヴァたちは喜んでドラウパディーに与えた。
1.2.311
एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम् ।
अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना ॥ १.२.३११ ॥
これは第十篇、ソーサプティカ（夜襲）と呼ばれ、偉大な魂によって編まれた十八章から成る。
1.2.312
श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १.२.३१२ ॥
ここでは、梵を説く聖者によって数えて八百と七十の詩節が語られている。
1.2.313
सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्युत्तमतेजसी ।
अत ऊर्ध्वमिदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् ॥ १.२.३१३ ॥
ソーサプティカとイーシーカに関わる篇の後、最も輝かしき者たちはこれ以降を、慈悲から生じた「女性篇」と呼ぶ。
1.2.314
पुत्रशोकाभिसंतप्तः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
कृष्णोपनीतां यत्रासावायसीं प्रतिमां दृढां ॥ १.२.३१४ ॥
息子への悲嘆に苦しむ、智慧の眼を持つ人主（ドリタラーシュトラ）は、クリシュナが持ち来たった堅固な鉄像のもとにいた。
1.2.315
भीमसेनद्रोहबुद्धिर्धृतराष्ट्रो बभञ्जह ।
तथा शोकाभितप्तस्य धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.२.३१५ ॥
ビーマセーナに対する裏切りの心を抱いたドリタラーシュトラがそれを壊した。同様に、悲しみに苦しむ賢明なドリタラーシュトラも。
1.2.316
संसारदहनं बुद्ध्या हेतुभिर्मोक्षदर्शनैः ।
विदुरेण च यत्रास्य राज्ञ आश्वासनं कृतम् ॥ १.२.३१६ ॥
そこでヴィドゥラは、知恵と道理、そして解脱の教えによって、輪廻の燃焼を説き明かし、その王を慰めた。
1.2.317
धृतराष्ट्रस्य चात्रैव कौरवायोधनं तथा ।
सान्तःपुरस्य गमनं शोकार्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १.२.३१७ ॥
ここではまた、ドリタラーシュトラが後宮とともにカウラヴァの戦場へ赴いたこと、悲しみに苦しむ者の旅が語られる。
1.2.318
विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः ।
क्रोधावेशः प्रमोहश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः ॥ १.२.३१८ ॥
ここでは英雄の妻たちの最も哀れな嘆きが記され、またガーンダーリーとドリタラーシュトラの怒りの発作と混乱も語られる。
1.2.319
यत्र तान्क्षत्रियाः शूरान्सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
पुत्रान्भ्रातृन्पितॄंश्चैव ददृशुर्निहतान्रणे ॥ १.२.३१९ ॥
そこでは、戦いで退くことのなかった勇猛なクシャトリヤたちが、戦場に倒れた息子、兄弟、父を目にした。
1.2.320
पुत्रपौत्रवधार्तायास्तथात्रैव प्रकीर्तिता ।
गान्धार्याश्चापि कृष्णेन क्रोधोपशमनक्रिया ॥ १.२.३२० ॥
ここではまた、息子と孫の殺害に苦しむガーンダーリーと、クリシュナがその怒りを鎮めた行いも語られる。
1.2.321
यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः ।
राज्ञांतानि शरीराणि दाहयामास शास्त्रतः ॥ १.२.३२१ ॥
そこで、大いなる智慧をもち、諸法の保持者の中で最も優れた王は、聖典に従って諸王の遺体を荼毘に付させた。
1.2.322
तोयकर्मणि चारब्धे राज्ञामुदकदानिके ।
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः ॥ १.२.३२२ ॥
諸王のための灌水の儀式が始まったとき、プリター（クンティー）が密かに生んだカルナの物語もまた語られた。
1.2.323
सुतस्यैतदिह प्रोक्तं व्यासेन परमर्षिणा ।
एतदेकादशं पर्व शोकवैक्लव्यकारणम् ॥ १.२.३२३ ॥
ここで、偉大な聖仙ヴィヤーサがスータに、これを語った。これは悲しみと動揺の原因となる第十一の巻である。
1.2.324
प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम् ।
सप्तविंशतिरध्यायाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३२४ ॥
善き人々の心に動揺と涙をもたらすために編まれたもので、この巻には二十七の章が述べられている。
1.2.325
श्लोकसप्तशती चापि पञ्चसप्ततिसंयुता ।
संख्यया भारताख्यानमुक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३२५ ॥
賢いヴィヤーサは、バーラタの物語を七百七十五の詩節の数で語った。
