ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.2.1
समन्तपञ्चकमिति यदुक्तं सूतनन्दन ।
एतत्सर्वं यथातत्त्वं श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.२.१ ॥
ਹੇ ਸੂਤਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
1.2.2
शृणुध्वं मम भो विप्रा ब्रुवतश्च कथाः शुभाः ।
समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुमर्हथ सत्तमाः ॥ १.२.२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨੋ, ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ।
1.2.3
त्रेताद्वापरयोः सन्धौ रामः शस्त्रभृतां वरः ।
असकृत्पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः ॥ १.२.३ ॥
ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਸੰਧੀ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਾਜਕੁਲੀ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।
1.2.4
स सर्वं क्षत्रमुत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः ।
समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ १.२.४ ॥
ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲਹੂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਏ।
1.2.5
स तेषु रुधिराम्भःसु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः ।
पितॄन्संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ १.२.५ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਹੂ-ਜਲ ਦੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
1.2.6
अथर्चीकादयोऽभ्येत्य पितरो राममब्रुवन् ।
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ १.२.६ ॥
ਤਦ ਰਚੀਕ ਆਦਿ ਪਿਤਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਮ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।'
1.2.7
अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण तव प्रभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यमिच्छसि महाद्युते ॥ १.२.७ ॥
ਇਸ ਪਿਤ੍ਰਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਉਹ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ।
1.2.8
यदि मे पितरः प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ॥ १.२.८ ॥
ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਜੇ ਮੇਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕੁਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ—
1.2.9
अतश्च पापान्मुच्येऽहमेष मे प्रार्थितो वरः ।
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥ १.२.९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਮੰਗਿਆ ਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਲਾਬ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੋਣ।
1.2.10
एवं भविष्यतीत्येवं पितरस्तमथाब्रुवन् ।
तं क्षमस्वेति निषिषिधुस्ततः स विरराम ह ॥ १.२.१० ॥
"ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ। "ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ; ਤਦ ਉਹ ਰੁਕ ਗਿਆ।
1.2.11
तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् ।
समन्तपञ्चकमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ १.२.११ ॥
ਉਹਨਾਂ ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਜੋ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਲਹੂ ਵਰਗੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ—ਉਹ "ਸਮੰਤਪੰਚਕ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.12
येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते ।
तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १.२.१२ ॥
ਜਿਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਜੋ ਖੇਤਰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.2.13
अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोरभूत् ।
समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.१३ ॥
ਕਲਿ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ’ਤੇ, ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
1.2.14
तस्मिन्परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते ।
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो युयुत्सया ॥ १.२.१४ ॥
ਉਸ ਪਰਮ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਭੂਮੀ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਠਾਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
1.2.15
समेत्य तं द्विजास्ताश्च तत्रैव निधं गताः ।
एतन्नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः ॥ १.२.१५ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਪਿਆ।
1.2.16
पुण्यश्च रमणीयश्च स देशो वः प्रकीर्तितः ।
तदेतत्कथितं सर्वं मया ब्राह्मणसत्तमाः
यथा देशः स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु सुव्रताः ॥ १.२.१६ ॥
ਉਹ ਦੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਹਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
1.2.17
अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दन ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥ १.२.१७ ॥
ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਕਹੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣਨਾ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
1.2.18
अक्षौहिण्याः परीमाणं नराश्वरथदन्तिनाम् ।
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव ॥ १.२.१८ ॥
ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਦਾ ਮਾਪ — ਮਨੁੱਖਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ — ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ; ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।
1.2.19
एको रथो गजश्चैको नराः पञ्च पदातयः ।
त्रयश्च तुरगास्तज्ज्ञैः पत्तिरित्यभिधीयते ॥ १.२.१९ ॥
ਇੱਕ ਰੱਥ, ਇੱਕ ਹਾਥੀ, ਪੰਜ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਘੋੜੇ — ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ 'ਪੱਤਿ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1.2.20
पत्तिं तु त्रिगुणामेतामाहुः सेनामुखं बुधाः ।
त्रीणि सेनामुखान्येको गुल्म इत्यभिधीयते ॥ १.२.२० ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਇਸ ਤਿੰਨਗੁਣੀ 'ਪੱਤਿ' ਨੂੰ 'ਸੇਨਾਮੁਖ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਸੇਨਾਮੁਖ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ 'ਗੁਲਮ' ਬਣਦੇ ਹਨ।
1.2.21
त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ।
स्मृतास्तिस्रस्तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः ॥ १.२.२१ ॥
ਤਿੰਨ ਗੁਲਮ ਮਿਲ ਕੇ 'ਗਣ' ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗਣ 'ਵਾਹਿਨੀ'; ਵਿਦਵਾਨ ਤਿੰਨ ਵਾਹਿਨੀਆਂ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਿਤਨਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1.2.22
चमूस्तु पृतनास्तिस्रस्तिस्रश्चम्वस्त्वनीकिनी ।
अनीकिनीं दशगुणां प्राहुरक्षौहिणीं बुधाः ॥ १.२.२२ ॥
ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਿਤਨਾ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ 'ਚਮੂ'; ਤਿੰਨ ਚਮੂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ 'ਅਨੀਕਿਨੀ'; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਸਗੁਣੀ ਅਨੀਕਿਨੀ ਨੂੰ 'ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1.2.23
अक्षौहिण्याः प्रसंख्याता रथानां द्विजसत्तमाः ।
संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ १.२.२३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੱਸੀ ਹੈ।
1.2.24
शतान्युपरि चैवाष्टौ तथा भूयश्च सप्ततिः ।
गजानां च परीमाणमेतदेव विनिर्दिशेत् ॥ १.२.२४ ॥
ਹੋਰ ਅੱਠ ਸੌ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤਰ — ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਮਾਪ ਇਹੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.2.25
ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि नवैव तु ।
नराणामपि पञ्चाशच्छतानि त्रीणि चानघाः ॥ १.२.२५ ॥
ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਵੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋ।
1.2.26
पञ्च षष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च ।
दशोत्तराणि षट् प्राहुर्यथावदिह संख्यया ॥ १.२.२६ ॥
ਪੈਂਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਛੇ ਸੌ ਦਸ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਯਥਾਰਥ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
1.2.27
एतामक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वदितो जनाः ।
यां वः कथितवानस्मि विस्तरेण तपोधनाः ॥ १.२.२७ ॥
ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ।
1.2.28
एतया संख्यया ह्यासन्कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डिताष्टादशैव तु ॥ १.२.२८ ॥
ਇਸੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੌਰਵ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਸਨ; ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਕੁੱਲ ਅਠਾਰਾਂ।
1.2.29
समेतास्तत्र वै देशे तत्रैव निधं गताः ।
कौरवान्कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा ॥ १.२.२९ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਨਾਲ।
1.2.30
अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् ।
अहानि पञ्च द्रोणस्तु ररक्ष कुरुवाहिनीम् ॥ १.२.३० ॥
ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦਸ ਦਿਨ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਕੌਰਵ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
1.2.31
अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः ।
शल्योऽर्धदिवसं चैव गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.३१ ॥
ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਨ ਦੋ ਦਿਨ ਲੜਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਲਯ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਲੜਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
1.2.32
तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः ।
प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्यौधिष्ठिरं बलम् ॥ १.२.३२ ॥
ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਣੀ, ਹਾਰਦਿਕਯ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੀ, ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
1.2.33
यत्तु शौनक सत्रे ते भारताख्यानमुत्तमम् ।
जनमेजयस्य तत्सत्रे व्यासशिष्येण धीमता ॥ १.२.३३ ॥
ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ! ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਆਸ-ਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਭਾਰਤ-ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।
1.2.34
कथितं विस्तरार्थं च यशो वीर्यं महीक्षिताम् ।
पौष्यं तत्र च पौलोममास्तीकं चादितः स्मृतम् ॥ १.२.३४ ॥
ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਪੌਸ਼ਯ, ਪੌਲੋਮ ਅਤੇ ਆਸਤੀਕ ਆਖਿਆਨ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.2.35
विचित्रार्थपदाख्यानमनेकसमयान्वितम् ।
प्रतिपन्नं नरैः प्राज्ञैर्वैराग्यमिव मोक्षिभिः ॥ १.२.३५ ॥
ਵਿਚਿੱਤਰ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਮੋਕਸ਼ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
1.2.36
आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्विव हि जीवितम् ।
इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्वयम् ॥ १.२.३६ ॥
ਜਾਣਨ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ।
1.2.37
अनाश्रित्येदमाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३७ ॥
ਇਸ ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
1.2.38
तदेतद्भारतं नाम कविभिस्तूपजीव्यते ।
उदयतेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३८ ॥
ਉਹ ਇਹ 'ਭਾਰਤ' ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਨਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੇਵਕ ਕੁਲੀਨ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
1.2.39
इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा ।
स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक् ॥ १.२.३९ ॥
ਜਿਸ ਉੱਤਮ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਅਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰ-ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
1.2.40
तस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.२.४० ॥
ਪ੍ਰਗਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਚਿੱਤਰ ਪਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੂਖਮ ਅਰਥ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਉਸ ਦੇ...
