മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

പദാർഥങ്ങളോടെ വായിക്കുക

1.2.1

समन्तपञ्चकमिति यदुक्तं सूतनन्दन ।
एतत्सर्वं यथातत्त्वं श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.२.१ ॥

സൂതപുത്രാ, താങ്കൾ പറഞ്ഞ സമന്തപഞ്ചകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

1.2.2

शृणुध्वं मम भो विप्रा ब्रुवतश्च कथाः शुभाः ।
समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुमर्हथ सत्तमाः ॥ १.२.२ ॥

ബ്രാഹ്മണരേ, ഞാൻ പറയുന്ന ശുഭകഥകൾ കേൾക്കുക. ഉത്തമന്മാരേ, സമന്തപഞ്ചകം എന്ന പേരുള്ള സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യരാണ്.

1.2.3

त्रेताद्वापरयोः सन्धौ रामः शस्त्रभृतां वरः ।
असकृत्पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः ॥ १.२.३ ॥

ത്രേതാ-ദ്വാപര യുഗങ്ങളുടെ സന്ധിയിൽ, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ കോപത്താൽ പ്രേരിതനായി രാജകുലത്തിലെ ക്ഷത്രിയരെ പലതവണ വധിച്ചു.

1.2.4

स सर्वं क्षत्रमुत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः ।
समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ १.२.४ ॥

അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന അവൻ തന്റെ വീര്യത്താൽ ക്ഷത്രിയരെ മുഴുവൻ വേരോടെ പിഴുതെറിഞ്ഞ്, സമന്തപഞ്ചകത്തിൽ അഞ്ച് രക്തക്കുളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

1.2.5

स तेषु रुधिराम्भःसु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः ।
पितॄन्संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ १.२.५ ॥

ക്രോധത്താൽ മൂർച്ഛിതനായ അവൻ ആ രക്തജലക്കുളങ്ങളിൽ രക്തംകൊണ്ട് പിതൃക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.6

अथर्चीकादयोऽभ्येत्य पितरो राममब्रुवन् ।
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ १.२.६ ॥

അപ്പോൾ ഋചീകനും മറ്റു പിതൃക്കളും രാമന്റെ അടുത്തെത്തി പറഞ്ഞു: 'രാമാ, രാമാ! മഹാഭാഗ്യവാനേ, ഭാർഗവാ, ഞങ്ങൾ നിന്നിൽ പ്രസാദിച്ചിരിക്കുന്നു.'

1.2.7

अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण तव प्रभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यमिच्छसि महाद्युते ॥ १.२.७ ॥

ഈ പിതൃഭക്തിയാലും നിന്റെ വിക്രമത്താലും, ഹേ പ്രഭോ, നിനക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ. നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം ചോദിക്കുക, ഹേ മഹാദ്യുതേ.

1.2.8

यदि मे पितरः प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ॥ १.२.८ ॥

എന്റെ പിതൃക്കൾ പ്രസന്നരെങ്കിൽ, എന്നിൽ അനുഗ്രഹം അർഹമാണെങ്കിൽ, കോപത്താൽ മൂടപ്പെട്ട് ഞാൻ ക്ഷത്രിയരെ നശിപ്പിച്ചതെങ്കിൽ—

1.2.9

अतश्च पापान्मुच्येऽहमेष मे प्रार्थितो वरः ।
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥ १.२.९ ॥

അതിനാൽ ഞാൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകട്ടെ—ഇതാണ് ഞാൻ ചോദിച്ച വരം. ഈ തടാകങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധ തീർത്ഥങ്ങളായി എനിക്കായി ഭവിക്കട്ടെ.

1.2.10

एवं भविष्यतीत्येवं पितरस्तमथाब्रुवन् ।
तं क्षमस्वेति निषिषिधुस्ततः स विरराम ह ॥ १.२.१० ॥

"അങ്ങനെ ആകും"—എന്ന് പിതൃക്കൾ അപ്പോൾ അവനോടു പറഞ്ഞു. "അവനോട് ക്ഷമിക്കുക"—എന്ന് അവർ തടഞ്ഞു; അപ്പോൾ അവൻ നിന്നുപോയി.

1.2.11

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् ।
समन्तपञ्चकमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ १.२.११ ॥

ആ തടാകങ്ങൾക്കരികിലെ പ്രദേശം—രക്തജലമുള്ള തടാകങ്ങളുടെ പ്രദേശം—"സമന്തപഞ്ചകം" എന്ന പേരിൽ പുണ്യമെന്ന് കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു.

1.2.12

येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते ।
तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १.२.१२ ॥

ഏത് ലക്ഷണത്താൽ ഏത് ദേശം ചേർന്നു തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നുവോ, അതേ പേരിലാണ് ആ ദേശത്തെ വിളിക്കേണ്ടതെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

1.2.13

अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोरभूत् ।
समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.१३ ॥

കലിയുടെയും ദ്വാപരത്തിന്റെയും ഇടയിലുള്ള കാലം വന്നപ്പോൾ, സമന്തപഞ്ചകത്തിൽ കൗരവരുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും സേനകൾ തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നു.

1.2.14

तस्मिन्परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते ।
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो युयुत्सया ॥ १.२.१४ ॥

ആ പരമധർമ്മിഷ്ഠമായ, ഭൂദോഷങ്ങളില്ലാത്ത ദേശത്ത് യുദ്ധേച്ഛയോടെ പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണികൾ ഒത്തുകൂടി.

1.2.15

समेत्य तं द्विजास्ताश्च तत्रैव निधं गताः ।
एतन्नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः ॥ १.२.१५ ॥

ദ്വിജന്മാരേ, അവർ അവിടെ ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് ആ സ്ഥലത്തുതന്നെ എത്തി; അതിനാൽ ആ ദേശത്തിന് ഈ പേര് ഉണ്ടായി.

1.2.16

पुण्यश्च रमणीयश्च स देशो वः प्रकीर्तितः ।
तदेतत्कथितं सर्वं मया ब्राह्मणसत्तमाः
यथा देशः स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु सुव्रताः ॥ १.२.१६ ॥

ആ ദേശം പുണ്യവും രമണീയവും എന്ന് നിങ്ങളോട് പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടു. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരേ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു; സുവ്രതരേ, ആ ദേശം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എങ്ങനെ പ്രശസ്തമായി എന്നതും.

1.2.17

अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दन ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥ १.२.१७ ॥

സൂതപുത്രാ, നിങ്ങൾ അക്ഷൗഹിണികൾ എന്ന് പറഞ്ഞത്, എല്ലാം യഥാതഥമായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

1.2.18

अक्षौहिण्याः परीमाणं नराश्वरथदन्तिनाम् ।
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव ॥ १.२.१८ ॥

അക്ഷൗഹിണിയുടെ അളവ് — മനുഷ്യർ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ എന്നിവയുടെ എണ്ണം — ഞങ്ങളോട് യഥാവിധി പറയൂ; ഇതെല്ലാം നിങ്ങൾക്ക് അറിയാമല്ലോ.

1.2.19

एको रथो गजश्चैको नराः पञ्च पदातयः ।
त्रयश्च तुरगास्तज्ज्ञैः पत्तिरित्यभिधीयते ॥ १.२.१९ ॥

ഒരു രഥം, ഒരു ആന, അഞ്ചു കാലാളുകൾ, മൂന്നു കുതിരകൾ — ഇതറിയുന്നവർ ഇതിനെ 'പത്തി' എന്നു വിളിക്കുന്നു.

1.2.20

पत्तिं तु त्रिगुणामेतामाहुः सेनामुखं बुधाः ।
त्रीणि सेनामुखान्येको गुल्म इत्यभिधीयते ॥ १.२.२० ॥

ബുദ്ധിമാന്മാർ ഈ മൂന്നിരട്ടി 'പത്തി'യെ 'സേനാമുഖം' എന്നു വിളിക്കുന്നു; മൂന്നു സേനാമുഖങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു 'ഗുൽമം' ആകുന്നു.

1.2.21

त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ।
स्मृतास्तिस्रस्तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः ॥ १.२.२१ ॥

മൂന്നു ഗുൽമങ്ങൾ ചേർന്നാൽ 'ഗണം'; മൂന്നു ഗണങ്ങൾ 'വാഹിനി'; മൂന്നു വാഹിനികളെ വിദ്വാന്മാർ 'പൃതന' എന്നു ഓർക്കുന്നു.

1.2.22

चमूस्तु पृतनास्तिस्रस्तिस्रश्चम्वस्त्वनीकिनी ।
अनीकिनीं दशगुणां प्राहुरक्षौहिणीं बुधाः ॥ १.२.२२ ॥

മൂന്നു പൃതനകൾ ഒരു 'ചമൂ'; മൂന്നു ചമൂക്കൾ ഒരു 'അനീകിനി'; ബുദ്ധിമാന്മാർ പത്തിരട്ടി അനീകിനിയെ 'അക്ഷൗഹിണി' എന്നു വിളിക്കുന്നു.

1.2.23

अक्षौहिण्याः प्रसंख्याता रथानां द्विजसत्तमाः ।
संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ १.२.२३ ॥

ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ! സംഖ്യാഗണിത തത്ത്വമറിയുന്നവർ ഒരു അക്ഷൗഹിണിയിലെ രഥങ്ങൾ ഇരുപത്തിയൊന്നായിരം എന്നു കണക്കാക്കി.

1.2.24

शतान्युपरि चैवाष्टौ तथा भूयश्च सप्ततिः ।
गजानां च परीमाणमेतदेव विनिर्दिशेत् ॥ १.२.२४ ॥

പിന്നെയും എണ്ണൂറും, വീണ്ടും എഴുപതും — ആനകളുടെ അളവ് ഇതുതന്നെയെന്നു പറയണം.

1.2.25

ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि नवैव तु ।
नराणामपि पञ्चाशच्छतानि त्रीणि चानघाः ॥ १.२.२५ ॥

ഒമ്പതിനായിരവും ഒരു ലക്ഷവും അറിയേണ്ടതാണ്; മനുഷ്യരുടെ മൂന്നൂറ്റമ്പതും കൂടി, ഓ നിഷ്പാപരേ.

1.2.26

पञ्च षष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च ।
दशोत्तराणि षट् प्राहुर्यथावदिह संख्यया ॥ १.२.२६ ॥

അറുപത്തയ്യായിരവും കുതിരകൾ അറുനൂറ്റി പത്തും; ഇങ്ങനെ ഇവിടെ യഥാവിധി സംഖ്യ പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.27

एतामक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वदितो जनाः ।
यां वः कथितवानस्मि विस्तरेण तपोधनाः ॥ १.२.२७ ॥

സംഖ്യാതത്ത്വം അറിയുന്നവർ ഇതിനെ അക്ഷൗഹിണി എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഇതു ഞാൻ നിങ്ങളോടു വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ഓ തപോധനരേ.

1.2.28

एतया संख्यया ह्यासन्कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डिताष्टादशैव तु ॥ १.२.२८ ॥

ഈ സംഖ്യപ്രകാരം തന്നെ കൗരവ-പാണ്ഡവ സേനകളിൽ അക്ഷൗഹിണികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഓ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, ആകെ പതിനെട്ട്.

1.2.29

समेतास्तत्र वै देशे तत्रैव निधं गताः ।
कौरवान्कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा ॥ १.२.२९ ॥

അവിടെത്തന്നെ ഒത്തുചേർന്ന്, അവിടെത്തന്നെ അവർ നാശം പ്രാപിച്ചു; കൗരവരെ കാരണമാക്കി, അദ്ഭുതകർമ്മമുള്ള കാലത്താൽ.

1.2.30

अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् ।
अहानि पञ्च द्रोणस्तु ररक्ष कुरुवाहिनीम् ॥ १.२.३० ॥

പരമാസ്ത്രങ്ങൾ അറിയുന്ന ഭീഷ്മർ പത്തു ദിവസം മാത്രമേ യുദ്ധം ചെയ്തുള്ളൂ; ദ്രോണർ അഞ്ചു ദിവസം കൗരവസേനയെ രക്ഷിച്ചു.

1.2.31

अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः ।
शल्योऽर्धदिवसं चैव गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.३१ ॥

ശത്രുസേനയെ നശിപ്പിക്കുന്ന കർണ്ണൻ രണ്ടു ദിവസം യുദ്ധം ചെയ്തു; ശല്യൻ അര ദിവസം യുദ്ധം ചെയ്തു; പിന്നീട് ഗദായുദ്ധം നടന്നു.

1.2.32

तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः ।
प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्यौधिष्ठिरं बलम् ॥ १.२.३२ ॥

ആ ദിവസത്തിന്റെ അവസാനം ദ്രൗണി, ഹാർദിക്യൻ, ഗൗതമൻ എന്നിവർ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന, നിർഭയരായ യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തെ കൊന്നു.

1.2.33

यत्तु शौनक सत्रे ते भारताख्यानमुत्तमम् ।
जनमेजयस्य तत्सत्रे व्यासशिष्येण धीमता ॥ १.२.३३ ॥

ഹേ ശൗനകാ! ജനമേജയന്റെ സത്രത്തിൽ ജ്ഞാനിയായ വ്യാസശിഷ്യൻ പറഞ്ഞ ശ്രേഷ്ഠമായ ഭാരതാഖ്യാനമാണിത്.

1.2.34

कथितं विस्तरार्थं च यशो वीर्यं महीक्षिताम् ।
पौष्यं तत्र च पौलोममास्तीकं चादितः स्मृतम् ॥ १.२.३४ ॥

അതിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ യശസ്സും വീര്യവും വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞിരുന്നു; പൗഷ്യം, പൗലോമം, ആസ്തീകം എന്നീ ഉപാഖ്യാനങ്ങളും ആദിമുതൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.35

विचित्रार्थपदाख्यानमनेकसमयान्वितम् ।
प्रतिपन्नं नरैः प्राज्ञैर्वैराग्यमिव मोक्षिभिः ॥ १.२.३५ ॥

വിചിത്രമായ അർത്ഥങ്ങളും പദങ്ങളുമുള്ളതും അനേകം സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ഈ ആഖ്യാനത്തെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വൈരാഗ്യത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ ജ്ഞാനികൾ സ്വീകരിച്ചു.

1.2.36

आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्विव हि जीवितम् ।
इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्वयम् ॥ १.२.३६ ॥

അറിയേണ്ടവയിൽ ആത്മാവും പ്രിയങ്ങളിൽ ജീവനും എന്നപോലെ, എല്ലാ ആഗമങ്ങളിലും ഈ ഇതിഹാസം പ്രധാനാർത്ഥമുള്ളതും ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്.

1.2.37

अनाश्रित्येदमाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३७ ॥

ഈ ആഖ്യാനത്തെ ആശ്രയിക്കാതെ ഭൂമിയിൽ ഒരു കഥയും ഇല്ല; ആഹാരത്തെ ആശ്രയിക്കാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.

1.2.38

तदेतद्भारतं नाम कविभिस्तूपजीव्यते ।
उदयतेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३८ ॥

ആ ഈ 'ഭാരതം' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തെ കവികൾ ആധാരമാക്കുന്നു; ഉയർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭൃത്യർ കുലീനനായ പ്രഭുവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.

1.2.39

इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा ।
स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक् ॥ १.२.३९ ॥

ഏത് ഉത്തമ ഇതിഹാസത്തിൽ ഉത്തമബുദ്ധി അർപ്പിതമായിട്ടുണ്ടോ, അതിൽ സ്വരവ്യഞ്ജനങ്ങളോടു കൂടിയ മുഴുവൻ വാക്കും ലോകത്തെയും വേദങ്ങളെയും ആശ്രയിച്ചതുപോലെയാണ്.

1.2.40

तस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.२.४० ॥

പ്രജ്ഞയോടു കൂടിയതും, വിചിത്രപദങ്ങളും പർവങ്ങളും ഉള്ളതും, സൂക്ഷ്മാർഥവും ന്യായവും ചേർന്നതും, വേദാർഥങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ അതിന്റെ...

1.2.41

भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः ॥ १.२.४१ ॥

ഭാരത ഇതിഹാസത്തിന്റെ പർവസംഗ്രഹം കേൾക്കുക. ആദ്യം പർവാനുക്രമണി, പിന്നെ രണ്ടാമത്തെ പർവസംഗ്രഹം.

1.2.42

पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ।
ततः संभवपर्वोक्तमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १.२.४२ ॥

പൗഷ്യം, പൗലോമം, ആസ്തീകം, ആദി, അംശാവതരണം; പിന്നെ സംഭവപർവത്തിൽ പറഞ്ഞ അദ്ഭുതവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ (വൃത്താന്തം).

1.2.43

दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते ।
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ॥ १.२.४३ ॥

ഇവിടെ അരക്കുഗൃഹത്തിന്റെ ദഹനം പറയുന്നു; അത് ഹൈഡിംബപർവം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പിന്നെ ബകവധപർവം, പിന്നെ ചൈത്രരഥപർവം.

1.2.44

ततः स्वयंवरो देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते ।
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.४४ ॥

പിന്നെ പാഞ്ചാലി രാജ്ഞിയുടെ സ്വയംവരപർവം പറയുന്നു. ക്ഷാത്രധർമത്താൽ ജയിച്ച്, പിന്നെ വൈവാഹികപർവം ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.45

विदुरागमनं पर्व राज्यलाभस्तथैव च ।
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः ॥ १.२.४५ ॥

വിദുരന്റെ വരവ് പർവം, രാജ്യലാഭവും അതുപോലെ; അർജുനന്റെ വനവാസം, പിന്നെ സുഭദ്രാഹരണം.

1.2.46

सुभद्राहरणादूर्ध्वं ज्ञेया हरणहारिका ।
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् ॥ १.२.४६ ॥

സുഭദ്രാഹരണത്തിന് ശേഷം ഹരണഹാരികാപർവം അറിയണം. പിന്നെ ഖാണ്ഡവദാഹം എന്ന പർവം; അവിടെത്തന്നെ മയദർശനം.

1.2.47

सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम् ।
जरासन्धवधः पर्व पर्व दिग्विजयं तथा ॥ १.२.४७ ॥

പിന്നെ സഭാപർവം പറഞ്ഞു; അതിനുശേഷം മന്ത്രപർവം. ജരാസന്ധവധപർവം, ദിഗ്വിജയപർവവും.

1.2.48

पर्व दिग्विजयादूर्ध्वं राजसूयिकमुच्यते ।
ततश्चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस्ततः ॥ १.२.४८ ॥

ദിഗ്വിജയത്തിനുശേഷം രാജസൂയികപർവം പറയുന്നു. പിന്നെ അർഘ്യാഭിഹരണം, പിന്നെ ശിശുപാലവധം.

1.2.49

द्यूतपर्व ततः प्रोक्तमनुद्यूतमः परम् ।
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एवच ॥ १.२.४९ ॥

പിന്നീട് ദ്യൂതപർവം പറയപ്പെട്ടു, അതിനുശേഷം അനുദ്യൂതം എന്ന ഉപപർവം; പിന്നെ ആരണ്യകപർവം, കിർമീരവധവും.