1.2.326
अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् ।
यत्र निर्वेदमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३२६ ॥
その後に、智慧を増す第十二の巻、シャーンティ（寂静）の巻がある。そこで法王ユディシュティラは厭離に陥る。
1.2.327
घातयित्वा पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्संबन्धिमातुलान् ।
शान्तिपर्वणि धर्माश्च व्याख्याताःशारतल्पिकाः ॥ १.२.३२७ ॥
父、兄弟、息子、親族、母方の叔父たちを殺させた後、『寂静編』で諸法が説かれ、矢の床に横たわった者の教えも語られた。
1.2.328
राजभिर्वेदितव्यास्ते सम्यग्ज्ञानबुभुत्सुभिः ।
आपद्धर्माश्च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शिनः ॥ १.२.३२८ ॥
真の知を求める王たちはこれを学ぶべきである。そこにはまた、時の原因を示す非常時の法もある。
1.2.329
यान्बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक्सर्वज्ञत्वमवाप्नुयात् ।
मोक्षधर्माश्च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः ॥ १.२.३२९ ॥
それらを知ることで人は完全な全知を得ることができる。多様で非常に広範な解脱の教えも語られた。
1.2.330
द्वादशं पर्व निर्दिष्टमेतत्प्राज्ञजनप्रियम् ।
अत्र पर्वणि विज्ञेयमध्यायानां शतत्रयम् ॥ १.२.३३० ॥
これは第十二編と定められ、賢者に愛される。この編には三百章があると知るべきである。
1.2.331
विंशच्चैव तथाध्याया नव चैव तपोधाः ।
चतुर्दशसहस्राणि तथा सप्तशतानि च ॥ १.२.३३१ ॥
二十九の章、苦行に富む方々よ。また一万四千七百（詩節）もある。
1.2.332
सप्तश्लोकास्तथैवात्र पञ्चविंशतिसंख्यया ।
अत ऊर्ध्वं च विज्ञेयमनुशासनमुत्तमम् ॥ १.२.३३२ ॥
ここにはまた七つの詩節と二十五という数がある。これの後は、最上の『教誡編』を知るべきである。
1.2.333
यत्र प्रकृतिमापन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् ।
भीष्माद्भागीरथीपुत्रात्कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३३३ ॥
クル王ユディシュティラは、ガンガーの子ビーシュマから法の確定を聞き、心の平安を得た。
1.2.334
व्यवहारोऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयः प्रकीर्तितः ।
विविधानां च दानानां फलयोगाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३३४ ॥
ここでは法と富に関する行いが余すところなく説かれ、様々な布施とその果報の関係が述べられている。
1.2.335
तथा पात्रविशेषाश्च दानानां च परो विधिः ।
आचारविधियोगश्च सत्यस्य च परा गतिः ॥ १.२.३३५ ॥
同様に、受施者にふさわしい特別な資質、布施の最高の規則、行いと規範の結合、そして真実の最高の帰結も説かれている。
1.2.336
महाभाग्यं गवां चैव ब्राह्मणानां तथैव च ।
रहस्यं चैव धर्माणां देशकालोपसंहितम् ॥ १.२.३३६ ॥
牛と婆羅門の大いなる功徳、そして場所と時に結びついた法の秘密。
1.2.337
एतत्सुबहुवृत्तान्तमुत्तमं चानुशासनम् ।
भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता ॥ १.२.३३७ ॥
これは多くの物語に富む至上の教えであり、ビーシュマが天界に至ったことも、ここで説かれている。
1.2.338
एतत्त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् ।
अध्यायानां शतं त्वत्र षट्चत्वारिंशदेव तु ॥ १.२.३३८ ॥
これは法を確定させる第十三の巻であり、百四十六の章がある。
1.2.339
श्लोकानां तु सहस्राणि प्रोक्तान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
ततोऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ॥ १.२.३३९ ॥
詩節の数は八千と言われる。次に第十四の巻、アシュヴァメーディカ（馬祠）と呼ばれるものが語られる。
1.2.340
तत्संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानमनुत्तमम् ।
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर्जन्म चोक्तं परीक्षितः ॥ १.२.३४० ॥