1.2.41
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः ॥ १.२.४१ ॥
ਭਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਰਵ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਵਾਨੁਕ੍ਰਮਣੀ, ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਪਰਵ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
1.2.42
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ।
ततः संभवपर्वोक्तमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १.२.४२ ॥
ਪੌਸ਼ਯ, ਪੌਲੋਮ, ਆਸਤੀਕ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਾਵਤਰਣ; ਫਿਰ ਸੰਭਵ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕਾਰੀ (ਵਿਵਰਣ)।
1.2.43
दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते ।
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ॥ १.२.४३ ॥
ਇੱਥੇ ਜਤੁਗ੍ਰਹ ਦਾ ਦਾਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਹੈਡਿੰਬ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਕਵਧ ਪਰਵ, ਫਿਰ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਪਰਵ।
1.2.44
ततः स्वयंवरो देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते ।
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.४४ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਚਾਲੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਸਵੈਂਵਰ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਆਹ ਪਰਵ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.45
विदुरागमनं पर्व राज्यलाभस्तथैव च ।
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः ॥ १.२.४५ ॥
ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਆਗਮਨ ਪਰਵ, ਰਾਜ-ਲਾਭ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਬਨਵਾਸ, ਫਿਰ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਹਰਣ।
1.2.46
सुभद्राहरणादूर्ध्वं ज्ञेया हरणहारिका ।
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् ॥ १.२.४६ ॥
ਸੁਭਦ੍ਰਾ-ਹਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਣਹਾਰਿਕਾ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਖਾਂਡਵ-ਦਾਹ ਨਾਮਕ ਪਰਵ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਯ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
1.2.47
सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम् ।
जरासन्धवधः पर्व पर्व दिग्विजयं तथा ॥ १.२.४७ ॥
ਫਿਰ ਸਭਾ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਤ੍ਰ ਪਰਵ। ਜਰਾਸੰਧ-ਵਧ ਪਰਵ, ਅਤੇ ਦਿਗਵਿਜੈ ਪਰਵ ਵੀ।
1.2.48
पर्व दिग्विजयादूर्ध्वं राजसूयिकमुच्यते ।
ततश्चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस्ततः ॥ १.२.४८ ॥
ਦਿਗਵਿਜੈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਸੂਯਿਕ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਰਘ੍ਯਾਭਿਹਰਣ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ-ਵਧ।
1.2.49
द्यूतपर्व ततः प्रोक्तमनुद्यूतमः परम् ।
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एवच ॥ १.२.४९ ॥
ਫਿਰ ਦਿਊਤਪਰਵ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਨੁਦਿਊਤ ਉਪਪਰਵ; ਫਿਰ ਆਰਣਯਕਪਰਵ, ਅਤੇ ਕਿਰਮੀਰ ਦਾ ਵਧ ਵੀ।
1.2.50
अर्जुनस्याभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
ईश्वरार्जुनयोर्युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम् ॥ १.२.५० ॥
ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਅਭਿਗਮਨ ਨਾਮਕ ਪਰਵ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਈਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਕਿਰਾਤ ਨਾਮਕ ਪਰਵ।
1.2.51
इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
नलोपाख्यानमपि च धार्मिकं करुणोदयम् ॥ १.२.५१ ॥
ਇੰਦਰਲੋਕ ਗਮਨ ਨਾਮਕ ਪਰਵ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਨਲ ਦੀ ਕਥਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ।
1.2.52
तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः ।
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धमतः परम् ॥ १.२.५२ ॥
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੁਰੂਰਾਜ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਦਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪਰਵ; ਜਟਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਪਰਵ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਕਸ਼ ਯੁੱਧ।
1.2.53
निवातकवचैर्युद्धं पर्व चाजगरं ततः ।
मार्कण्डेयसमास्या च पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.५३ ॥
ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਪਰਵ, ਫਿਰ ਆਜਗਰ ਪਰਵ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਕੰਡੇਯ-ਸਮਸਿਆ ਨਾਮਕ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.54
संवादश्च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः ।
घोषयात्रा ततः पर्व ततः प्रायोपवेशनेम्।
मन्त्रस्य निश्चयं चैव मृगस्वप्नोद्भवं ततः ॥ १.२.५४ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਘੋਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ; ਮੰਤਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਰਵ।
1.2.55
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमैन्द्रद्युम्नं तथैव च ।
द्रौपदीहरणं पर्व जयद्रथविमोक्षणम् ॥ १.२.५५ ॥
ਵ੍ਰੀਹਿਦ੍ਰੌਣਿਕ ਆਖਿਆਨ, ਐਂਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ; ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਹਰਣ ਪਰਵ ਅਤੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਵਿਮੋਚਨ।
1.2.56
रामोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
पतिव्रताया माहात्म्यं सावित्र्याश्चैवमद्भुतम् ॥ १.२.५६ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਮੋਪਾਖਿਆਨ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ।
1.2.57
कुण्डलाहरणं पर्व ततः परमिहोच्यते ।
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम्
पाण्डवानां प्रवेशश्च समयस्य च पालनम् ॥ १.२.५७ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੰਡਲਾਹਰਣ ਪਰਵ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਆਰਣੇਯ ਪਰਵ, ਉਸਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਵੈਰਾਟ ਪਰਵ; ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ।
1.2.58
कीचकानां वधः पर्व पर्व ग्रोग्रहणं ततः ।
अभिमन्योश्च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.५८ ॥
ਕੀਚਕਾਂ ਦਾ ਵਧ ਪਰਵ, ਫਿਰ ਗੋਗ੍ਰਹਣ ਪਰਵ; ਅਭਿਮਨਿਊ ਅਤੇ ਵੈਰਾਟੀ (ਉੱਤਰਾ) ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਰਵ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.59
उद्योगपर्व विज्ञेयमत ऊर्ध्वं महाद्भुतम् ।
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयमतः परम् ॥ १.२.५९ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੰਜਯਯਾਨ ਨਾਮਕ ਪਰਵ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.2.60
प्रजागरं तथा पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ।
पर्व सानत्सुजातं वै गुह्यमध्यात्मदर्शनम् ॥ १.२.६० ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਜਾਗਰ ਪਰਵ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ; ਅਤੇ ਸਨਤਸੁਜਾਤ ਪਰਵ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਅਧਿਆਤਮ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
1.2.61
यानसन्धिस्ततः पर्व भगवद्यानमेव च ।
मातलीयमुपाख्यानं चरितं गालवस्य च ॥ १.२.६१ ॥
ਫਿਰ ਯਾਨਸੰਧਿ ਪਰਵ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਮਾਤਲੀਯ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਤੇ ਗਾਲਵ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ।
1.2.62
सावित्रं वामदेव्यं च वैन्योपाख्यानमेव च ।
जामदग्न्यमुपाख्यानं पर्व षोडशराजकम् ॥ १.२.६२ ॥
ਸਾਵਿੱਤਰੀ, ਵਾਮਦੇਵਯ, ਵੈਨਯ ਉਪਾਖਿਆਨ, ਜਾਮਦਗਨਯ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋੜਸ਼ਰਾਜਕ ਪਰਵ।
1.2.63
सभाप्रवेशः कृष्णस्य विदुलापुत्रशासनम् ।
उद्योगः सैन्यनिर्याणं विश्वोपाख्यानमेव च ॥ १.२.६३ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਵਿਦੁਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼, ਉਦਯੋਗ, ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਿਕਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਉਪਾਖਿਆਨ।
1.2.64
ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः ।
मन्त्रस्य निश्चयं कृत्वा कार्यस्य समनन्तरम् ॥ १.२.६४ ॥
ਇੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੰਤਰਣਾ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ।
1.2.65
श्वेतस्य वासुदेवेन चित्रं बहुकथाश्रयम् ।
निर्याणं च ततः पर्व कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.६५ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਸ਼ਵੇਤ ਦਾ ਅਦਭੁਤ, ਬਹੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਕੌਰਵ-ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਪਰਵ।
1.2.66
रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम् ॥ १.२.६६ ॥
ਰਥ-ਅਤਿਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਗੁੱਸਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਉਲੂਕ ਦਾ ਆਉਣਾ ਪਰਵ।
1.2.67
अम्बोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
भीष्माभिषेचनं पर्व ततश्चाद्भुतमुच्यते ॥ १.२.६७ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਬੋਪਾਖਿਆਨ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮਾਭਿਸ਼ੇਕ ਪਰਵ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਭੁਤ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.68
जम्बूखम्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
भूमिपर्व ततः प्रोक्तं द्वीपविस्तारकीर्तनम् ॥ १.२.६८ ॥
ਜੰਬੂਖੰਡ ਨਿਰਮਾਣ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਮੀ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਦੀਪਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ।
1.2.69
दिव्यं चक्षुर्ददौ यत्र संजयाय महामुनिः ।
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस्ततः।
द्रोणाभिषेचनं पर्व संशप्तकवधस्ततः ॥ १.२.६९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਦਿਵ ਚੱਖੂ ਦਿੱਤੀ ਉਹ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ਪਰਵ, ਭੀਸ਼ਮ ਵਧ, ਦ੍ਰੋਣਾਭਿਸ਼ੇਕ ਪਰਵ, ਫਿਰ ਸੰਸ਼ਪਤਕ ਵਧ।
1.2.70
अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञा पर्व चोच्यते ।
जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस्ततः ॥ १.२.७० ॥
ਅਭਿਮੰਨਯੂ ਵਧ ਪਰਵ; ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪਰਵ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਯਦ੍ਰਥ ਵਧ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਘਟੋਤਕਚ ਵਧ।
1.2.71
ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् ।
मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.७१ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਵਧ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਮਾਂਚਕਾਰੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਾਇਣਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪਰਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.72
कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ।
ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.७२ ॥
ਫਿਰ ਕਰਣ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਲ੍ਯ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਹ੍ਰਦ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪਰਵ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਦਾਯੁੱਧ।
1.2.73
सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशानुकीर्तनम् ।
अत ऊर्ध्वं सुबीभत्सं पर्व सौप्तिकमुच्यते ॥ १.२.७३ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰਸਵਤ ਪਰਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪਰਵ ਸੌਪਤਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.74
ऐषीकं पर्व चोद्दिष्टमत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीविलापस्ततः परम् ॥ १.२.७४ ॥
ਐਸ਼ੀਕ ਪਰਵ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਜਲਪ੍ਰਦਾਨਿਕ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ।
1.2.75
श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणामौर्ध्वदेहिकम् ।
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ॥ १.२.७५ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਰਾਧ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਰਾਖਸ਼ ਚਾਰਵਾਕ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਪਰਵ।
1.2.76
आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजसर्य धीमतः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥ १.२.७६ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਘਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਪਰਵ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.77
शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुशासनम् ।
आपद्धर्मश्च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस्ततः परम् ॥ १.२.७७ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਵ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਆਪਦਧਰਮ ਵੀ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੋਕਸ਼ਧਰਮ।
1.2.78
शुकप्रश्नाभिगमनं ब्रह्मप्रश्नानुशासनम् ।
प्रादुर्भावश्च दुर्वासःसंवादश्चैव मायया ॥ १.२.७८ ॥
ਸ਼ੁਕ ਦਾ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਆਉਣਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼; ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ।
1.2.79
ततः पर्व परिज्ञेयमानुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं चैव ततो भीष्मस्य धीमतः ॥ १.२.७९ ॥
ਫਿਰ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਆਨੁਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਪਰਵ; ਸਵਰਗਾਰੋਹਣਿਕ ਵੀ; ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ।
1.2.81
पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनमेव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परमिहोच्यते ॥ १.२.८१ ॥
ਆਸ਼ਰਮਵਾਸ ਨਾਮਕ ਪਰਵ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ; ਨਾਰਦ ਦਾ ਆਗਮਨ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਅਗਲਾ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.82
मौसलं पर्व चोद्दिष्टं ततो घोरं सुदारुणम् ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥ १.२.८२ ॥
ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ, ਅਤਿ ਦਾਰੁਣ; ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਿਕ ਪਰਵ; ਫਿਰ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣਿਕ।
1.2.83
हरिवंशस्ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
विष्णुपर्व शिशोश्चर्या विष्णोः कंसवधस्तथा ॥ १.२.८३ ॥
ਫਿਰ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਪਰਵ, ਖਿਲ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਪਰਵ; ਬਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਰਮ; ਅਤੇ ਕੰਸ ਵਧ ਵੀ।
1.2.84
भविष्यं पर्व चाप्युक्तं खिलेष्वेवाद्भुतं महत् ।
एतत्पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना ॥ १.२.८४ ॥
ਭਵਿੱਖ ਪਰਵ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਖਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ; ਇਹ ਸੌ ਪਰਵ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ।
1.2.85
यथावत्सूतपुत्रेण रौमहर्षणिना ततः ।
उक्तानि नैमिशारण्ये पर्वाण्यष्टादशैव तु ॥ १.२.८५ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਤਿਵੇਂ, ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ ਰੌਮਹਰਸ਼ਣੀ ਦੁਆਰਾ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪਰਵ ਹੀ ਸੁਣਾਏ ਗਏ।
1.2.86
समासो भारतस्यायमत्रोक्तः पर्वसंग्रहः ।
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ॥ १.२.८६ ॥
ਇਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਪੌਸ਼ਯ, ਪੌਲੋਮ, ਆਸਤੀਕ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਾਵਤਰਣ।
1.2.87
संभवो जतुवेश्माख्यं हिडिम्बबकयोर्वधः ।
तथा चैत्ररथं देव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरः ॥ १.२.८७ ॥
ਸੰਭਵ, ਲਾਖ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਹਿੜਿੰਬ ਅਤੇ ਬਕ ਦਾ ਵਧ, ਤੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲੀ ਦਾ ਸਵੈਂਵਰ।
1.2.88
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ।
विदुरागमनं चैव राज्यलाभस्तथैव च ॥ १.२.८८ ॥
ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ।
1.2.89
वनवासोऽर्जुनस्यापि सुभद्राहरणं ततः ।
हरणाहरणं चैव दहनं खाण्डवस्य च ॥ १.२.८९ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਬਨਵਾਸ, ਫਿਰ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦਾ ਹਰਣ, ਹਰਣ-ਆਹਰਣ, ਅਤੇ ਖਾਂਡਵ ਦਾ ਦਾਹ।
1.2.91
पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः ।
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः ॥ १.२.९१ ॥
ਪੌਲੋਮ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਆਸਤੀਕ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਜਨਮ।
1.2.92
क्षीरोदमथं चैव जन्मोच्चैःश्रवसस्तथा ।
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च ॥ १.२.९२ ॥
ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਮੰਥਨ ਅਤੇ ਉੱਚੈਃਸ਼੍ਰਵਾ ਦਾ ਜਨਮ; ਅਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਰਪ-ਸੱਤਰ ਯੱਗ।
1.2.93
कथेयमभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम् ।
विविधाः संभवा राज्ञामुक्ताः संभवपर्वणि ॥ १.२.९३ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਸੰਭਵਪਰਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.94
अन्येषां चैव शूराणामृषेर्द्वैपायनस्य च ।
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् ॥ १.२.९४ ॥
ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਵਤਰਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.95
दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम् ।
नागानामथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्त्रिणाम् ॥ १.२.९५ ॥
ਦੈਂਤਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਮਹਾਬਲੀ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
1.2.96
अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः ।
महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विनः ॥ १.२.९६ ॥
ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਤਪਸਵੀ ਕਣ੍ਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
1.2.97
शकुन्तलायां दुष्यन्ताद्भरतश्चापि जज्ञिवान् ।
यस्य लोकेषु नाम्नेदं प्रथितं भारतं कुलम् ॥ १.२.९७ ॥
ਦੁਸ਼ਅੰਤ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਇਹ ਵੰਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
1.2.98
वसूनां पुनरुत्पत्तिर्भागीरथ्यां महात्मनाम् ।
शन्तनोर्वेश्मनि पुनस्तेषां चारोहणं दिवि ॥ १.२.९८ ॥
ਭਾਗੀਰਥੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਮੁੜ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਤਨੂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.99
तेजोंशानां च संपातो भीष्मस्याप्यत्र संभवः ।
राज्यान्निवर्तनं तस्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः ॥ १.२.९९ ॥
ਤੇਜੋਂਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੇ।
1.2.100
प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च ।
हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर्यवीयसः ॥ १.२.१०० ॥
ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ।
1.2.101
विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् ।
धर्मस्य नृषु संभूतिरणीमाण्डव्यशापजा ॥ १.२.१०१ ॥
ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨ; ਅਤੇ ਅਣੀਮਾਂਡਵ੍ਯ ਦੇ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ।
1.2.102
कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा ।
धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्च पाण्डवानां च संभवः ॥ १.२.१०२ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਤੋਂ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਹੋਈ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਹੋਇਆ।
1.2.103
वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च ।
कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ॥ १.२.१०३ ॥
ਵਾਰਣਾਵਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰਣਾ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਛਲ ਨਾਲ ਭੇਜਣਾ।
1.2.104
हितोपदेशश्च पथि धर्मराजस्य धीमतः ।
विदुरेण कृतो यत्र हितार्थं म्लेच्छभाषया ॥ १.२.१०४ ॥
ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਹਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਉੱਥੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਲੇਛ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
1.2.105
विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया ।
निषाद्याः पञ्चपुत्रायाः सुप्ताया जतुवेश्मनि ॥ १.२.१०५ ॥
ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸੁਰੰਗ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੋਇਆ; ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦ ਇਸਤਰੀ ਲਾਖ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।
1.2.106
पुरोचनस्य चात्रैव दहनं संप्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्च दर्शनम् ॥ १.२.१०६ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰੋਚਨ ਦੇ ਸਾੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਹਿਡਿੰਬਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਵੀ।
1.2.107
तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् ।
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिंरत्रैव परिकीर्तिता ॥ १.२.१०७ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਿਡਿੰਬ ਦਾ ਵਧ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਘਟੋਤਕਚ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.108
महर्षेर्दर्शनं चैव व्यासस्यामिततेजसः ।
तदाज्ञयैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.२.१०८ ॥
ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਏਕਚਕ੍ਰਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ।
1.2.109
अज्ञातचर्यया वासो यत्र तेषां प्रकीर्तितः ।
बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः ॥ १.२.१०९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਕੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਬਕ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣਾ।
1.2.110
संभवश्चैव कृष्णाया धृष्टद्युम्नस्य चैव ह ।
ब्राह्मणात्समुपश्रुत्य व्यासवाक्यप्रचोदिताः ॥ १.२.११० ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁੰਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ; ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ।
1.2.111
द्रौपदीं प्रार्थयन्तस्ते स्वयंवरदिदृक्षया ।
पञ्चालानभितो जग्मुर्यत्र कौतूहलान्विताः ॥ १.२.१११ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੈਂਵਰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਗਏ।
1.2.112
अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूलेऽर्जुनस्तदा ।
सख्यं कृत्वा ततस्तेन तस्मादेव च शुश्रुवे ॥ १.२.११२ ॥
ਉਦੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਅੰਗਾਰਪਰਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।
1.2.113
तापत्यमथ वासिष्ठमौर्वं चाख्यानमुत्तमम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पञ्चालानभितो ययौ ॥ १.२.११३ ॥
ਤਾਪਤਯ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਔਰਵ ਦੇ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਂਚਾਲ ਵੱਲ ਗਿਆ।
1.2.114
पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्वा धनञ्जयः ।
द्रौपदीं लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.२.११४ ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਥੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
1.2.115
भीमसेनार्जुनौ यत्र संरब्धान्पृथिवीपतीन् ।
शल्यकर्णौ च तरसा जितवन्तौ महामृधे ॥ १.२.११५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਲਯ ਤੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ।
1.2.116
दृष्ट्वा तयोश्च तद्वीर्यमप्रमेयममानुषम् ।
शङ्कमानौ पाण्डवांस्तान् रामकृष्णौ महामती ॥ १.२.११६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਉਸ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਅਮਾਨੁਸ਼ੀ ਪਰਾਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰਦੇ ਮਹਾਮਤੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ।
1.2.117
जग्मतुस्तैः समागन्तुं शालां भार्गववेश्मनि ।
पञ्चानामेकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च ॥ १.२.११७ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦਾ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਇਆ।
1.2.118
पञ्चेन्द्राणामुपाख्यानमत्रैवाद्भुतमुच्यते ।
द्रौपद्या देवविहीतो विवाहश्चाप्यमानुषः ॥ १.२.११८ ॥
ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਠਹਿਰਾਏ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਅਮਾਨੁਸ਼ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.2.119
क्षत्तुश्च धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ।
विदुरस्य च संप्राप्तिर्दर्शनं केशवस्य च ॥ १.२.११९ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ, ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.2.120
खाण्डवप्रस्थवासश्च तथा राज्यार्धसर्जनम् ।
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया ॥ १.२.१२० ॥
ਖਾਂਡਵਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਰਾਜ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣਾ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.121
सुन्दोपसुन्दयोस्तद्वदाख्यानं परिकीर्तितम् ।
अनन्तरं च द्रौपद्या सहासीनं युधिष्ठिरम् ॥ १.२.१२१ ॥
ਸੁੰਦ-ਉਪਸੁੰਦ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ (ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ)।
1.2.122
अनु प्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् ।
मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थं कृतनिश्चयः ॥ १.२.१२२ ॥
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਘਰੋਂ (ਗਊਆਂ ਨੂੰ) ਛੁਡਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।
1.2.123
समयं पालयन्वीरो वनं यत्र जगाम ह ।
पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि सङ्गमः ॥ १.२.१२३ ॥
ਵੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹੋਏ ਵਣ ਵੱਲ ਗਮਨ ਕੀਤਾ; ਪਾਰਥ ਦੇ ਵਣਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਲੂਪੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ।
1.2.124
पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च ।
तत्रैव मोक्षयामास पञ्च सोऽप्सरसः शुभाः ॥ १.२.१२४ ॥
ਪੁੰਨ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਭ੍ਰੁਵਾਹਨ ਦਾ ਜਨਮ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸ਼ੁਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।
1.2.125
शापाद्ग्राहत्वमापन्ना ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
प्रभासतीर्थे पार्थेन कृष्णस्य च समागमः ॥ १.२.१२५ ॥
ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਗ੍ਰਾਹ (ਮਗਰਮੱਛ) ਬਣ ਗਏ ਸਨ; ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋਏ।
1.2.126
द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी ।
वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना ॥ १.२.१२६ ॥
ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਚਾਹਿਆ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
1.2.127
गृहीत्वा हरणं प्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने ।
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः ॥ १.२.१२७ ॥
ਹਰਣ ਕਰਕੇ ਲਿਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅਭਿਮਨਿਊ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
1.2.128
द्रौपद्यास्तनयानां च संभवोऽनुप्रकीर्तितः ।
विहारार्थं च गतयोः कृष्णयोर्यमुनामनु ॥ १.२.१२८ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵੀ।
1.2.129
संप्राप्तिश्चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम् ।
मयस्य मोक्षो ज्वलनाद्भुजङ्गस्य च मोक्षणम् ॥ १.२.१२९ ॥
ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਖਾਂਡਵ ਦਾ ਦਾਹ, ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਮਯ ਦਾ ਮੋਕਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਗ ਦਾ ਮੋਕਸ਼ਣ।
1.2.130
महर्षेर्मन्दपालस्य शार्ङ्ग्या तनयसंभवः ।
इत्येतदादिपर्वोक्तं प्रथमं बहु विस्तरम् ॥ १.२.१३० ॥
ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਮੰਦਪਾਲ ਦਾ ਸ਼ਾਰੰਗੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਪਰਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
1.2.131
अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा ।
सप्तविंशतिरध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा ॥ १.२.१३१ ॥
ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਿਣੇ ਦੋ ਸੌ ਅਧਿਆਇ; ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸਤਾਈ ਅਧਿਆਇ।
1.2.132
अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
श्लोकाश्च चतुराशीतिर्मुनिनोक्ता महात्मना ॥ १.२.१३२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਨੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਚੁਰਾਸੀ ਸ਼ਲੋਕ ਕਹੇ।
1.2.133
द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सभाक्रिया पाण्डवानां किङ्कराणां च दर्शनम्। ॥ १.२.१३३ ॥
ਦੂਜਾ ਸਭਾਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ — ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
1.2.134
लोकपालसभाख्यानं नारदाद्देवदर्शिनः ।
राजसूयस्य चारम्भो जरासन्धवधस्तथा ॥ १.२.१३४ ॥
ਦੇਵਦਰਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦਾ ਵਧ।
1.2.135
गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् ।
तथा दिग्विजयोऽत्रैव पाम्डवानां प्रकीर्तितः ॥ १.२.१३५ ॥
ਗਿਰਿਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਦਿਗਵਿਜਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
1.2.136
राज्ञामागमनं चैव सार्हणानां महक्रतौ ।
राजसूयेऽर्घसंवादे शिशुपालवधस्तथा ॥ १.२.१३६ ॥
ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਆਗਮਨ, ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਬਾਰੇ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
1.2.137
यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च ।
दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले ॥ १.२.१३७ ॥
ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਮਖੌਲ, ਅਤੇ ਸਭਾ-ਤਲ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਦੁਆਰਾ (ਕੀਤਾ ਮਖੌਲ ਵੀ) ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
1.2.138
यत्रास्य मन्युरुद्भूतो येन द्यूतमकारयत् ।
यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवोऽजयत् ॥ १.२.१३८ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਜੂਆ ਖਿਡਵਾਇਆ; ਉੱਥੇ ਠੱਗ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
1.2.139
यत्र द्यूतार्णवे मग्नां द्रौपदीं नौरिवार्णवात् ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः स्नुषां परमदुःखिताम् ॥ १.२.१३९ ॥
ਜੂਏ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ (ਪਾਰ ਲਾਇਆ)।
1.2.140
तारयामास तांस्तीर्णाञ्ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः ।
पुनरेव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान् ॥ १.२.१४० ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੱਗਾ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਫਿਰ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
1.2.141
जित्वा स वनवासाय प्रेषयामास तांस्ततः ।
एतत्सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना ॥ १.२.१४१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਸਭਾਪਰਵ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
1.2.142
अध्यायाः सप्ततिर्ज्ञेयास्तथा चाष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च ॥ १.२.१४२ ॥
ਅਠੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸਲੋਕ ਵੀ।
1.2.143
श्लोकाश्चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ।
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयमारण्यकं महत् ॥ १.२.१४३ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਸਲੋਕ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਮਹਾਨ ਆਰਣਯਕ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.2.144
वनवासं प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.१४४ ॥
ਬਨਵਾਸ ਨੂੰ ਗਏ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧਰਮਪੁੱਤਰ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਦਾ ਵੀ।
1.2.145
अन्नौषधीनां च कृते पाण्डवेन महात्मना ।
द्विजानां भरणार्थं च कृतमाराधनं रवेः ॥ १.२.१४५ ॥
ਅੰਨ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
1.2.146
धौम्योपदेशात्तिग्मांशुप्रसादादन्नसंभः ।
हितं च ब्रुवतः क्षत्तुः परित्यागोऽम्बिकासुतात् ॥ १.२.१४६ ॥
ਧੌਮਿਆ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅੰਨ ਮਿਲਿਆ। ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ) ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
1.2.147
त्यक्तस्य पाण्डुपुत्राणां समीपगमनं तथा ।
पुनरागमनं चैव धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.२.१४७ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਉਣਾ।
1.2.148
कर्णप्रोत्साहनाच्चैव धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
वनस्थान्पाण्डवान्हन्तुं मन्त्रो दुर्योधनस्यच ॥ १.२.१४८ ॥
ਕਰਨ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੁਰਮਤੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ।
1.2.149
तं दुष्टभावं विज्ञाय व्यासस्यागमनं द्रुतम् ।
निर्याणप्रतिषेधश्च सुरभ्याख्यानमेव च ॥ १.२.१४९ ॥
ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਛੇਤੀ ਆਉਣਾ, ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਕਥਾ।
1.2.150
मैत्रेयागमनं चात्र राज्ञश्चैवानुशासनम् ।
शापोत्सर्गश्च तेनैव राज्ञो दुर्योधनस्य च ॥ १.२.१५० ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਰਾਪ।
1.2.151
किर्मीरस्य वधश्चात्र भीमसेनेन संयुगे ।
वृष्णीनामागमश्चात्र पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ १.२.१५१ ॥
ਇੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਕਿਰਮੀਰ ਦਾ ਵਧ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦਾ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਉਣਾ।
1.2.152
श्रुत्वा शकुनिना द्यूते निकृत्या निर्जितांश्च तान् ।
क्रुद्धस्यानुप्रशमनं हरेश्चैव किरीटिना ॥ १.२.१५२ ॥
ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦੁਆਰਾ ਵੀ।
1.2.153
परिदेवनं च पाञ्चाल्या वासुदेवस्य सन्निधौ ।
आश्वासनं च कृष्णेन दुःखार्तायाः प्रकीर्तितम् ॥ १.२.१५३ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਂਚਾਲੀ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਦਿਲਾਸਾ ਵੀ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.154
तथा सौभवधाख्यानमत्रैवोक्तं महर्षिणा ।