1.2.50

अर्जुनस्याभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
ईश्वरार्जुनयोर्युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम् ॥ १.२.५० ॥

അർജുനന്റെ അഭിഗമനം എന്ന പർവം ഇതിനുശേഷം അറിയേണ്ടതാണ്; പിന്നെ ഈശ്വരനും അർജുനനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം, കൈരാതം എന്ന പേരിലുള്ള പർവം.

1.2.51

इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
नलोपाख्यानमपि च धार्मिकं करुणोदयम् ॥ १.२.५१ ॥

ഇന്ദ്രലോകഗമനം എന്ന പർവം ഇതിനുശേഷം അറിയേണ്ടതാണ്; പിന്നെ നളോപാഖ്യാനം, ധാർമികവും കരുണയുണർത്തുന്നതും.

1.2.52

तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः ।
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धमतः परम् ॥ १.२.५२ ॥

പിന്നെ ബുദ്ധിമാനായ കുരുരാജാവിന്റെ (യുധിഷ്ഠിരന്റെ) തീർഥയാത്രാപർവം; ജടാസുരവധപർവം; അതിനുശേഷം യക്ഷയുദ്ധം.

1.2.53

निवातकवचैर्युद्धं पर्व चाजगरं ततः ।
मार्कण्डेयसमास्या च पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.५३ ॥

നിവാതകവചന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധം എന്ന പർവം, പിന്നെ ആജഗരപർവം; അതിനുശേഷം മാർക്കണ്ഡേയസമാസ്യ എന്ന പർവം പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.54

संवादश्च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः ।
घोषयात्रा ततः पर्व ततः प्रायोपवेशनेम्।
मन्त्रस्य निश्चयं चैव मृगस्वप्नोद्भवं ततः ॥ १.२.५४ ॥

പിന്നെ ദ്രൗപദിയും സത്യഭാമയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം പർവം; പിന്നെ ഘോഷയാത്രാപർവം; പിന്നെ പ്രായോപവേശനം; മന്ത്രനിശ്ചയം, മൃഗസ്വപ്നത്തിൽനിന്നുണ്ടായ പർവം.

1.2.55

व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमैन्द्रद्युम्नं तथैव च ।
द्रौपदीहरणं पर्व जयद्रथविमोक्षणम् ॥ १.२.५५ ॥

വ്രീഹിദ്രൗണികം എന്ന ആഖ്യാനം, ഐന്ദ്രദ്യുമ്നവും അതുപോലെ; ദ്രൗപദീഹരണ പർവം, ജയദ്രഥവിമോചന പർവം.

1.2.56

रामोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
पतिव्रताया माहात्म्यं सावित्र्याश्चैवमद्भुतम् ॥ १.२.५६ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ രാമോപാഖ്യാനം പർവമായി അറിയണം; അതിനുശേഷം പതിവ്രതയുടെ മഹത്ത്വവും സാവിത്രിയുടെ അദ്ഭുത കഥയും.

1.2.57

कुण्डलाहरणं पर्व ततः परमिहोच्यते ।
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम्
पाण्डवानां प्रवेशश्च समयस्य च पालनम् ॥ १.२.५७ ॥

കുണ്ഡലാഹരണ പർവം ഇതിനുശേഷം ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു; പിന്നെ ആരണേയം, തുടർന്ന് വൈരാടം; പാണ്ഡവരുടെ പ്രവേശവും കരാറിന്റെ പാലനവും.

1.2.58

कीचकानां वधः पर्व पर्व ग्रोग्रहणं ततः ।
अभिमन्योश्च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.५८ ॥

കീചകവധ പർവം, പിന്നെ ഗോഗ്രഹണ പർവം; അഭിമന്യുവിന്റെയും വൈരാട്ടിയുടെയും (ഉത്തരയുടെ) വിവാഹ പർവം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.59

उद्योगपर्व विज्ञेयमत ऊर्ध्वं महाद्भुतम् ।
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयमतः परम् ॥ १.२.५९ ॥

ഇതിനുശേഷം അതിമനോഹരമായ ഉദ്യോഗ പർവം അറിയണം; പിന്നെ സഞ്ജയയാനം എന്ന പർവം, അതിനുശേഷം ഇതു തന്നെ അറിയണം.

1.2.60

प्रजागरं तथा पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ।
पर्व सानत्सुजातं वै गुह्यमध्यात्मदर्शनम् ॥ १.२.६० ॥

ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ചിന്തയാൽ ഉണ്ടായ പ്രജാഗരപർവവും അതുപോലെ; സനത്സുജാതപർവം, ഇത് രഹസ്യമായ ആധ്യാത്മിക ദർശനം.

1.2.61

यानसन्धिस्ततः पर्व भगवद्यानमेव च ।
मातलीयमुपाख्यानं चरितं गालवस्य च ॥ १.२.६१ ॥

പിന്നെ യാനസന്ധി പർവ്വം, ഭഗവാന്റെ യാത്ര, മാതലീയ ഉപാഖ്യാനം, ഗാലവന്റെ ചരിതം.

1.2.62

सावित्रं वामदेव्यं च वैन्योपाख्यानमेव च ।
जामदग्न्यमुपाख्यानं पर्व षोडशराजकम् ॥ १.२.६२ ॥

സാവിത്രി, വാമദേവ്യം, വൈന്യോപാഖ്യാനം, ജാമദഗ്ന്യോപാഖ്യാനം, ഷോഡശരാജകം പർവ്വം.

1.2.63

सभाप्रवेशः कृष्णस्य विदुलापुत्रशासनम् ।
उद्योगः सैन्यनिर्याणं विश्वोपाख्यानमेव च ॥ १.२.६३ ॥

കൃഷ്ണന്റെ സഭാപ്രവേശം, വിദുലാപുത്രോപദേശം, ഉദ്യോഗം, സൈന്യനിര്യാണം, വിശ്വോപാഖ്യാനം.

1.2.64

ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः ।
मन्त्रस्य निश्चयं कृत्वा कार्यस्य समनन्तरम् ॥ १.२.६४ ॥

ഇവിടെ മഹാത്മാവായ കർണ്ണന്റെ വിവാദ പർവ്വം അറിയേണ്ടതാണ്; ആലോചനയുടെ തീരുമാനത്തിന് ശേഷം ഉടൻ കാര്യം.

1.2.65

श्वेतस्य वासुदेवेन चित्रं बहुकथाश्रयम् ।
निर्याणं च ततः पर्व कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.६५ ॥

വാസുദേവനോടൊപ്പം ശ്വേതന്റെ അത്ഭുതകരവും ബഹുകഥാപൂർണ്ണവുമായ പർവ്വം; പിന്നെ കൗരവപാണ്ഡവ സേനകളുടെ നിര്യാണ പർവ്വം.

1.2.66

रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम् ॥ १.२.६६ ॥

രഥാതിരഥ സംഖ്യയും അതിനുശേഷം പറഞ്ഞ പർവ്വവും; പിന്നെ കോപം വളർത്തുന്ന ഉലൂക ദൂതന്റെ വരവിന്റെ പർവ്വം.

1.2.67

अम्बोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
भीष्माभिषेचनं पर्व ततश्चाद्भुतमुच्यते ॥ १.२.६७ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ അംബോപാഖ്യാന പർവം അറിയേണ്ടതാണ്; പിന്നെ ഭീഷ്മാഭിഷേക പർവം; തുടർന്ന് അത്ഭുതം എന്ന് പറയുന്നു.

1.2.68

जम्बूखम्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
भूमिपर्व ततः प्रोक्तं द्वीपविस्तारकीर्तनम् ॥ १.२.६८ ॥

ജംബൂഖണ്ഡ നിർമ്മാണ പർവം പറയപ്പെട്ടു; അതിനുശേഷം ഭൂമി പർവം; പിന്നെ ദ്വീപവിസ്താരകീർത്തനം.

1.2.69

दिव्यं चक्षुर्ददौ यत्र संजयाय महामुनिः ।
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस्ततः।
द्रोणाभिषेचनं पर्व संशप्तकवधस्ततः ॥ १.२.६९ ॥

മഹാമുനി സഞ്ജയന് ദിവ്യചക്ഷുസ്സ് നൽകിയ പർവം പറഞ്ഞു; പിന്നെ ഭഗവദ്ഗീതാ പർവം, ഭീഷ്മവധം, ദ്രോണാഭിഷേക പർവം, പിന്നെ സംശപ്തകവധം.

1.2.70

अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञा पर्व चोच्यते ।
जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस्ततः ॥ १.२.७० ॥

അഭിമന്യുവധം പർവം; പ്രതിജ്ഞാ പർവവും പറയുന്നു; ജയദ്രഥവധം പർവം; പിന്നെ ഘടോത്കചവധം.

1.2.71

ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् ।
मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.७१ ॥

പിന്നെ ദ്രോണവധം പർവം അറിയേണ്ടതാണ്, അത് രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്നത്; പിന്നെ നാരായണാസ്ത്രമോക്ഷം പർവം പറയുന്നു.

1.2.72

कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ।
ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.७२ ॥

പിന്നെ കർണപർവം അറിയേണ്ടതാണ്; പിന്നെ ശല്യപർവം; പിന്നെ ഹ്രദപ്രവേശം പർവം; അതിനുശേഷം ഗദായുദ്ധം.

1.2.73

सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशानुकीर्तनम् ।
अत ऊर्ध्वं सुबीभत्सं पर्व सौप्तिकमुच्यते ॥ १.२.७३ ॥

അതിനുശേഷം സാരസ്വതപർവ്വം; അത് തീർത്ഥങ്ങളുടെയും വംശങ്ങളുടെയും കീർത്തനമാണ്. അതിനുശേഷം അതിഭീകരമായ സൗപ്തികപർവ്വം എന്നു പറയുന്നു.

1.2.74

ऐषीकं पर्व चोद्दिष्टमत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीविलापस्ततः परम् ॥ १.२.७४ ॥

ഐഷീകപർവ്വവും പറയപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം അതിദാരുണമായ ജലപ്രദാനികപർവ്വം; പിന്നെ സ്ത്രീകളുടെ വിലാപം.

1.2.75

श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणामौर्ध्वदेहिकम् ।
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ॥ १.२.७५ ॥

അതിനുശേഷം ശ്രാദ്ധപർവ്വം അറിയണം; അത് കുരുക്കളുടെ ഔർധ്വദൈഹിക കർമ്മങ്ങൾ. പിന്നെ ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ച രാക്ഷസനായ ചാർവാകനെ നിഗ്രഹിക്കുന്ന പർവ്വം.

1.2.76

आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजसर्य धीमतः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥ १.२.७६ ॥

ബുദ്ധിമാനായ ധർമ്മരാജന്റെ അഭിഷേകപർവ്വം; അതിനുശേഷം ഗൃഹങ്ങളുടെ വിഭജനപർവ്വം എന്നു പറയുന്നു.

1.2.77

शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुशासनम् ।
आपद्धर्मश्च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस्ततः परम् ॥ १.२.७७ ॥

അതിനുശേഷം ശാന്തിപർവ്വം; അതിൽ രാജധർമ്മാനുശാസനം. ആപദ്ധർമ്മവും പർവ്വമായി പറയുന്നു; അതിനുശേഷം മോക്ഷധർമ്മം.

1.2.78

शुकप्रश्नाभिगमनं ब्रह्मप्रश्नानुशासनम् ।
प्रादुर्भावश्च दुर्वासःसंवादश्चैव मायया ॥ १.२.७८ ॥

ശുകൻ ചോദ്യങ്ങളോടെ വരുന്നതും ബ്രഹ്മപ്രശ്നാനുശാസനവും; പ്രാദുർഭാവവും മായയാൽ ദുർവാസാവുമായുള്ള സംവാദവും.

1.2.79

ततः पर्व परिज्ञेयमानुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं चैव ततो भीष्मस्य धीमतः ॥ १.२.७९ ॥

പിന്നെ അറിയേണ്ട ആനുശാസനികം എന്ന ഉത്കൃഷ്ട പർവ്വം; സ്വർഗ്ഗാരോഹണികവും; പിന്നെ ജ്ഞാനിയായ ഭീഷ്മരുടേത്.

1.2.81

पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनमेव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परमिहोच्यते ॥ १.२.८१ ॥

ആശ്രമവാസം എന്ന പർവ്വവും പുത്രദർശനവും; നാരദാഗമനം; പിന്നെ ഇവിടെ അടുത്ത പർവ്വം പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.82

मौसलं पर्व चोद्दिष्टं ततो घोरं सुदारुणम् ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥ १.२.८२ ॥

മൗസലം എന്ന പർവ്വവും പറയപ്പെട്ടു; പിന്നെ ഘോരവും അതിദാരുണവുമായത്; മഹാപ്രസ്ഥാനികം; പിന്നെ സ്വർഗ്ഗാരോഹണികം.

1.2.83

हरिवंशस्ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
विष्णुपर्व शिशोश्चर्या विष्णोः कंसवधस्तथा ॥ १.२.८३ ॥

പിന്നെ ഹരിവംശം എന്ന പർവ്വം, ഖിലം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പുരാണം; വിഷ്ണുപർവ്വം; ശിശുവായ വിഷ്ണുവിന്റെ ചര്യകൾ; കംസവധവും.

1.2.84

भविष्यं पर्व चाप्युक्तं खिलेष्वेवाद्भुतं महत् ।
एतत्पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना ॥ १.२.८४ ॥

ഭവിഷ്യം എന്ന പർവ്വവും പറയപ്പെട്ടു; ഖിലങ്ങളിൽ തന്നെ അത്ഭുതവും മഹത്തുമായത്; ഇങ്ങനെ നൂറു പർവ്വങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി; മഹാത്മാവായ വ്യാസൻ പറഞ്ഞവ.

1.2.85

यथावत्सूतपुत्रेण रौमहर्षणिना ततः ।
उक्तानि नैमिशारण्ये पर्वाण्यष्टादशैव तु ॥ १.२.८५ ॥

യഥാവത്തായി, സൂതപുത്രനായ രൗമഹർഷണി നൈമിശാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് പതിനെട്ടു പർവ്വങ്ങൾ മാത്രമാണ് അന്ന് പറഞ്ഞത്.

1.2.86

समासो भारतस्यायमत्रोक्तः पर्वसंग्रहः ।
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ॥ १.२.८६ ॥

ഇത് മഹാഭാരതത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്തസാരം; ഇവിടെ പർവങ്ങളുടെ സംഗ്രഹമായി പറയുന്നു: പൗഷ്യം, പൗലോമം, ആസ്തീകം, ആദി, അംശാവതരണം.

1.2.87

संभवो जतुवेश्माख्यं हिडिम्बबकयोर्वधः ।
तथा चैत्ररथं देव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरः ॥ १.२.८७ ॥

സംഭവം, അരക്കുഭവനം എന്ന കഥ, ഹിഡിംബന്റെയും ബകന്റെയും വധം, ചൈത്രരഥം, പാഞ്ചാലിയുടെ സ്വയംവരം.

1.2.88

क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ।
विदुरागमनं चैव राज्यलाभस्तथैव च ॥ १.२.८८ ॥

ക്ഷാത്രധർമ്മത്താൽ ജയിച്ച്, പിന്നെ വിവാഹസംബന്ധമായ ഭാഗം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; വിദുരന്റെ വരവും രാജ്യലാഭവും.

1.2.89

वनवासोऽर्जुनस्यापि सुभद्राहरणं ततः ।
हरणाहरणं चैव दहनं खाण्डवस्य च ॥ १.२.८९ ॥

അർജ്ജുനന്റെ വനവാസം, പിന്നെ സുഭദ്രയുടെ ഹരണം, ഹരണാഹരണം, ഖാണ്ഡവദഹനം.

1.2.91

पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः ।
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः ॥ १.२.९१ ॥

പൗലോമപർവത്തിൽ ഭൃഗുവംശവിസ്താരം പറയപ്പെട്ടു; ആസ്തീകപർവത്തിൽ സർവനാഗന്മാരുടെയും ഗരുഡന്റെയും ഉത്പത്തി.

1.2.92

क्षीरोदमथं चैव जन्मोच्चैःश्रवसस्तथा ।
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च ॥ १.२.९२ ॥

പാലാഴി കടയൽ, ഉച്ചൈഃശ്രവസ്സിന്റെ ജന്മം; പരീക്ഷിത്തിന്റെ പുത്രനായ രാജാവിന്റെ സർപ്പസത്ര യജ്ഞം.

1.2.93

कथेयमभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम् ।
विविधाः संभवा राज्ञामुक्ताः संभवपर्वणि ॥ १.२.९३ ॥

മഹാത്മാക്കളായ ഭരതവംശജരുടെ ഈ കഥ പൂർത്തിയായി. സംഭവപർവ്വത്തിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ വിവിധ ജന്മങ്ങൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

1.2.94

अन्येषां चैव शूराणामृषेर्द्वैपायनस्य च ।
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् ॥ १.२.९४ ॥

ഇവിടെ മറ്റു വീരന്മാരുടെയും ഋഷി ദ്വൈപായനന്റെയും ദേവന്മാരുടെ അംശാവതരണം വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു.

1.2.95

दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम् ।
नागानामथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्त्रिणाम् ॥ १.२.९५ ॥

ദൈത്യന്മാർ, ദാനവന്മാർ, മഹാശക്തരായ യക്ഷന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, പക്ഷികൾ എന്നിവരുടെ ഉത്പത്തിയും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

1.2.96

अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः ।
महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विनः ॥ १.२.९६ ॥

മറ്റു വിവിധ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും, മഹർഷിയും തപസ്വിയുമായ കണ്വന്റെ ആശ്രമത്തിലെ സംഭവങ്ങളും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

1.2.97

शकुन्तलायां दुष्यन्ताद्भरतश्चापि जज्ञिवान् ।
यस्य लोकेषु नाम्नेदं प्रथितं भारतं कुलम् ॥ १.२.९७ ॥

ദുഷ്യന്തനിൽ നിന്ന് ശകുന്തളയിൽ ഭരതൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ നാമത്തിൽ ഈ കുലം ലോകത്തിൽ ഭാരതകുലം എന്നു പ്രസിദ്ധമായി.

1.2.98

वसूनां पुनरुत्पत्तिर्भागीरथ्यां महात्मनाम् ।
शन्तनोर्वेश्मनि पुनस्तेषां चारोहणं दिवि ॥ १.२.९८ ॥

ഭാഗീരഥിയിൽ മഹാത്മാക്കളായ വസുക്കളുടെ പുനർജന്മവും, ശന്തനുവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് അവർ വീണ്ടും സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തതും ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

1.2.99

तेजोंशानां च संपातो भीष्मस्याप्यत्र संभवः ।
राज्यान्निवर्तनं तस्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः ॥ १.२.९९ ॥

തേജോംശങ്ങളുടെ സംഗമവും ഇവിടെ ഭീഷ്മന്റെ ജനനവും സംഭവിച്ചു. അദ്ദേഹം രാജ്യത്തുനിന്ന് പിന്മാറി ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായി.

1.2.100

प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च ।
हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर्यवीयसः ॥ १.२.१०० ॥

പ്രതിജ്ഞാപാലനവും ചിത്രാംഗദന്റെ രക്ഷയും; ചിത്രാംഗദൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ അനുജന്റെ രക്ഷയും.

1.2.101

विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् ।
धर्मस्य नृषु संभूतिरणीमाण्डव्यशापजा ॥ १.२.१०१ ॥

വിചിത്രവീര്യന്റെ രാജ്യാഭിഷേകവും; അണീമാണ്ഡവ്യന്റെ ശാപത്തിൽ നിന്ന് ധർമ്മൻ മനുഷ്യരിൽ ജനിച്ചതും.

1.2.102

कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा ।
धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्च पाण्डवानां च संभवः ॥ १.२.१०२ ॥

കൃഷ്ണദ്വൈപായനനിൽ നിന്ന് വരദാനത്താൽ സന്താനങ്ങൾ ജനിച്ചു; ധൃതരാഷ്ട്രന്റെയും പാണ്ഡുവിന്റെയും പാണ്ഡവരുടെയും ജനനവും സംഭവിച്ചു.

1.2.103

वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च ।
कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ॥ १.२.१०३ ॥

വാരണാവതയാത്രയും ദുര്യോധനന്റെ ആലോചനയും; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ പാണ്ഡവരെ കൗശലത്തോടെ അയച്ചതും.

1.2.104

हितोपदेशश्च पथि धर्मराजस्य धीमतः ।
विदुरेण कृतो यत्र हितार्थं म्लेच्छभाषया ॥ १.२.१०४ ॥

വഴിയിൽ ബുദ്ധിമാനായ ധർമ്മരാജനു വിദുരൻ ഹിതോപദേശം നൽകി; അവിടെ ഹിതത്തിനായി മ്ലേച്ഛഭാഷയിൽ സംസാരിച്ചു.

1.2.105

विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया ।
निषाद्याः पञ्चपुत्रायाः सुप्ताया जतुवेश्मनि ॥ १.२.१०५ ॥

വിദുരന്റെ വാക്കിനാൽ തുരങ്കം കുഴിക്കുന്ന പ്രവൃത്തി ആരംഭിച്ചു; അഞ്ചു പുത്രന്മാരുള്ള നിഷാദസ്ത്രീ അരക്കുമാളികയിൽ ഉറങ്ങുമ്പോൾ.

1.2.106

पुरोचनस्य चात्रैव दहनं संप्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्च दर्शनम् ॥ १.२.१०६ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ പുരോചനന്റെ ദഹനവും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഘോരമായ വനത്തിൽ പാണ്ഡവർ ഹിഡിംബയെ കണ്ടതും.

1.2.107

तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् ।
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिंरत्रैव परिकीर्तिता ॥ १.२.१०७ ॥

അവിടെത്തന്നെ മഹാബലനായ ഭീമനാൽ ഹിഡിംബന്റെ വധവും; ഇവിടെത്തന്നെ ഘടോത്കചന്റെ ജനനവും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.108

महर्षेर्दर्शनं चैव व्यासस्यामिततेजसः ।
तदाज्ञयैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.२.१०८ ॥

മഹർഷിയും അമിതതേജസ്വിയുമായ വ്യാസന്റെ ദർശനവും; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഏകചക്രാനഗരത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ഗൃഹത്തിൽ.

1.2.109

अज्ञातचर्यया वासो यत्र तेषां प्रकीर्तितः ।
बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः ॥ १.२.१०९ ॥

അജ്ഞാതരായി അവർ വസിച്ച സ്ഥലം ഇവിടെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ബകന്റെ മരണവും പൗരന്മാരുടെ വിസ്മയവും.

1.2.110

संभवश्चैव कृष्णाया धृष्टद्युम्नस्य चैव ह ।
ब्राह्मणात्समुपश्रुत्य व्यासवाक्यप्रचोदिताः ॥ १.२.११० ॥

കൃഷ്ണയുടെയും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെയും ജനനവും; ഒരു ബ്രാഹ്മണനിൽനിന്ന് കേട്ട്, വ്യാസവാക്യങ്ങളാൽ പ്രേരിതരായി.

1.2.111

द्रौपदीं प्रार्थयन्तस्ते स्वयंवरदिदृक्षया ।
पञ्चालानभितो जग्मुर्यत्र कौतूहलान्विताः ॥ १.२.१११ ॥

ദ്രൗപദിയെ ആഗ്രഹിച്ച്, സ്വയംവരം കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, കൗതുകം നിറഞ്ഞവരായി അവർ പാഞ്ചാലരുടെ നാട്ടിലേക്ക് പോയി.

1.2.112

अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूलेऽर्जुनस्तदा ।
सख्यं कृत्वा ततस्तेन तस्मादेव च शुश्रुवे ॥ १.२.११२ ॥

അന്ന് ഗംഗാതീരത്ത് അർജുനൻ അംഗാരപർണനെ ജയിച്ച് അവനുമായി സൗഹൃദമുണ്ടാക്കി; അവനിൽ നിന്നുതന്നെ അത് കേൾക്കപ്പെട്ടു.

1.2.113

तापत्यमथ वासिष्ठमौर्वं चाख्यानमुत्तमम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पञ्चालानभितो ययौ ॥ १.२.११३ ॥

താപത്യം, വാസിഷ്ഠം, ഔർവം എന്നീ ഉത്തമ കഥകൾ കേട്ടശേഷം അവൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം പാഞ്ചാലരുടെ നാട്ടിലേക്ക് പോയി.

1.2.114

पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्वा धनञ्जयः ।
द्रौपदीं लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.२.११४ ॥

പാഞ്ചാലനഗരത്തിലും ധനഞ്ജയൻ ലക്ഷ്യം ഭേദിച്ച്, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മധ്യത്തിൽ ദ്രൗപദിയെ നേടി.

1.2.115

भीमसेनार्जुनौ यत्र संरब्धान्पृथिवीपतीन् ।
शल्यकर्णौ च तरसा जितवन्तौ महामृधे ॥ १.२.११५ ॥

ഭീമസേനനും അർജുനനും കോപിച്ചുനിന്ന രാജാക്കന്മാരെയും ശല്യനെയും കർണനെയും മഹായുദ്ധത്തിൽ വേഗത്തിൽ ജയിച്ചു.

1.2.116

दृष्ट्वा तयोश्च तद्वीर्यमप्रमेयममानुषम् ।
शङ्कमानौ पाण्डवांस्तान् रामकृष्णौ महामती ॥ १.२.११६ ॥

അവരുടെ അളവില്ലാത്ത, മാനുഷികമല്ലാത്ത വീര്യം കണ്ടപ്പോൾ, ആ പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് സംശയിച്ച മഹാമതികളായ രാമനും കൃഷ്ണനും.

1.2.117

जग्मतुस्तैः समागन्तुं शालां भार्गववेश्मनि ।
पञ्चानामेकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च ॥ १.२.११७ ॥

അവർ ഇരുവരും അവരെ കാണാൻ ഭാർഗവന്റെ വീട്ടിലെ ശാലയിലേക്ക് പോയി. അഞ്ചുപേർക്കും ഒരേ ഭാര്യ എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ദ്രുപദന്റെ ആലോചന നടന്നു.

1.2.118

पञ्चेन्द्राणामुपाख्यानमत्रैवाद्भुतमुच्यते ।
द्रौपद्या देवविहीतो विवाहश्चाप्यमानुषः ॥ १.२.११८ ॥

ഇവിടെ അഞ്ച് ഇന്ദ്രന്മാരുടെ അത്ഭുതകഥ പറയപ്പെടുന്നു; ദേവന്മാർ നിശ്ചയിച്ച ദ്രൗപദിയുടെ അമാനുഷ വിവാഹവും പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.119

क्षत्तुश्च धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ।
विदुरस्य च संप्राप्तिर्दर्शनं केशवस्य च ॥ १.२.११९ ॥

ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ പാണ്ഡവരുടെ അടുത്തേക്ക് വിദുരനെ അയച്ചതും വിദുരന്റെ വരവും കേശവന്റെ ദർശനവും പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.120

खाण्डवप्रस्थवासश्च तथा राज्यार्धसर्जनम् ।
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया ॥ १.२.१२० ॥

ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിലെ വാസവും രാജ്യത്തിന്റെ പകുതി നൽകലും നാരദന്റെ കല്പനപ്രകാരം ദ്രൗപദിക്കായുള്ള സമയക്രമ നിയമവും പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.121

सुन्दोपसुन्दयोस्तद्वदाख्यानं परिकीर्तितम् ।
अनन्तरं च द्रौपद्या सहासीनं युधिष्ठिरम् ॥ १.२.१२१ ॥

സുന്ദ-ഉപസുന്ദന്മാരുടെ കഥയും അതുപോലെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പിന്നെ ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന യുധിഷ്ഠിരനെക്കുറിച്ചും (പറയുന്നു).

1.2.122

अनु प्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् ।
मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थं कृतनिश्चयः ॥ १.२.१२२ ॥

പിന്നീട് ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി അർജുനൻ അകത്തുകടന്ന് ആയുധമെടുത്ത്, വീട്ടിൽനിന്ന് (പശുക്കളെ) മോചിപ്പിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്റെ ഹിതത്തിനായി ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പോയി.

1.2.123

समयं पालयन्वीरो वनं यत्र जगाम ह ।
पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि सङ्गमः ॥ १.२.१२३ ॥

വീരൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ പാലിച്ചുകൊണ്ട് കാട്ടിലേക്ക് പോയി; പാർത്ഥന്റെ വനവാസത്തിൽ വഴിയിൽ ഉലൂപിയുമായി സംഗമമുണ്ടായി.

1.2.124

पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च ।
तत्रैव मोक्षयामास पञ्च सोऽप्सरसः शुभाः ॥ १.२.१२४ ॥

പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളിലേക്കുള്ള യാത്രയും ബഭ്രുവാഹനന്റെ ജനനവും; അവിടെത്തന്നെ അവൻ അഞ്ചു ശുഭ അപ്സരസ്സുകളെ മോചിപ്പിച്ചു.

1.2.125

शापाद्ग्राहत्वमापन्ना ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
प्रभासतीर्थे पार्थेन कृष्णस्य च समागमः ॥ १.२.१२५ ॥

തപസ്വിയായ ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപത്താൽ അവർ മുതലകളായി; പ്രഭാസതീർത്ഥത്തിൽ പാർത്ഥനാലും കൃഷ്ണനുമായുള്ള സംഗമത്താലും അവർ മോചിതരായി.

1.2.126

द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी ।
वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना ॥ १.२.१२६ ॥

ദ്വാരകയിൽവെച്ച് സുഭദ്ര, അവളെ ആഗ്രഹിച്ചവനാൽ ആഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടവളായി, വാസുദേവന്റെ അനുമതിയോടെ കിരീടി (അർജുനൻ) നേടി.

1.2.127

गृहीत्वा हरणं प्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने ।
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः ॥ १.२.१२७ ॥

കവർന്നുകൊണ്ടുപോയശേഷം, ദേവകീനന്ദനനായ കൃഷ്ണൻ എത്തിയപ്പോൾ, സുഭദ്രയിൽ ഉത്തമതേജസ്വിയായ അഭിമന്യുവിന്റെ ജനനം ഉണ്ടായി.

1.2.128

द्रौपद्यास्तनयानां च संभवोऽनुप्रकीर्तितः ।
विहारार्थं च गतयोः कृष्णयोर्यमुनामनु ॥ १.२.१२८ ॥

ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരുടെ ജനനവും ക്രമമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വിഹാരത്തിനായി യമുനയുടെ തീരത്തേക്ക് പോയ ആ രണ്ടു കൃഷ്ണന്മാരെക്കുറിച്ചും.

1.2.129

संप्राप्तिश्चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम् ।
मयस्य मोक्षो ज्वलनाद्भुजङ्गस्य च मोक्षणम् ॥ १.२.१२९ ॥

ചക്രത്തിന്റെയും വില്ലിന്റെയും പ്രാപ്തി, ഖാണ്ഡവദഹനം, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് മയന്റെ മോക്ഷം, സർപ്പത്തിന്റെ മോചനം.

1.2.130

महर्षेर्मन्दपालस्य शार्ङ्ग्या तनयसंभवः ।
इत्येतदादिपर्वोक्तं प्रथमं बहु विस्तरम् ॥ १.२.१३० ॥

മഹർഷി മന്ദപാലന് ശാർങ്ഗിയിൽ നിന്നുള്ള പുത്രജനനം — ഇങ്ങനെ ആദിപർവത്തിൽ ഇത് ആദ്യമായി വിസ്തരിച്ചു പറയപ്പെട്ടു.

1.2.131

अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा ।
सप्तविंशतिरध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा ॥ १.२.१३१ ॥

പരമർഷി എണ്ണിയ രണ്ടുനൂറ് അധ്യായങ്ങൾ; ഉത്തമതേജസ്വിയായ വ്യാസൻ ഇരുപത്തേഴ് അധ്യായങ്ങൾ.

1.2.132

अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
श्लोकाश्च चतुराशीतिर्मुनिनोक्ता महात्मना ॥ १.२.१३२ ॥

മഹാത്മാവായ മുനി എട്ടായിരത്തി എണ്ണൂറ്റി എൺപത്തിനാല് ശ്ലോകങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

1.2.133

द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सभाक्रिया पाण्डवानां किङ्कराणां च दर्शनम्। ॥ १.२.१३३ ॥

രണ്ടാമത്തേത് സഭാപർവം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അത് പല വൃത്താന്തങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ് — പാണ്ഡവരുടെ സഭാനിർമ്മാണവും ഭൃത്യരുടെ ദർശനവും.

1.2.134

लोकपालसभाख्यानं नारदाद्देवदर्शिनः ।
राजसूयस्य चारम्भो जरासन्धवधस्तथा ॥ १.२.१३४ ॥

ദേവദർശിയായ നാരദനിൽ നിന്നു കേട്ട ലോകപാലസഭയുടെ വിവരണം, രാജസൂയ യാഗാരംഭം, ജരാസന്ധവധം.

1.2.135

गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् ।
तथा दिग्विजयोऽत्रैव पाम्डवानां प्रकीर्तितः ॥ १.२.१३५ ॥

ഗിരിവ്രജത്തിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാരെ കൃഷ്ണൻ മോചിപ്പിച്ചതും, ഇവിടെത്തന്നെ പാണ്ഡവരുടെ ദിഗ്വിജയവും പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.136

राज्ञामागमनं चैव सार्हणानां महक्रतौ ।
राजसूयेऽर्घसंवादे शिशुपालवधस्तथा ॥ १.२.१३६ ॥

മഹായജ്ഞമായ രാജസൂയത്തിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ വരവും, അർഘ്യത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കത്തിൽ ശിശുപാലന്റെ വധവും വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.137

यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च ।
दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले ॥ १.२.१३७ ॥

യജ്ഞത്തിലെ ആ വൈഭവം കണ്ട് ദുഃഖവും അസഹിഷ്ണുതയും നിറഞ്ഞ ദുര്യോധനന്റെ പരിഹാസവും, സഭാതലത്തിൽ ഭീമൻ (നടത്തിയ പരിഹാസവും) വർണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.138

यत्रास्य मन्युरुद्भूतो येन द्यूतमकारयत् ।
यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवोऽजयत् ॥ १.२.१३८ ॥

അവിടെ അവന്റെ ക്രോധം ഉണർന്നു, അതിനാൽ അവൻ ചൂതുകളി നടത്തിച്ചു; അവിടെ വഞ്ചകനായ ശകുനി ചൂതിൽ ധർമ്മപുത്രനെ ജയിച്ചു.

1.2.139

यत्र द्यूतार्णवे मग्नां द्रौपदीं नौरिवार्णवात् ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः स्नुषां परमदुःखिताम् ॥ १.२.१३९ ॥

ചൂതെന്ന സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയ ദ്രൗപദിയെ, സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് തോണിയെന്നപോലെ, മഹാപ്രാജ്ഞനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ അതിദുഃഖിതയായ മരുമകളെ (കരയ്ക്കെത്തിച്ചു).

1.2.140

तारयामास तांस्तीर्णाञ्ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः ।
पुनरेव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान् ॥ १.२.१४० ॥

അവർ കരയ്ക്കെത്തിയെന്നറിഞ്ഞ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ പിന്നീട് വീണ്ടും ചൂതിൽ പാണ്ഡവരെ വിളിച്ചു.

1.2.141

जित्वा स वनवासाय प्रेषयामास तांस्ततः ।
एतत्सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना ॥ १.२.१४१ ॥

അവൻ ജയിച്ച് അവരെ വനവാസത്തിന് അയച്ചു. സഭാപർവം മുഴുവൻ ആ മഹാത്മാവ് വിവരിച്ചു.

1.2.142

अध्यायाः सप्ततिर्ज्ञेयास्तथा चाष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च ॥ १.२.१४२ ॥

എഴുപത്തെട്ട് അധ്യായങ്ങൾ എണ്ണത്തിലൂടെ അറിയേണ്ടതാണ്. രണ്ടായിരത്തി അഞ്ഞൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും.

1.2.143

श्लोकाश्चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ।
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयमारण्यकं महत् ॥ १.२.१४३ ॥

ദ്വിജോത്തമരേ, ഈ പർവത്തിൽ പതിനൊന്ന് ശ്ലോകങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്. ഇതിനു ശേഷം മൂന്നാമത്തെ മഹത്തായ ആരണ്യകപർവം അറിയേണ്ടതാണ്.

1.2.144

वनवासं प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.१४४ ॥

വനവാസത്തിനു പോയ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരെ പൗരന്മാർ അനുഗമിച്ചതും, ബുദ്ധിമാനായ ധർമപുത്രന്റെ (യുധിഷ്ഠിരന്റെ) അനുഗമനവും.

1.2.145

अन्नौषधीनां च कृते पाण्डवेन महात्मना ।
द्विजानां भरणार्थं च कृतमाराधनं रवेः ॥ १.२.१४५ ॥

ഭക്ഷണത്തിനും ഔഷധങ്ങൾക്കുമായി, ബ്രാഹ്മണരുടെ പോഷണത്തിനായും മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവൻ സൂര്യാരാധന ചെയ്തു.

1.2.146

धौम्योपदेशात्तिग्मांशुप्रसादादन्नसंभः ।
हितं च ब्रुवतः क्षत्तुः परित्यागोऽम्बिकासुतात् ॥ १.२.१४६ ॥

ധൗമ്യന്റെ ഉപദേശത്താലും സൂര്യന്റെ പ്രസാദത്താലും അന്നം ലഭിച്ചു. ഹിതം പറഞ്ഞ വിദുരനെ അംബികയുടെ പുത്രൻ (ധൃതരാഷ്ട്രൻ) ഉപേക്ഷിച്ചു.

1.2.147

त्यक्तस्य पाण्डुपुत्राणां समीपगमनं तथा ।
पुनरागमनं चैव धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.२.१४७ ॥

പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം അവരുടെ അടുത്തേക്ക് പോകുന്നതും ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കൽപ്പനയാൽ വീണ്ടും മടങ്ങുന്നതും.