そこには比類なき物語、サンヴァルタとマルッタの話があり、黄金の宝庫の獲得とパリークシットの誕生も語られる。
1.2.341
दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात्संजीवनं पुनः ।
चर्यायां हयमुत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ॥ १.२.३४१ ॥
以前、武器の火に焼かれた者がクリシュナによって再び生き返らされたことと、パーンダヴァに従わせて放たれた馬が語られる。
1.2.342
तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैरमर्षणैः ।
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण स्वपुत्रेण धनंजयः ॥ १.२.३४२ ॥
あちこちで、怒りを抑えきれない王子たちとの戦いが起こった。ダナンジャヤはチトラーンガダーの息子や自分の息子と戦った。
1.2.343
सङ्ग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र जग्मिवान् ।
सुदर्शनं तथाऽऽख्यानं वैष्णवं धर्ममेव च।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानमेव च ॥ १.२.३४३ ॥
バブルヴァーハナとの戦いで彼は危機に陥った。ここではスダルシャナの物語、ヴァイシュナヴァの法、そして大馬祠におけるナクラの物語も語られる。
1.2.344
इत्याश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तमेतन्महाद्भुतम् ।
अध्यायानां शतं चैव त्रयोऽध्यायाश्च कीर्तिताः ॥ १.२.३४४ ॥
こうして、この極めて不思議なアシュヴァメーディカ（馬祠）の巻が語られた。百三の章が唱えられた。
1.2.345
त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३४५ ॥
真理を見た賢者たちは三千の詩節と、同じだけの百の詩節、そして二十の詩節を数えた。
1.2.346
ततस्त्वाश्रमवासाख्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् ।
यत्र राज्यं समुत्सृज्य गान्धार्या सहितो नृपः ॥ १.२.३४६ ॥
次に、第十五編『隠棲の書』と呼ばれるものが語られる。そこでは王が王国を捨て、ガーンダーリーとともに去った。
1.2.347
धृतराष्ट्रोश्रमपदं विदुरश्च जगाम ह ।
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्यनुययौ तदा ॥ १.२.३४७ ॥
ドリタラーシュトラは庵へ向かい、ヴィドゥラも去った。二人が出立するのを見て、貞淑なプリターの（クンティー）もその時、彼らの後に従った。
1.2.348
पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता ।
यत्र राजा हतान्पुत्रान्पौत्रानन्यांश्च पार्थिवान् ॥ १.२.३४८ ॥
息子たちの王国を捨て、年長者への奉仕に専念し、そこで王は殺された息子たちや孫、ほかの王たちを思った。
1.2.349
लाकान्तरगतान्वीरानपश्यत्पुनरागतान् ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यमनुत्तमम् ॥ १.२.३४९ ॥
聖仙の恩寵とクリシュナの恩顧により、他界へ去った英雄たちが再び戻るのを見て、比類なき驚異を目の当たりにした。
1.2.350
त्यक्त्वा शोकं सदारश्च सिद्धिं परमिकां गतः ।
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥ १.२.३५० ॥
悲しみを捨て、妻たちとともに最高の成就に至った。そこでヴィドゥラはダルマに帰依し、善き行き先に至った。
1.2.351
संजयश्च सहामात्यो विद्वान्गावल्गणिर्वशी ।
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३५१ ॥
学識ある自制の人、ガーヴァルガナの子サンジャヤは、大臣たちと共に、法王ユディシュティラのいるところでナーラダを見た。
1.2.352
नारदाच्चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत् ।
एतदाश्रमवासाख्यं पर्वोक्तं महदद्भुतम् ॥ १.२.३५२ ॥
彼はナーラダからヴリシュニ族の大殺戮を聞いた。この巻は「庵居」と呼ばれ、極めて驚くべきものとされる。
1.2.353
द्विचत्वारिंशदध्यायाः पर्वैतदभिसङ्ख्यया ।
सहस्रमेकं श्लोकानां पञ्चश्लोकशतानि च ॥ १.२.३५३ ॥
この巻は四十二章から成り、韻文は千五百節である。
1.2.354
षडेव च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ।
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् ॥ १.२.३५४ ॥
真理を見る者は同様に六節を数えた。さて、これより後の恐ろしいマウサラ巻を聞け。
1.2.355
यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शहता युधि ।
ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः ॥ १.२.३५५ ॥
そこで、人中の虎たちは、戦いで武器の接触に打たれ、梵の杖に砕かれ、塩水の海辺で（倒れた）。
1.2.356
आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः ।
एरकारूपिभिर्वज्रैर्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ १.२.३५६ ॥
飲み場で酒にふけり、運命に駆り立てられ、葦の形の雷で互いを打ち殺した。
1.2.357
यत्र सर्वक्षयं कृत्वा तावुभौ रामकेशवौ ।
नातिचक्रामतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं महत् ॥ १.२.३५७ ॥
そこで全てを滅ぼした後も、あの二人、ラーマとケーシャヴァは、来たりし全てを奪う大いなる時を越えることはなかった。
1.2.358
यत्रार्जुनो द्वारवतीमेत्य वृष्णिविनाकृताम् ।
दृष्ट्वा विपादमगमत्परां चार्तिं नरर्षभः ॥ १.२.३५८ ॥
そこで人中の牡牛アルジュナはドヴァーラヴァティーに至り、ヴリシュニ族を失ったその都を見て、深い悲嘆と大きな苦悩に沈んだ。
1.2.359
स संस्कृत्य नरश्रेष्ठं मातुलं शौरिमात्मनः ।
ददर्श यदुवीराणामापाने वैशसं महत् ॥ १.२.३५९ ॥
人中の最勝者である自分の伯父シャウリ（クリシュナ）の葬儀を終えた後、彼は酒宴の場で起きたヤーダヴァの英雄たちの大虐殺を目にした。
1.2.360
शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः ।
संस्कारं लम्भयामास वृष्णीनां च प्रधानतः ॥ १.२.३६० ॥
彼はヴァースデーヴァと偉大な魂のラーマの遺体、そして主にヴリシュニ族の遺体の葬儀を執り行わせた。
1.2.361
सवृद्धबालमादाय द्वारवत्यास्ततो जनम् ।
ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम् ॥ १.२.३६१ ॥
その後、老人と子供を含むドヴァーラヴァティーの民を連れて、苦しい災難の中でガーンディーヴァ弓の敗北を見た。
1.2.362
सर्वेषां चैव दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ।
नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानामनित्यताम् ॥ १.२.३६२ ॥
彼はすべての神的武器の御加護の喪失、ヴリシュニ族の妻たちの滅亡、そして彼らの力の無常を見た。
1.2.363
दृष्ट्वा निर्वेदमापन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः ।
धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयत् ॥ १.२.३६३ ॥
これを見て、厭離の心に陥り、ヴィヤーサの言葉に促され、法王のもとへ行き、遊行者の道（サンニャーサ）を選んだ。
1.2.364
इत्येतन्मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् ।
अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम् ॥ १.२.३६४ ॥
こうして第十六巻、モウサラ篇が説き明かされた。八章・三百詩節から成るとされる。
1.2.365
श्लोकानां विंशतिश्चव संख्याता तत्त्वदर्शिना ।
महाप्रस्थानिकं तस्मादूर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् ॥ १.२.३६५ ॥
真理を見た人は詩節を二十と数えた。その後に第十七巻、大いなる旅立ち篇が記憶される。
1.2.366
यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
द्रौपद्या सहिता देव्या महाप्रस्थानमास्थिताः ॥ १.२.३६६ ॥
人中の牡牛たるパーンダヴァの五王子が王国を捨て、女王ドラウパディーとともに大いなる旅立ちに出発した所。
1.2.367
यत्र तेऽग्निं ददृशिरे लौहित्यं प्राप्य सागरम् ।
यत्राग्निना चोदितश्च पार्थस्तस्मै महात्मने ॥ १.२.३६७ ॥
そこで彼らはラウヒティヤの海に至り、アグニを見た。またそこで、アグニに促されたパールタ（アルジュナ）は、かの大いなる魂の者に……
1.2.368
ददौ संपूज्य तद्दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
यत्र भ्रातृन्निपतितान्द्रौपदीं च युधिष्ठिरः ॥ १.२.३६८ ॥
敬意を表して、そのディヴィヤ（神聖）で最上の弓ガーンディーヴァを授けた。兄弟たちとドラウパディーが倒れた所で、ユディシュティラは……
1.2.369
दृष्ट्वा हित्वा जगामैव सर्वाननवलोकयन् ।