सुभद्रायाः सपुत्रायाः कृष्णेन द्वारकां पुरीम् ॥ १.२.१५४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੌਭ-ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸੁਭੱਦਰਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨਗਰੀ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
1.2.155
नयनं द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नेन चैव ह ।
प्रवेशः पाण्डवेयानां रम्ये द्वैतवने ततः ॥ १.२.१५५ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਿਊਮਨ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਮਣੀਕ ਦ੍ਵੈਤਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
1.2.156
धर्मराजस्य चात्रैव संवादः कृष्णया सह ।
संवादश्च तथा राज्ञा भीमस्यापि प्रकीर्तितः ॥ १.२.१५६ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮਰਾਜ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ) ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਭੀਮ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.157
समीपं पाण्डुपुत्राणां व्यासस्यागमनं तथा ।
प्रतिश्रुत्याथ विद्याया दानं राज्ञो महर्षिणा ॥ १.२.१५७ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਵਿਆਸ ਦੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
1.2.158
गमनं काम्यके चापि व्यासे प्रतिगते ततः ।
अस्त्रहेतोर्विवासश्च पार्थस्यामिततेजसः ॥ १.२.१५८ ॥
ਵਿਆਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਕਾਮਯਕ ਵਣ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਮਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰਾਂ ਲਈ ਬਨਵਾਸ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
1.2.159
महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह ।
दर्शनं लोकपालानामस्त्रप्राप्तिस्तथैव च ॥ १.२.१५९ ॥
ਕਿਰਾਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।
1.2.160
महेन्द्रलोकगमनमस्त्रार्थे च किरीटिनः ।
यत्र चिन्ता समुत्पन्ना धृतराष्ट्रस्य भूयसी ॥ १.२.१६० ॥
ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦਾ ਇੰਦਰਲੋਕ ਜਾਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
1.2.161
दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम् ॥ १.२.१६१ ॥
ਭਾਵਿਤਾਤਮਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ।
1.2.162
नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् ।
दमयन्त्याः स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा ॥ १.२.१६२ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਲੋਪਾਖਿਆਨ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਨਲ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਹੈ।
1.2.163
तथाक्षहृदयप्राप्तिस्तस्मादेव महर्षितः ।
लोमशस्यागमस्तत्र स्वर्गात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ १.२.१६३ ॥
ਉਸੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅਕਸ਼ਹ੍ਰਿਦਯ (ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਲੋਮਸ਼ ਦਾ ਆਉਣਾ।
1.2.164
वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्वर्गे प्रवृत्तिराख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै ॥ १.२.१६४ ॥
ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਗਏ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਬਾਰੇ ਲੋਮਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.165
संदेशादर्जुनस्यात्र तीर्थाभिगमनक्रिया ।
तीर्थानां च फलप्राप्तिः पुण्यत्वं चापि कीर्तितम् ॥ १.२.१६५ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
1.2.166
पुलस्त्यतीर्थयात्रा च नारदेन महर्षिणा ।
तीर्थयात्रा च तत्रैव पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२.१६६ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਪੁਲਸਤਯ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ (ਵਰਣਿਤ ਹੈ)।
1.2.167
तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता ॥ १.२.१६७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਗਯ ਦੀ ਯੱਗ-ਵਿਭੂਤੀ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
1.2.168
आगस्त्यमपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिपमनमपत्यार्थमृषेस्तथा ॥ १.२.१६८ ॥
ਅਗਸਤ੍ਯ ਦਾ ਆਖਿਆਨ ਵੀ (ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ); ਜਿੱਥੇ ਵਾਤਾਪੀ ਦਾ ਭਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ ਦਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ (ਵਰਣਿਤ ਹੈ)।
1.2.169
ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥ १.२.१६९ ॥
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰੰਗ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਜਮਦਗਨਿ-ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ (ਵਰਣਿਤ ਹੈ)।
1.2.170
कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः ॥ १.२.१७० ॥
ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦਾ ਵਧ ਅਤੇ ਹੈਹਯਾਂ ਦਾ ਵਧ ਜਿੱਥੇ ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ (ਵਰਣਿਤ ਹੈ)।
1.2.171
सौकन्यमपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ।
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ ॥ १.२.१७१ ॥
ਇੱਥੇ ਸੌਕਨਯਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੰਸ਼ੀ ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਨਾਸਤਯਾਂ (ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਯੱਗ-ਭਾਗ ਦਿਵਾਇਆ, ਉਹ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ।
1.2.172
ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः ।
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञोऽत्रैवप्रकीर्तितं ॥ १.२.१७२ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਮੁਨੀ (ਚ੍ਯਵਨ) ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਜਾ ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵੀ ਕਥਿਤ ਹੈ।
1.2.173
जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥ १.२.१७३ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੰਤੂ ਦਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮਕ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
1.2.174
ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम् ।
इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम् ॥ १.२.१७४ ॥
ਫਿਰ ਇਹ ਸ਼੍ਯੇਨ-ਕਪੋਤ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਉਪਾਖਿਆਨ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬਿ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ।
1.2.175
अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना ।
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत् ॥ १.२.१७५ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਦਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਹੈ; ਜਨਕ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਅਤੇ ਬੰਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ।
1.2.176
नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च ।
पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना ॥ १.२.१७६ ॥
ਨਿਆਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਹਾਰ ਗਿਆ।
1.2.177
विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः ।
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः।
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे ॥ १.२.१७७ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਜਿਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਾਇਆ; ਯਵਕ੍ਰੀਤ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰੈਭ੍ਯ ਦੀ ਕਥਾ; ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ।
1.2.178
नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने ।
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम् ॥ १.२.१७८ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੁਆਰਾ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੱਲ ਭੇਜੇ ਗਏ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.2.179
कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम् ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत् ॥ १.२.१७९ ॥
ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ; ਜਿੱਥੇ ਮੰਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਹਲੂਣਿਆ।
1.2.180
यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह ।
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा ॥ १.२.१८० ॥
ਉੱਥੇ ਉਸਦਾ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਮਹਾਵੀਰ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਣਿਮਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੀ।
1.2.181
जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात् ।
वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम् ॥ १.२.१८१ ॥
ਰਾਖਸ਼ ਜਟਾਸੁਰ ਦਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਦੁਆਰਾ ਵਧ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.182
आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च ।
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः ॥ १.२.१८२ ॥
ਆਰਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭੀਮ ਲਈ ਪਾਂਚਾਲੀ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ।
1.2.183
कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः ।
युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह ॥ १.२.१८३ ॥
ਬਲਵਾਨ ਯੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਣਿਮਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1.2.184
समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च ।
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह ॥ १.२.१८४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪਾਂਡਵ ਵੈਸ਼ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ।
1.2.185
अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना ।
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः ॥ १.२.१८५ ॥
ਗੁਰੂ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਪੁਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
1.2.186
निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः ॥ १.२.१८६ ॥
ਕਿਰੀਟਧਾਰੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵਾਂ, ਪੌਲੋਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਕੇਯਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
1.2.187
वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता ।
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ ॥ १.२.१८७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਧ ਵੀ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਅਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ।
1.2.188
पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा ।
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात् ॥ १.२.१८८ ॥
ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ; ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਫਿਰ ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ।
1.2.189
भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा ।
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने ॥ १.२.१८९ ॥
ਇੱਥੇ ਉਸ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਲਵਾਨ ਨਾਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਭੀਮ ਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾਣਾ (ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ)।
1.2.190
अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः ।
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम् ॥ १.२.१९० ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਕਾਮਯਕ ਵਨ ਜਾਣਾ (ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ)।
1.2.191
तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान् ।
वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम् ॥ १.२.१९१ ॥
ਉੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੇਖਣ ਲਈ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
1.2.192
मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः ।
पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा ॥ १.२.१९२ ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ-ਸਮਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਉਪਾਖਿਆਨ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੈਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।
1.2.193
संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः ।
मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम् ॥ १.२.१९३ ॥
ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਤਾਰਕਸ਼ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਤਸਯੋਪਾਖਿਆਨ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.194
मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते ।
ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ॥ १.२.१९४ ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ-ਸਮਸਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਵਰਣਿਤ ਹਨ; ਐਂਦ੍ਰਦਯੁਮਨ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.2.195
पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ।
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया ॥ १.२.१९५ ॥
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਆਂਗਿਰਸ ਕਥਾ ਵੀ ਸਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਕਥਿਤ ਹੈ।
1.2.196
पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः ।
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः ॥ १.२.१९६ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਦ੍ਵੈਤਵਨ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉੱਥੇ ਘੋਸ਼ਯਾਤਰਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਸੁਯੋਧਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
1.2.197
ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना ।
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात् ॥ १.२.१९७ ॥
ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਜਦੋਂ ਹਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਸੁਪਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋਇਆ।
1.2.198
काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते ।
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ॥ १.२.१९८ ॥
ਵਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਾਮ੍ਯਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਵ੍ਰੀਹਿ-ਦ੍ਰੌਣਿਕ ਆਖਿਆਨ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਹੈ।
1.2.199
दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात् ॥ १.२.१९९ ॥
ਦੁਰਵਾਸਾ ਦਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਥਿਤ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਯਦ੍ਰਥ ਵੱਲੋਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦਾ ਹਰਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ।
1.2.200
यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे ।
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः ॥ १.२.२०० ॥
ਵਾਯੂ-ਵੇਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਭੀਮ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਚਸ਼ਿਖ (ਪੰਜ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ) ਬਣਾਇਆ।
1.2.201
रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ।
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि ॥ १.२.२०१ ॥
ਇੱਥੇ ਅਤਿ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਾਮਾਇਣ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
1.2.202
सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् ॥ १.२.२०२ ॥
ਇੱਥੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਸਮੇਤ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ।
1.2.203
यत्रास्य शक्तिं तुष्टोऽसावदादेकवधाय च ।
आरणेयमुपाख्यानं यत्र धर्मोऽन्वशात्सुतम् ॥ १.२.२०३ ॥
ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕੋ ਵਧ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਰਣੇਯ ਉਪਾਖਿਆਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
1.2.204
जग्मुर्लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम् ।
एतदारण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् ॥ १.२.२०४ ॥
ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਂਡਵ ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ; ਇਹ ਆਰਣਯਕ ਪਰਵ ਤੀਜਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.205
अत्राध्यायशते द्वे तु संख्यया परिकीर्तिते ।
एकोनसप्ततिश्चैव तथाऽध्यायाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०५ ॥
ਇੱਥੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਅਧਿਆਏ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨਹੱਤਰ ਅਧਿਆਏ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.206
एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट् शतानि च ।
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०६ ॥
ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇ ਸੌ ਚੌਂਸਠ ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.207
अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्व विस्तरम् ।
विराटनगरे गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् ॥ १.२.२०७ ॥
ਹੁਣ ਵਿਰਾਟ ਪਰਵ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਵਿਰਾਟ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਮੀ ਰੁੱਖ ਕੋਲ...