1.2.148

कर्णप्रोत्साहनाच्चैव धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
वनस्थान्पाण्डवान्हन्तुं मन्त्रो दुर्योधनस्यच ॥ १.२.१४८ ॥

കർണ്ണന്റെ പ്രോത്സാഹനത്താലും ദുർബുദ്ധിയായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ദുര്യോധനന്റെ വനത്തിൽ കഴിയുന്ന പാണ്ഡവരെ കൊല്ലാനുള്ള ആലോചനയും.

1.2.149

तं दुष्टभावं विज्ञाय व्यासस्यागमनं द्रुतम् ।
निर्याणप्रतिषेधश्च सुरभ्याख्यानमेव च ॥ १.२.१४९ ॥

ആ ദുഷ്ടഭാവം അറിഞ്ഞ് വ്യാസന്റെ വേഗത്തിലുള്ള വരവും, യാത്ര വിലക്കലും, സുരഭിയുടെ കഥയും.

1.2.150

मैत्रेयागमनं चात्र राज्ञश्चैवानुशासनम् ।
शापोत्सर्गश्च तेनैव राज्ञो दुर्योधनस्य च ॥ १.२.१५० ॥

ഇവിടെ മൈത്രേയന്റെ വരവും, രാജാവിനുള്ള ഉപദേശവും, അദ്ദേഹത്താൽത്തന്നെ രാജാവായ ദുര്യോധനന് നൽകപ്പെട്ട ശാപവും.

1.2.151

किर्मीरस्य वधश्चात्र भीमसेनेन संयुगे ।
वृष्णीनामागमश्चात्र पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ १.२.१५१ ॥

ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനൻ കിർമ്മീരനെ വധിക്കുന്നതും, വൃഷ്ണികളുടെ വരവും, പാഞ്ചാലരുടെ വരവും എല്ലാ വിധത്തിലും.

1.2.152

श्रुत्वा शकुनिना द्यूते निकृत्या निर्जितांश्च तान् ।
क्रुद्धस्यानुप्रशमनं हरेश्चैव किरीटिना ॥ १.२.१५२ ॥

ശകുനിയാൽ ചൂതിൽ വഞ്ചനയാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടവരെക്കുറിച്ച് കേട്ട് കോപിച്ച ഹരിയെ ശാന്തനാക്കുന്നതും, കിരീടിയാലും (അർജ്ജുനനാലും) അങ്ങനെതന്നെയും.

1.2.153

परिदेवनं च पाञ्चाल्या वासुदेवस्य सन्निधौ ।
आश्वासनं च कृष्णेन दुःखार्तायाः प्रकीर्तितम् ॥ १.२.१५३ ॥

വാസുദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ പാഞ്ചാലിയുടെ വിലാപവും, ദുഃഖാർത്തയായ അവൾക്ക് കൃഷ്ണൻ നൽകിയ ആശ്വാസവും പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.154

तथा सौभवधाख्यानमत्रैवोक्तं महर्षिणा ।
सुभद्रायाः सपुत्रायाः कृष्णेन द्वारकां पुरीम् ॥ १.२.१५४ ॥

അതുപോലെ മഹർഷി ഇവിടെത്തന്നെ സൗഭവധത്തിന്റെ കഥയും, പുത്രനോടൊപ്പം സുഭദ്രയെ കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകാപുരിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയ വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

1.2.155

नयनं द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नेन चैव ह ।
प्रवेशः पाण्डवेयानां रम्ये द्वैतवने ततः ॥ १.२.१५५ ॥

ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരെ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ കൊണ്ടുപോയതും, പിന്നീട് രമണീയമായ ദ്വൈതവനത്തിൽ പാണ്ഡവർ പ്രവേശിച്ചതും പറയുന്നു.

1.2.156

धर्मराजस्य चात्रैव संवादः कृष्णया सह ।
संवादश्च तथा राज्ञा भीमस्यापि प्रकीर्तितः ॥ १.२.१५६ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ ധർമ്മരാജന്റെ (യുധിഷ്ഠിരന്റെ) കൃഷ്ണയുമായുള്ള സംവാദവും, രാജാവുമായി ഭീമന്റെ സംവാദവും പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.157

समीपं पाण्डुपुत्राणां व्यासस्यागमनं तथा ।
प्रतिश्रुत्याथ विद्याया दानं राज्ञो महर्षिणा ॥ १.२.१५७ ॥

പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ അടുക്കൽ വ്യാസന്റെ വരവും, പിന്നെ മഹർഷി രാജാവിന് വിദ്യ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്തതും വിവരിക്കുന്നു.

1.2.158

गमनं काम्यके चापि व्यासे प्रतिगते ततः ।
अस्त्रहेतोर्विवासश्च पार्थस्यामिततेजसः ॥ १.२.१५८ ॥

വ്യാസൻ പോയശേഷം കാമ്യകവനത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയും, പിന്നെ അമിതതേജസ്വിയായ പാർത്ഥന്റെ (അർജുനന്റെ) ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾക്കായുള്ള വനവാസവും പറയുന്നു.

1.2.159

महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह ।
दर्शनं लोकपालानामस्त्रप्राप्तिस्तथैव च ॥ १.२.१५९ ॥

കിരാത രൂപത്തിൽ മഹാദേവനോടുള്ള യുദ്ധവും ലോകപാലന്മാരുടെ ദർശനവും അതുപോലെ അസ്ത്രലാഭവും.

1.2.160

महेन्द्रलोकगमनमस्त्रार्थे च किरीटिनः ।
यत्र चिन्ता समुत्पन्ना धृतराष्ट्रस्य भूयसी ॥ १.२.१६० ॥

അസ്ത്രങ്ങൾക്കായി കിരീടിയുടെ (അർജ്ജുനന്റെ) ഇന്ദ്രലോകഗമനവും, അതിൽ ധൃതരാഷ്ട്രന് വലിയ ഉത്കണ്ഠ ഉണ്ടായതും.

1.2.161

दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम् ॥ १.२.१६१ ॥

ഭാവിതാത്മാവായ മഹർഷി ബൃഹദശ്വന്റെ ദർശനവും, ദുരിതത്തിൽ പീഡിതനായ യുധിഷ്ഠിരന്റെ വിലാപവും.

1.2.162

नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् ।
दमयन्त्याः स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा ॥ १.२.१६२ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ ധർമ്മനിഷ്ഠവും കരുണ ഉണർത്തുന്നതുമായ നളോപാഖ്യാനം ഉണ്ട്; അവിടെ ദമയന്തിയുടെ സ്ഥൈര്യവും നളന്റെ ചരിതവും ഉണ്ട്.

1.2.163

तथाक्षहृदयप्राप्तिस्तस्मादेव महर्षितः ।
लोमशस्यागमस्तत्र स्वर्गात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ १.२.१६३ ॥

അതുപോലെ അതേ മഹർഷിയിൽനിന്ന് അക്ഷഹൃദയം (ചൂതുവിദ്യ) ലഭിക്കുന്നതും; അവിടെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽനിന്ന് പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് ലോമശന്റെ വരവും.

1.2.164

वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्वर्गे प्रवृत्तिराख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै ॥ १.२.१६४ ॥

വനവാസത്തിൽ പോയ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ചും, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അർജ്ജുനനെക്കുറിച്ചുമുള്ള വിവരം ലോമശൻ പറഞ്ഞതായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.165

संदेशादर्जुनस्यात्र तीर्थाभिगमनक्रिया ।
तीर्थानां च फलप्राप्तिः पुण्यत्वं चापि कीर्तितम् ॥ १.२.१६५ ॥

അർജുനന്റെ സന്ദേശത്താൽ ഇവിടെ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ക്രിയയും തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഫലപ്രാപ്തിയും പുണ്യതയും വർണിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.166

पुलस्त्यतीर्थयात्रा च नारदेन महर्षिणा ।
तीर्थयात्रा च तत्रैव पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२.१६६ ॥

മഹർഷി നാരദനാൽ പുലസ്ത്യ തീർത്ഥയാത്രയും, അവിടെത്തന്നെ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ തീർത്ഥയാത്രയും (വർണിക്കപ്പെടുന്നു).

1.2.167

तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता ॥ १.२.१६७ ॥

അതുപോലെ ഇവിടെ ഗയന്റെ യജ്ഞവൈഭവവും കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.168

आगस्त्यमपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिपमनमपत्यार्थमृषेस्तथा ॥ १.२.१६८ ॥

അഗസ്ത്യന്റെ ആഖ്യാനവും (പറയപ്പെടുന്നു); അവിടെ വാതാപിയെ ഭക്ഷിച്ചതും, ഋഷിയുടെ സന്താനത്തിനായി ലോപാമുദ്ര അടുത്തുചെന്നതും (വർണിക്കപ്പെടുന്നു).

1.2.169

ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥ १.२.१६९ ॥

ബാല്യം മുതൽ ബ്രഹ്മചാരിയായ ഋശ്യശൃംഗന്റെ ചരിതവും, മഹാതേജസ്വിയായ ജമദഗ്നിപുത്രൻ രാമന്റെ ചരിതവും (വർണിക്കപ്പെടുന്നു).

1.2.170

कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः ॥ १.२.१७० ॥

കാർത്തവീര്യന്റെ വധവും ഹൈഹയരുടെ വധവും വർണിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ പാണ്ഡവർ വൃഷ്ണികളുമായി സംഗമിച്ചതും (വർണിക്കപ്പെടുന്നു).

1.2.171

सौकन्यमपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ।
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ ॥ १.२.१७१ ॥

ഇവിടെ സൗകന്യയുടെ കഥയും, ഭൃഗുവംശജനായ ച്യവനൻ ശര്യാതിയുടെ യാഗത്തിൽ സോമപാനം ചെയ്യുന്ന നാസത്യന്മാരെ (അശ്വിനിമാരെ) ആക്കിയ കഥയും ഉണ്ട്.

1.2.172

ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः ।
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञोऽत्रैवप्रकीर्तितं ॥ १.२.१७२ ॥

ഇവിടെ വെച്ചുതന്നെ അവരാൽ ആ മുനിക്ക് (ച്യവനന്) യൗവനം തിരിച്ചു നൽകപ്പെട്ടു; ഇവിടെത്തന്നെ രാജാവായ മാന്ധാതാവിന്റെ ഉപാഖ്യാനവും കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.173

जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥ १.२.१७३ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ ജന്തുവിന്റെ ഉപാഖ്യാനമുണ്ട്; അവിടെ രാജാവായ സോമകൻ പുത്രനുവേണ്ടി യാഗം ചെയ്ത് നൂറു പുത്രന്മാരെ നേടി.

1.2.174

ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम् ।
इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम् ॥ १.२.१७४ ॥

പിന്നെ ഇതാ ശ്യേന-കപോതത്തിന്റെ അതുല്യമായ ഉപാഖ്യാനം; അവിടെ ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ധർമ്മനും രാജാവായ ശിബിയെ പരീക്ഷിച്ചു.

1.2.175

अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना ।
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत् ॥ १.२.१७५ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ അഷ്ടാവക്രന്റെ ഉപാഖ്യാനമുണ്ട്; ജനകന്റെ യാഗത്തിൽ വിപ്രർഷിയായ അഷ്ടാവക്രനും ബന്ദിയും തമ്മിൽ വിവാദം നടന്നു.

1.2.176

नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च ।
पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना ॥ १.२.१७६ ॥

ന്യായവാദികളിൽ പ്രധാനിയും വരുണപുത്രനുമായ ആ മഹാത്മാവുമായുള്ള വാദത്തിൽ ബന്ദി പരാജയപ്പെട്ടു.

1.2.177

विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः ।
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः।
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे ॥ १.२.१७७ ॥

സമുദ്രത്തെ ജയിച്ച് തന്റെ പിതാവിനെ പ്രാപിച്ച ഋഷി; യവക്രീതന്റെ കഥയും മഹാത്മാവായ രൈഭ്യന്റെ കഥയും; ഗന്ധമാദനയാത്രയും നാരായണാശ്രമത്തിലെ വാസവും.

1.2.178

नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने ।
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम् ॥ १.२.१७८ ॥

ദ്രൗപദിയാൽ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ട ഭീമസേനൻ, വഴിയിൽ പോകുമ്പോൾ മഹാബാഹുവായ അവൻ വായുപുത്രനെ കണ്ടു.

1.2.179

कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम् ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत् ॥ १.२.१७९ ॥

വാഴക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ നിന്ന മഹാബലനായ ഹനുമാനെ; മന്ദാരപുഷ്പങ്ങൾക്കായി ആ താമരക്കുളം അവൻ കലക്കിയ ഇടത്ത്.

1.2.180

यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह ।
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा ॥ १.२.१८० ॥

അവിടെ അവന് രാക്ഷസന്മാരുമായി വലിയ യുദ്ധം ഉണ്ടായി; മഹാവീര്യരായ യക്ഷന്മാരോടും, മണിമത്തിനെ പ്രധാനിയാക്കിയ യക്ഷന്മാരോടും അതുപോലെ.

1.2.181

जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात् ।
वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम् ॥ १.२.१८१ ॥

രാക്ഷസനായ ജടാസുരനെ വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) വധിച്ചത്; പിന്നീട് രാജർഷി വൃഷപർവാവിന്റെ അടുത്തേക്കുള്ള ഗമനം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.182

आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च ।
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः ॥ १.२.१८२ ॥

ആർഷ്ടിഷേണാശ്രമത്തിലേക്ക് ഇവരുടെ ഗമനവും വാസവും; ഇവിടെ മഹാത്മാവായ ഭീമന് പാഞ്ചാലിയുടെ (ദ്രൗപദിയുടെ) പ്രോത്സാഹനവും.

1.2.183

कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः ।
युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह ॥ १.२.१८३ ॥

ശക്തരായ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പമുള്ള കൈലാസാരോഹണം പറയപ്പെട്ടു; മണിമത്ത് തുടങ്ങിയവരോടൊപ്പം അതിഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി.

1.2.184

समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च ।
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह ॥ १.२.१८४ ॥

പാണ്ഡവർ വൈശ്രവണനെ (കുബേരനെ) കണ്ടുമുട്ടിയ സ്ഥലത്തും, അവിടെത്തന്നെ അർജുനൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം കണ്ടുമുട്ടി.

1.2.185

अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना ।
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः ॥ १.२.१८५ ॥

ഗുരുവിനുവേണ്ടി ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നേടിയ സവ്യസാചി (അർജുനൻ) ഹിരണ്യപുരവാസികളായ നിവാതകവചന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു.

1.2.186

निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः ॥ १.२.१८६ ॥

കിരീടധാരിയായ (അർജുനൻ) നിവാതകവചന്മാരും, ദേവശത്രുക്കളായ ഘോര ദാനവന്മാരും, പൗലോമന്മാരും, കാലകേയന്മാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്ത സ്ഥലമാണിത്.

1.2.187

वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता ।
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ ॥ १.२.१८७ ॥

അവരുടെ വധവും ആ ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്. ധർമ്മരാജന്റെ സന്നിധിയിൽ അസ്ത്രപ്രദർശനം ആരംഭിച്ചു.

1.2.188

पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा ।
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात् ॥ १.२.१८८ ॥

ദേവർഷി നാരദൻ പാർത്ഥനെ (അർജുനനെ) തടഞ്ഞു; പാണ്ഡവർ വീണ്ടും ഗന്ധമാദനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.

1.2.189

भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा ।
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने ॥ १.२.१८९ ॥

ഇവിടെ ആ നിബിഡ വനത്തിൽ, പർവതവിസ്തൃതിയുള്ള ശരീരമുള്ള ബലവാനായ നാഗരാജാവിനാൽ ഭീമൻ പിടിക്കപ്പെട്ടത് (ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു).

1.2.190

अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः ।
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम् ॥ १.२.१९० ॥

യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകി അവനെ മോചിപ്പിച്ച സ്ഥലവും, ആ മഹാത്മാക്കൾ വീണ്ടും കാമ്യകവനത്തിലേക്ക് പോയതും (ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു).

1.2.191

तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान् ।
वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम् ॥ १.२.१९१ ॥

അവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന പുരുഷശ്രേഷ്ഠരായ പാണ്ഡവരെ വീണ്ടും കാണാൻ വാസുദേവന്റെ വരവും ഇവിടെയാണ് വർണിക്കപ്പെട്ടത്.

1.2.192

मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः ।
पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा ॥ १.२.१९२ ॥

മാർക്കണ്ഡേയ-സമസ്യയിൽ എല്ലാ ഉപാഖ്യാനങ്ങളുമുണ്ട്; അവിടെ പരമർഷി വേനപുത്രനായ പൃഥുവിന്റെ കഥ പറഞ്ഞു.

1.2.193

संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः ।
मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम् ॥ १.२.१९३ ॥

സരസ്വതിയുമായും മഹാത്മാവായ താർക്ഷ്യ ഋഷിയുമായുമുള്ള സംവാദവും, അതിനുശേഷം ഇവിടെ മത്സ്യോപാഖ്യാനവും പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.194

मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते ।
ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ॥ १.२.१९४ ॥

മാർക്കണ്ഡേയ-സമസ്യയും പുരാണവും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു; ഐന്ദ്രദ്യുമ്ന ഉപാഖ്യാനവും ആംഗിരസ ഉപാഖ്യാനവും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.195

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ।
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया ॥ १.२.१९५ ॥

പതിവ്രതയുടെ കഥയും അതുപോലെ ആംഗിരസ കഥയും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ ദ്രൗപദിയും സത്യഭാമയും തമ്മിലുള്ള സംവാദവും പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.196

पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः ।
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः ॥ १.२.१९६ ॥

വീണ്ടും പാണ്ഡവർ ദ്വൈതവനത്തിൽ എത്തി. അവിടെ ഘോഷയാത്രയും, ഗന്ധർവന്മാർ സുയോധനനെ ബന്ധിച്ചതും നടന്നു.

1.2.197

ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना ।
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात् ॥ १.२.१९७ ॥

മന്ദബുദ്ധിയായവൻ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുമ്പോൾ കിരീടി (അർജുനൻ) അവനെ മോചിപ്പിച്ചു. ഇവിടെത്തന്നെ ധർമ്മരാജന്റെ മൃഗസ്വപ്നദർശനവും നടന്നു.

1.2.198

काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते ।
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ॥ १.२.१९८ ॥

വനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ കാമ്യകവനത്തിലേക്കുള്ള മടക്കം പറയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെത്തന്നെ വ്രീഹി-ദ്രൗണിക ആഖ്യാനവും വിസ്തരിച്ചിരിക്കുന്നു.

1.2.199

दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात् ॥ १.२.१९९ ॥

ദുർവാസാവിന്റെ ഉപാഖ്യാനവും ഇവിടെത്തന്നെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആശ്രമത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് ജയദ്രഥൻ ദ്രൗപദിയെ അപഹരിച്ചതും ഇവിടെയുണ്ട്.

1.2.200

यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे ।
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः ॥ १.२.२०० ॥

വായുവേഗത്തിനു തുല്യനായ ഭീമൻ അവനെ പിന്തുടർന്ന സ്ഥലവും, മഹാബലനായ ഭീമൻ അവനെ പഞ്ചശിഖനാക്കിയ സ്ഥലവും ഇതാണ്.