एतत्सप्तदशं पर्व महाप्रस्थानिकं स्मृतम् ॥ १.२.३६९ ॥
彼らすべてを見て、すべてを捨てて、振り返ることなく彼は去っていった。この第十七の巻は大出立篇（Mahāprasthānika Parva）として記憶されている。
1.2.370
यत्राध्यायास्त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतत्रयम् ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३७० ॥
ここには三つの章が説かれ、三百二十の詩節が数えられている、と真理を見る者は述べた。
1.2.371
स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत्तदमानुषम् ।
प्राप्तं दैवरथं स्वर्गान्नेष्टवान्यत्र धर्मराट् ॥ १.२.३७१ ॥
次に知るべきは天界篇であり、それは神聖で超人的である。そこで法王は天から来た神々の戦車を得たが、それを望まなかった。
1.2.372
आरोदुं सुमहाप्राज्ञ आनृशंस्याच्छुना विना ।
तामस्याविचलां ज्ञात्वा स्थितिं धर्मे महात्मनः ॥ १.२.३७२ ॥
その大賢者は慈悲のゆえに、犬なしでは昇ろうとしなかった。その偉大な魂の法における揺るぎない確固たる在り方を知って（それは起こった）。
1.2.373
श्वरूपं यत्र तत्त्यक्त्वा धर्मेणासौ समन्वितः ।
स्वर्गं प्राप्तःसच तथा यातनाविपुला भृशम् ॥ १.२.३७३ ॥
そこで彼は犬の姿を捨て、法を備えて天界を得た。そしてまた、彼には広大で非常に激しい苦痛もあった。
1.2.374
देवदूतेन नरकं यत्र व्याजेन दर्शितम् ।
शुश्राव यत्र धर्मात्मा भ्रातॄणां करुणागिरः ॥ १.२.३७४ ॥
そこで神々の使者は口実を設けて彼に地獄を見せた。そして法の魂をもつその人は、兄弟たちの哀れな叫びを聞いたのである。
1.2.375
निदेशे वर्तमानानां देशे तत्रैव वर्तताम् ।
अनुदर्शितश्च धर्मेण देवराज्ञा च पाण्डवः ॥ १.२.३७५ ॥
命令下にある者たちと同じその場所に留まっていた時、パーンドゥの子は法神と神々の王インドラによって示された。
1.2.376
आप्लुत्याकाशगङ्गायां देहं त्यक्त्वा स मानुषम् ।
स्वधर्मनिर्जितं स्थानं स्वर्गे प्राप्य स धर्मराट् ॥ १.२.३७६ ॥
天のガンジス川で沐浴し、人間の身体を捨てて、自らのダルマによって勝ち得た場所を天界で得た、そのダルマ王は。
1.2.377
मुमुदे पूजितः सर्वैः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।
एतदष्टादशं पर्व प्रोक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३७७ ॥
インドラと共にすべての神々の群れに敬われ、彼は喜んだ。この十八番目の巻は、賢者ヴィヤーサによって語られた。
1.2.378
अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वम्यस्मिन्महात्मना ।
श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधाः ॥ १.२.३७८ ॥
この巻では大いなる魂の人が五章を数え、苦行者たちよ、二百の詩節が数えられた。
1.2.379
नव श्लोकास्तथैवान्ये संख्याताः परमर्षिणा ।
अष्टादशैवमेतानि पर्वाण्येतान्यशेषतः ॥ १.२.३७९ ॥
至上の仙人は九つの詩節と、その他の詩節も同様に数えた。こうしてこの十八の巻はすべて完全である。
1.2.380
खिलेषु हरिवंशश्च भविष्यं च प्रकीर्तितम् ।
दश श्लोकसहस्राणि विंशच्छ्लोकशतानि च ॥ १.२.३८० ॥
補遺においてはハリヴァンシャとバヴィシュヤもまた宣べられる。一万の詩節と二百の詩節である。
1.2.381
खिलेषु हरिवंशे च संख्यातानि महर्षिणा ।
एतत्सर्वं समाख्यातं भारते पर्वसंग्रहः ॥ १.२.३८१ ॥
大仙が補遺とハリヴァンシャで数え上げたすべては、ここにバーラタの巻の概要として語られた。
1.2.382
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो ययुत्सया ।
तन्महादारुणं युद्धमहान्यष्टादशाभवत् ॥ १.२.३८२ ॥
求戦の意志を持って十八のアクシャウヒニー軍が集まり、あの極めて恐ろしい戦いは十八日間続いた。
1.2.383
यो विद्याच्चतुरो वेदान्साङ्गोपनिषदो द्विजः ।
न चाख्यानमिदं विद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः ॥ १.२.३८३ ॥
支分と奥義書を伴う四ヴェーダを知る婆羅門であっても、この物語を知らなければ、真に慧眼の人とはなり得ない。
1.2.384
अर्थशास्त्रमिदं प्रोक्तं धर्मशास्त्रमिदं महत् ।
कामशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.२.३८४ ॥