1.2.208
दृष्ट्वा संनिदधुस्तत्र पाण्डवा ह्यायुधान्युत ।
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मना न्यवसंस्तु ते ॥ १.२.२०८ ॥
ਉੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ; ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਰਹੇ।
1.2.209
पाञ्चालीं प्रार्थयानस्य कामोपहतचेतसः ।
दुष्टात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात् ॥ १.२.२०९ ॥
ਕਾਮ ਨਾਲ ਮਨ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਕੀਚਕ ਨੇ ਪਾਂਚਾਲੀ ਨੂੰ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਭੀਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੀਚਕ ਦਾ ਵਧ ਹੋਇਆ।
1.2.210
पाण्डवान्वेषणार्थं च राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
चाराः प्रस्थापिताश्चात्र निपुणाः सर्वतोदिशं ॥ १.२.२१० ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਿਪੁਣ ਜਾਸੂਸ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ।
1.2.211
न च प्रवृत्तिस्तैर्लब्धा पाण्डवानां महात्मनाम् ।
गोग्रहश्च विराटस्य त्रिगर्तैः प्रथमं कृतः ॥ १.२.२११ ॥
ਪਰ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਟ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਚੁਰਾਈਆਂ।
1.2.212
यत्रास्य युद्धं सुमहत्तैरासील्लोमहर्षणम् ।
ह्रियमाणश्च यत्रासौ भीमसेनेन मोक्षितः ॥ १.२.२१२ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਹੋਈ; ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਗਵਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ।
1.2.213
गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः ।
अनन्तरं च कुरुभिस्तस्य गोग्रहणं कृतम् ॥ १.२.२१३ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਗੋਧਨ ਛੁਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਗੋਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ।
1.2.214
समस्ता यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि ।
प्रत्याहृतं गोधनं च विक्रमेण किरीटिना ॥ १.२.२१४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਥ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕਿਰੀਟੀ ਨੇ ਗੋਧਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆ।
1.2.215
विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रमरिघातिनम् ॥ १.२.२१५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਉੱਤਰਾ ਨੂੰ ਕਿਰੀਟੀ ਦੀ ਨੂੰਹ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ; ਸੌਭਦ੍ਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਅਭਿਮਨਿਊ ਲਈ।
1.2.216
चतुर्थमेतद्विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् ।
अत्रापि परिसंख्याता अध्यायाः परमर्षिणा ॥ १.२.२१६ ॥
ਇਹ ਚੌਥਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੈਰਾਟ ਪਰਵ ਵਰਣਿਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵੀ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਧਿਆਏ ਗਿਣੇ ਹਨ।
1.2.217
सप्तषष्टिरथो पूर्णाः श्लोकानामपि मे शृणु ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशदेव तु ॥ १.२.२१७ ॥
ਸੱਠ-ਸੱਤ ਪੂਰੇ ਅਧਿਆਏ; ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜਾਹ ਸ਼ਲੋਕ।
1.2.218
उक्तानि वेदविदुषा पर्वण्यस्मिन्महर्षिणा ।
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्वतः परम् ॥ १.२.२१८ ॥
ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸੁਣੋ; ਪੰਜਵਾਂ ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.2.219
उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनोऽर्जुनश्चैव वासुदेवमुपस्थितौ ॥ १.२.२१९ ॥
ਪਾਂਡਵ ਉਪਪਲਾਵਯ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕੋਲ ਆਏ।
1.2.220
साहाय्यमस्मिन्समरे भवान्नौ कर्तुमर्हति ।
इत्युक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥ १.२.२२० ॥
"ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ" ਇਹ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਹਾਮਤਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।
1.2.221
अयुध्यमानमात्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य किं वा ददाम्यहम् ॥ १.२.२२१ ॥
"ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੰਤਰੀ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਸੈਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠੋ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿਆਂ?"
1.2.222
वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यभानं सचिवं वव्रे कृष्मं धनंजयः ॥ १.२.२२२ ॥
ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦੁਰਮਤੀ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਸੈਨਾ ਚੁਣੀ; ਧਨੰਜਯ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਚਿਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।
1.2.223
मद्रराजं व राजानमायान्तं पाण्डवान्प्रति ।
उपहारैर्वञ्चायत्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥ १.२.२२३ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਮਦ੍ਰਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਸੁਯੋਧਨ...
1.2.224
वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।
शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥ १.२.२२४ ॥
ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗਿਆ: "ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।" ਸ਼ਲਯ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।
1.2.225
शान्तिपूर्वं चाकथयद्यत्रेन्द्रविजयं नृपः ।
पुरोहितप्रेषणं च पाण्डवैः कौरवान्प्रति ॥ १.२.२२५ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਇੰਦਰਵਿਜਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੌਰਵਾਂ ਕੋਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸੀ।
1.2.226
वैचित्रवीर्यस्य वचः समादाय पुरोधसः ।
तथेन्द्रविजयं चापि यानं चैव पुरोधसः ॥ १.२.२२६ ॥
ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ) ਦੇ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਬਚਨ ਲੈ ਕੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰਵਿਜਯ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
1.2.227
संजयं प्रेषयामास शमार्थी पाण्डवान्प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ १.२.२२७ ॥
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਮਹਾਰਾਜ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
1.2.228
श्रुत्वा च पाण्डवान्यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥ १.२.२२८ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ।
1.2.229
विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयामास राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥ १.२.२२९ ॥
ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ।
1.2.230
तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्ममनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥ १.२.२३० ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਤਸੁਜਾਤ ਨੇ ਉੱਤਮ ਅਧਿਆਤਮ ਸੁਣਾਇਆ; ਮਨ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ।
1.2.231
प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र वा विभो ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्जुनस्य च ॥ १.२.२३१ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੰਜੇ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
1.2.232
यत्र कृष्णो दयापन्नः सन्धिमिच्छन्महामतिः ।
स्वयमागाच्छणं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२.२३२ ॥
ਮਹਾਮਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸੰਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਨਾਗਸਾਹਵਯ ਨਗਰ ਆਏ।
1.2.233
प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
शमार्थे याचमानस्य पक्षयोरुभयोर्हितम् ॥ १.२.२३३ ॥
ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸੀ।
1.2.234
दम्भोद्भवस्य चाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
वरान्वेषणमत्रैव मातलेश्च महात्मनः ॥ १.२.२३४ ॥
ਏਥੇ ਹੀ ਦੰਭੋਦਭਵ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ; ਏਥੇ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਤਲੀ ਦੀ ਵਰ-ਖੋਜ ਵੀ।
1.2.235
महर्षेश्चापि चरितं कथितं गालवस्य वै ।
विदुलायाश्च पुत्रस्य प्रोक्तं चाप्यनुशासनम् ॥ १.२.२३५ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਗਾਲਵ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਦੁਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ।
1.2.236
कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् ।
योगेश्वरत्पं कृष्णेन यत्र राज्ञां प्रदर्शितम् ॥ १.२.२३६ ॥
ਕਰਨ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟ ਮੰਤਰਣਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ।
1.2.237
रथमारोप्य कृष्णेन यत्र कर्णोऽनुमन्त्रितः ।
उपायपूर्वं शौटीर्यात्प्रत्याख्यातश्च तेन सः ॥ १.२.२३७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਰਣ ਨੂੰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਪਾਅ ਸਹਿਤ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।
1.2.238
आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिंदमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं सर्वमाख्यातवान्हरिः ॥ १.२.२३८ ॥
ਅਰਿੰਦਮ ਹਰਿ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਤੋਂ ਉਪਪਲਾਵਯ ਆ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ।
1.2.239
ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा च यद्धितम् ।
साङ्ग्रामिकं ततः सर्वं सञ्जं चक्रुः परंतपाः ॥ १.२.२३९ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
1.2.240
ततो युद्धाय निर्याता नराश्वरथदन्तिनः ।
नगराद्धास्तिनपुराद्वलसंख्यानमेवच ॥ १.२.२४० ॥
ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਮਨੁੱਖ, ਘੋੜੇ, ਰੱਥ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
1.2.241
यत्र राज्ञा ह्युलूकस्य प्रेषणं पाम्डवान्प्रति ।
श्वोभाविनि महायुद्धे दौत्येन कृतवान्प्रभुः ॥ १.२.२४१ ॥
ਰਾਜੇ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਲਈ ਉਲੂਕ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।
1.2.242
रथातिरथसंख्यानमम्बोपाख्यानमेव च ।
एतत्सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते ॥ १.२.२४२ ॥
ਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅੰਬੋਪਾਖਿਆਨ — ਇਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪਰਵ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰਣਨ ਹਨ।
1.2.243
उद्योगपर्व निर्दिष्टं सन्धिविग्रहमिश्रितम् ।
अध्यायानां शतं प्रोक्तं षडशीतिर्महर्षिणा ॥ १.२.२४३ ॥
ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਉਦਯੋਗਪਰਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਛਿਆਸੀ ਅਧਿਆਏ ਕਹੇ।
1.2.244
श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
श्लोकाश्च नवतिः प्रोक्तास्तथैवाष्टौ महात्मना ॥ १.२.२४४ ॥
ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹੇ ਹੀ ਸੌ, ਅਤੇ ਨੱਬੇ ਸ਼ਲੋਕ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਅੱਠ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ ਕਹੇ।
1.2.245
व्यासेनोदारमतिना पर्वण्यस्मिंस्तपोधनाः ।
अतः परं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते ॥ १.२.२४५ ॥
ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ, ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ (ਕਿਹਾ)। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਭੀਸ਼ਮਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.246
जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह ।
यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादमगमत्परम् ॥ १.२.२४६ ॥
ਜਿੱਥੇ ਸੰਜਯ ਨੇ ਜੰਬੂਖੰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ (ਇਹ)।
1.2.247
यत्र युद्धमभूद्धोरं दसाहानि सुदारुणम् ।
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः ॥ १.२.२४७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਦਸ ਦਿਨ ਭਿਆਨਕ, ਅਤਿ ਦਾਰੁਣ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਥ ਦਾ ਮੋਹ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਮਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਨ (ਇਹ)।
1.2.248
मोहजं नाशयामास हेतुभिर्मोक्षदर्शिभिः ।
समीक्ष्यादोक्षजः क्षिप्रं युधिष्ठिरहिते रतः ॥ १.२.२४८ ॥
ਮੋਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਕਸ਼ਮਲ ਨੂੰ ਮੋਕਸ਼ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੇਤੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਧੋਕਸ਼ਜ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਜਲਦੀ (ਇਹ ਕੀਤਾ)।
1.2.249
रथादाप्लुत्य वेगेन स्वयं कृष्ण उदारधीः ।
प्रतोदपाणिराधावद्भीष्मं हन्तुं व्यपेतभीः ॥ १.२.२४९ ॥
ਉਦਾਰਬੁੱਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਰੱਥ ਤੋਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਬਕ ਲੈ ਕੇ, ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ।
1.2.250
वाक्यप्रतोदाभिहतो यत्र कृष्णेन पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा समरे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२.२५० ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਚਾਬਕ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਾਂਡੀਵਧਨ੍ਵਾ ਪਾਂਡਵ (ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ)।
1.2.251
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः ।
विनिघ्नन्निशितैर्बाणै रथाद्भीष्ममपातयत् ॥ १.२.२५१ ॥
ਪ੍ਰਿਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ, ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰੱਥ ਤੋਂ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
1.2.252
शरतल्पगतश्चैव भीष्मो यत्र बभूव ह ।
षष्ठमेतत्समाख्यातं भारते पर्व विस्तृतम् ॥ १.२.२५२ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਜਿੱਥੇ ਲੇਟੇ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.253
अध्यायानां शतं प्रोक्तं तथा सप्तदशापरे ।
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च ॥ १.२.२५३ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਸਤਾਰਾਂ ਅਧਿਆਏ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ।
1.2.254
श्लोकाश्च चतुराशीतिरस्मिन्पर्वणि कीर्तिताः ।
व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि ॥ १.२.२५४ ॥
ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਚੌਰਾਸੀ ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਵੇਦਵਿਦ ਵਿਆਸ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮਪਰਵ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ।
1.2.255
द्रोणपर्व ततश्चित्रं बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सैनापत्येऽभिषिक्तोऽथ यत्राचार्यः प्रतापवान् ॥ १.२.२५५ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਆਚਾਰੀਆ ਸੈਨਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਏ।
1.2.256
दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।