1.2.201

रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ।
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि ॥ १.२.२०१ ॥

ഇവിടെ അതിവിപുലമായ രാമായണ ഉപാഖ്യാനവുമുണ്ട്; അതിൽ രാമൻ വീര്യത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ വധിച്ചു.

1.2.202

सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् ॥ १.२.२०२ ॥

ഇവിടെ സാവിത്രിയുടെ ഉപാഖ്യാനവും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; ഇവിടെത്തന്നെ കർണൻ ഇന്ദ്രനിൽനിന്ന് കുണ്ഡലങ്ങളോടെ മോചനം നേടുന്ന ഭാഗവുമുണ്ട്.

1.2.203

यत्रास्य शक्तिं तुष्टोऽसावदादेकवधाय च ।
आरणेयमुपाख्यानं यत्र धर्मोऽन्वशात्सुतम् ॥ १.२.२०३ ॥

ഇവിടെ ഇന്ദ്രൻ സന്തുഷ്ടനായി ഒരു വധത്തിനായി അവനു ശക്തി നൽകി; ഇവിടെയാണ് ആരണേയ ഉപാഖ്യാനം, അവിടെ ധർമ്മൻ തന്റെ പുത്രനെ ഉപദേശിച്ചു.

1.2.204

जग्मुर्लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम् ।
एतदारण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् ॥ १.२.२०४ ॥

വരം ലഭിച്ച പാണ്ഡവർ പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലേക്ക് പോയ സ്ഥലം ഇതാണ്; ഈ ആരണ്യക പർവ്വം മൂന്നാമത്തേതായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.205

अत्राध्यायशते द्वे तु संख्यया परिकीर्तिते ।
एकोनसप्ततिश्चैव तथाऽध्यायाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०५ ॥

ഇവിടെ എണ്ണത്തിൽ ഇരുനൂറ് അധ്യായങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ അറുപത്തൊമ്പത് അധ്യായങ്ങളും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.206

एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट् शतानि च ।
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०६ ॥

ഈ പർവ്വത്തിൽ പതിനൊന്നായിരത്തി അറുനൂറ്റി അറുപത്തിനാല് ശ്ലോകങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.207

अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्व विस्तरम् ।
विराटनगरे गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् ॥ १.२.२०७ ॥

ഇനി വിരാടപർവ്വം വിസ്തരിച്ച് കേൾക്കുക. വിരാടനഗരത്തിലെത്തി, ശ്മശാനത്തിലെ വിശാലമായ ശമീവൃക്ഷത്തിനരികെ...

1.2.208

दृष्ट्वा संनिदधुस्तत्र पाण्डवा ह्यायुधान्युत ।
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मना न्यवसंस्तु ते ॥ १.२.२०८ ॥

അവിടെ പാണ്ഡവർ തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ കണ്ട് ഒരുമിച്ചുവെച്ചു; നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവർ വേഷം മാറി വസിച്ചു.

1.2.209

पाञ्चालीं प्रार्थयानस्य कामोपहतचेतसः ।
दुष्टात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात् ॥ १.२.२०९ ॥

കാമത്താൽ മനസ്സ് ഇളകിയ ആ ദുഷ്ടാത്മാവായ കീചകൻ പാഞ്ചാലിയെ യാചിച്ച സ്ഥലത്തുതന്നെ, വൃകോദരനാൽ കീചകന്റെ വധം നടന്നു.

1.2.210

पाण्डवान्वेषणार्थं च राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
चाराः प्रस्थापिताश्चात्र निपुणाः सर्वतोदिशं ॥ १.२.२१० ॥

പാണ്ഡവരെ അന്വേഷിക്കുന്നതിനും രാജാവായ ദുര്യോധനനുവേണ്ടിയും, സമർത്ഥരായ ചാരന്മാരെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും അയച്ചു.

1.2.211

न च प्रवृत्तिस्तैर्लब्धा पाण्डवानां महात्मनाम् ।
गोग्रहश्च विराटस्य त्रिगर्तैः प्रथमं कृतः ॥ १.२.२११ ॥

എന്നാൽ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് അവർക്ക് വിവരമൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. ആദ്യം ത്രിഗർത്തർ വിരാടന്റെ പശുക്കളെ കവർന്നു.

1.2.212

यत्रास्य युद्धं सुमहत्तैरासील्लोमहर्षणम् ।
ह्रियमाणश्च यत्रासौ भीमसेनेन मोक्षितः ॥ १.२.२१२ ॥

അവിടെ അവനും അവർക്കുമിടയിൽ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന മഹായുദ്ധം നടന്നു; അവിടെ അവൻ അപഹരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭീമസേനൻ അവനെ മോചിപ്പിച്ചു.

1.2.213

गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः ।
अनन्तरं च कुरुभिस्तस्य गोग्रहणं कृतम् ॥ १.२.२१३ ॥

അവിടെ പാണ്ഡവർ വിരാടന്റെ ഗോധനം മോചിപ്പിച്ചു; പിന്നീട് കൗരവർ അത് അപഹരിച്ചു.

1.2.214

समस्ता यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि ।
प्रत्याहृतं गोधनं च विक्रमेण किरीटिना ॥ १.२.२१४ ॥

അവിടെ പാർത്ഥൻ യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ കൗരവരെയും ജയിച്ചു; വിക്രമത്താൽ കിരീടി ഗോധനം തിരിച്ചുപിടിച്ചു.

1.2.215

विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रमरिघातिनम् ॥ १.२.२१५ ॥

അവിടെ വിരാടൻ ഉത്തരയെ കിരീടിയുടെ മരുമകളായി നൽകി; ശത്രുഘാതകനായ സൗഭദ്രനായ അഭിമന്യുവിനായി.

1.2.216

चतुर्थमेतद्विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् ।
अत्रापि परिसंख्याता अध्यायाः परमर्षिणा ॥ १.२.२१६ ॥

ഇത് നാലാമത്തെ, വിപുലമായ വൈരാട പർവം ആണെന്ന് വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇവിടെയും പരമ ഋഷി അധ്യായങ്ങൾ എണ്ണിയിട്ടുണ്ട്.

1.2.217

सप्तषष्टिरथो पूर्णाः श्लोकानामपि मे शृणु ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशदेव तु ॥ १.२.२१७ ॥

അറുപത്തേഴ് പൂർണ്ണ അധ്യായങ്ങൾ; എന്നിൽ നിന്ന് ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണവും കേൾക്കുക. രണ്ടായിരത്തി അമ്പത് ശ്ലോകങ്ങൾ.

1.2.218

उक्तानि वेदविदुषा पर्वण्यस्मिन्महर्षिणा ।
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्वतः परम् ॥ १.२.२१८ ॥

വേദജ്ഞനായ മഹർഷി ഈ പർവത്തിൽ പറഞ്ഞത് കേൾക്കുക; അഞ്ചാമത്തേത് ഉദ്യോഗ പർവം എന്ന് അറിയണം.

1.2.219

उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनोऽर्जुनश्चैव वासुदेवमुपस्थितौ ॥ १.२.२१९ ॥

പാണ്ഡവർ ഉപപ്ലാവ്യത്തിൽ പാളയമടിച്ചപ്പോൾ, ജയേച്ഛയോടെ ദുര്യോധനനും അർജുനനും വാസുദേവന്റെ അടുത്തെത്തി.

1.2.220

साहाय्यमस्मिन्समरे भवान्नौ कर्तुमर्हति ।
इत्युक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥ १.२.२२० ॥

"ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ഇരുവർക്കും സഹായം ചെയ്യണം" എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാമതിയായ കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു.

1.2.221

अयुध्यमानमात्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य किं वा ददाम्यहम् ॥ १.२.२२१ ॥

"ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യാതെ മന്ത്രിയായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ സൈന്യത്തിലെ ഒരു അക്ഷൗഹിണി നൽകാം. ഓ പുരുഷശ്രേഷ്ഠരേ, ആർക്ക് എന്ത് നൽകണം?"

1.2.222

वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यभानं सचिवं वव्रे कृष्मं धनंजयः ॥ १.२.२२२ ॥

മന്ദബുദ്ധിയും ദുഷ്ടമതിയുമായ ദുര്യോധനൻ സൈന്യത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു; ധനഞ്ജയൻ അർജുനൻ യുദ്ധം ചെയ്യാത്ത മന്ത്രി കൃഷ്ണനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.

1.2.223

मद्रराजं व राजानमायान्तं पाण्डवान्प्रति ।
उपहारैर्वञ्चायत्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥ १.२.२२३ ॥

പാണ്ഡവരുടെ നേർക്ക് വരുന്ന മദ്രരാജാവിനെയും രാജാവിനെയും, സമ്മാനങ്ങളാൽ വഴിയിൽവെച്ചുതന്നെ വഞ്ചിച്ച് സുയോധനൻ...

1.2.224

वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।
शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥ १.२.२२४ ॥

വരദനോട് ഒരു വരം ചോദിച്ചു: "എനിക്ക് സഹായം ചെയ്യണം." ശല്യൻ അതിന് വാക്കുകൊടുത്ത് പാണ്ഡവരെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു.

1.2.225

शान्तिपूर्वं चाकथयद्यत्रेन्द्रविजयं नृपः ।
पुरोहितप्रेषणं च पाण्डवैः कौरवान्प्रति ॥ १.२.२२५ ॥

രാജാവ് ശാന്തമായി ഇന്ദ്രവിജയത്തെക്കുറിച്ചും, പാണ്ഡവർ കൗരവരുടെ അടുത്തേക്ക് പുരോഹിതനെ അയച്ചതിനെക്കുറിച്ചും പറഞ്ഞു.

1.2.226

वैचित्रवीर्यस्य वचः समादाय पुरोधसः ।
तथेन्द्रविजयं चापि यानं चैव पुरोधसः ॥ १.२.२२६ ॥

വിചിത്രവീര്യന്റെ പുത്രന്റെ (ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ) വാക്കുകളും പുരോഹിതന്റെ വാക്കുകളും സ്വീകരിച്ച്, അതുപോലെ ഇന്ദ്രവിജയവും പുരോഹിതന്റെ യാത്രയും പറഞ്ഞു.

1.2.227

संजयं प्रेषयामास शमार्थी पाण्डवान्प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ १.२.२२७ ॥

ശാന്തി ആഗ്രഹിച്ച പ്രതാപവാനായ മഹാരാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ പാണ്ഡവരുടെ അടുത്തേക്ക് ദൂതനായി സഞ്ജയനെ അയച്ചു.

1.2.228

श्रुत्वा च पाण्डवान्यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥ १.२.२२८ ॥

വാസുദേവനെ (കൃഷ്ണനെ) മുന്നിൽ നിർത്തിയ പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് കേട്ട്, ധൃതരാഷ്ട്രന് ചിന്തകൊണ്ട് ഉറക്കമില്ലാതായി.

1.2.229

विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयामास राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥ १.२.२२९ ॥

വിദുരൻ ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രനെ വിചിത്രവും ഹിതകരവുമായ വാക്കുകൾ കേൾപ്പിച്ചു.

1.2.230

तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्ममनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥ १.२.२३० ॥

അതുപോലെ സനത്സുജാതൻ ഉത്തമമായ ആധ്യാത്മികത്തെ കേൾപ്പിച്ചു; മനഃപീഡയോടെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവിന് അത് കേൾപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

1.2.231

प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र वा विभो ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्जुनस्य च ॥ १.२.२३१ ॥

ഓ വിഭോ, പ്രഭാതത്തിൽ രാജസഭയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ സഞ്ജയൻ വാസുദേവന്റെയും അർജുനന്റെയും ഐക്യത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ ഇടത്തോ.

1.2.232

यत्र कृष्णो दयापन्नः सन्धिमिच्छन्महामतिः ।
स्वयमागाच्छणं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२.२३२ ॥

മഹാമതിയായ കൃഷ്ണൻ കാരുണ്യം നിറഞ്ഞ്, സന്ധി ആഗ്രഹിച്ച്, സമാധാനം ഉണ്ടാക്കാൻ സ്വയം നാഗസാഹ്വയ നഗരത്തിൽ വന്നു.

1.2.233

प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
शमार्थे याचमानस्य पक्षयोरुभयोर्हितम् ॥ १.२.२३३ ॥

സമാധാനത്തിനായി യാചിച്ച കൃഷ്ണനെ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ നിരസിച്ചത്; അത് ഇരുപക്ഷത്തിനും ഹിതമായിരുന്നു.

1.2.234

दम्भोद्भवस्य चाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
वरान्वेषणमत्रैव मातलेश्च महात्मनः ॥ १.२.२३४ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ ദംഭോദ്ഭവന്റെ കഥയും വിവരിക്കപ്പെട്ടു; ഇവിടെത്തന്നെ മഹാത്മാവായ മാതലിയുടെ വരാന്വേഷണവും.

1.2.235

महर्षेश्चापि चरितं कथितं गालवस्य वै ।
विदुलायाश्च पुत्रस्य प्रोक्तं चाप्यनुशासनम् ॥ १.२.२३५ ॥

മഹർഷി ഗാലവന്റെ ചരിതവും പറയപ്പെട്ടു; വിദുലയുടെ പുത്രനോടുള്ള ഉപദേശവും പറയപ്പെട്ടു.

1.2.236

कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् ।
योगेश्वरत्पं कृष्णेन यत्र राज्ञां प्रदर्शितम् ॥ १.२.२३६ ॥

കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ദുഷ്ടമായ ആലോചന അറിഞ്ഞ്, കൃഷ്ണൻ രാജാക്കന്മാർക്ക് തന്റെ യോഗേശ്വര രൂപം കാണിച്ച ഇടം.

1.2.237

रथमारोप्य कृष्णेन यत्र कर्णोऽनुमन्त्रितः ।
उपायपूर्वं शौटीर्यात्प्रत्याख्यातश्च तेन सः ॥ १.२.२३७ ॥

കൃഷ്ണൻ കർണ്ണനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഉപായത്തോടെ ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ, അവൻ അഹങ്കാരത്താൽ അത് നിരസിച്ചു.

1.2.238

आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिंदमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं सर्वमाख्यातवान्हरिः ॥ १.२.२३८ ॥

ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന ഹരി (കൃഷ്ണൻ) ഹസ്തിനാപുരത്തുനിന്ന് ഉപപ്ലാവ്യത്തിൽ വന്ന് പാണ്ഡവർക്ക് നടന്നതെല്ലാം പറഞ്ഞു.

1.2.239

ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा च यद्धितम् ।
साङ्ग्रामिकं ततः सर्वं सञ्जं चक्रुः परंतपाः ॥ १.२.२३९ ॥

ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന പാണ്ഡവർ അവന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, ഹിതമായത് ആലോചിച്ച്, പിന്നെ യുദ്ധസംബന്ധമായ എല്ലാം ഒരുക്കി.

1.2.240

ततो युद्धाय निर्याता नराश्वरथदन्तिनः ।
नगराद्धास्तिनपुराद्वलसंख्यानमेवच ॥ १.२.२४० ॥

പിന്നെ യുദ്ധത്തിനായി മനുഷ്യരും കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും ഹസ്തിനാപുര നഗരത്തിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണവും എടുത്തു.

1.2.241

यत्र राज्ञा ह्युलूकस्य प्रेषणं पाम्डवान्प्रति ।
श्वोभाविनि महायुद्धे दौत्येन कृतवान्प्रभुः ॥ १.२.२४१ ॥

രാജാവ് (ദുര്യോധനൻ) നാളെ നടക്കാനിരിക്കുന്ന മഹായുദ്ധത്തിനായി ഉലൂകനെ ദൂതനായി പാണ്ഡവരുടെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു.

1.2.242

रथातिरथसंख्यानमम्बोपाख्यानमेव च ।
एतत्सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते ॥ १.२.२४२ ॥

രഥികളുടെയും അതിരഥന്മാരുടെയും എണ്ണം, അംബോപാഖ്യാനം — ഇത് മഹാഭാരതത്തിലെ അഞ്ചാം പർവ്വം; ഇതിൽ പല വൃത്താന്തങ്ങളുമുണ്ട്.

1.2.243

उद्योगपर्व निर्दिष्टं सन्धिविग्रहमिश्रितम् ।
अध्यायानां शतं प्रोक्तं षडशीतिर्महर्षिणा ॥ १.२.२४३ ॥

സന്ധിയും വിഗ്രഹവും കലർന്ന ഉദ്യോഗപർവ്വം എന്നു നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടു; മഹർഷി അതിൽ നൂറ്റിയെൺപത്തിയാറ് അധ്യായങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

1.2.244

श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
श्लोकाश्च नवतिः प्रोक्तास्तथैवाष्टौ महात्मना ॥ १.२.२४४ ॥

ആറായിരം ശ്ലോകങ്ങളും അത്രയും നൂറുകളും, തൊണ്ണൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; മഹാത്മാവ് എട്ടും അങ്ങനെതന്നെ പറഞ്ഞു.

1.2.245

व्यासेनोदारमतिना पर्वण्यस्मिंस्तपोधनाः ।
अतः परं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते ॥ १.२.२४५ ॥

തപോധനരേ, ഉദാരബുദ്ധിയായ വ്യാസൻ ഈ പർവ്വത്തിൽ (പറഞ്ഞു). ഇതിനുശേഷം വിചിത്രാർത്ഥങ്ങളുള്ള ഭീഷ്മപർവ്വം എന്ന് പറയുന്നു.

1.2.246

जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह ।
यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादमगमत्परम् ॥ १.२.२४६ ॥

സഞ്ജയൻ ജംബൂഖണ്ഡനിർമ്മാണം പറഞ്ഞിടത്തും, യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യം അത്യധികം വിഷാദം പ്രാപിച്ചിടത്തും (ഇത്).

1.2.247

यत्र युद्धमभूद्धोरं दसाहानि सुदारुणम् ।
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः ॥ १.२.२४७ ॥

പത്തുദിവസം ഭയങ്കരവും അതിദാരുണവുമായ യുദ്ധം നടന്നിടത്തും, പാർത്ഥന്റെ കശ്മലമുണ്ടായിടത്തും, മഹാമതിയായ വാസുദേവൻ ഉണ്ടായിടത്തും (ഇത്).

1.2.248

मोहजं नाशयामास हेतुभिर्मोक्षदर्शिभिः ।
समीक्ष्यादोक्षजः क्षिप्रं युधिष्ठिरहिते रतः ॥ १.२.२४८ ॥

മോഹത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച കശ്മലത്തെ മോക്ഷം കാണിക്കുന്ന ഹേതുക്കളാൽ അവൻ നശിപ്പിച്ചു; യുധിഷ്ഠിരന്റെ ഹിതത്തിൽ രമിച്ച അധോക്ഷജൻ (കൃഷ്ണൻ) ആലോചിച്ച് വേഗത്തിൽ (അതു ചെയ്തു).

1.2.249

रथादाप्लुत्य वेगेन स्वयं कृष्ण उदारधीः ।
प्रतोदपाणिराधावद्भीष्मं हन्तुं व्यपेतभीः ॥ १.२.२४९ ॥

ഉദാരബുദ്ധിയായ കൃഷ്ണൻ തന്നെ രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ചാടിയിറങ്ങി, കയ്യിൽ ചാട്ടവാറുമായി, ഭയമില്ലാതെ ഭീഷ്മരെ വധിക്കാൻ പാഞ്ഞു.

1.2.250

वाक्यप्रतोदाभिहतो यत्र कृष्णेन पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा समरे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२.२५० ॥

കൃഷ്ണന്റെ വാക്കാകുന്ന ചാട്ടവാറാൽ അടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ സർവശസ്ത്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഗാണ്ഡീവധന്വാവായ പാണ്ഡവൻ (മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു).

1.2.251

शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः ।
विनिघ्नन्निशितैर्बाणै रथाद्भीष्ममपातयत् ॥ १.२.२५१ ॥

പൃഥയുടെ പുത്രനായ അർജുനൻ, മഹാധനുസ്സുള്ളവൻ, ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ഭീഷ്മരെ അടിച്ച് രഥത്തിൽ നിന്ന് വീഴ്ത്തി.

1.2.252

शरतल्पगतश्चैव भीष्मो यत्र बभूव ह ।
षष्ठमेतत्समाख्यातं भारते पर्व विस्तृतम् ॥ १.२.२५२ ॥

അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ ഭീഷ്മർ കിടന്ന സ്ഥലമാണിത്. മഹാഭാരതത്തിലെ ഇത് ആറാമത്തെ വിസ്തൃത പർവമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.253

अध्यायानां शतं प्रोक्तं तथा सप्तदशापरे ।
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च ॥ १.२.२५३ ॥

ഇതിൽ നൂറ്റിപ്പതിനേഴ് അധ്യായങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എണ്ണത്തിൽ അയ്യായിരത്തി എണ്ണൂറ് ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്.

1.2.254

श्लोकाश्च चतुराशीतिरस्मिन्पर्वणि कीर्तिताः ।
व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि ॥ १.२.२५४ ॥

ഈ പർവത്തിൽ എൺപത്തിനാല് ശ്ലോകങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വേദജ്ഞനായ വ്യാസൻ ഭീഷ്മപർവത്തിൽ അവ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.

1.2.255

द्रोणपर्व ततश्चित्रं बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सैनापत्येऽभिषिक्तोऽथ यत्राचार्यः प्रतापवान् ॥ १.२.२५५ ॥

പിന്നെ ദ്രോണപർവ്വം പറയപ്പെടുന്നു; അത് വിചിത്രവും അനേകം വൃത്താന്തങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. അവിടെ പ്രതാപശാലിയായ ആചാര്യൻ സേനാപതിയായി അഭിഷിക്തനായി.

1.2.256

दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।
ग्रहणं धर्मराजस्य पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.२५६ ॥

മഹാസ്ത്രജ്ഞനായ ആ ആചാര്യൻ ദുര്യോധനന്റെ പ്രീതിക്കായി, പാണ്ഡുപുത്രനും ബുദ്ധിമാനുമായ ധർമ്മരാജനെ ബന്ധിക്കുമെന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

1.2.257

यत्र संशप्तकाः पार्थमपनिन्यू रणाजिरात् ।
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ॥ १.२.२५७ ॥

സംശപ്തകർ പാർത്ഥനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽനിന്ന് അകറ്റിക്കൊണ്ടുപോയ സ്ഥലത്ത്; യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനു തുല്യനായ മഹാരാജാവ് ഭഗദത്തൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

1.2.258

सुप्रतीकेन नागेन स हि शान्तः किरीटिना ।
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुरेकं महारथाः ॥ १.२.२५८ ॥

സുപ്രതീകമെന്ന ആനയെ അവൻ കിരീടിയായ അർജ്ജുനനാൽ ശാന്തമാക്കപ്പെട്ടു; അവിടെ അനേകം മഹാരഥന്മാർ ഒറ്റയ്ക്കായ അഭിമന്യുവിനെ കൊന്നു.

1.2.259

जयद्रथमुखा बालं शूरमप्राप्तयौवनम् ।
हतेऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ॥ १.२.२५९ ॥

ജയദ്രഥൻ മുന്നിൽ നിന്ന സംഘം യൗവനം പ്രാപിക്കാത്ത ശൂരനായ ബാലൻ അഭിമന്യുവിനെ (വളഞ്ഞ് കൊന്നു); അഭിമന്യു വീണപ്പോൾ കോപിച്ച പാർത്ഥൻ യുദ്ധത്തിൽ പ്രതികാരം ചെയ്തു.

1.2.260

अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
यत्र भीमो महाबाहुः सात्यकिश्च महारथः ॥ १.२.२६० ॥

ഏഴ് അക്ഷൗഹിണി സേനകളെ കൊന്ന് രാജാവ് ജയദ്രഥൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; അവിടെ മഹാബാഹുവായ ഭീമനും മഹാരഥനായ സാത്യകിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

1.2.261

अन्वेषणार्थं पार्थस्य युधिष्ठिरनृपाज्ञया ।
प्रविष्टौ भारतीं सेनामप्रधृष्यां सुरैरपि ॥ १.२.२६१ ॥

യുധിഷ്ഠിര രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം പാർത്ഥനെ (അർജുനനെ) അന്വേഷിക്കുവാൻ, ദേവന്മാർക്കുപോലും ആക്രമിക്കാനാവാത്ത ഭാരത സേനയിൽ അവർ ഇരുവരും പ്രവേശിച്ചു.

1.2.262

संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषमाहवे ।
संशप्तकानां वीराणां कोट्यो नव महात्मनाम् ॥ १.२.२६२ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ശേഷിച്ചിരുന്ന സംശപ്തകരെയും പൂർണമായി നശിപ്പിച്ചു. മഹാത്മാക്കളായ സംശപ്തക വീരന്മാർ ഒമ്പത് കോടി പേരായിരുന്നു.

1.2.263

किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः ॥ १.२.२६३ ॥

കിരീടധാരി (അർജുനൻ) മുന്നേറി ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും കല്ലായുധം പ്രയോഗിക്കുന്ന യോദ്ധാക്കളെയും യമലോകത്തിലേക്ക് അയച്ചു.

1.2.264

नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः ।
अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान् ॥ १.२.२६४ ॥

യുദ്ധത്തിൽ നാരായണന്മാരും ഗോപാലന്മാരും വിചിത്രയോദ്ധാക്കളും; അലംബുഷനും ശ്രുതായുവും വീര്യവാനായ ജലസന്ധനും.

1.2.265

सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ।
घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥ १.२.२६५ ॥

സോമദത്തന്റെ പുത്രൻ (ഭൂരിശ്രവസ്സ്), വിരാടൻ, മഹാരഥൻ ദ്രുപദൻ, ഘടോത്കചൻ തുടങ്ങിയവരും മറ്റുള്ളവരും ദ്രോണപർവത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.

1.2.266

अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः ॥ १.२.२६६ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണർ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ അശ്വത്ഥാമാവും കോപത്തോടെ ഇവിടെവച്ചുതന്നെ ഭയങ്കരമായ നാരായണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.

1.2.267

आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।
व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः ॥ १.२.२६७ ॥

ഇവിടെ ആഗ്നേയാസ്ത്രവും രുദ്രന്റെ ഉത്തമമായ മഹിമയും വ്യാസന്റെ ആഗമനവും കൃഷ്ണന്റെയും പാർത്ഥന്റെയും (അർജുനന്റെ) മാഹാത്മ്യവും വർണിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.268

सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम् ।
यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ॥ १.२.२६८ ॥

ഭാരതത്തിലെ ഏഴാമത്തെ മഹാപർവം ഇതാണ്; ഇവിടെ ഭൂപാലന്മാർ മിക്കവാറും മരണമടഞ്ഞു.

1.2.269

द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ।
अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः ॥ १.२.२६९ ॥

ദ്രോണപർവത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ശൂരന്മാരും പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരും ഇവിടെയുണ്ട്; ഇവിടെ നൂറ്റെഴുപത് അധ്യായങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.270

अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ।
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.२७० ॥

ഇവിടെ തത്ത്വദർശിയാൽ എണ്ണായിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി ഒമ്പത് ശ്ലോകങ്ങൾ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.271

पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ।
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् ॥ १.२.२७१ ॥

പരാശരപുത്രനായ മുനി (വ്യാസൻ) ദ്രോണപർവത്തിൽ ചിന്തിച്ചശേഷം പറഞ്ഞു: ഇനി അത്യത്ഭുതമായ കർണപർവം പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.272

सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः ।
आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम् ॥ १.२.२७२ ॥

ബുദ്ധിമാനായ മദ്രരാജാവിനെ (ശല്യനെ) സാരഥിയായി നിയോഗിച്ചതും, ത്രിപുരന്റെ (ത്രിപുരാസുരന്റെ) വധമാകുന്ന പൗരമ കഥയും ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.273

प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः ।
हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम् ॥ १.२.२७३ ॥

ഇവിടെ യാത്രാവേളയിൽ കർണ്ണനും ശല്യനും തമ്മിലുള്ള കഠിനമായ സംഭാഷണമുണ്ട്; അവിടെത്തന്നെ ആക്ഷേപങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഹംസ-കാകീയ ആഖ്യാനവുമുണ്ട്.

1.2.274

वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना ।
दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा ॥ १.२.२७४ ॥

മഹാത്മാവായ അശ്വത്ഥാമാവിനാൽ പാണ്ഡ്യന്റെ വധവും, പിന്നെ ദണ്ഡസേനന്റെയും ദണ്ഡന്റെയും വധവും ഇവിടെ പറയുന്നു.

1.2.275

द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः ।
संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ १.२.२७५ ॥

ഇവിടെ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ കർണ്ണൻ ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരനെ അപകടത്തിലാക്കി; എല്ലാ വില്ലാളികളും നോക്കിനിൽക്കെ.

1.2.276

अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः ।
यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि ॥ १.२.२७६ ॥

യുധിഷ്ഠിരനും കിരീടിയായ അർജ്ജുനനും തമ്മിൽ പരസ്പരം കോപമുണ്ടായി; അവിടെത്തന്നെ മാധവൻ (കൃഷ്ണൻ) അർജ്ജുനനോട് സമാധാനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

1.2.277

प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च ।
भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे ॥ १.२.२७७ ॥

പ്രതിജ്ഞപ്രകാരം വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) യുദ്ധത്തിൽ ദുശ്ശാസനന്റെ മാറു പിളർന്ന് അവന്റെ രക്തം കുടിച്ചു.

1.2.278

द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः ।
अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः ॥ १.२.२७८ ॥

ഇവിടെ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥനാൽ (അർജ്ജുനനാൽ) മഹാരഥനായ കർണ്ണൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; ഭാരതചിന്തകർ ഇതിനെ എട്ടാം പർവ്വമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

1.2.279

एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि ।
चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च ॥ १.२.२७९ ॥

കർണപർവത്തിൽ എഴുപത്തൊന്ന് അധ്യായങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; നാലായിരത്തി തൊള്ളായിരം ശ്ലോകങ്ങളും.

1.2.280

चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ।
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् ॥ १.२.२८० ॥

ഈ പർവത്തിൽ അറുപത്തിനാല് ശ്ലോകങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം വിചിത്രാർത്ഥമുള്ള ശല്യപർവം പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.281

हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत् ।
यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च ॥ १.२.२८१ ॥

വീരന്മാർ വീണ സേനയ്ക്ക് മദ്രേശ്വരൻ നേതാവായി. അവിടെ കുമാരാഖ്യാനവും അഭിഷേകകർമ്മവുമുണ്ട്.

1.2.282

वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः ।
विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते ॥ १.२.२८२ ॥

അവിടെ സംഭവങ്ങളും യുദ്ധങ്ങളും ഭാഗങ്ങളായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു; ശല്യപർവത്തിൽ കുരുമുഖ്യന്മാരുടെ നാശം പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.283

शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः ।
शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे ॥ १.२.२८३ ॥

ഇവിടെ മഹാത്മാവായ ധർമ്മരാജാവിനാൽ ശല്യന്റെ മരണവും യുദ്ധത്തിൽ സഹദേവനാൽ ശകുനിയുടെ വധവും പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.284

सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः ।
ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः ॥ १.२.२८४ ॥

സേനയിൽ ഏറെയും നശിച്ച് അല്പം മാത്രം ശേഷിച്ചപ്പോൾ സുയോധനൻ ഒരു കുളത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ജലം തടഞ്ഞുനിന്ന് അവിടെത്തന്നെ തങ്ങി.

1.2.285

प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः ।
क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२.२८५ ॥

അവിടെയാണ് ഭീമനെക്കുറിച്ചും ബുദ്ധിമാനായ ധർമ്മരാജനെക്കുറിച്ചും വേടന്മാരുടെ പരിഹാസവചനങ്ങളാൽ പറയപ്പെട്ട വൃത്താന്തം വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

1.2.286

ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह ॥ १.२.२८६ ॥

തടാകത്തിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റ അത്യന്തം കോപിഷ്ഠനായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ഭീമനോടൊപ്പം ഗദകൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്ത സ്ഥലം അതാണ്.

1.2.287

समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम् ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता ॥ १.२.२८७ ॥

യുദ്ധസമാഗമത്തിൽ രാമന്റെ (ബലരാമന്റെ) വരവ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; സരസ്വതിയുടെയും തീർത്ഥങ്ങളുടെയും പുണ്യത കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.288

गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम् ।
दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे ॥ १.२.२८८ ॥

ഇവിടെത്തന്നെയാണ് യുദ്ധത്തിൽ ഭീമനോടൊപ്പം രാജാവ് ദുര്യോധനന്റെ ഘോരമായ ഗദായുദ്ധം വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

1.2.289

ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया ।
नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत् ॥ १.२.२८९ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ഭീമന്റെ വേഗമുള്ള ഗദകൊണ്ട് ബലാൽക്കാരമായി ഇരുതുടകളും ഒടിഞ്ഞു; ഇത് ഒമ്പതാമത്തെ പർവ്വമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ഇത് അദ്ഭുതവും അർത്ഥവത്തുമാണ്.

1.2.290

एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः ।
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते ॥ १.२.२९० ॥

ഈ പർവ്വത്തിൽ അമ്പത്തൊമ്പത് അധ്യായങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അനേകം വൃത്താന്തങ്ങൾ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.291

त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा ।
मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता ॥ १.२.२९१ ॥

മുനിയാൽ രചിക്കപ്പെട്ട, കൗരവരുടെ യശസ്സു വഹിക്കുന്ന മൂവായിരത്തി ഇരുനൂറ്റി ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങൾ.

1.2.292

अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् ।
भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम् ॥ १.२.२९२ ॥

ഇനി ഭയങ്കരമായ സൗപ്തിക പർവം ഞാൻ പറയാം, അവിടെ തകർന്ന തുടയുള്ള, ക്ഷമയില്ലാത്ത രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ഉണ്ട്.

1.2.293

अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम् ॥ १.२.२९३ ॥

പാണ്ഡവർ പോയശേഷം ആ മൂന്നു രഥികർ — കൃതവർമ്മാവ്, കൃപർ, ദ്രോണപുത്രൻ — സന്ധ്യയ്ക്ക് രക്തം പുരണ്ട സ്ഥലത്ത് എത്തി.

1.2.294

समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि ।
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः ॥ १.२.२९४ ॥

അടുത്തെത്തി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നവനെ അവർ കണ്ടു; അവിടെ ദൃഢക്രോധനായ മഹാരഥൻ ദ്രോണപുത്രൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

1.2.295

अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं ॥ १.२.२९५ ॥

ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മുന്നിൽ നിർത്തുന്ന എല്ലാ പാഞ്ചാലരെയും, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പമുള്ള പാണ്ഡവരെയും കൊല്ലാതെ ഞാൻ കവചം അഴിക്കില്ല.

1.2.296

यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः ।
सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम् ॥ १.२.२९६ ॥

അവിടെ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അകന്നുപോയ ആ മൂന്നു രഥികർ സൂര്യാസ്തമയ സമയത്ത് ഒരു വലിയ വനത്തിൽ എത്തി.

1.2.297

न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः ।
ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान् ॥ १.२.२९७ ॥

അപ്പോൾ അവർ നിന്നിരുന്ന ആ വലിയ പേരാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ, രാത്രിയിൽ ഒരു മൂങ്ങ കൊന്ന നിരവധി കാക്കകളെ അവർ കണ്ടു.

1.2.298

द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे ॥ १.२.२९८ ॥

ക്രോധം നിറഞ്ഞ ദ്രോണപുത്രൻ, പിതാവിന്റെ വധം ഓർത്തുകൊണ്ട്, ഉറങ്ങുന്ന പാഞ്ചാലരെ കൊല്ലാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

1.2.299

गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम् ।
घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम् ॥ १.२.२९९ ॥

പാളയത്തിന്റെ വാതിൽക്കൽ ചെന്നപ്പോൾ, കാണാൻ പ്രയാസമുള്ള, ഭയങ്കര രൂപമുള്ള ഒരു രാക്ഷസനെ അവൻ കണ്ടു; അവൻ ആകാശത്തെ മറച്ചു നിൽക്കുകയായിരുന്നു.

1.2.300

तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ।
द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः ॥ १.२.३०० ॥

അവനാൽ അസ്ത്രങ്ങൾ തടയപ്പെടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ദ്രോണപുത്രൻ ഉടൻ വിരൂപാക്ഷനായ രുദ്രനെ ആരാധിച്ചു.

1.2.301

प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ १.२.३०१ ॥

രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന, ഭയമില്ലാതിരുന്ന, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പാഞ്ചാലരെയും, അവരുടെ പരിവാരങ്ങളെയും, ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരെയും എല്ലാവരെയും.

1.2.302

कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान् ।
यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात् ॥ १.२.३०२ ॥

കൃതവർമ്മാവിനോടും കൃപനോടും ചേർന്ന് അവൻ വധിച്ചു; അവിടെ കൃഷ്ണന്റെ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചതിനാൽ അഞ്ച് പാർത്ഥന്മാർ (പാണ്ഡവർ) രക്ഷപ്പെട്ടു.

1.2.303

सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः ॥ १.२.३०३ ॥

മഹാ വില്ലാളിയായ സാത്യകിയും മറ്റുള്ളവരും മരണമടഞ്ഞു. അവിടെ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന പാഞ്ചാലന്മാരെ ദ്രോണപുത്രൻ വധിച്ചു.

1.2.304

धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः ।
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता ॥ १.२.३०४ ॥

ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ സാരഥി പാണ്ഡവരെ ഈ വിവരം അറിയിച്ചു. പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതയായ ദ്രൗപദി, പിതാവിന്റെയും സഹോദരന്മാരുടെയും വധത്താൽ വേദനിച്ചു.

1.2.305

कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत् ।
द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.२.३०५ ॥

അവിടെ ദ്രൗപദി ഉപവാസസങ്കല്പത്തോടെ ഭർത്താക്കന്മാരുടെ സമീപം ഇരുന്നു. അവിടെ ദ്രൗപദിയുടെ വാക്കിനാൽ ഭയങ്കര പരാക്രമിയായ ഭീമൻ (മുന്നോട്ടു നീങ്ങി).