これは実利論と宣言され、これは偉大な法論であり、これは愛欲論とも宣言された——無限の知恵を持つヴィヤーサによって。
1.2.385
श्रुत्वा त्विदमुपाख्यानं श्राव्यमन्यन्न रोचते ।
पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वागिव ॥ १.२.३८५ ॥
この物語を聞いた後は、他に聞くべきものも心に響かない——雄のカッコウの声を聞いた後、カラスのしわがれた鳴き声が心地よくないように。
1.2.386
इतिहासोत्तमादस्माञ्जायन्ते कविबुद्धयः ।
पञ्चभ्य इव् भूतेभ्यो लोकसंविधयस्त्रयः ॥ १.२.३८६ ॥
この最上の歴史から詩人の知恵が生まれる。五大元素から三界の秩序が生じるように。
1.2.387
अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः ।
अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः ॥ १.२.३८७ ॥
再生者たちよ、この物語の主題には古伝承がある。空の領域に四種の生き物があるように。
1.2.388
क्रियागुणानां सर्वेषामिदमाख्यानमाश्रयः ।
इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनः क्रियाः ॥ १.२.३८८ ॥
この物語は一切の行為と性質の拠り所である。あたかも心の多様な働きが一切の感覚器官の拠り所であるように。
1.2.389
अनाश्रित्यैतदाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३८९ ॥
この物語に拠らずして、地上に物語は存在しない。食物に拠らずして身体が維持されないように。
1.2.390
इदं कविवरैः सर्वैराख्यानमुपजीव्यते ।
उदयप्रेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३९० ॥
すべての優れた詩人はこの物語に依って生計を立てる。出世を望む従者が高貴な主君に依るように。
1.2.391
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
साधोरिव गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.२.३९१ ॥
詩人たちはこの詩の細部を描き尽くすことができない。善良な家長が残りの三つの生活期を詳しく述べられないように。
1.2.392
धर्मे मतिर्भवतु वः सततोत्थितानां ।
स ह्येक एव परलोकगतस्य बन्धुः।
अर्थाः स्त्रियश्च निपुणैरपि सेव्यमाना ।
नैवाप्तभावमुपयान्ति न च स्थिरत्वम् ॥ १.२.३९२ ॥
常に励む汝らの心が法に向かいますように。他界へ赴いた者の真の親族は、ただそれのみである。富と女性は、巧みな者に仕えられても、信頼できる友の性質も安定も得ることはない。
1.2.393
द्वैपायनौष्ठपुटनिःसृतमप्रमेयं ।
पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।
यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं ।
किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन ॥ १.२.३९३ ॥
ドヴァイパーヤナの唇の窪みから出た、無量で功徳あり清浄、罪を除き吉祥なるこの（書）。バーラタを朗誦されて聞く者に、プシュカラの水による沐浴が何の必要があろうか。
1.2.394
यदह्ना कुरुते पाप ब्राह्मणस्त्विन्द्रियैश्चरन् ।
महाभारतमाख्याय सन्ध्यां मुच्यति पश्चिमाम् ॥ १.२.३९४ ॥
バラモンが昼間、感官に任せて歩き回って犯す罪は、マハーバーラタを語った後、夕べの黄昏に解脱する。
1.2.395
यद्रात्रौ कुरुते पापं कर्मणा मनसा गिरा ।
महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते ॥ १.२.३९५ ॥
夜に行い、心で、また言葉で犯す罪は、マハーバーラタを語った後、夜明けの黄昏に完全に解脱する。
1.2.396
यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति ।
विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय।
पुण्यां च भारतकथां शृणुयाच्च नित्यं ।
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव ॥ १.२.३९६ ॥
ヴェーダに通じ大いに学んだバラモンに金の角を持つ牛百頭を施す者と、常に功徳ある バーラタの物語を聞く者とは、その果報は等しい。
1.2.397
आख्यानं तदिदमनुत्तमं महार्थं ।
विज्ञेयं महदिह पर्वसंग्रहेण।
श्रुत्वादौ भवति नृणां सुखावगाहं ।
विस्तीर्णं लवणजलं यथा प्लवेन ॥ १.२.३९७ ॥
この物語は最上で大いなる意味を持つ。ここでは篇の要約によってその偉大さを知るべきである。初めに聞けば、人は容易に入ることができる。広大な塩の海を筏で渡るように。