ग्रहणं धर्मराजस्य पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.२५६ ॥
ਮਹਾਂਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।
1.2.257
यत्र संशप्तकाः पार्थमपनिन्यू रणाजिरात् ।
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ॥ १.२.२५७ ॥
ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਨੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ; ਜਿੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮਹਾਰਾਜ ਭਗਦੱਤ ਸੀ।
1.2.258
सुप्रतीकेन नागेन स हि शान्तः किरीटिना ।
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुरेकं महारथाः ॥ १.२.२५८ ॥
ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਮ ਦਾ ਹਾਥੀ ਉਸ (ਭਗਦੱਤ) ਨੂੰ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ; ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਅਭਿਮਨਿਊ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
1.2.259
जयद्रथमुखा बालं शूरमप्राप्तयौवनम् ।
हतेऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ॥ १.२.२५९ ॥
ਜਯਦਰਥ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸੂਰਮੇ ਬਾਲਕ ਅਭਿਮਨਿਊ ਨੂੰ (ਘੇਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ); ਅਭਿਮਨਿਊ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲਿਆ।
1.2.260
अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
यत्र भीमो महाबाहुः सात्यकिश्च महारथः ॥ १.२.२६० ॥
ਸੱਤ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜਯਦਰਥ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਮ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਸਾਤਿਅਕੀ ਸਨ।
1.2.261
अन्वेषणार्थं पार्थस्य युधिष्ठिरनृपाज्ञया ।
प्रविष्टौ भारतीं सेनामप्रधृष्यां सुरैरपि ॥ १.२.२६१ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਯ ਭਾਰਤ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
1.2.262
संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषमाहवे ।
संशप्तकानां वीराणां कोट्यो नव महात्मनाम् ॥ १.२.२६२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਸੰਸ਼ਪਤਕ ਵੀਰ ਨੌਂ ਕਰੋੜ ਸਨ।
1.2.263
किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः ॥ १.२.२६३ ॥
ਕਿਰੀਟਧਾਰੀ (ਅਰਜੁਨ) ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ-ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
1.2.264
नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः ।
अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान् ॥ १.२.२६४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ, ਅਨੋਖੀ ਲੜਾਈ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ; ਅਲੰਬੁਸ਼, ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਜਲਸੰਧ।
1.2.265
सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ।
घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥ १.२.२६५ ॥
ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ), ਵਿਰਾਟ, ਮਹਾਰਥੀ ਦ੍ਰੁਪਦ, ਘਟੋਤਕਚ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰੋਣਪਰਵ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
1.2.266
अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः ॥ १.२.२६६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਡਿੱਗਣ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਾਰਾਇਣ-ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
1.2.267
आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।
व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः ॥ १.२.२६७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ, ਵਿਆਸ ਦਾ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.2.268
सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम् ।
यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ॥ १.२.२६८ ॥
ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਮਹਾਪਰਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ ਰਾਜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
1.2.269
द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ।
अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः ॥ १.२.२६९ ॥
ਦ੍ਰੋਣਪਰਵ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸੱਤਰ ਅਧਿਆਏ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.270
अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ।
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.२७० ॥
ਤੱਤਦਰਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌ ਸੌ ਨੌਂ ਸ਼ਲੋਕ ਗਿਣੇ ਹਨ।
1.2.271
पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ।
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् ॥ १.२.२७१ ॥
ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀ (ਵਿਆਸ) ਨੇ ਦ੍ਰੋਣਪਰਵ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਕਰਨ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.272
सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः ।
आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम् ॥ १.२.२७२ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੱਦਰਾਜ (ਸ਼ਲਿਆ) ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ (ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁਰ) ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਪੌਰਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.273
प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः ।
हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम् ॥ १.२.२७३ ॥
ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਸਮੇਂ ਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਲਯ ਵਿਚਕਾਰ ਕਠੋਰ ਸੰਵਾਦ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੰਸ-ਕਾਕੀਯ ਕਥਾ ਹੈ।
1.2.274
वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना ।
दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा ॥ १.२.२७४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਂਡਯ ਦਾ ਵੱਧ, ਫਿਰ ਦੰਡਸੇਨ ਅਤੇ ਦੰਡ ਦਾ ਵੱਧ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.275
द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः ।
संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ १.२.२७५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰਣ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
1.2.276
अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः ।
यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि ॥ १.२.२७६ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅਤੇ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਕ੍ਰੋਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਾਧਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
1.2.277
प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च ।
भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे ॥ १.२.२७७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਜਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਹਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸਦਾ ਲਹੂ ਪੀਤਾ।
1.2.278
द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः ।
अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः ॥ १.२.२७८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਰਥੀ ਕਰਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅੱਠਵਾਂ ਪਰਵ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
1.2.279
एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि ।
चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च ॥ १.२.२७९ ॥
ਕਰਨਪਰਵ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਅਧਿਆਏ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਂ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ।
1.2.280
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ।
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् ॥ १.२.२८० ॥
ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਚੌਂਸਠ ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਲ੍ਯਪਰਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.281
हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत् ।
यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च ॥ १.२.२८१ ॥
ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨੇਤਾ ਮਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਬਣਿਆ। ਉੱਥੇ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਆਖਿਆਨ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਮ ਹੈ।
1.2.282
वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः ।
विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते ॥ १.२.२८२ ॥
ਇੱਥੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹਨ; ਸ਼ਲ੍ਯਪਰਵ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.283
शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः ।
शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे ॥ १.२.२८३ ॥
ਏਥੇ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ਲ੍ਯ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦਾ ਵਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.284
सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः ।
ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः ॥ १.२.२८४ ॥
ਸੈਨਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਚਣ ਉੱਤੇ ਸੁਯੋਧਨ ਇੱਕ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
1.2.285
प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः ।
क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२.२८५ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਭੀਮ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਤਾਅਨੇ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹੀ ਗਈ ਗੱਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
1.2.286
ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह ॥ १.२.२८६ ॥
ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਿਆ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਿੱਥੇ ਭੀਮ ਨਾਲ ਗਦਾ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਹੈ।
1.2.287
समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम् ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता ॥ १.२.२८७ ॥
ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
1.2.288
गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम् ।
दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे ॥ १.२.२८८ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
1.2.289
ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया ।
नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत् ॥ १.२.२८९ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਦੀ ਵੇਗਵਾਨ ਗਦਾ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪੱਟ ਟੁੱਟ ਗਏ; ਇਹ ਨੌਵਾਂ ਪਰਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੈ।
1.2.290
एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः ।
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते ॥ १.२.२९० ॥
ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਉਨੱਤਰ ਅਧਿਆਏ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.2.291
त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा ।
मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता ॥ १.२.२९१ ॥
ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ, ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਯਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕ।
1.2.292
अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् ।
भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम् ॥ १.२.२९२ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਸੌਪਤਿਕ ਪਰਵ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਟੁੱਟੀ ਪੱਟ ਵਾਲਾ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਹੈ।
1.2.293
अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम् ॥ १.२.२९३ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਥੀ — ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ — ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।
1.2.294
समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि ।
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः ॥ १.२.२९४ ॥
ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉੱਥੇ ਦ੍ਰਿੜ ਕ੍ਰੋਧੀ ਮਹਾਰਥੀ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਕੀਤੀ।
1.2.295
अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं ॥ १.२.२९५ ॥
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗੂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਹਿਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਵਚ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਾਂਗਾ।
1.2.296
यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः ।
सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम् ॥ १.२.२९६ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੂਰ ਹਟ ਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਰਥੀ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ।
1.2.297
न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः ।
ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान् ॥ १.२.२९७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਲੂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਂ ਦੇਖੇ।
1.2.298
द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे ॥ १.२.२९८ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸੁੱਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
1.2.299
गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम् ।
घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम् ॥ १.२.२९९ ॥
ਡੇਰੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
1.2.300
तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ।
द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः ॥ १.२.३०० ॥
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਰੁਦਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
1.2.301
प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ १.२.३०१ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ, ਬੇਫ਼ਿਕਰ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਹਿਤ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ।
1.2.302
कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान् ।
यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात् ॥ १.२.३०२ ॥
ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਪਾਰਥ (ਪਾਂਡਵ) ਬਚ ਗਏ।
1.2.303
सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः ॥ १.२.३०३ ॥
ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸਾਤਿਅਕੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਸੁੱਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
1.2.304
धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः ।
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता ॥ १.२.३०४ ॥
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁੰਮਨ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਈ।
1.2.305
कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत् ।
द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.२.३०५ ॥
ਉੱਥੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਵਰਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਪਤੀਆਂ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭੀਮ (ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ)।
1.2.306
प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान् ।
अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम् ॥ १.२.३०६ ॥
ਉਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੀਰਜਵਾਨ ਭੀਮ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ (ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ) ਮਗਰ ਦੌੜਿਆ।
1.2.307
भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः ।
अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत् ॥ १.२.३०७ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਦੈਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, 'ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਜਾਣ' ਕਹਿ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ।
1.2.308
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः ।
यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः ॥ १.२.३०८ ॥
'ਐਵੇਂ ਨਾ ਕਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ।
1.2.309
द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा ।
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः ॥ १.२.३०९ ॥
ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਦੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਣਿ, ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸਰਾਪ।
1.2.310
मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात् ।
पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः ॥ १.२.३१० ॥
ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਥੀ ਤੋਂ ਮਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
1.2.311
एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम् ।
अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना ॥ १.२.३११ ॥
ਇਹ ਦਸਵਾਂ ਪਰਵ ਸੌਪਤਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਹਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹਨ।
1.2.312
श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १.२.३१२ ॥
ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਠ ਸੌ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਸਲੋਕ ਦੱਸੇ ਹਨ।
1.2.313
सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्युत्तमतेजसी ।
अत ऊर्ध्वमिदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् ॥ १.२.३१३ ॥
ਸੌਪਤਿਕ ਤੇ ਐਸ਼ੀਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਾਲੇ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਤੇਜਸਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਸਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਉਦੈ ਹੋਇਆ ਸਤ੍ਰੀ ਪਰਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1.2.314
पुत्रशोकाभिसंतप्तः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
कृष्णोपनीतां यत्रासावायसीं प्रतिमां दृढां ॥ १.२.३१४ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ, ਗਿਆਨ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਨਰਾਧਿਪ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ), ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਪੱਕੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਸੀ।
1.2.315
भीमसेनद्रोहबुद्धिर्धृतराष्ट्रो बभञ्जह ।
तथा शोकाभितप्तस्य धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.२.३१५ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
1.2.316
संसारदहनं बुद्ध्या हेतुभिर्मोक्षदर्शनैः ।
विदुरेण च यत्रास्य राज्ञ आश्वासनं कृतम् ॥ १.२.३१६ ॥
ਉੱਥੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਬੁੱਧੀ, ਹੇਤੂਆਂ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦਾਹ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
1.2.317
धृतराष्ट्रस्य चात्रैव कौरवायोधनं तथा ।
सान्तःपुरस्य गमनं शोकार्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १.२.३१७ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਅੰਤਹਪੁਰ ਸਮੇਤ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ-ਪੀੜਤ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.318
विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः ।
क्रोधावेशः प्रमोहश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः ॥ १.२.३१८ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਅਤਿ ਕਰੁਣਾਮਈ ਵਿਲਾਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ; ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵੀ।
1.2.319
यत्र तान्क्षत्रियाः शूरान्सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
पुत्रान्भ्रातृन्पितॄंश्चैव ददृशुर्निहतान्रणे ॥ १.२.३१९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵੇਖੇ।
1.2.320
पुत्रपौत्रवधार्तायास्तथात्रैव प्रकीर्तिता ।
गान्धार्याश्चापि कृष्णेन क्रोधोपशमनक्रिया ॥ १.२.३२० ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ।
1.2.321
यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः ।
राज्ञांतानि शरीराणि दाहयामास शास्त्रतः ॥ १.२.३२१ ॥
ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਸਭ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਦਹਨ ਕਰਵਾਏ।
1.2.322
तोयकर्मणि चारब्धे राज्ञामुदकदानिके ।
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः ॥ १.२.३२२ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਉਦਕਦਾਨ ਦਾ ਤੋਯਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ।
1.2.323
सुतस्यैतदिह प्रोक्तं व्यासेन परमर्षिणा ।
एतदेकादशं पर्व शोकवैक्लव्यकारणम् ॥ १.२.३२३ ॥
ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੂਤ ਲਈ ਇਹ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਪਰਵ ਹੈ।
1.2.324
प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम् ।
सप्तविंशतिरध्यायाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३२४ ॥
ਇਹ ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਸਤਾਈ ਅਧਿਆਏ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.325
श्लोकसप्तशती चापि पञ्चसप्ततिसंयुता ।
संख्यया भारताख्यानमुक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३२५ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਆਖਿਆਨ ਸੱਤ ਸੌ ਪਚੱਤਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ।
1.2.326
अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् ।
यत्र निर्वेदमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३२६ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਵ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.2.327
घातयित्वा पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्संबन्धिमातुलान् ।
शान्तिपर्वणि धर्माश्च व्याख्याताःशारतल्पिकाः ॥ १.२.३२७ ॥
ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਮਾਮੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ।
1.2.328
राजभिर्वेदितव्यास्ते सम्यग्ज्ञानबुभुत्सुभिः ।
आपद्धर्माश्च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शिनः ॥ १.२.३२८ ॥
ਸਮਿਆਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਦ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਹਨ।
1.2.329
यान्बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक्सर्वज्ञत्वमवाप्नुयात् ।
मोक्षधर्माश्च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः ॥ १.२.३२९ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮਿਆਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਬਗਿਆਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਵਿਭਿੰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੋਕਸ਼ ਧਰਮ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.330
द्वादशं पर्व निर्दिष्टमेतत्प्राज्ञजनप्रियम् ।
अत्र पर्वणि विज्ञेयमध्यायानां शतत्रयम् ॥ १.२.३३० ॥
ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਪਰਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਧਿਆਏ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
1.2.331
विंशच्चैव तथाध्याया नव चैव तपोधाः ।
चतुर्दशसहस्राणि तथा सप्तशतानि च ॥ १.२.३३१ ॥
ਵੀਹ ਅਤੇ ਨੌਂ ਅਧਿਆਏ, ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ; ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਸੱਤ ਸੌ (ਸ਼ਲੋਕ) ਵੀ।
1.2.332
सप्तश्लोकास्तथैवात्र पञ्चविंशतिसंख्यया ।
अत ऊर्ध्वं च विज्ञेयमनुशासनमुत्तमम् ॥ १.२.३३२ ॥
ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਪੱਚੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.2.333
यत्र प्रकृतिमापन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् ।
भीष्माद्भागीरथीपुत्रात्कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३३३ ॥
ਕੁਰੂਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਗੰਗਾਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੁਣ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਈ।
1.2.334
व्यवहारोऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयः प्रकीर्तितः ।
विविधानां च दानानां फलयोगाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३३४ ॥
ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਹਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਫਲ-ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.335
तथा पात्रविशेषाश्च दानानां च परो विधिः ।
आचारविधियोगश्च सत्यस्य च परा गतिः ॥ १.२.३३५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ, ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਧੀ, ਆਚਾਰ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
1.2.336
महाभाग्यं गवां चैव ब्राह्मणानां तथैव च ।
रहस्यं चैव धर्माणां देशकालोपसंहितम् ॥ १.२.३३६ ॥
ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਰਹੱਸ ਵੀ।
1.2.337
एतत्सुबहुवृत्तान्तमुत्तमं चानुशासनम् ।
भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता ॥ १.२.३३७ ॥
ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
1.2.338
एतत्त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् ।
अध्यायानां शतं त्वत्र षट्चत्वारिंशदेव तु ॥ १.२.३३८ ॥
ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਪਰਵ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਛਿਆਲੀ ਅਧਿਆਏ ਹਨ।
1.2.339
श्लोकानां तु सहस्राणि प्रोक्तान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
ततोऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ॥ १.२.३३९ ॥
ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਨਾਮ ਦਾ ਚੌਦਵਾਂ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.340
तत्संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानमनुत्तमम् ।
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर्जन्म चोक्तं परीक्षितः ॥ १.२.३४० ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਵਰਤ-ਮਰੁੱਤੀਯ ਨਾਮ ਦੀ ਅਨੁਪਮ ਕਥਾ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.341
दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात्संजीवनं पुनः ।
चर्यायां हयमुत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ॥ १.२.३४१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਤਰ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਘੋੜੇ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।
1.2.342
तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैरमर्षणैः ।
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण स्वपुत्रेण धनंजयः ॥ १.२.३४२ ॥
ਥਾਂ-ਥਾਂ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਹੋਏ; ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ।
1.2.343
सङ्ग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र जग्मिवान् ।
सुदर्शनं तथाऽऽख्यानं वैष्णवं धर्ममेव च।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानमेव च ॥ १.२.३४३ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਭਰੂਵਾਹਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਇੱਥੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਕਥਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਯੱਗ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ ਨਕੁਲ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
1.2.344
इत्याश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तमेतन्महाद्भुतम् ।
अध्यायानां शतं चैव त्रयोऽध्यायाश्च कीर्तिताः ॥ १.२.३४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਅਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਪਰਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸੌ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਏ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.345
त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३४५ ॥
ਤੱਤਵਦਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਉਨੇ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਿਣੇ ਹਨ।
1.2.346
ततस्त्वाश्रमवासाख्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् ।
यत्र राज्यं समुत्सृज्य गान्धार्या सहितो नृपः ॥ १.२.३४६ ॥
ਫਿਰ ਪੰਦਰਵਾਂ ਪਰਵ ਆਸ਼ਰਮਵਾਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਕੀਤਾ।
1.2.347
धृतराष्ट्रोश्रमपदं विदुरश्च जगाम ह ।
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्यनुययौ तदा ॥ १.२.३४७ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਵੀ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਧਵੀ ਪ੍ਰਿਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਈ।
1.2.348
पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता ।
यत्र राजा हतान्पुत्रान्पौत्रानन्यांश्च पार्थिवान् ॥ १.२.३४८ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ (ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ)।
1.2.349
लाकान्तरगतान्वीरानपश्यत्पुनरागतान् ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यमनुत्तमम् ॥ १.२.३४९ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਏ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ।
1.2.350
त्यक्त्वा शोकं सदारश्च सिद्धिं परमिकां गतः ।