1.2.306

प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान् ।
अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम् ॥ १.२.३०६ ॥

അവൾക്കു പ്രിയം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച വീര്യവാനായ ഭീമൻ ഗദയുമേന്തി അതിക്രുദ്ധനായി ഗുരുപുത്രനായ ഭാരദ്വാജനെ പിന്തുടർന്നു.

1.2.307

भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः ।
अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत् ॥ १.२.३०७ ॥

ഭീമസേനന്റെ ഭയത്താൽ, ദൈവനിയോഗത്താൽ പ്രേരിതനായി, 'പാണ്ഡവരില്ലാതാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ് ദ്രോണപുത്രൻ കോപത്തോടെ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.

1.2.308

मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः ।
यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः ॥ १.२.३०८ ॥

'ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്' എന്നു പറഞ്ഞ് കൃഷ്ണൻ അവന്റെ വാക്കിനെ ശമിപ്പിച്ചു. അവിടെ ഫാൽഗുനൻ (അർജുനൻ) അസ്ത്രംകൊണ്ട് ആ അസ്ത്രത്തെ ശമിപ്പിച്ചു.

1.2.309

द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा ।
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः ॥ १.२.३०९ ॥

ദ്രോണപുത്രന്റെ വഞ്ചനാബുദ്ധി കണ്ടപ്പോൾ, ദ്രൗണി, ദ്വൈപായനൻ തുടങ്ങിയവർ പരസ്പരം നൽകിയ ശാപങ്ങളും.

1.2.310

मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात् ।
पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः ॥ १.२.३१० ॥

ദ്രോണപുത്രനായ മഹാരഥനിൽ നിന്ന് മണി എടുത്ത്, വിജയാഭിമാനികളായ പാണ്ഡവർ സന്തോഷത്തോടെ ദ്രൗപദിക്ക് നൽകി.

1.2.311

एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम् ।
अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना ॥ १.२.३११ ॥

ഇത് പത്താമത്തെ പർവം, സൗപ്തികം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; മഹാത്മാവ് രചിച്ച ഇതിൽ പതിനെട്ട് അധ്യായങ്ങളുണ്ട്.

1.2.312

श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १.२.३१२ ॥

ഇവിടെ ബ്രഹ്മവാദിയായ മുനി എണ്ണം അനുസരിച്ച് എണ്ണൂറും എഴുപതും ശ്ലോകങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

1.2.313

सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्युत्तमतेजसी ।
अत ऊर्ध्वमिदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् ॥ १.२.३१३ ॥

സൗപ്തികം, ഐഷീകം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പർവത്തിൽ, ഉത്തമതേജസ്വികൾ ഇതിനുശേഷം ഇതിനെ കരുണയിൽ ഉദിക്കുന്ന സ്ത്രീപർവം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

1.2.314

पुत्रशोकाभिसंतप्तः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
कृष्णोपनीतां यत्रासावायसीं प्रतिमां दृढां ॥ १.२.३१४ ॥

പുത്രശോകത്താൽ തപിച്ച, ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയുള്ള നരാധിപൻ (ധൃതരാഷ്ട്രൻ), കൃഷ്ണൻ കൊണ്ടുവന്ന ഉറച്ച ഇരുമ്പു പ്രതിമ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത്.

1.2.315

भीमसेनद्रोहबुद्धिर्धृतराष्ट्रो बभञ्जह ।
तथा शोकाभितप्तस्य धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.२.३१५ ॥

ഭീമസേനനോട് ദ്രോഹബുദ്ധിയുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രൻ അത് തകർത്തു; ശോകത്താൽ തപിച്ച ബുദ്ധിമാനായ ധൃതരാഷ്ട്രനും അങ്ങനെതന്നെ.

1.2.316

संसारदहनं बुद्ध्या हेतुभिर्मोक्षदर्शनैः ।
विदुरेण च यत्रास्य राज्ञ आश्वासनं कृतम् ॥ १.२.३१६ ॥

അവിടെ വിദുരൻ ബുദ്ധികൊണ്ടും ഹേതുക്കൾകൊണ്ടും മോക്ഷോപദേശങ്ങൾകൊണ്ടും സംസാരദാഹത്തെ വിവരിച്ച് ആ രാജാവിന് ആശ്വാസം നൽകി.

1.2.317

धृतराष्ट्रस्य चात्रैव कौरवायोधनं तथा ।
सान्तःपुरस्य गमनं शोकार्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १.२.३१७ ॥

ഇവിടെത്തന്നെ ധൃതരാഷ്ട്രൻ കൗരവരുടെ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് അന്തഃപുരത്തോടൊപ്പം പോയതും ശോകപീഡിതനായ അവന്റെ യാത്രയും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.318

विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः ।
क्रोधावेशः प्रमोहश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः ॥ १.२.३१८ ॥

അവിടെ വീരന്മാരുടെ ഭാര്യമാരുടെ അത്യന്തം കരുണാജനകമായ വിലാപം പറയപ്പെടുന്നു; ഗാന്ധാരിയുടെയും ധൃതരാഷ്ട്രന്റെയും ക്രോധാവേശവും മോഹവും.

1.2.319

यत्र तान्क्षत्रियाः शूरान्सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
पुत्रान्भ्रातृन्पितॄंश्चैव ददृशुर्निहतान्रणे ॥ १.२.३१९ ॥

അവിടെ യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്തിരിയാത്ത ശൂരരായ ക്ഷത്രിയർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വധിക്കപ്പെട്ട തങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും പിതാക്കന്മാരെയും കണ്ടു.

1.2.320

पुत्रपौत्रवधार्तायास्तथात्रैव प्रकीर्तिता ।
गान्धार्याश्चापि कृष्णेन क्रोधोपशमनक्रिया ॥ १.२.३२० ॥

പുത്രന്മാരുടെയും പൗത്രന്മാരുടെയും വധത്താൽ പീഡിതയായ ഗാന്ധാരിയെപ്പറ്റിയും കൃഷ്ണൻ ഗാന്ധാരിയുടെ ക്രോധം ശമിപ്പിച്ച പ്രവൃത്തിയും ഇവിടെത്തന്നെ പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.321

यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः ।
राज्ञांतानि शरीराणि दाहयामास शास्त्रतः ॥ १.२.३२१ ॥

മഹാപ്രാജ്ഞനും സർവധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ രാജാവ് ശാസ്ത്രാനുസാരം രാജാക്കന്മാരുടെ ആ ശരീരങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ചു.

1.2.322

तोयकर्मणि चारब्धे राज्ञामुदकदानिके ।
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः ॥ १.२.३२२ ॥

രാജാക്കന്മാർക്കുള്ള ജലതർപ്പണകർമ്മം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, പൃഥ തന്റെ രഹസ്യമായി ജനിച്ച പുത്രൻ കർണ്ണന്റെ കഥയും പറയപ്പെട്ടു.

1.2.323

सुतस्यैतदिह प्रोक्तं व्यासेन परमर्षिणा ।
एतदेकादशं पर्व शोकवैक्लव्यकारणम् ॥ १.२.३२३ ॥

ഇവിടെ പരമർഷിയായ വ്യാസൻ സൂതന് ഇതു പറഞ്ഞു. ദുഃഖത്തിനും മനോവ്യഥയ്ക്കും കാരണമാകുന്ന പതിനൊന്നാമത്തെ പർവ്വമാണിത്.

1.2.324

प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम् ।
सप्तविंशतिरध्यायाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३२४ ॥

സജ്ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ വ്യഥയും കണ്ണീരും ഉണർത്തുന്നതാണിത്. ഈ പർവ്വത്തിൽ ഇരുപത്തേഴ് അധ്യായങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

1.2.325

श्लोकसप्तशती चापि पञ्चसप्ततिसंयुता ।
संख्यया भारताख्यानमुक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३२५ ॥

ബുദ്ധിമാനായ വ്യാസൻ ഭാരതാഖ്യാനം എഴുനൂറ്റി എഴുപത്തഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ പറഞ്ഞു.

1.2.326

अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् ।
यत्र निर्वेदमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३२६ ॥

ഇതിനുശേഷം ബുദ്ധിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന പന്ത്രണ്ടാമത്തെ ശാന്തിപർവ്വം. അവിടെ ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരൻ നിർവേദം പ്രാപിക്കുന്നു.

1.2.327

घातयित्वा पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्संबन्धिमातुलान् ।
शान्तिपर्वणि धर्माश्च व्याख्याताःशारतल्पिकाः ॥ १.२.३२७ ॥

പിതാക്കന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, പുത്രന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, മാതുലന്മാർ എന്നിവർ കൊല്ലപ്പെട്ട ശേഷം, ശാന്തിപർവ്വത്തിൽ ധർമ്മങ്ങൾ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു; അമ്പുകിടക്കയിൽ കിടന്നയാളുടെ ഉപദേശങ്ങളും.

1.2.328

राजभिर्वेदितव्यास्ते सम्यग्ज्ञानबुभुत्सुभिः ।
आपद्धर्माश्च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शिनः ॥ १.२.३२८ ॥

യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ അവ അറിയണം; അവിടെത്തന്നെ ആപദ്ധർമ്മങ്ങളും കാലകാരണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നവയും ഉണ്ട്.

1.2.329

यान्बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक्सर्वज्ञत्वमवाप्नुयात् ।
मोक्षधर्माश्च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः ॥ १.२.३२९ ॥

അവ അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യന് സമ്യക്കായി സർവ്വജ്ഞത്വം നേടാം; വൈവിധ്യമുള്ളതും ഏറെ വിപുലവുമായ മോക്ഷധർമ്മങ്ങളും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

1.2.330

द्वादशं पर्व निर्दिष्टमेतत्प्राज्ञजनप्रियम् ।
अत्र पर्वणि विज्ञेयमध्यायानां शतत्रयम् ॥ १.२.३३० ॥

ഇത് പന്ത്രണ്ടാം പർവ്വമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ജ്ഞാനികൾക്ക് പ്രിയമുള്ളത്; ഈ പർവ്വത്തിൽ മുന്നൂറ് അധ്യായങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്.

1.2.331

विंशच्चैव तथाध्याया नव चैव तपोधाः ।
चतुर्दशसहस्राणि तथा सप्तशतानि च ॥ १.२.३३१ ॥

ഇരുപത്, ഒൻപത് അധ്യായങ്ങൾ, തപോധനരേ; പതിനാലായിരവും എഴുനൂറും (ശ്ലോകങ്ങൾ) കൂടി.

1.2.332

सप्तश्लोकास्तथैवात्र पञ्चविंशतिसंख्यया ।
अत ऊर्ध्वं च विज्ञेयमनुशासनमुत्तमम् ॥ १.२.३३२ ॥

ഇവിടെ ഏഴ് ശ്ലോകങ്ങളും ഇരുപത്തഞ്ച് എന്ന എണ്ണവും; ഇതിനുശേഷം ഉത്തമമായ അനുശാസന പർവ്വം അറിയേണ്ടതാണ്.

1.2.333

यत्र प्रकृतिमापन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् ।
भीष्माद्भागीरथीपुत्रात्कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३३३ ॥

കുരുരാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മനിൽ നിന്ന് ധർമനിശ്ചയം കേട്ട് ശാന്തിയിലെത്തിയ ഇടത്ത്.

1.2.334

व्यवहारोऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयः प्रकीर्तितः ।
विविधानां च दानानां फलयोगाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३३४ ॥

ഇവിടെ ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച ആചാരം പൂർണമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വിവിധ ദാനങ്ങളുടെ ഫലബന്ധങ്ങളും വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.335

तथा पात्रविशेषाश्च दानानां च परो विधिः ।
आचारविधियोगश्च सत्यस्य च परा गतिः ॥ १.२.३३५ ॥

അതുപോലെ, പാത്രങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ഗുണങ്ങളും ദാനങ്ങളുടെ ശ്രേഷ്ഠവിധിയും ആചാരവിധികളുടെ യോജിപ്പും സത്യത്തിന്റെ പരമലക്ഷ്യവും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.336

महाभाग्यं गवां चैव ब्राह्मणानां तथैव च ।
रहस्यं चैव धर्माणां देशकालोपसंहितम् ॥ १.२.३३६ ॥

പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും മഹത്തായ പുണ്യവും, ദേശകാലങ്ങളോടു ചേർന്ന ധർമ്മങ്ങളുടെ രഹസ്യവും.

1.2.337

एतत्सुबहुवृत्तान्तमुत्तमं चानुशासनम् ।
भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता ॥ १.२.३३७ ॥

ഇത് പല വൃത്താന്തങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഉത്തമമായ അനുശാസനമാണ്; ഇവിടെത്തന്നെ ഭീഷ്മന്റെ സ്വർഗപ്രാപ്തിയും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.338

एतत्त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् ।
अध्यायानां शतं त्वत्र षट्चत्वारिंशदेव तु ॥ १.२.३३८ ॥

ഇത് ധർമ്മനിശ്ചയത്തിന് ഇടയാക്കുന്ന പതിമൂന്നാം പർവമാണ്; ഇതിൽ നൂറ്റിനാൽപ്പത്തിയാറ് അധ്യായങ്ങളുണ്ട്.

1.2.339

श्लोकानां तु सहस्राणि प्रोक्तान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
ततोऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ॥ १.२.३३९ ॥

ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം എട്ടായിരം എന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അശ്വമേധികം എന്ന പതിനാലാം പർവ്വം പറയപ്പെട്ടു.

1.2.340

तत्संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानमनुत्तमम् ।
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर्जन्म चोक्तं परीक्षितः ॥ १.२.३४० ॥

അതിൽ സംവർത്ത-മരുത്തീയം എന്ന ഉത്തമമായ ആഖ്യാനമുണ്ട്; സ്വർണ്ണനിധി ലഭിച്ചതും പരീക്ഷിത്തിന്റെ ജനനവും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.341

दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात्संजीवनं पुनः ।
चर्यायां हयमुत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ॥ १.२.३४१ ॥

മുമ്പ് അസ്ത്രാഗ്നിയാൽ ദഹിച്ചവൻ കൃഷ്ണനാൽ വീണ്ടും ജീവൻ വീണ്ടെടുത്തതും, പാണ്ഡവനെ പിന്തുടർന്ന് വിട്ട കുതിരയും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.342

तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैरमर्षणैः ।
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण स्वपुत्रेण धनंजयः ॥ १.२.३४२ ॥

അവിടെയിവിടെ അസഹിഷ്ണുക്കളായ രാജകുമാരന്മാരുമായി യുദ്ധങ്ങൾ നടന്നു; ചിത്രാംഗദയുടെ പുത്രനോടും സ്വന്തം പുത്രനോടും ധനഞ്ജയൻ പോരാടി.

1.2.343

सङ्ग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र जग्मिवान् ।
सुदर्शनं तथाऽऽख्यानं वैष्णवं धर्ममेव च।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानमेव च ॥ १.२.३४३ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ബഭ്രുവാഹനനോടൊപ്പം അവൻ സംശയ സ്ഥിതിയിലായി; ഇവിടെ സുദർശനാഖ്യാനം, വൈഷ്ണവധർമ്മം, മഹായജ്ഞമായ അശ്വമേധത്തിൽ നകുലാഖ്യാനം എന്നിവയും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.344

इत्याश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तमेतन्महाद्भुतम् ।
अध्यायानां शतं चैव त्रयोऽध्यायाश्च कीर्तिताः ॥ १.२.३४४ ॥

ഇങ്ങനെ അതീവ അദ്ഭുതമായ അശ്വമേധികം പർവ്വം പറയപ്പെട്ടു. നൂറ്റിമൂന്ന് അധ്യായങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.345

त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३४५ ॥

തത്ത്വദർശികൾ മൂവായിരവും അത്രതന്നെ നൂറുകളും ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങളും എണ്ണിയിട്ടുണ്ട്.

1.2.346

ततस्त्वाश्रमवासाख्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् ।
यत्र राज्यं समुत्सृज्य गान्धार्या सहितो नृपः ॥ १.२.३४६ ॥

പിന്നെ പതിനഞ്ചാമത്തെ പർവ്വം ആശ്രമവാസം എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അതിൽ രാജാവ് രാജ്യം ത്യജിച്ച് ഗാന്ധാരിയോടൊപ്പം പോയി.

1.2.347

धृतराष्ट्रोश्रमपदं विदुरश्च जगाम ह ।
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्यनुययौ तदा ॥ १.२.३४७ ॥

ധൃതരാഷ്ട്രൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; വിദുരനും പോയി. അവർ പുറപ്പെടുന്നത് കണ്ട സാധ്വിയായ പൃഥ (കുന്തി) അപ്പോൾ അവരെ അനുഗമിച്ചു.

1.2.348

पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता ।
यत्र राजा हतान्पुत्रान्पौत्रानन्यांश्च पार्थिवान् ॥ १.२.३४८ ॥

പുത്രരാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ഗുരുശുശ്രൂഷയിൽ മുഴുകി; അവിടെ രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെയും പൗത്രന്മാരെയും മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും (സ്മരിച്ചു).

1.2.349

लाकान्तरगतान्वीरानपश्यत्पुनरागतान् ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यमनुत्तमम् ॥ १.२.३४९ ॥

ഋഷിയുടെ അനുഗ്രഹത്താലും കൃഷ്ണന്റെ പ്രസാദത്താലും മറ്റു ലോകങ്ങളിൽ പോയ വീരന്മാർ വീണ്ടും വന്നതു കണ്ട് അതിശ്രേഷ്ഠമായ അത്ഭുതം ദർശിച്ചു.

1.2.350

त्यक्त्वा शोकं सदारश्च सिद्धिं परमिकां गतः ।
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥ १.२.३५० ॥

ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം അദ്ദേഹം പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു; അവിടെ ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ച് വിദുരൻ സദ്ഗതി പ്രാപിച്ചു.

1.2.351

संजयश्च सहामात्यो विद्वान्गावल्गणिर्वशी ।
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३५१ ॥

മന്ത്രിമാരോടൊപ്പമുള്ള, വിദ്വാനും ജിതേന്ദ്രിയനുമായ ഗാവൽഗണി സഞ്ജയൻ, ധർമ്മരാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത് നാരദനെ കണ്ടു.

1.2.352

नारदाच्चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत् ।
एतदाश्रमवासाख्यं पर्वोक्तं महदद्भुतम् ॥ १.२.३५२ ॥

നാരദനിൽനിന്ന് വൃഷ്ണികളുടെ മഹാസംഹാരം കേട്ടു. 'ആശ്രമവാസം' എന്ന ഈ പർവം അത്യന്തം അദ്ഭുതകരമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

1.2.353

द्विचत्वारिंशदध्यायाः पर्वैतदभिसङ्ख्यया ।
सहस्रमेकं श्लोकानां पञ्चश्लोकशतानि च ॥ १.२.३५३ ॥

ഈ പർവത്തിൽ നാൽപ്പത്തിരണ്ട് അധ്യായങ്ങളുണ്ട്; ശ്ലോകങ്ങൾ ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്.

1.2.354

षडेव च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ।
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् ॥ १.२.३५४ ॥

തത്ത്വദർശിയാൽ ആറ് ശ്ലോകങ്ങളും ഇപ്രകാരം എണ്ണപ്പെട്ടു. ഇതിനുശേഷം ഈ ഭയങ്കരമായ മൗസല പർവം അറിയുക.

1.2.355

यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शहता युधि ।
ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः ॥ १.२.३५५ ॥

ആ പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ആയുധസ്പർശത്താൽ ഹതരായി, ബ്രഹ്മദണ്ഡത്താൽ ചതഞ്ഞരഞ്ഞ്, ഉപ്പുവെള്ളത്തിന്റെ സമീപത്ത് (വീണു).

1.2.356

आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः ।
एरकारूपिभिर्वज्रैर्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ १.२.३५६ ॥

മദ്യപാനത്തിൽ മുഴുകി, ദൈവപ്രേരിതരായി, ഏരക രൂപത്തിലുള്ള വജ്രങ്ങളാൽ അവർ പരസ്പരം കൊന്നു.

1.2.357

यत्र सर्वक्षयं कृत्वा तावुभौ रामकेशवौ ।
नातिचक्रामतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं महत् ॥ १.२.३५७ ॥

അവിടെ എല്ലാവരെയും നശിപ്പിച്ചതിനു ശേഷവും ആ രാമനും കേശവനും വന്നെത്തിയ സർവസംഹാരകനായ മഹാകാലത്തെ അതിക്രമിച്ചില്ല.

1.2.358

यत्रार्जुनो द्वारवतीमेत्य वृष्णिविनाकृताम् ।
दृष्ट्वा विपादमगमत्परां चार्तिं नरर्षभः ॥ १.२.३५८ ॥

അവിടെ നരശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ ദ്വാരവതിയിലെത്തി, വൃഷ്ണികളില്ലാതായ അതിനെ കണ്ട് കടുത്ത വിഷാദത്തിലും വലിയ വേദനയിലും മുഴുകി.

1.2.359

स संस्कृत्य नरश्रेष्ठं मातुलं शौरिमात्मनः ।
ददर्श यदुवीराणामापाने वैशसं महत् ॥ १.२.३५९ ॥

നരശ്രേഷ്ഠനും തന്റെ മാതുലനുമായ ശൗരിക്ക് (കൃഷ്ണന്) സംസ്കാരം നടത്തിയ ശേഷം, യാദവവീരന്മാർ മദ്യപിച്ചിരുന്ന ഇടത്ത് നടന്ന വലിയ കൂട്ടക്കൊല അവൻ കണ്ടു.

1.2.360

शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः ।
संस्कारं लम्भयामास वृष्णीनां च प्रधानतः ॥ १.२.३६० ॥

വാസുദേവന്റെയും മഹാത്മാവായ രാമന്റെയും ശരീരങ്ങൾക്ക്, വിശേഷിച്ച് വൃഷ്ണികളുടെ ശരീരങ്ങൾക്ക് അവൻ സംസ്കാരം നടത്തിച്ചു.

1.2.361

सवृद्धबालमादाय द्वारवत्यास्ततो जनम् ।
ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम् ॥ १.२.३६१ ॥

പിന്നീട് വൃദ്ധരും കുട്ടികളുമടങ്ങിയ ദ്വാരവതിയിലെ ജനങ്ങളെ കൂട്ടി, കഠിനമായ ആപത്തിൽ ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ പരാജയം അവൻ കണ്ടു.

1.2.362

सर्वेषां चैव दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ।
नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानामनित्यताम् ॥ १.२.३६२ ॥

എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെയും പ്രസാദമില്ലായ്മയും, വൃഷ്ണികളുടെ പത്നിമാരുടെ നാശവും, ശക്തികളുടെ അനിത്യതയും അവൻ കണ്ടു.

1.2.363

दृष्ट्वा निर्वेदमापन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः ।
धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयत् ॥ १.२.३६३ ॥

ഇത് കണ്ട്, വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ച്, വ്യാസവാക്യങ്ങളാൽ പ്രേരിതനായി, ധർമരാജന്റെ അടുത്തെത്തി, സംന്യാസം തിരഞ്ഞെടുത്തു.

1.2.364

इत्येतन्मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् ।
अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम् ॥ १.२.३६४ ॥

ഇങ്ങനെ ഇത് പതിനാറാമത്തെ മൗസലപർവ്വം എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇതിൽ എട്ട് അധ്യായങ്ങളും മുന്നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളുമുണ്ട്.

1.2.365

श्लोकानां विंशतिश्चव संख्याता तत्त्वदर्शिना ।
महाप्रस्थानिकं तस्मादूर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् ॥ १.२.३६५ ॥

തത്ത്വദർശി ശ്ലോകങ്ങൾ ഇരുപതെന്ന് എണ്ണി. അതിനുശേഷം പതിനേഴാമത്തെ മഹാപ്രസ്ഥാനിക പർവ്വം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.366

यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
द्रौपद्या सहिता देव्या महाप्रस्थानमास्थिताः ॥ १.२.३६६ ॥

മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠരായ പാണ്ഡവർ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദേവി ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം മഹാപ്രസ്ഥാനത്തിനായി പുറപ്പെട്ടത് എവിടെയാണോ.

1.2.367

यत्र तेऽग्निं ददृशिरे लौहित्यं प्राप्य सागरम् ।
यत्राग्निना चोदितश्च पार्थस्तस्मै महात्मने ॥ १.२.३६७ ॥

അവർ ലൗഹിത്യ സമുദ്രത്തിലെത്തി അഗ്നിയെ കണ്ട സ്ഥലം; അഗ്നിയാൽ പ്രേരിതനായ പാർത്ഥൻ ആ മഹാത്മാവിന്.

1.2.368

ददौ संपूज्य तद्दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
यत्र भ्रातृन्निपतितान्द्रौपदीं च युधिष्ठिरः ॥ १.२.३६८ ॥

ആ ദിവ്യവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ ഗാണ്ഡീവ വില്ല് ആദരപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി; സഹോദരന്മാരും ദ്രൗപദിയും വീണപ്പോൾ യുധിഷ്ഠിരൻ.

1.2.369

दृष्ट्वा हित्वा जगामैव सर्वाननवलोकयन् ।
एतत्सप्तदशं पर्व महाप्रस्थानिकं स्मृतम् ॥ १.२.३६९ ॥

എല്ലാവരെയും കണ്ട്, എല്ലാവരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, പിന്നോട്ട് നോക്കാതെ അദ്ദേഹം പോയി. ഇത് പതിനേഴാം പർവം, മഹാപ്രസ്ഥാനികം എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

1.2.370

यत्राध्यायास्त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतत्रयम् ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३७० ॥

ഇതിൽ മൂന്ന് അധ്യായങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; മുന്നൂറ്റി ഇരുപത് ശ്ലോകങ്ങൾ എണ്ണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് എന്ന് തത്ത്വദർശി പറഞ്ഞു.

1.2.371

स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत्तदमानुषम् ।
प्राप्तं दैवरथं स्वर्गान्नेष्टवान्यत्र धर्मराट् ॥ १.२.३७१ ॥

പിന്നീട് അറിയേണ്ടത് സ്വർഗപർവമാണ്; അത് ദിവ്യവും അമാനുഷവുമാണ്. അവിടെ ധർമരാജൻ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വന്ന ദൈവരഥം ലഭിച്ചു; പക്ഷേ അത് ആഗ്രഹിച്ചില്ല.

1.2.372

आरोदुं सुमहाप्राज्ञ आनृशंस्याच्छुना विना ।
तामस्याविचलां ज्ञात्वा स्थितिं धर्मे महात्मनः ॥ १.२.३७२ ॥

അതിബുദ്ധിമാനായ അദ്ദേഹം കാരുണ്യത്താൽ നായയില്ലാതെ കയറാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. ആ മഹാത്മാവിന്റെ ധർമത്തിലെ അചഞ്ചലമായ സ്ഥിതി അറിഞ്ഞാണ് (ഇത് സംഭവിച്ചത്).

1.2.373

श्वरूपं यत्र तत्त्यक्त्वा धर्मेणासौ समन्वितः ।
स्वर्गं प्राप्तःसच तथा यातनाविपुला भृशम् ॥ १.२.३७३ ॥

അവിടെ അദ്ദേഹം നായയുടെ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ധർമത്തോടുകൂടി സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു; അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ യാതനകളും (ഉണ്ടായിരുന്നു).

1.2.374

देवदूतेन नरकं यत्र व्याजेन दर्शितम् ।
शुश्राव यत्र धर्मात्मा भ्रातॄणां करुणागिरः ॥ १.२.३७४ ॥

അവിടെ ദേവദൂതൻ വഞ്ചനയാൽ നരകം കാണിച്ചു; അവിടെ ധർമാത്മാവ് സഹോദരന്മാരുടെ കരുണാജനകമായ നിലവിളികൾ കേട്ടു.

1.2.375

निदेशे वर्तमानानां देशे तत्रैव वर्तताम् ।
अनुदर्शितश्च धर्मेण देवराज्ञा च पाण्डवः ॥ १.२.३७५ ॥

കല്പനയിൽ കഴിയുന്നവരോടൊപ്പം അതേ സ്ഥലത്തു വസിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മനും ദേവരാജനും പാണ്ഡവനെ കാണിച്ചു.

1.2.376

आप्लुत्याकाशगङ्गायां देहं त्यक्त्वा स मानुषम् ।
स्वधर्मनिर्जितं स्थानं स्वर्गे प्राप्य स धर्मराट् ॥ १.२.३७६ ॥

ആകാശഗംഗയിൽ മുങ്ങി, മനുഷ്യശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വധർമ്മത്താൽ നേടിയ സ്ഥാനം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രാപിച്ച ആ ധർമ്മരാജൻ.

1.2.377

मुमुदे पूजितः सर्वैः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।
एतदष्टादशं पर्व प्रोक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३७७ ॥

ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളാലും പൂജിതനായി അവൻ ആനന്ദിച്ചു. ഇത് പതിനെട്ടാമത്തെ പർവ്വം; ബുദ്ധിമാനായ വ്യാസൻ പറഞ്ഞത്.

1.2.378

अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वम्यस्मिन्महात्मना ।
श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधाः ॥ १.२.३७८ ॥

ഈ പർവ്വത്തിൽ മഹാത്മാവ് അഞ്ച് അധ്യായങ്ങൾ എണ്ണി; ഹേ തപോധനരേ, ഇരുനൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും എണ്ണപ്പെട്ടു.

1.2.379

नव श्लोकास्तथैवान्ये संख्याताः परमर्षिणा ।
अष्टादशैवमेतानि पर्वाण्येतान्यशेषतः ॥ १.२.३७९ ॥

പരമഋഷി ഒമ്പതും മറ്റു ശ്ലോകങ്ങളും അങ്ങനെതന്നെ എണ്ണി. ഇങ്ങനെ ഈ പതിനെട്ടു പർവ്വങ്ങളും പൂർണ്ണമായി.

1.2.380

खिलेषु हरिवंशश्च भविष्यं च प्रकीर्तितम् ।
दश श्लोकसहस्राणि विंशच्छ्लोकशतानि च ॥ १.२.३८० ॥

ഖിലങ്ങളിൽ ഹരിവംശവും ഭവിഷ്യവും പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളും ഇരുനൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും.

1.2.381

खिलेषु हरिवंशे च संख्यातानि महर्षिणा ।
एतत्सर्वं समाख्यातं भारते पर्वसंग्रहः ॥ १.२.३८१ ॥

ഖിലങ്ങളിലും ഹരിവംശത്തിലും മഹർഷി എണ്ണിപ്പറഞ്ഞതെല്ലാം, ഭാരതത്തിലെ പർവസംഗ്രഹമായി ഇവിടെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

1.2.382

अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो ययुत्सया ।
तन्महादारुणं युद्धमहान्यष्टादशाभवत् ॥ १.२.३८२ ॥

യുദ്ധമോഹത്തോടെ പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണി സേനകൾ ഒത്തുചേർന്നു; ആ അതിഭയങ്കരയുദ്ധം പതിനെട്ടു ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു.

1.2.383

यो विद्याच्चतुरो वेदान्साङ्गोपनिषदो द्विजः ।
न चाख्यानमिदं विद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः ॥ १.२.३८३ ॥

അംഗങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളുമായി നാല് വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന ദ്വിജൻ ഈ ആഖ്യാനം അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ അവൻ വിചക്ഷണനാകില്ല.

1.2.384

अर्थशास्त्रमिदं प्रोक्तं धर्मशास्त्रमिदं महत् ।
कामशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.२.३८४ ॥

ഇത് അർത്ഥശാസ്ത്രമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ഇത് മഹത്തായ ധർമശാസ്ത്രം; ഇത് കാമശാസ്ത്രമെന്നും പറയപ്പെട്ടു—അപരിമിത ബുദ്ധിയുള്ള വ്യാസനാൽ.

1.2.385

श्रुत्वा त्विदमुपाख्यानं श्राव्यमन्यन्न रोचते ।
पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वागिव ॥ १.२.३८५ ॥

ഈ ഉപാഖ്യാനം കേട്ടശേഷം കേൾക്കാൻ യോഗ്യമായ മറ്റൊന്നും രസിക്കുന്നില്ല—ആൺകുയിലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ടശേഷം കാക്കയുടെ പരുഷശബ്ദം പോലെ.

1.2.386

इतिहासोत्तमादस्माञ्जायन्ते कविबुद्धयः ।
पञ्चभ्य इव् भूतेभ्यो लोकसंविधयस्त्रयः ॥ १.२.३८६ ॥

ഈ ഉത്തമേതിഹാസത്തിൽ നിന്ന് കവികളുടെ ബുദ്ധി ജനിക്കുന്നു—പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.

1.2.387

अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः ।
अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः ॥ १.२.३८७ ॥

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഈ ആഖ്യാനത്തിന്റെ വിഷയത്തിൽ പുരാണമുണ്ട്; ആകാശത്തിന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ നാലുതരം ജീവികളുള്ളതുപോലെ.

1.2.388

क्रियागुणानां सर्वेषामिदमाख्यानमाश्रयः ।
इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनः क्रियाः ॥ १.२.३८८ ॥

ഈ ആഖ്യാനം എല്ലാ ക്രിയകൾക്കും ഗുണങ്ങൾക്കും ആശ്രയമാണ്; എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും വിവിധ മനഃക്രിയകൾ പോലെ.

1.2.389

अनाश्रित्यैतदाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३८९ ॥

ഈ ആഖ്യാനത്തെ ആശ്രയിക്കാതെ ഭൂമിയിൽ ഒരു കഥയും കാണപ്പെടുന്നില്ല; ആഹാരത്തെ ആശ്രയിക്കാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.

1.2.390

इदं कविवरैः सर्वैराख्यानमुपजीव्यते ।
उदयप्रेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३९० ॥

എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ കവികളും ഈ ആഖ്യാനത്തെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു; ഉയർച്ച കാംക്ഷിക്കുന്ന ഭൃത്യർ കുലീനനായ പ്രഭുവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.

1.2.391

अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
साधोरिव गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.२.३९१ ॥

ഈ കാവ്യത്തെ വിശേഷമായി വിവരിക്കാൻ കവികൾക്ക് കഴിവില്ല; ഒരു സാധു ഗൃഹസ്ഥന് മറ്റ് മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങളെ വിവരിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.

1.2.392

धर्मे मतिर्भवतु वः सततोत्थितानां ।
स ह्येक एव परलोकगतस्य बन्धुः।
अर्थाः स्त्रियश्च निपुणैरपि सेव्यमाना ।
नैवाप्तभावमुपयान्ति न च स्थिरत्वम् ॥ १.२.३९२ ॥

എപ്പോഴും ഉത്സാഹത്തോടെ നിൽക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ മതി ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളട്ടെ. പരലോകം പോയവന് അവൻ മാത്രമാണ് ബന്ധു. സമ്പത്തും സ്ത്രീകളും വിദഗ്ധരാൽ സേവിക്കപ്പെട്ടാലും വിശ്വസനീയമായ സൗഹൃദമോ സ്ഥിരതയോ നേടുന്നില്ല.

1.2.393

द्वैपायनौष्ठपुटनिःसृतमप्रमेयं ।
पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।
यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं ।
किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन ॥ १.२.३९३ ॥

ദ്വൈപായനന്റെ അധരപുടത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടതായ ഇത് അപ്രമേയവും പുണ്യവും പവിത്രവും പാപഹരവും ശിവകരവുമാണ്. ഭാരതം ചൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ കേൾക്കുന്നവന് പുഷ്കരജലത്താലുള്ള അഭിഷേകം എന്തിന്?

1.2.394

यदह्ना कुरुते पाप ब्राह्मणस्त्विन्द्रियैश्चरन् ।
महाभारतमाख्याय सन्ध्यां मुच्यति पश्चिमाम् ॥ १.२.३९४ ॥

ബ്രാഹ്മണൻ പകൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ സഞ്ചരിച്ച് ചെയ്യുന്ന പാപം, മഹാഭാരതം വിവരിച്ച ശേഷം സായംസന്ധ്യയിൽ മോചിതനാകുന്നു.

1.2.395

यद्रात्रौ कुरुते पापं कर्मणा मनसा गिरा ।
महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते ॥ १.२.३९५ ॥

രാത്രിയിൽ കർമ്മത്താലും മനസ്സാലും വാക്കാലും ചെയ്യുന്ന പാപം, മഹാഭാരതം വിവരിച്ച ശേഷം പ്രഭാതസന്ധ്യയിൽ പൂർണ്ണമായി മോചിതനാകുന്നു.

1.2.396

यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति ।
विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय।
पुण्यां च भारतकथां शृणुयाच्च नित्यं ।
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव ॥ १.२.३९६ ॥

വേദജ്ഞനും ബഹുശ്രുതനുമായ ബ്രാഹ്മണന് സ്വർണ്ണക്കൊമ്പുള്ള നൂറു പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്യുന്നവനും, പുണ്യമായ ഭാരതകഥ നിത്യം കേൾക്കുന്നവനും, അവർക്ക് ഫലം തുല്യമാണ്.

1.2.397

आख्यानं तदिदमनुत्तमं महार्थं ।
विज्ञेयं महदिह पर्वसंग्रहेण।
श्रुत्वादौ भवति नृणां सुखावगाहं ।
विस्तीर्णं लवणजलं यथा प्लवेन ॥ १.२.३९७ ॥

ഈ ആഖ്യാനം അത്യുത്തമവും മഹാർത്ഥമുള്ളതുമാണ്. ഇവിടെ പർവസംഗ്രഹത്താൽ മഹത്ത്വം അറിയണം. കേട്ടാലുടൻ ഇത് മനുഷ്യർക്ക് സുഖമായി പ്രവേശിക്കാവുന്നതാകുന്നു, തോണിയാൽ വിസ്തൃതമായ ഉപ്പുകടൽ കടക്കുന്നതുപോലെ.