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥ १.२.३५० ॥
ਸੋਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਸੁਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
1.2.351
संजयश्च सहामात्यो विद्वान्गावल्गणिर्वशी ।
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३५१ ॥
ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਜਮੀ ਗਾਵਲਗਣਿ ਸੰਜਯ ਨੇ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।
1.2.352
नारदाच्चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत् ।
एतदाश्रमवासाख्यं पर्वोक्तं महदद्भुतम् ॥ १.२.३५२ ॥
ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਇਹ 'ਆਸ਼ਰਮਵਾਸ' ਨਾਮਕ ਪਰਵ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.353
द्विचत्वारिंशदध्यायाः पर्वैतदभिसङ्ख्यया ।
सहस्रमेकं श्लोकानां पञ्चश्लोकशतानि च ॥ १.२.३५३ ॥
ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਬਿਆਲੀ ਅਧਿਆਇ ਹਨ; ਸ਼ਲੋਕ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਹਨ।
1.2.354
षडेव च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ।
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् ॥ १.२.३५४ ॥
ਤੱਤਦਰਸ਼ੀ ਨੇ ਛੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਸਮਝ ਲੈ।
1.2.355
यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शहता युधि ।
ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः ॥ १.२.३५५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਛੋਹ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਨਾਲ ਪੀਸੇ ਗਏ, ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ।
1.2.356
आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः ।
एरकारूपिभिर्वज्रैर्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ १.२.३५६ ॥
ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਏਰਕ ਰੂਪੀ ਵਜ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
1.2.357
यत्र सर्वक्षयं कृत्वा तावुभौ रामकेशवौ ।
नातिचक्रामतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं महत् ॥ १.२.३५७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਆਏ ਹੋਏ ਸਰਬਹਰ ਮਹਾਕਾਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
1.2.358
यत्रार्जुनो द्वारवतीमेत्य वृष्णिविनाकृताम् ।
दृष्ट्वा विपादमगमत्परां चार्तिं नरर्षभः ॥ १.२.३५८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ ਦੁਆਰਵਤੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡੂੰਘੇ ਵਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
1.2.359
स संस्कृत्य नरश्रेष्ठं मातुलं शौरिमात्मनः ।
ददर्श यदुवीराणामापाने वैशसं महत् ॥ १.२.३५९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਯਾਦਵ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਕਤਲੇਆਮ ਵੇਖਿਆ।
1.2.360
शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः ।
संस्कारं लम्भयामास वृष्णीनां च प्रधानतः ॥ १.२.३६० ॥
ਉਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ।
1.2.361
सवृद्धबालमादाय द्वारवत्यास्ततो जनम् ।
ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम् ॥ १.२.३६१ ॥
ਫਿਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੁਆਰਵਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਹਾਰ ਵੇਖੀ।
1.2.362
सर्वेषां चैव दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ।
नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानामनित्यताम् ॥ १.२.३६२ ॥
ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਅਨਿੱਤਤਾ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖੀ।
1.2.363
दृष्ट्वा निर्वेदमापन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः ।
धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयत् ॥ १.२.३६३ ॥
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮਰਾਜ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
1.2.364
इत्येतन्मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् ।
अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम् ॥ १.२.३६४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਧਿਆਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
1.2.365
श्लोकानां विंशतिश्चव संख्याता तत्त्वदर्शिना ।
महाप्रस्थानिकं तस्मादूर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् ॥ १.२.३६५ ॥
ਤੱਤਦਰਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀਹ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਿਕ ਪਰਵ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.366
यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
द्रौपद्या सहिता देव्या महाप्रस्थानमास्थिताः ॥ १.२.३६६ ॥
ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਮੇਤ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
1.2.367
यत्र तेऽग्निं ददृशिरे लौहित्यं प्राप्य सागरम् ।
यत्राग्निना चोदितश्च पार्थस्तस्मै महात्मने ॥ १.२.३६७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੌਹਿਤ੍ਯ ਸਾਗਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਾਰਥ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ।
1.2.368
ददौ संपूज्य तद्दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
यत्र भ्रातृन्निपतितान्द्रौपदीं च युधिष्ठिरः ॥ १.२.३६८ ॥
ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਉੱਤਮ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦਿੱਤਾ; ਜਿੱਥੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਡਿੱਗੇ, ਉੱਥੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ।
1.2.369
दृष्ट्वा हित्वा जगामैव सर्वाननवलोकयन् ।
एतत्सप्तदशं पर्व महाप्रस्थानिकं स्मृतम् ॥ १.२.३६९ ॥
ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਤਾਰਵਾਂ ਪਰਵ ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.370
यत्राध्यायास्त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतत्रयम् ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३७० ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੱਤਵਦਰਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
1.2.371
स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत्तदमानुषम् ।
प्राप्तं दैवरथं स्वर्गान्नेष्टवान्यत्र धर्मराट् ॥ १.२.३७१ ॥
ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਪਰਵ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵ ਅਤੇ ਅਮਾਨੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਆਇਆ ਦੈਵਰਥ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ।
1.2.372
आरोदुं सुमहाप्राज्ञ आनृशंस्याच्छुना विना ।
तामस्याविचलां ज्ञात्वा स्थितिं धर्मे महात्मनः ॥ १.२.३७२ ॥
ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਾਰਨ ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਸਥਿਤੀ ਜਾਣ ਕੇ (ਇਹ ਹੋਇਆ)।
1.2.373
श्वरूपं यत्र तत्त्यक्त्वा धर्मेणासौ समन्वितः ।
स्वर्गं प्राप्तःसच तथा यातनाविपुला भृशम् ॥ १.२.३७३ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵੀ (ਸਨ)।
1.2.374
देवदूतेन नरकं यत्र व्याजेन दर्शितम् ।
शुश्राव यत्र धर्मात्मा भ्रातॄणां करुणागिरः ॥ १.२.३७४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਛਲ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿਖਾਇਆ; ਉੱਥੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਸਯੋਗ ਪੁਕਾਰਾਂ ਸੁਣੀਆਂ।
1.2.375
निदेशे वर्तमानानां देशे तत्रैव वर्तताम् ।
अनुदर्शितश्च धर्मेण देवराज्ञा च पाण्डवः ॥ १.२.३७५ ॥
ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
1.2.376
आप्लुत्याकाशगङ्गायां देहं त्यक्त्वा स मानुषम् ।
स्वधर्मनिर्जितं स्थानं स्वर्गे प्राप्य स धर्मराट् ॥ १.२.३७६ ॥
ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਥਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਰਾਜ।
1.2.377
मुमुदे पूजितः सर्वैः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।
एतदष्टादशं पर्व प्रोक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३७७ ॥
ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਠਾਰ੍ਹਵਾਂ ਪਰਵ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ।
1.2.378
अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वम्यस्मिन्महात्मना ।
श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधाः ॥ १.२.३७८ ॥
ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਪੰਜ ਅਧਿਆਏ ਗਿਣੇ; ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ, ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਗਿਣੇ ਗਏ।
1.2.379
नव श्लोकास्तथैवान्ये संख्याताः परमर्षिणा ।
अष्टादशैवमेतानि पर्वाण्येतान्यशेषतः ॥ १.२.३७९ ॥
ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨੌਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਠਾਰ੍ਹਾਂ ਪਰਵ ਪੂਰੇ ਹਨ।
1.2.380
खिलेषु हरिवंशश्च भविष्यं च प्रकीर्तितम् ।
दश श्लोकसहस्राणि विंशच्छ्लोकशतानि च ॥ १.२.३८० ॥
ਖਿਲ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ।
1.2.381
खिलेषु हरिवंशे च संख्यातानि महर्षिणा ।
एतत्सर्वं समाख्यातं भारते पर्वसंग्रहः ॥ १.२.३८१ ॥
ਖਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜੋ ਗਿਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਵ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.2.382
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो ययुत्सया ।
तन्महादारुणं युद्धमहान्यष्टादशाभवत् ॥ १.२.३८२ ॥
ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਠਾਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨ ਚੱਲਿਆ।
1.2.383
यो विद्याच्चतुरो वेदान्साङ्गोपनिषदो द्विजः ।
न चाख्यानमिदं विद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः ॥ १.२.३८३ ॥
ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਵਿਜ ਵੀ ਜੇ ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਨਾ ਜਾਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਚੱਖਣ ਨਹੀਂ।
1.2.384
अर्थशास्त्रमिदं प्रोक्तं धर्मशास्त्रमिदं महत् ।
कामशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.२.३८४ ॥
ਇਹ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਮਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਮਿਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ।
1.2.385
श्रुत्वा त्विदमुपाख्यानं श्राव्यमन्यन्न रोचते ।
पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वागिव ॥ १.२.३८५ ॥
ਇਹ ਉਪਾਖਿਆਨ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੁਣਨ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ—ਨਰ ਕੋਇਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂ ਦੀ ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲੀ ਵਾਂਗ।
1.2.386
इतिहासोत्तमादस्माञ्जायन्ते कविबुद्धयः ।
पञ्चभ्य इव् भूतेभ्यो लोकसंविधयस्त्रयः ॥ १.२.३८६ ॥
ਇਸ ਉੱਤਮ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਜਨਮਦੀਆਂ ਹਨ—ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ।
1.2.387
अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः ।
अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः ॥ १.२.३८७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇਸ ਆਖਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ.
1.2.388
क्रियागुणानां सर्वेषामिदमाख्यानमाश्रयः ।
इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनः क्रियाः ॥ १.२.३८८ ॥
ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਾਂਗ.
1.2.389
अनाश्रित्यैतदाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३८९ ॥
ਇਸ ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਭੋਜਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ ਜਿਵੇਂ.
1.2.390
इदं कविवरैः सर्वैराख्यानमुपजीव्यते ।
उदयप्रेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३९० ॥
ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਵੀ ਇਸ ਆਖਿਆਨ ਤੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤਰੱਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੇਵਕ ਜਿਵੇਂ ਕੁਲੀਨ ਮਾਲਕ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
1.2.391
अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
साधोरिव गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.२.३९१ ॥
ਇਸ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ; ਸੱਜਣ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜਿਵੇਂ.
1.2.392
धर्मे मतिर्भवतु वः सततोत्थितानां ।
स ह्येक एव परलोकगतस्य बन्धुः।
अर्थाः स्त्रियश्च निपुणैरपि सेव्यमाना ।
नैवाप्तभावमुपयान्ति न च स्थिरत्वम् ॥ १.२.३९२ ॥
ਸਦਾ ਉੱਦਮੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਤਿ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਪਰਲੋਕ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਉਹੀ ਇਕੱਲਾ ਬੰਧੂ ਹੈ। ਧਨ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਿਪੁਣ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
1.2.393
द्वैपायनौष्ठपुटनिःसृतमप्रमेयं ।
पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।
यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं ।
किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन ॥ १.२.३९३ ॥
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਓਠਾਂ ਦੀ ਪੁੜੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਇਹ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਪੁੰਨਯ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ-ਹਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਕਾਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਰਤ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
1.2.394
यदह्ना कुरुते पाप ब्राह्मणस्त्विन्द्रियैश्चरन् ।
महाभारतमाख्याय सन्ध्यां मुच्यति पश्चिमाम् ॥ १.२.३९४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.395
यद्रात्रौ कुरुते पापं कर्मणा मनसा गिरा ।
महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते ॥ १.२.३९५ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਸੁਣਾ ਕੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.2.396
यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति ।
विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय।
पुण्यां च भारतकथां शृणुयाच्च नित्यं ।
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव ॥ १.२.३९६ ॥
ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਸ਼ਰੁਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਪੁੰਨਯ ਭਾਰਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ - ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
1.2.397
आख्यानं तदिदमनुत्तमं महार्थं ।
विज्ञेयं महदिह पर्वसंग्रहेण।
श्रुत्वादौ भवति नृणां सुखावगाहं ।
विस्तीर्णं लवणजलं यथा प्लवेन ॥ १.२.३९७ ॥
ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮਹਾਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਰਵ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ।