మహాభారతం · అధ్యాయం 1.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

పదార్థాలతో చదవండి

1.2.1

समन्तपञ्चकमिति यदुक्तं सूतनन्दन ।
एतत्सर्वं यथातत्त्वं श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.२.१ ॥

సూతనందనా, మీరు చెప్పిన సమంతపంచకం గురించిన సమస్తాన్ని యథార్థంగా వినాలని మేము కోరుతున్నాము.

1.2.2

शृणुध्वं मम भो विप्रा ब्रुवतश्च कथाः शुभाः ।
समन्तपञ्चकाख्यं च श्रोतुमर्हथ सत्तमाः ॥ १.२.२ ॥

ఓ బ్రాహ్మణులారా, నేను చెప్పే శుభకథలను వినండి. ఉత్తములారా, సమంతపంచకం అనే స్థలాన్ని వినడానికి మీరు అర్హులు.

1.2.3

त्रेताद्वापरयोः सन्धौ रामः शस्त्रभृतां वरः ।
असकृत्पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदितः ॥ १.२.३ ॥

త్రేతా, ద్వాపర యుగాల సంధిలో, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు కోపంతో ప్రేరేపితుడై పదే పదే రాజక్షత్రియులను సంహరించాడు.

1.2.4

स सर्वं क्षत्रमुत्साद्य स्ववीर्येणानलद्युतिः ।
समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ॥ १.२.४ ॥

అగ్నిలా ప్రకాశించే అతడు, తన పరాక్రమంతో క్షత్రియులందరినీ నిర్మూలించి, సమంతపంచకంలో ఐదు రక్తకుండాలను సృష్టించాడు.

1.2.5

स तेषु रुधिराम्भःसु ह्रदेषु क्रोधमूर्च्छितः ।
पितॄन्संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ १.२.५ ॥

కోపంతో మూర్ఛితుడైన అతడు, ఆ రక్తజల సరస్సులలో రక్తంతో పితృదేవతలను తృప్తిపరిచాడని మేము విన్నాము.

1.2.6

अथर्चीकादयोऽभ्येत्य पितरो राममब्रुवन् ।
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ १.२.६ ॥

అప్పుడు ఋచీకుడు మొదలైన పితృదేవతలు రాముని వద్దకు వచ్చి ఇలా అన్నారు: 'రామా, రామా! మహాభాగ్యవంతుడా, భార్గవా, మేము నీపై ప్రీతి చెందాము.'

1.2.7

अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण तव प्रभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते यमिच्छसि महाद्युते ॥ १.२.७ ॥

ఈ పితృభక్తి చేతను నీ పరాక్రమం చేతను, ఓ ప్రభూ, నీకు శుభం కలుగుగాక. నీవు కోరిన వరాన్ని కోరుకో, ఓ మహాతేజస్వీ.

1.2.8

यदि मे पितरः प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ॥ १.२.८ ॥

నా పితరులు ప్రీతి చెందినట్లయితే, నాపై అనుగ్రహం చూపదగినదైతే, కోపంతో అభిభూతుడనై నేను క్షత్రియులను నాశనం చేసినది—

1.2.9

अतश्च पापान्मुच्येऽहमेष मे प्रार्थितो वरः ।
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ॥ १.२.९ ॥

అందువల్ల నేను పాపం నుండి విముక్తుడనవ్వాలి—ఇదే నేను కోరిన వరం. ఈ సరస్సులు భూమిపై ప్రసిద్ధ పుణ్యతీర్థాలుగా నాకోసం అవ్వాలి.

1.2.10

एवं भविष्यतीत्येवं पितरस्तमथाब्रुवन् ।
तं क्षमस्वेति निषिषिधुस्ततः स विरराम ह ॥ १.२.१० ॥

"అలాగే అవుతుంది"—అని పితరులు అతనితో అన్నారు. "అతన్ని క్షమించు"—అని వారు వారించారు; అప్పుడు అతను ఆగిపోయాడు.

1.2.11

तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम् ।
समन्तपञ्चकमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम् ॥ १.२.११ ॥

ఆ సరస్సులకు సమీపంలో ఉన్న ప్రదేశం—రక్తంతో నిండిన జలాలు గల సరస్సులు—"సమంతపంచకం" అనే పేరుతో పవిత్రంగా కీర్తించబడింది.

1.2.12

येन लिङ्गेन यो देशो युक्तः समुपलक्ष्यते ।
तेनैव नाम्ना तं देशं वाच्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १.२.१२ ॥

ఏ లక్షణంతో ఏ ప్రదేశం కూడుకొని గుర్తించబడుతుందో, ఆ పేరుతోనే ఆ ప్రదేశాన్ని పిలవాలని జ్ఞానులు అంటారు.

1.2.13

अन्तरे चैव संप्राप्ते कलिद्वापरयोरभूत् ।
समन्तपञ्चके युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.१३ ॥

కలి మరియు ద్వాపరం మధ్య కాలం వచ్చినప్పుడు, సమంతపంచకంలో కురువులు మరియు పాండవుల సేనల మధ్య యుద్ధం జరిగింది.

1.2.14

तस्मिन्परमधर्मिष्ठे देशे भूदोषवर्जिते ।
अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो युयुत्सया ॥ १.२.१४ ॥

ఆ అత్యంత ధర్మనిష్ఠమైన, భూదోషాలు లేని దేశంలో యుద్ధేచ్ఛతో పద్దెనిమిది అక్షౌహిణులు సమకూడాయి.

1.2.15

समेत्य तं द्विजास्ताश्च तत्रैव निधं गताः ।
एतन्नामाभिनिर्वृत्तं तस्य देशस्य वै द्विजाः ॥ १.२.१५ ॥

ద్విజులారా, వారు అక్కడ కలిసి ఆ స్థలానికే చేరారు; అందువల్ల ఆ దేశానికి ఈ పేరు వచ్చింది.

1.2.16

पुण्यश्च रमणीयश्च स देशो वः प्रकीर्तितः ।
तदेतत्कथितं सर्वं मया ब्राह्मणसत्तमाः
यथा देशः स विख्यातस्त्रिषु लोकेषु सुव्रताः ॥ १.२.१६ ॥

ఆ దేశం పవిత్రమైనది, రమణీయమైనదని మీకు చెప్పబడింది. శ్రేష్ఠులైన బ్రాహ్మణులారా, ఇదంతా నేను చెప్పాను; సుబ్రతులారా, ఆ దేశం మూడు లోకాలలో ఎలా ప్రసిద్ధి చెందిందో.

1.2.17

अक्षौहिण्य इति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दन ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं सर्वमेव यथातथम् ॥ १.२.१७ ॥

సూతనందనా, మీరు అక్షౌహిణులు అని చెప్పినది, అంతా యథాతథంగా వినాలనుకుంటున్నాము.

1.2.18

अक्षौहिण्याः परीमाणं नराश्वरथदन्तिनाम् ।
यथावच्चैव नो ब्रूहि सर्वं हि विदितं तव ॥ १.२.१८ ॥

అక్షౌహిణి పరిమాణాన్ని — నరులు, అశ్వాలు, రథాలు, ఏనుగుల సంఖ్యను — మాకు యథావిధిగా చెప్పండి; ఇవన్నీ మీకు తెలుసు.

1.2.19

एको रथो गजश्चैको नराः पञ्च पदातयः ।
त्रयश्च तुरगास्तज्ज्ञैः पत्तिरित्यभिधीयते ॥ १.२.१९ ॥

ఒక రథం, ఒక ఏనుగు, ఐదుగురు కాల్బలం, మూడు గుర్రాలు — దీనిని తెలిసినవారు 'పత్తి' అని అంటారు.

1.2.20

पत्तिं तु त्रिगुणामेतामाहुः सेनामुखं बुधाः ।
त्रीणि सेनामुखान्येको गुल्म इत्यभिधीयते ॥ १.२.२० ॥

పండితులు ఈ మూడింతల 'పత్తి'ని 'సేనాముఖం' అంటారు; మూడు సేనాముఖాలు కలిస్తే ఒక 'గుల్మం' అంటారు.

1.2.21

त्रयो गुल्मा गणो नाम वाहिनी तु गणास्त्रयः ।
स्मृतास्तिस्रस्तु वाहिन्यः पृतनेति विचक्षणैः ॥ १.२.२१ ॥

మూడు గుల్మాలు ఒక 'గణం'; మూడు గణాలు ఒక 'వాహిని'; పండితులు మూడు వాహినులను 'పృతన' అని స్మరిస్తారు.

1.2.22

चमूस्तु पृतनास्तिस्रस्तिस्रश्चम्वस्त्वनीकिनी ।
अनीकिनीं दशगुणां प्राहुरक्षौहिणीं बुधाः ॥ १.२.२२ ॥

మూడు పృతనలు ఒక 'చమూ'; మూడు చమూలు ఒక 'అనీకినీ'; పండితులు పదింతల అనీకినిని 'అక్షౌహిణి' అంటారు.

1.2.23

अक्षौहिण्याः प्रसंख्याता रथानां द्विजसत्तमाः ।
संख्यागणिततत्त्वज्ञैः सहस्राण्येकविंशतिः ॥ १.२.२३ ॥

ద్విజులలో ఉత్తములారా! సంఖ్యా-గణన తత్త్వం తెలిసినవారు అక్షౌహిణిలో రథాలు ఇరవై ఒక్క వేలు అని లెక్కించారు.

1.2.24

शतान्युपरि चैवाष्टौ तथा भूयश्च सप्ततिः ।
गजानां च परीमाणमेतदेव विनिर्दिशेत् ॥ १.२.२४ ॥

ఇంకా ఎనిమిది వందలు, మళ్ళీ డెబ్బై — ఏనుగుల పరిమాణం ఇదేనని చెప్పాలి.

1.2.25

ज्ञेयं शतसहस्रं तु सहस्राणि नवैव तु ।
नराणामपि पञ्चाशच्छतानि त्रीणि चानघाः ॥ १.२.२५ ॥

తొమ్మిది వేలు, లక్ష కూడా తెలుసుకోవాలి; మనుషులు మూడు వందల ఏభై కూడా, ఓ నిష్కల్మషులారా.

1.2.26

पञ्च षष्टिसहस्राणि तथाश्वानां शतानि च ।
दशोत्तराणि षट् प्राहुर्यथावदिह संख्यया ॥ १.२.२६ ॥

అరవై ఐదు వేలు, గుర్రాలు ఆరు వందల పది; ఇలా ఇక్కడ యథావిధిగా సంఖ్య చెప్పబడింది.

1.2.27

एतामक्षौहिणीं प्राहुः संख्यातत्त्वदितो जनाः ।
यां वः कथितवानस्मि विस्तरेण तपोधनाः ॥ १.२.२७ ॥

సంఖ్యా తత్త్వం తెలిసినవారు దీన్ని అక్షౌహిణి అంటారు; దీన్ని నేను మీకు విస్తారంగా చెప్పాను, ఓ తపోధనులారా.

1.2.28

एतया संख्यया ह्यासन्कुरुपाण्डवसेनयोः ।
अक्षौहिण्यो द्विजश्रेष्ठाः पिण्डिताष्टादशैव तु ॥ १.२.२८ ॥

ఈ సంఖ్య ప్రకారమే కౌరవ, పాండవ సేనల్లో అక్షౌహిణులు ఉన్నాయి; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, మొత్తం పద్దెనిమిది.

1.2.29

समेतास्तत्र वै देशे तत्रैव निधं गताः ।
कौरवान्कारणं कृत्वा कालेनाद्भुतकर्मणा ॥ १.२.२९ ॥

అక్కడే కూడి, అక్కడే వారు నాశనాన్ని పొందారు; కౌరవులను కారణంగా చేసి, అద్భుత కర్మ గల కాలం చేత.

1.2.30

अहानि युयुधे भीष्मो दशैव परमास्त्रवित् ।
अहानि पञ्च द्रोणस्तु ररक्ष कुरुवाहिनीम् ॥ १.२.३० ॥

పరమాస్త్రాలను తెలిసిన భీష్ముడు పది రోజులే యుద్ధం చేశాడు; ద్రోణుడు ఐదు రోజులు కౌరవ సేనను రక్షించాడు.

1.2.31

अहनी युयुधे द्वे तु कर्णः परबलार्दनः ।
शल्योऽर्धदिवसं चैव गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.३१ ॥

శత్రుసేనను నాశనం చేసే కర్ణుడు రెండు రోజులు యుద్ధం చేశాడు, శల్యుడు అర్ధదినం చేశాడు; ఆ తరువాత గదాయుద్ధం జరిగింది.

1.2.32

तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः ।
प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्यौधिष्ठिरं बलम् ॥ १.२.३२ ॥

ఆ రోజు చివరలో ద్రౌణి, హార్దిక్యుడు, గౌతముడు రాత్రిలో నిశ్చింతగా నిద్రిస్తున్న యుధిష్ఠిరుని సైన్యాన్ని హతమార్చారు.

1.2.33

यत्तु शौनक सत्रे ते भारताख्यानमुत्तमम् ।
जनमेजयस्य तत्सत्रे व्यासशिष्येण धीमता ॥ १.२.३३ ॥

ఓ శౌనకా! జనమేజయుని సత్రంలో జ్ఞాని అయిన వ్యాసుని శిష్యుడు చెప్పిన భారతాఖ్యానం అత్యుత్తమమైనది.

1.2.34

कथितं विस्तरार्थं च यशो वीर्यं महीक्षिताम् ।
पौष्यं तत्र च पौलोममास्तीकं चादितः स्मृतम् ॥ १.२.३४ ॥

అందులో రాజుల యశస్సు, వీర్యం విపులంగా చెప్పబడ్డాయి; పౌష్యం, పౌలోమం, ఆస్తీకం అనే ఉపాఖ్యానాలు మొదటినుండి స్మరించబడుతున్నాయి.

1.2.35

विचित्रार्थपदाख्यानमनेकसमयान्वितम् ।
प्रतिपन्नं नरैः प्राज्ञैर्वैराग्यमिव मोक्षिभिः ॥ १.२.३५ ॥

విచిత్రమైన అర్థాలు, పదాలు కలిగి అనేక సిద్ధాంతాలతో కూడిన ఈ ఆఖ్యానాన్ని జ్ఞానులు మోక్షాన్ని కోరేవారు వైరాగ్యాన్ని స్వీకరించినట్లు స్వీకరించారు.

1.2.36

आत्मेव वेदितव्येषु प्रियेष्विव हि जीवितम् ।
इतिहासः प्रधानार्थः श्रेष्ठः सर्वागमेष्वयम् ॥ १.२.३६ ॥

తెలుసుకోదగినవాటిలో ఆత్మ, ప్రియమైనవాటిలో జీవితం ఎలాగో, అలాగే అన్ని శాస్త్రాలలో ఈ ఇతిహాసం ప్రధానార్థం కలిగి శ్రేష్ఠమైనది.

1.2.37

अनाश्रित्येदमाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३७ ॥

ఈ ఆఖ్యానాన్ని ఆశ్రయించకుండా భూమిపై ఏ కథ కూడా ఉండదు; ఆహారాన్ని ఆశ్రయించకుండా శరీరం నిలవనట్లు.

1.2.38

तदेतद्भारतं नाम कविभिस्तूपजीव्यते ।
उदयतेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३८ ॥

ఆ ఈ 'భారతం' అనే గ్రంథాన్ని కవులు ఆధారంగా తీసుకుంటారు; ఉన్నతిని కోరే సేవకులు కులీనుడైన ప్రభువును ఆశ్రయించినట్లు.

1.2.39

इतिहासोत्तमे यस्मिन्नर्पिता बुद्धिरुत्तमा ।
स्वरव्यञ्जनयोः कृत्स्ना लोकवेदाश्रयेव वाक् ॥ १.२.३९ ॥

ఏ ఉత్తమ ఇతిహాసంలో ఉత్తమ బుద్ధి అర్పితమైందో, అందులో స్వర వ్యంజనాలతో కూడిన సమస్త వాక్కు లోకాన్ని, వేదాలను ఆశ్రయించినట్లుంది.

1.2.40

तस्य प्रज्ञाभिपन्नस्य विचित्रपदपर्वणः ।
सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च ॥ १.२.४० ॥

ప్రజ్ఞతో కూడినదీ, విచిత్రమైన పదాలు పర్వాలు కలిగినదీ, సూక్ష్మార్థం న్యాయంతో కూడినదీ, వేదార్థాలతో అలంకరించబడినదీ అయిన దాని...

1.2.41

भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः
भारतस्येतिहासस्य श्रूयतां पर्वसंग्रहः ।
पर्वानुक्रमणी पूर्वं द्वितीयः पर्वसंग्रहः ॥ १.२.४१ ॥

భారత ఇతిహాసపు పర్వ-సంగ్రహం వినండి. మొదట పర్వానుక్రమణి, తరువాత రెండవ పర్వ-సంగ్రహం.

1.2.42

पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ।
ततः संभवपर्वोक्तमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १.२.४२ ॥

పౌష్యం, పౌలోమం, ఆస్తీకం, ఆది, అంశావతరణం; తరువాత సంభవ పర్వంలో చెప్పబడిన అద్భుతమైన, రోమాంచకరమైన (కథ).

1.2.43

दाहो जतुगृहस्यात्र हैडिम्बं पर्व चोच्यते ।
ततो बकवधः पर्व पर्व चैत्ररथं ततः ॥ १.२.४३ ॥

ఇక్కడ లక్కగృహ దహనం చెప్పబడింది; అది హైడింబ పర్వం అంటారు. తర్వాత బకవధ పర్వం, తర్వాత చైత్రరథ పర్వం.

1.2.44

ततः स्वयंवरो देव्याः पाञ्चाल्याः पर्व चोच्यते ।
क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.४४ ॥

తర్వాత పాంచాలి రాణి స్వయంవర పర్వం చెప్పబడింది. క్షాత్రధర్మం ప్రకారం గెలిచి, తర్వాత వివాహ పర్వం స్మరించబడింది.

1.2.45

विदुरागमनं पर्व राज्यलाभस्तथैव च ।
अर्जुनस्य वने वासः सुभद्राहरणं ततः ॥ १.२.४५ ॥

విదురుని రాక పర్వం, రాజ్యలాభం అలాగే; అర్జునుని అరణ్యవాసం, తర్వాత సుభద్ర హరణం.

1.2.46

सुभद्राहरणादूर्ध्वं ज्ञेया हरणहारिका ।
ततः खाण्डवदाहाख्यं तत्रैव मयदर्शनम् ॥ १.२.४६ ॥

సుభద్ర హరణం తర్వాత హరణహారికా పర్వం తెలుసుకోవాలి. తర్వాత ఖాండవదాహం అనే పర్వం; అక్కడే మయుని దర్శనం.

1.2.47

सभापर्व ततः प्रोक्तं मन्त्रपर्व ततः परम् ।
जरासन्धवधः पर्व पर्व दिग्विजयं तथा ॥ १.२.४७ ॥

తర్వాత సభా పర్వం చెప్పబడింది; తర్వాత మంత్ర పర్వం. జరాసంధవధ పర్వం, దిగ్విజయ పర్వమూ.

1.2.48

पर्व दिग्विजयादूर्ध्वं राजसूयिकमुच्यते ।
ततश्चार्घाभिहरणं शिशुपालवधस्ततः ॥ १.२.४८ ॥

దిగ్విజయం తర్వాత రాజసూయ పర్వం చెప్పబడింది. తర్వాత అర్ఘ్యాభిహరణం, తర్వాత శిశుపాలవధ.

1.2.49

द्यूतपर्व ततः प्रोक्तमनुद्यूतमः परम् ।
तत आरण्यकं पर्व किर्मीरवध एवच ॥ १.२.४९ ॥

అనంతరం ద్యూతపర్వం చెప్పబడింది, తరువాత అనుద్యూతం అనే ఉపపర్వం; తరువాత ఆరణ్యకపర్వం, మరియు కిర్మీరుని వధ కూడా.

1.2.50

अर्जुनस्याभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
ईश्वरार्जुनयोर्युद्धं पर्व कैरातसंज्ञितम् ॥ १.२.५० ॥

అర్జునుని అభిగమనం అనే పర్వాన్ని దీని తరువాత తెలుసుకోవాలి; తరువాత ఈశ్వరుడు (శివుడు) మరియు అర్జునుల యుద్ధం, కైరాతం అనే పేరుగల పర్వం.

1.2.51

इन्द्रलोकाभिगमनं पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
नलोपाख्यानमपि च धार्मिकं करुणोदयम् ॥ १.२.५१ ॥

ఇంద్రలోక గమనం అనే పర్వాన్ని దీని తరువాత తెలుసుకోవాలి; తరువాత నలోపాఖ్యానం, ధార్మికమైనది, కరుణను కలిగించేది.

1.2.52

तीर्थयात्रा ततः पर्व कुरुराजस्य धीमतः ।
जटासुरवधः पर्व यक्षयुद्धमतः परम् ॥ १.२.५२ ॥

అనంతరం బుద్ధిమంతుడైన కురురాజు (యుధిష్ఠిరుని) తీర్థయాత్ర పర్వం; జటాసురుని వధ పర్వం; తరువాత యక్షయుద్ధం.

1.2.53

निवातकवचैर्युद्धं पर्व चाजगरं ततः ।
मार्कण्डेयसमास्या च पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.५३ ॥

నివాతకవచులతో యుద్ధం అనే పర్వం, మరియు తరువాత ఆజగరం పర్వం; ఆ తరువాత మార్కండేయ సమాస్య అనే పర్వం చెప్పబడుతుంది.

1.2.54

संवादश्च ततः पर्व द्रौपदीसत्यभामयोः ।
घोषयात्रा ततः पर्व ततः प्रायोपवेशनेम्।
मन्त्रस्य निश्चयं चैव मृगस्वप्नोद्भवं ततः ॥ १.२.५४ ॥

అనంతరం ద్రౌపది మరియు సత్యభామల సంవాదం పర్వం; తరువాత ఘోషయాత్ర పర్వం; తరువాత ప్రాయోపవేశనం; మంత్రనిశ్చయం, మరియు మృగస్వప్నం నుండి పుట్టిన పర్వం.

1.2.55

व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमैन्द्रद्युम्नं तथैव च ।
द्रौपदीहरणं पर्व जयद्रथविमोक्षणम् ॥ १.२.५५ ॥

వ్రీహిద్రౌణికం అనే ఆఖ్యానం, ఐంద్రద్యుమ్నం కూడా అలాగే; ద్రౌపదీ హరణ పర్వం, జయద్రథ విమోచన పర్వం.

1.2.56

रामोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
पतिव्रताया माहात्म्यं सावित्र्याश्चैवमद्भुतम् ॥ १.२.५६ ॥

ఇక్కడే రామోపాఖ్యానం పర్వంగా తెలియాలి; ఆ తర్వాత పతివ్రత మహిమ, సావిత్రి అద్భుత చరిత్ర.

1.2.57

कुण्डलाहरणं पर्व ततः परमिहोच्यते ।
आरणेयं ततः पर्व वैराटं तदनन्तरम्
पाण्डवानां प्रवेशश्च समयस्य च पालनम् ॥ १.२.५७ ॥

ఇక్కడ తర్వాత కుండలాహరణ పర్వం చెప్పబడుతుంది; తరువాత ఆరణేయ పర్వం, దాని వెంటనే వైరాట పర్వం; పాండవుల ప్రవేశం, సమయ పాలనం.

1.2.58

कीचकानां वधः पर्व पर्व ग्रोग्रहणं ततः ।
अभिमन्योश्च वैराट्याः पर्व वैवाहिकं स्मृतम् ॥ १.२.५८ ॥

కీచకుల వధ పర్వం, తరువాత గోగ్రహణ పర్వం; అభిమన్యుడు, వైరాటి (ఉత్తర) వివాహ పర్వం స్మరించబడుతుంది.

1.2.59

उद्योगपर्व विज्ञेयमत ऊर्ध्वं महाद्भुतम् ।
ततः संजययानाख्यं पर्व ज्ञेयमतः परम् ॥ १.२.५९ ॥

ఇక తర్వాత అత్యద్భుతమైన ఉద్యోగ పర్వం తెలియాలి; తరువాత సంజయయాన పర్వం, దాని తర్వాత ఇదే తెలియాలి.

1.2.60

प्रजागरं तथा पर्व धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ।
पर्व सानत्सुजातं वै गुह्यमध्यात्मदर्शनम् ॥ १.२.६० ॥

ధృతరాష్ట్రుని చింతతో కూడిన ప్రజాగర పర్వం అలాగే; సనత్సుజాత పర్వం, ఇది రహస్యమైన ఆధ్యాత్మ దర్శనం.

1.2.61

यानसन्धिस्ततः पर्व भगवद्यानमेव च ।
मातलीयमुपाख्यानं चरितं गालवस्य च ॥ १.२.६१ ॥

తరువాత యానసంధి పర్వం, భగవానుని యానం, మాతలీయ ఉపాఖ్యానం, గాలవుని చరితం.

1.2.62

सावित्रं वामदेव्यं च वैन्योपाख्यानमेव च ।
जामदग्न्यमुपाख्यानं पर्व षोडशराजकम् ॥ १.२.६२ ॥

సావిత్రి, వామదేవ్యం, వైన్య ఉపాఖ్యానం, జామదగ్న్య ఉపాఖ్యానం, షోడశరాజక పర్వం.

1.2.63

सभाप्रवेशः कृष्णस्य विदुलापुत्रशासनम् ।
उद्योगः सैन्यनिर्याणं विश्वोपाख्यानमेव च ॥ १.२.६३ ॥

కృష్ణుని సభాప్రవేశం, విదులా కుమారుని ఉపదేశం, ఉద్యోగం, సైన్య నిర్యాణం, విశ్వ ఉపాఖ్యానం.

1.2.64

ज्ञेयं विवादपर्वात्र कर्णस्यापि महात्मनः ।
मन्त्रस्य निश्चयं कृत्वा कार्यस्य समनन्तरम् ॥ १.२.६४ ॥

ఇక్కడ మహాత్ముడైన కర్ణుని వివాద పర్వం తెలుసుకోవాలి; మంత్రణ నిశ్చయం చేసిన తర్వాత కార్యం వెంటనే.

1.2.65

श्वेतस्य वासुदेवेन चित्रं बहुकथाश्रयम् ।
निर्याणं च ततः पर्व कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ १.२.६५ ॥

వాసుదేవునితో శ్వేతుని అద్భుతమైన, అనేక కథలతో నిండిన పర్వం; తరువాత కౌరవ పాండవ సేనల నిర్యాణ పర్వం.

1.2.66

रथातिरथसंख्या च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
उलूकदूतागमनं पर्वामर्षविवर्धनम् ॥ १.२.६६ ॥

రథ-అతిరథ సంఖ్య, తరువాత చెప్పిన పర్వం; తరువాత కోపాన్ని పెంచే ఉలూక దూత ఆగమన పర్వం.

1.2.67

अम्बोपाख्यानमत्रैव पर्व ज्ञेयमतः परम् ।
भीष्माभिषेचनं पर्व ततश्चाद्भुतमुच्यते ॥ १.२.६७ ॥

ఇక్కడే అంబోపాఖ్యాన పర్వం తెలుసుకోవాలి; తరువాత భీష్మాభిషేక పర్వం; అనంతరం అద్భుత పర్వం చెప్పబడుతుంది.

1.2.68

जम्बूखम्डविनिर्माणं पर्वोक्तं तदनन्तरम् ।
भूमिपर्व ततः प्रोक्तं द्वीपविस्तारकीर्तनम् ॥ १.२.६८ ॥

జంబూఖండ నిర్మాణ పర్వం చెప్పబడింది; తరువాత భూమి పర్వం; అనంతరం ద్వీపాల విస్తారం కీర్తించబడింది.

1.2.69

दिव्यं चक्षुर्ददौ यत्र संजयाय महामुनिः ।
पर्वोक्तं भगवद्गीता पर्व भीष्मवधस्ततः।
द्रोणाभिषेचनं पर्व संशप्तकवधस्ततः ॥ १.२.६९ ॥

మహాముని సంజయునికి దివ్య చక్షువు ఇచ్చిన పర్వం చెప్పబడింది; తరువాత భగవద్గీత పర్వం, భీష్మవధ, ద్రోణాభిషేక పర్వం, అనంతరం సంశప్తకవధ.

1.2.70

अभिमन्युवधः पर्व प्रतिज्ञा पर्व चोच्यते ।
जयद्रथवधः पर्व घटोत्कचवधस्ततः ॥ १.२.७० ॥

అభిమన్యు వధ పర్వం; ప్రతిజ్ఞా పర్వం కూడా చెప్పబడుతుంది; జయద్రథ వధ పర్వం; అనంతరం ఘటోత్కచ వధ.

1.2.71

ततो द्रोणवधः पर्व विज्ञेयं लोमहर्षणम् ।
मोक्षो नारायणास्त्रस्य पर्वानन्तरमुच्यते ॥ १.२.७१ ॥

తరువాత ద్రోణ వధ పర్వం తెలుసుకోవాలి, అది రోమాంచకరమైనది; అనంతరం నారాయణాస్త్ర మోక్ష పర్వం చెప్పబడుతుంది.

1.2.72

कर्णपर्व ततो ज्ञेयं शल्यपर्व ततः परम् ।
ह्रदप्रवेशनं पर्व गदायुद्धमतः परम् ॥ १.२.७२ ॥

తరువాత కర్ణ పర్వం తెలుసుకోవాలి; తరువాత శల్య పర్వం; అనంతరం హ్రద ప్రవేశ పర్వం; ఆ తరువాత గదాయుద్ధం.

1.2.73

सारस्वतं ततः पर्व तीर्थवंशानुकीर्तनम् ।
अत ऊर्ध्वं सुबीभत्सं पर्व सौप्तिकमुच्यते ॥ १.२.७३ ॥

తర్వాత సారస్వత పర్వం; అది తీర్థాలను, వంశాలను కీర్తించేది. దాని తర్వాత అత్యంత భయంకరమైన పర్వం సౌప్తికం అని చెప్పబడుతుంది.

1.2.74

ऐषीकं पर्व चोद्दिष्टमत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीविलापस्ततः परम् ॥ १.२.७४ ॥

ఐషీక పర్వం కూడా పేర్కొనబడింది. తర్వాత అత్యంత దారుణమైన జలప్రదానిక పర్వం; తర్వాత స్త్రీల విలాపం.

1.2.75

श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणामौर्ध्वदेहिकम् ।
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ॥ १.२.७५ ॥

తర్వాత శ్రాద్ధ పర్వం తెలుసుకోవాలి; అది కురువుల ఔర్ధ్వదైహిక క్రియలు. తర్వాత బ్రాహ్మణ రూపంలోని రాక్షసుడు చార్వాకుని నిగ్రహించే పర్వం.

1.2.76

आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजसर्य धीमतः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥ १.२.७६ ॥

జ్ఞానవంతుడైన ధర్మరాజు అభిషేక పర్వం; తర్వాత గృహాల విభజన పర్వం అని చెప్పబడింది.

1.2.77

शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुशासनम् ।
आपद्धर्मश्च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस्ततः परम् ॥ १.२.७७ ॥

తర్వాత శాంతి పర్వం; అందులో రాజధర్మ అనుశాసనం. ఆపద్ధర్మం కూడా పర్వంగా చెప్పబడింది; తర్వాత మోక్షధర్మం.

1.2.78

शुकप्रश्नाभिगमनं ब्रह्मप्रश्नानुशासनम् ।
प्रादुर्भावश्च दुर्वासःसंवादश्चैव मायया ॥ १.२.७८ ॥

శుకుడు ప్రశ్నలతో రావడం, బ్రహ్మప్రశ్నల ఉపదేశం; ప్రాదుర్భావం, మాయ ద్వారా దుర్వాసునితో సంవాదం కూడా.

1.2.79

ततः पर्व परिज्ञेयमानुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं चैव ततो भीष्मस्य धीमतः ॥ १.२.७९ ॥

తరువాత తెలుసుకోవలసిన పర్వం అనుశాసనికం అనే ఉత్కృష్ట పర్వం; స్వర్గారోహణికం కూడా; తరువాత బుద్ధిమంతుడైన భీష్ముని పర్వం.

1.2.81

पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनमेव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परमिहोच्यते ॥ १.२.८१ ॥

ఆశ్రమవాసం అనే పర్వం, పుత్రదర్శనం కూడా; నారదుని ఆగమనం; తరువాత ఇక్కడ మరో పర్వం చెప్పబడుతుంది.

1.2.82

मौसलं पर्व चोद्दिष्टं ततो घोरं सुदारुणम् ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥ १.२.८२ ॥

మౌసలం అనే పర్వం కూడా చెప్పబడింది; తరువాత భయంకరమైనది, అత్యంత దారుణమైనది; మహాప్రస్థానికం; తరువాత స్వర్గారోహణికం.

1.2.83

हरिवंशस्ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
विष्णुपर्व शिशोश्चर्या विष्णोः कंसवधस्तथा ॥ १.२.८३ ॥

తరువాత హరివంశ పర్వం, ఖిలం అని పిలువబడే పురాణం; విష్ణు పర్వం; శిశువైన విష్ణువు చేష్టలు; కంసవధ కూడా.

1.2.84

भविष्यं पर्व चाप्युक्तं खिलेष्वेवाद्भुतं महत् ।
एतत्पर्वशतं पूर्णं व्यासेनोक्तं महात्मना ॥ १.२.८४ ॥

భవిష్య పర్వం కూడా చెప్పబడింది; ఖిలాలలోనే అద్భుతమైనది, గొప్పది; ఈ విధంగా నూరు పర్వాలు పూర్తయ్యాయి; మహాత్ముడైన వ్యాసునిచే చెప్పబడినవి.

1.2.85

यथावत्सूतपुत्रेण रौमहर्षणिना ततः ।
उक्तानि नैमिशारण्ये पर्वाण्यष्टादशैव तु ॥ १.२.८५ ॥

యథాతథంగా, సూతపుత్రుడైన రౌమహర్షణిచే నైమిశారణ్యంలో పద్దెనిమిది పర్వాలే అప్పుడు చెప్పబడ్డాయి.

1.2.86

समासो भारतस्यायमत्रोक्तः पर्वसंग्रहः ।
पौष्यं पौलोममास्तीकमादिरंशावतारणम् ॥ १.२.८६ ॥

ఇది మహాభారతానికి సంక్షిప్త సారాంశం; ఇక్కడ పర్వాల సంగ్రహంగా చెప్పబడింది: పౌష్య, పౌలోమ, ఆస్తీక, ఆది, మరియు అంశావతరణం.

1.2.87

संभवो जतुवेश्माख्यं हिडिम्बबकयोर्वधः ।
तथा चैत्ररथं देव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरः ॥ १.२.८७ ॥

సంభవము, లక్క గృహం అనే వృత్తాంతం, హిడింబ మరియు బకుల వధ, చైత్రరథం మరియు పాంచాలి స్వయంవరం.

1.2.88

क्षात्रधर्मेण निर्जित्य ततो वैवाहिकं स्मृतम् ।
विदुरागमनं चैव राज्यलाभस्तथैव च ॥ १.२.८८ ॥

క్షాత్రధర్మంతో జయించి, తరువాత వివాహ సంబంధ ఘట్టం స్మరించబడుతుంది; విదురుని రాక మరియు రాజ్యలాభం కూడా.

1.2.89

वनवासोऽर्जुनस्यापि सुभद्राहरणं ततः ।
हरणाहरणं चैव दहनं खाण्डवस्य च ॥ १.२.८९ ॥

అర్జునుని వనవాసం, తరువాత సుభద్ర హరణం, హరణ-ఆహరణం, మరియు ఖాండవ దహనం.

1.2.91

पौलोमे भृगुवंशस्य विस्तारः परिकीर्तितः ।
आस्तीके सर्वनागानां गरुडस्य च संभवः ॥ १.२.९१ ॥

పౌలోమ పర్వంలో భృగు వంశ విస్తారం చెప్పబడింది; ఆస్తీక పర్వంలో సమస్త నాగులు మరియు గరుడుని జననం.

1.2.92

क्षीरोदमथं चैव जन्मोच्चैःश्रवसस्तथा ।
यजतः सर्पसत्रेण राज्ञः पारिक्षितस्य च ॥ १.२.९२ ॥

క్షీరసాగర మథనం, ఉచ్చైఃశ్రవసుని జననం కూడా; పరీక్షిత్తు కుమారుడు రాజు సర్పసత్ర యాగం చేయుట.

1.2.93

कथेयमभिनिर्वृत्ता भारतानां महात्मनाम् ।
विविधाः संभवा राज्ञामुक्ताः संभवपर्वणि ॥ १.२.९३ ॥

మహాత్ములైన భరతవంశీయుల ఈ కథ ముగిసింది. సంభవపర్వంలో రాజుల వివిధ జన్మలు చెప్పబడ్డాయి.

1.2.94

अन्येषां चैव शूराणामृषेर्द्वैपायनस्य च ।
अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम् ॥ १.२.९४ ॥

ఇక్కడ ఇతర వీరుల, ఋషి ద్వైపాయనుని కూడా దేవతల అంశావతరణం వర్ణించబడింది.

1.2.95

दैत्यानां दानवानां च यक्षाणां च महौजसाम् ।
नागानामथ सर्पाणां गन्धर्वाणां पतत्त्रिणाम् ॥ १.२.९५ ॥

దైత్యులు, దానవులు, మహాబలవంతులైన యక్షులు, నాగులు, సర్పులు, గంధర్వులు, పక్షులు వీరి ఉత్పత్తి కూడా ఇక్కడ చెప్పబడింది.

1.2.96

अन्येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्भवः ।
महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विनः ॥ १.२.९६ ॥

ఇతర వివిధ ప్రాణుల ఉత్పత్తి కూడా ఇక్కడ చెప్పబడింది; మహర్షి తపస్వి కణ్వుని ఆశ్రమంలో జరిగినదీ చెప్పబడింది.

1.2.97

शकुन्तलायां दुष्यन्ताद्भरतश्चापि जज्ञिवान् ।
यस्य लोकेषु नाम्नेदं प्रथितं भारतं कुलम् ॥ १.२.९७ ॥

దుష్యంతుని వలన శకుంతలకు భరతుడు జన్మించాడు; అతని పేరు మీదుగా ఈ వంశం లోకంలో భరతవంశంగా ప్రసిద్ధమైంది.

1.2.98

वसूनां पुनरुत्पत्तिर्भागीरथ्यां महात्मनाम् ।
शन्तनोर्वेश्मनि पुनस्तेषां चारोहणं दिवि ॥ १.२.९८ ॥

భాగీరథి (గంగ) వలన మహాత్ములైన వసువుల పునర్జన్మ, శంతనుని గృహంలో వారు మళ్లీ స్వర్గానికి ఆరోహణం చేయడం ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

1.2.99

तेजोंशानां च संपातो भीष्मस्याप्यत्र संभवः ।
राज्यान्निवर्तनं तस्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितिः ॥ १.२.९९ ॥

తేజోంశాల సంగమం, ఇక్కడ భీష్ముని జననం కూడా జరిగాయి. ఆయన రాజ్యాన్ని విడిచి బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో స్థిరంగా నిలిచారు.

1.2.100

प्रतिज्ञापालनं चैव रक्षा चित्राङ्गदस्य च ।
हते चित्राङ्गदे चैव रक्षा भ्रातुर्यवीयसः ॥ १.२.१०० ॥

ప్రతిజ్ఞను పాటించడం, చిత్రాంగదుని రక్షణ; చిత్రాంగదుడు మరణించిన తర్వాత తమ్ముని రక్షణ.

1.2.101

विचित्रवीर्यस्य तथा राज्ये संप्रतिपादनम् ।
धर्मस्य नृषु संभूतिरणीमाण्डव्यशापजा ॥ १.२.१०१ ॥

విచిత్రవీర్యుని రాజ్యంలో అభిషేకం కూడా జరిగింది; అణీమాండవ్యుని శాపం వల్ల ధర్ముడు మానవులలో జన్మించాడు.

1.2.102

कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा ।
धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्च पाण्डवानां च संभवः ॥ १.२.१०२ ॥

కృష్ణద్వైపాయనుని నుండి వరదానం ద్వారా సంతానం కలిగింది; ధృతరాష్ట్రుడు, పాండుడు, పాండవుల జననం జరిగింది.

1.2.103

वारणावतयात्रा च मन्त्रो दुर्योधनस्य च ।
कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ॥ १.२.१०३ ॥

వారణావతానికి ప్రయాణం, దుర్యోధనుని ఆలోచన; ధృతరాష్ట్రపుత్రుడు పాండవులను కపటంగా పంపడం.

1.2.104

हितोपदेशश्च पथि धर्मराजस्य धीमतः ।
विदुरेण कृतो यत्र हितार्थं म्लेच्छभाषया ॥ १.२.१०४ ॥

దారిలో బుద్ధిమంతుడైన ధర్మరాజుకు విదురుడు హితోపదేశం చేశాడు; అక్కడ హితార్థం కోసం మ్లేచ్ఛ భాషలో మాట్లాడాడు.

1.2.105

विदुरस्य च वाक्येन सुरुङ्गोपक्रमक्रिया ।
निषाद्याः पञ्चपुत्रायाः सुप्ताया जतुवेश्मनि ॥ १.२.१०५ ॥

విదురుని మాటతో సొరంగం తవ్వే పని ప్రారంభమైంది; ఐదుగురు కుమారులతో ఉన్న నిషాద స్త్రీ లక్కగృహంలో నిద్రిస్తుండగా.

1.2.106

पुरोचनस्य चात्रैव दहनं संप्रकीर्तितम् ।
पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्च दर्शनम् ॥ १.२.१०६ ॥

ఇక్కడే పురోచనుని దహనం కూడా చెప్పబడింది; భయంకరమైన అడవిలో పాండవులు హిడింబను కలిసినదీ.

1.2.107

तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् ।
घटोत्कचस्य चोत्पत्तिंरत्रैव परिकीर्तिता ॥ १.२.१०७ ॥

అక్కడే మహాబలుడైన భీముని చేత హిడింబుని వధ; ఇక్కడే ఘటోత్కచుని జననమూ చెప్పబడింది.

1.2.108

महर्षेर्दर्शनं चैव व्यासस्यामिततेजसः ।
तदाज्ञयैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.२.१०८ ॥

మహర్షి, అమిత తేజస్వి అయిన వ్యాసుని దర్శనం కూడా; ఆయన ఆజ్ఞతో ఏకచక్ర నగరంలో ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో.

1.2.109

अज्ञातचर्यया वासो यत्र तेषां प्रकीर्तितः ।
बकस्य निधनं चैव नागराणां च विस्मयः ॥ १.२.१०९ ॥

వారు గుర్తింపు లేకుండా నివసించిన చోటు ఇక్కడ చెప్పబడింది; బకుని మరణమూ, పౌరుల ఆశ్చర్యమూ.

1.2.110

संभवश्चैव कृष्णाया धृष्टद्युम्नस्य चैव ह ।
ब्राह्मणात्समुपश्रुत्य व्यासवाक्यप्रचोदिताः ॥ १.२.११० ॥

కృష్ణ, ధృష్టద్యుమ్నుల జననమూ; ఒక బ్రాహ్మణుని నుండి విని, వ్యాసుని మాటలచే ప్రేరేపితులై.

1.2.111

द्रौपदीं प्रार्थयन्तस्ते स्वयंवरदिदृक्षया ।
पञ्चालानभितो जग्मुर्यत्र कौतूहलान्विताः ॥ १.२.१११ ॥

ద్రౌపదిని కోరుతూ, స్వయంవరాన్ని చూడాలనే ఆసక్తితో, కుతూహలంతో నిండినవారై వారు పాంచాలదేశం వైపు వెళ్ళారు.

1.2.112

अङ्गारपर्णं निर्जित्य गङ्गाकूलेऽर्जुनस्तदा ।
सख्यं कृत्वा ततस्तेन तस्मादेव च शुश्रुवे ॥ १.२.११२ ॥

అప్పుడు గంగా తీరంలో అర్జునుడు అంగారపర్ణుడిని జయించి అతనితో స్నేహం చేశాడు; అతని ద్వారానే అది వినబడింది.

1.2.113

तापत्यमथ वासिष्ठमौर्वं चाख्यानमुत्तमम् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पञ्चालानभितो ययौ ॥ १.२.११३ ॥

తాపత్యం, వసిష్ఠం, ఔర్వం అనే ఉత్తమ కథలను విని, అతడు తన సోదరులందరితో కలిసి పాంచాలదేశం వైపు వెళ్ళాడు.

1.2.114

पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्वा धनञ्जयः ।
द्रौपदीं लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम् ॥ १.२.११४ ॥

పాంచాల నగరంలో కూడా ధనంజయుడు లక్ష్యాన్ని భేదించి, భూమిపతులందరి మధ్యలో ఇక్కడ ద్రౌపదిని పొందాడు.

1.2.115

भीमसेनार्जुनौ यत्र संरब्धान्पृथिवीपतीन् ।
शल्यकर्णौ च तरसा जितवन्तौ महामृधे ॥ १.२.११५ ॥

భీమసేనుడు, అర్జునుడు కోపంతో ఉన్న రాజులను, శల్యుడిని, కర్ణుడిని మహాయుద్ధంలో వేగంగా జయించారు.

1.2.116

दृष्ट्वा तयोश्च तद्वीर्यमप्रमेयममानुषम् ।
शङ्कमानौ पाण्डवांस्तान् रामकृष्णौ महामती ॥ १.२.११६ ॥

వారిద్దరి అపరిమితమైన, మానుషాతీతమైన పరాక్రమాన్ని చూసి, ఆ పాండవులపై అనుమానపడిన మహామతులైన రామ-కృష్ణులు.

1.2.117

जग्मतुस्तैः समागन्तुं शालां भार्गववेश्मनि ।
पञ्चानामेकपत्नीत्वे विमर्शो द्रुपदस्य च ॥ १.२.११७ ॥

వారిద్దరు వారిని కలవడానికి భార్గవుని ఇంటిలోని శాలకు వెళ్లారు. ఐదుగురికి ఒకే భార్య అనే విషయంపై ద్రుపదుని విచారణ జరిగింది.

1.2.118

पञ्चेन्द्राणामुपाख्यानमत्रैवाद्भुतमुच्यते ।
द्रौपद्या देवविहीतो विवाहश्चाप्यमानुषः ॥ १.२.११८ ॥

ఇక్కడ ఐదుగురు ఇంద్రుల అద్భుత కథ చెప్పబడుతుంది, అలాగే దేవతలచే నిర్ణయించబడిన ద్రౌపది అమానుష వివాహం కూడా చెప్పబడుతుంది.

1.2.119

क्षत्तुश्च धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान्प्रति ।
विदुरस्य च संप्राप्तिर्दर्शनं केशवस्य च ॥ १.२.११९ ॥

ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు పాండవుల వద్దకు విదురుని పంపడం, విదురుని రాక, కేశవుని దర్శనం కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.120

खाण्डवप्रस्थवासश्च तथा राज्यार्धसर्जनम् ।
नारदस्याज्ञया चैव द्रौपद्याः समयक्रिया ॥ १.२.१२० ॥

ఖాండవప్రస్థంలో నివాసం, రాజ్యంలో సగం ఇవ్వడం, నారదుని ఆజ్ఞతో ద్రౌపది కోసం సమయ నియమం ఏర్పరచడం కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.121

सुन्दोपसुन्दयोस्तद्वदाख्यानं परिकीर्तितम् ।
अनन्तरं च द्रौपद्या सहासीनं युधिष्ठिरम् ॥ १.२.१२१ ॥

సుంద-ఉపసుందుల కథ కూడా అలాగే చెప్పబడింది. తరువాత ద్రౌపదితో కూర్చున్న యుధిష్ఠిరుని గురించి (చెప్పబడింది).

1.2.122

अनु प्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् ।
मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थं कृतनिश्चयः ॥ १.२.१२२ ॥

అనంతరం బ్రాహ్మణుని కోసం అర్జునుడు లోపలికి ప్రవేశించి ఆయుధాన్ని తీసుకుని, ఇంటి నుండి (గోవులను) విడిపించి, బ్రాహ్మణ హితం కోసం దృఢ సంకల్పంతో వెళ్లాడు.

1.2.123

समयं पालयन्वीरो वनं यत्र जगाम ह ।
पार्थस्य वनवासे च उलूप्या पथि सङ्गमः ॥ १.२.१२३ ॥

వీరుడు తన ప్రతిజ్ఞను పాటిస్తూ అడవికి వెళ్ళాడు; పార్థుని వనవాసంలో దారిలో ఉలూపితో కలయిక జరిగింది.

1.2.124

पुण्यतीर्थानुसंयानं बभ्रुवाहनजन्म च ।
तत्रैव मोक्षयामास पञ्च सोऽप्सरसः शुभाः ॥ १.२.१२४ ॥

పుణ్యతీర్థాలను సందర్శించడం, బభ్రువాహనుని జననం; అక్కడే అతడు ఐదుగురు శుభ అప్సరసలను విముక్తి చేశాడు.

1.2.125

शापाद्ग्राहत्वमापन्ना ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
प्रभासतीर्थे पार्थेन कृष्णस्य च समागमः ॥ १.२.१२५ ॥

తపస్వి అయిన బ్రాహ్మణుని శాపం వల్ల వారు మొసళ్ళుగా మారారు; ప్రభాస తీర్థంలో పార్థునితో, కృష్ణునితో కలయికతో వారు విముక్తి పొందారు.

1.2.126

द्वारकायां सुभद्रा च कामयानेन कामिनी ।
वासुदेवस्यानुमते प्राप्ता चैव किरीटिना ॥ १.२.१२६ ॥

ద్వారకలో సుభద్రను, ఆమెను కోరినవాడు కోరగా, వాసుదేవుని అనుమతితో కిరీటి (అర్జునుడు) పొందాడు.

1.2.127

गृहीत्वा हरणं प्राप्ते कृष्णे देवकिनन्दने ।
अभिमन्योः सुभद्रायां जन्म चोत्तमतेजसः ॥ १.२.१२७ ॥

అపహరించి తీసుకువెళ్ళిన తర్వాత, దేవకీనందనుడు కృష్ణుడు వచ్చినప్పుడు, సుభద్ర ద్వారా ఉత్తమ తేజస్వి అభిమన్యుని జననం జరిగింది.

1.2.128

द्रौपद्यास्तनयानां च संभवोऽनुप्रकीर्तितः ।
विहारार्थं च गतयोः कृष्णयोर्यमुनामनु ॥ १.२.१२८ ॥

ద్రౌపది కుమారుల జననం కూడా క్రమంగా వివరించబడింది; విహారం కోసం యమునా తీరం వెంట వెళ్ళిన ఆ ఇద్దరు కృష్ణులను గురించీ.

1.2.129

संप्राप्तिश्चक्रधनुषोः खाण्डवस्य च दाहनम् ।
मयस्य मोक्षो ज्वलनाद्भुजङ्गस्य च मोक्षणम् ॥ १.२.१२९ ॥

చక్రం, ధనుస్సుల ప్రాప్తి, ఖాండవ దహనం, అగ్ని నుండి మయుని విమోచనం, సర్పం యొక్క విమోచనం.

1.2.130

महर्षेर्मन्दपालस्य शार्ङ्ग्या तनयसंभवः ।
इत्येतदादिपर्वोक्तं प्रथमं बहु विस्तरम् ॥ १.२.१३० ॥

మహర్షి మందపాలుడు శార్ఙ్గి ద్వారా కుమారుల జన్మ — ఇలా ఆదిపర్వంలో ఇది మొదటిదిగా విస్తారంగా చెప్పబడింది.

1.2.131

अध्यायानां शते द्वे तु संख्याते परमर्षिणा ।
सप्तविंशतिरध्याया व्यासेनोत्तमतेजसा ॥ १.२.१३१ ॥

పరమ ఋషి లెక్కించిన రెండు వందల అధ్యాయాలు; ఉత్తమ తేజస్వి వ్యాసుడు ఇరవై ఏడు అధ్యాయాలు.

1.2.132

अष्टौ श्लोकसहस्राणि अष्टौ श्लोकशतानि च ।
श्लोकाश्च चतुराशीतिर्मुनिनोक्ता महात्मना ॥ १.२.१३२ ॥

మహాత్ముడైన ముని ఎనిమిది వేల ఎనిమిది వందల ఎనభై నాలుగు శ్లోకాలు చెప్పాడు.

1.2.133

द्वितीयं तु सभापर्व बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सभाक्रिया पाण्डवानां किङ्कराणां च दर्शनम्। ॥ १.२.१३३ ॥

రెండవది సభాపర్వం చెప్పబడుతుంది; అది అనేక వృత్తాంతాలతో నిండినది — పాండవుల సభా నిర్మాణం, సేవకుల దర్శనం.

1.2.134

लोकपालसभाख्यानं नारदाद्देवदर्शिनः ।
राजसूयस्य चारम्भो जरासन्धवधस्तथा ॥ १.२.१३४ ॥

దేవదర్శి నారదుని నుండి చెప్పబడిన లోకపాలుల సభ వర్ణన, రాజసూయ యాగారంభం, జరాసంధ వధ.

1.2.135

गिरिव्रजे निरुद्धानां राज्ञां कृष्णेन मोक्षणम् ।
तथा दिग्विजयोऽत्रैव पाम्डवानां प्रकीर्तितः ॥ १.२.१३५ ॥

గిరివ్రజంలో బంధింపబడిన రాజులను కృష్ణుడు విడిపించడం, అలాగే ఇక్కడే పాండవుల దిగ్విజయం ప్రకటించబడ్డాయి.

1.2.136

राज्ञामागमनं चैव सार्हणानां महक्रतौ ।
राजसूयेऽर्घसंवादे शिशुपालवधस्तथा ॥ १.२.१३६ ॥

మహాయజ్ఞమైన రాజసూయంలో రాజుల రాకడ, అర్ఘ్యం గురించిన వివాదంలో శిశుపాలుని వధ కూడా వర్ణించబడ్డాయి.

1.2.137

यज्ञे विभूतिं तां दृष्ट्वा दुःखामर्षान्वितस्य च ।
दुर्योधनस्यावहासो भीमेन च सभातले ॥ १.२.१३७ ॥

యజ్ఞంలో ఆ వైభవాన్ని చూసి దుఃఖంతో, అసహనంతో నిండిన దుర్యోధనుని అపహాసం, సభామండపంలో భీమునిచే (చేయబడిన అపహాసం) కూడా వర్ణించబడ్డాయి.

1.2.138

यत्रास्य मन्युरुद्भूतो येन द्यूतमकारयत् ।
यत्र धर्मसुतं द्यूते शकुनिः कितवोऽजयत् ॥ १.२.१३८ ॥

అక్కడ అతనికి కోపం పుట్టింది, దాని వలన అతడు జూదాన్ని జరిపించాడు; అక్కడే మోసగాడైన శకుని జూదంలో ధర్మపుత్రుని జయించాడు.

1.2.139

यत्र द्यूतार्णवे मग्नां द्रौपदीं नौरिवार्णवात् ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः स्नुषां परमदुःखिताम् ॥ १.२.१३९ ॥

జూదమనే సముద్రంలో మునిగిపోయిన ద్రౌపదిని, సముద్రం నుండి నావ లాగా, మహాప్రాజ్ఞుడైన ధృతరాష్ట్రుడు అత్యంత దుఃఖితురాలైన కోడలిని (ఒడ్డుకు చేర్చాడు).

1.2.140

तारयामास तांस्तीर्णाञ्ज्ञात्वा दुर्योधनो नृपः ।
पुनरेव ततो द्यूते समाह्वयत पाण्डवान् ॥ १.२.१४० ॥

వారు ఒడ్డుకు చేరారని తెలుసుకుని, రాజు దుర్యోధనుడు మళ్ళీ జూదంలో పాండవులను పిలిచాడు.

1.2.141

जित्वा स वनवासाय प्रेषयामास तांस्ततः ।
एतत्सर्वं सभापर्व समाख्यातं महात्मना ॥ १.२.१४१ ॥

అతడు గెలిచి, వారిని వనవాసానికి పంపాడు. సభాపర్వమంతా ఆ మహాత్ముడిచే చెప్పబడింది.

1.2.142

अध्यायाः सप्ततिर्ज्ञेयास्तथा चाष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु पञ्च श्लोकशतानि च ॥ १.२.१४२ ॥

డెబ్భై ఎనిమిది అధ్యాయాలు లెక్కతో తెలుసుకోదగినవి. రెండు వేల ఐదు వందల శ్లోకాలు కూడా.

1.2.143

श्लोकाश्चैकादश ज्ञेयाः पर्वण्यस्मिन्द्विजोत्तमाः ।
अतः परं तृतीयं तु ज्ञेयमारण्यकं महत् ॥ १.२.१४३ ॥

ఓ ద్విజోత్తములారా, ఈ పర్వంలో పదకొండు శ్లోకాలు తెలుసుకోవాలి. దీని తర్వాత మూడవదైన మహా ఆరణ్యక పర్వం తెలుసుకోవాలి.

1.2.144

वनवासं प्रयातेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
पौरानुगमनं चैव धर्मपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.१४४ ॥

వనవాసానికి వెళ్లిన మహాత్ములైన పాండవులతో, పౌరులు వారిని అనుసరించడం, ధీమంతుడైన ధర్మపుత్రుడి (యుధిష్ఠిరుడి) అనుగమనం కూడా.

1.2.145

अन्नौषधीनां च कृते पाण्डवेन महात्मना ।
द्विजानां भरणार्थं च कृतमाराधनं रवेः ॥ १.२.१४५ ॥

అన్నం, ఓషధుల కోసం, బ్రాహ్మణుల పోషణ కోసం మహాత్ముడైన పాండవుడు సూర్యుడిని ఆరాధించాడు.

1.2.146

धौम्योपदेशात्तिग्मांशुप्रसादादन्नसंभः ।
हितं च ब्रुवतः क्षत्तुः परित्यागोऽम्बिकासुतात् ॥ १.२.१४६ ॥

ధౌమ్యుడి ఉపదేశంతో, సూర్యుడి అనుగ్రహంతో అన్నం లభించింది. హితవు చెప్పిన విదురుడిని అంబిక కుమారుడు (ధృతరాష్ట్రుడు) విడిచిపెట్టాడు.

1.2.147

त्यक्तस्य पाण्डुपुत्राणां समीपगमनं तथा ।
पुनरागमनं चैव धृतराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.२.१४७ ॥

పాండు పుత్రులు విడిచిపెట్టబడిన తర్వాత వారి సమీపానికి వెళ్లడం, ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో తిరిగి రావడం.

1.2.148

कर्णप्रोत्साहनाच्चैव धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
वनस्थान्पाण्डवान्हन्तुं मन्त्रो दुर्योधनस्यच ॥ १.२.१४८ ॥

కర్ణుని ప్రోత్సాహంతో, దుష్టబుద్ధి గల ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు దుర్యోధనుడి అడవిలో ఉన్న పాండవులను చంపే పన్నాగం.

1.2.149

तं दुष्टभावं विज्ञाय व्यासस्यागमनं द्रुतम् ।
निर्याणप्रतिषेधश्च सुरभ्याख्यानमेव च ॥ १.२.१४९ ॥

ఆ దుష్ట భావాన్ని తెలుసుకొని వ్యాసుని శీఘ్ర ఆగమనం, ప్రయాణాన్ని నిషేధించడం, సురభి కథ.

1.2.150

मैत्रेयागमनं चात्र राज्ञश्चैवानुशासनम् ।
शापोत्सर्गश्च तेनैव राज्ञो दुर्योधनस्य च ॥ १.२.१५० ॥

ఇక్కడ మైత్రేయుని ఆగమనం, రాజుకు ఉపదేశం, ఆయన చేతనే రాజు దుర్యోధనునికి శాపం ఇవ్వడం.

1.2.151

किर्मीरस्य वधश्चात्र भीमसेनेन संयुगे ।
वृष्णीनामागमश्चात्र पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ १.२.१५१ ॥

ఇక్కడ యుద్ధంలో భీమసేనుడు కిర్మీరుడిని చంపడం, వృష్ణులు రావడం, పాంచాలులు అన్ని విధాలుగా రావడం.

1.2.152

श्रुत्वा शकुनिना द्यूते निकृत्या निर्जितांश्च तान् ।
क्रुद्धस्यानुप्रशमनं हरेश्चैव किरीटिना ॥ १.२.१५२ ॥

శకునిచే జూదంలో మోసంతో ఓడింపబడిన వారి గురించి విని కోపించిన హరిని శాంతింపజేయడం, కిరీటి (అర్జునుడు) చేత కూడా అలా జరగడం.

1.2.153

परिदेवनं च पाञ्चाल्या वासुदेवस्य सन्निधौ ।
आश्वासनं च कृष्णेन दुःखार्तायाः प्रकीर्तितम् ॥ १.२.१५३ ॥

వాసుదేవుని సన్నిధిలో పాంచాలి చేసిన విలాపమూ, దుఃఖార్తురాలైన ఆమెకు కృష్ణుడు చేసిన ఓదార్పూ వర్ణించబడ్డాయి.

1.2.154

तथा सौभवधाख्यानमत्रैवोक्तं महर्षिणा ।
सुभद्रायाः सपुत्रायाः कृष्णेन द्वारकां पुरीम् ॥ १.२.१५४ ॥

అలాగే మహర్షి ఇక్కడే సౌభ వధ కథను, కుమారునితో సుభద్రను కృష్ణుడు ద్వారకా నగరానికి తీసుకువెళ్ళిన వృత్తాంతాన్నీ చెప్పాడు.

1.2.155

नयनं द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नेन चैव ह ।
प्रवेशः पाण्डवेयानां रम्ये द्वैतवने ततः ॥ १.२.१५५ ॥

ద్రౌపది పుత్రులను ధృష్టద్యుమ్నుడు తీసుకువెళ్ళడం, తరువాత రమణీయమైన ద్వైత వనంలో పాండవులు ప్రవేశించడం చెప్పబడ్డాయి.

1.2.156

धर्मराजस्य चात्रैव संवादः कृष्णया सह ।
संवादश्च तथा राज्ञा भीमस्यापि प्रकीर्तितः ॥ १.२.१५६ ॥

ఇక్కడే ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) కృష్ణతో చేసిన సంవాదమూ, అలాగే రాజుతో భీముడు చేసిన సంవాదమూ వర్ణించబడ్డాయి.

1.2.157

समीपं पाण्डुपुत्राणां व्यासस्यागमनं तथा ।
प्रतिश्रुत्याथ विद्याया दानं राज्ञो महर्षिणा ॥ १.२.१५७ ॥

పాండు పుత్రుల సమీపానికి వ్యాసుని రాకనూ, తరువాత మహర్షి రాజుకు విద్యను వాగ్దానం చేసి దానం చేయడాన్నీ వర్ణించబడ్డాయి.

1.2.158

गमनं काम्यके चापि व्यासे प्रतिगते ततः ।
अस्त्रहेतोर्विवासश्च पार्थस्यामिततेजसः ॥ १.२.१५८ ॥

వ్యాసుడు వెళ్ళిపోయిన తరువాత కామ్యక వనానికి వెళ్ళడమూ, తరువాత అమిత తేజస్వి అయిన పార్థుడు (అర్జునుడు) దివ్యాస్త్రాల కోసం ప్రవాసానికి వెళ్ళడమూ వర్ణించబడ్డాయి.

1.2.159

महादेवेन युद्धं च किरातवपुषा सह ।
दर्शनं लोकपालानामस्त्रप्राप्तिस्तथैव च ॥ १.२.१५९ ॥

కిరాత రూపంలో మహాదేవునితో యుద్ధం, లోకపాలుల దర్శనం, అలాగే దివ్యాస్త్రాల ప్రాప్తి కూడా.

1.2.160

महेन्द्रलोकगमनमस्त्रार्थे च किरीटिनः ।
यत्र चिन्ता समुत्पन्ना धृतराष्ट्रस्य भूयसी ॥ १.२.१६० ॥

అస్త్రాల కోసం కిరీటి (అర్జునుడు) ఇంద్రలోకానికి వెళ్ళడం; దానివల్ల ధృతరాష్ట్రునికి ఎంతో చింత కలిగింది.

1.2.161

दर्शनं बृहदश्वस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
युधिष्ठिरस्य चार्तस्य व्यसने परिदेवनम् ॥ १.२.१६१ ॥

పవిత్రాత్ముడైన మహర్షి బృహదశ్వుని దర్శనం, కష్టంలో బాధపడిన యుధిష్ఠిరుని విలాపం.

1.2.162

नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करुणोदयम् ।
दमयन्त्याः स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा ॥ १.२.१६२ ॥

ఇక్కడే ధర్మనిష్ఠమైన, కరుణ కలిగించే నలోపాఖ్యానం ఉంది; అక్కడ దమయంతి స్థిరత్వం, నలుని చరిత్ర కూడా ఉన్నాయి.

1.2.163

तथाक्षहृदयप्राप्तिस्तस्मादेव महर्षितः ।
लोमशस्यागमस्तत्र स्वर्गात्पाण्डुसुतान्प्रति ॥ १.२.१६३ ॥

అలాగే అదే మహర్షి నుండి అక్షహృదయ (పాచికల విద్య) ప్రాప్తి; అక్కడ స్వర్గం నుండి పాండుపుత్రుల వద్దకు లోమశుని ఆగమనం.

1.2.164

वनवासगतानां च पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्वर्गे प्रवृत्तिराख्याता लोमशेनार्जुनस्य वै ॥ १.२.१६४ ॥

వనవాసానికి వెళ్ళిన మహాత్ములైన పాండవుల గురించి, స్వర్గంలో అర్జునుని గురించి లోమశుడు వివరించిన వృత్తాంతం చెప్పబడింది.

1.2.165

संदेशादर्जुनस्यात्र तीर्थाभिगमनक्रिया ।
तीर्थानां च फलप्राप्तिः पुण्यत्वं चापि कीर्तितम् ॥ १.२.१६५ ॥

అర్జునుని సందేశం వల్ల ఇక్కడ తీర్థయాత్ర చేసే విధానం, తీర్థాల ఫలప్రాప్తి, వాటి పవిత్రత వర్ణించబడ్డాయి.

1.2.166

पुलस्त्यतीर्थयात्रा च नारदेन महर्षिणा ।
तीर्थयात्रा च तत्रैव पाण्डवानां महात्मनां ॥ १.२.१६६ ॥

మహర్షి నారదుని ద్వారా పులస్త్య తీర్థయాత్ర, అక్కడే మహాత్ముడైన పాండవుల తీర్థయాత్ర (వర్ణించబడ్డాయి).

1.2.167

तथा यज्ञविभूतिश्च गयस्यात्र प्रकीर्तिता ॥ १.२.१६७ ॥

అలాగే ఇక్కడ గయుని యజ్ఞ వైభవం కూడా కీర్తించబడింది.

1.2.168

आगस्त्यमपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिपमनमपत्यार्थमृषेस्तथा ॥ १.२.१६८ ॥

అగస్త్యుని ఆఖ్యానం కూడా (చెప్పబడింది); అక్కడ వాతాపి భక్షణం, ఋషికి సంతానం కోసం లోపాముద్ర సమీపించడం కూడా (వర్ణించబడ్డాయి).

1.2.169

ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥ १.२.१६९ ॥

బాల్యం నుండి బ్రహ్మచారి అయిన ఋశ్యశృంగుని చరితం, మహాతేజస్వి అయిన జమదగ్ని కుమారుడు రాముని చరితం (వర్ణించబడ్డాయి).

1.2.170

कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
प्रभासतीर्थे पाण्डूनां वृष्णिभिश्च समागमः ॥ १.२.१७० ॥

కార్తవీర్యుని వధ, హైహయుల వధ వర్ణించబడ్డాయి; ప్రభాస తీర్థంలో పాండవులు వృష్ణులతో కలుసుకోవడం కూడా (వర్ణించబడింది).

1.2.171

सौकन्यमपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ।
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान्सोमपीथिनौ ॥ १.२.१७१ ॥

ఇక్కడ సౌకన్యా కథ కూడా ఉంది, భృగువంశీయుడైన చ్యవనుడు శర్యాతి యజ్ఞంలో సోమపానం చేసే నాసత్యులను (అశ్వినులను) చేసిన కథ కూడా ఉంది.

1.2.172

ताभ्यां च यत्र स मुनिर्यौवनं प्रतिपादितः ।
मान्धातुश्चाप्युपाख्यानं राज्ञोऽत्रैवप्रकीर्तितं ॥ १.२.१७२ ॥

ఇక్కడే వారి వల్ల ఆ ముని (చ్యవనుడు) యౌవనం తిరిగి పొందాడు; ఇక్కడే రాజు మాంధాతృ ఉపాఖ్యానం కూడా వర్ణించబడింది.

1.2.173

जन्तूपाख्यानमत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थमयजद्राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥ १.२.१७३ ॥

ఇక్కడే జంతు ఉపాఖ్యానం ఉంది; అక్కడ రాజు సోమకుడు కుమారుని కోసం యజ్ఞం చేసి వంద మంది కుమారులను పొందాడు.

1.2.174

ततः श्येनकपोतीयमुपाख्यानमनुत्तमम् ।
इन्द्राग्नी यत्र धर्मश्चाप्यजिज्ञासञ्शिबिं नृपम् ॥ १.२.१७४ ॥

తరువాత ఇది శ్యేన-కపోతం అనే అనుపమ ఉపాఖ్యానం; అక్కడ ఇంద్రుడు, అగ్ని, ధర్ముడు రాజు శిబిని పరీక్షించారు.

1.2.175

अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना ।
अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेऽभवत् ॥ १.२.१७५ ॥

ఇక్కడే అష్టావక్రుని ఉపాఖ్యానం ఉంది; జనకుని యజ్ఞంలో విప్రఋషి అష్టావక్రునికి, బంది మధ్య వాదం జరిగింది.

1.2.176

नैयायिकानां मुख्येन वरुणस्यात्मजेन च ।
पराजितो यत्र बन्दी विवादेन महात्मना ॥ १.२.१७६ ॥

న్యాయవాదులలో ప్రధానుడు, వరుణుని కుమారుడైన ఆ మహాత్ముని వాదంలో బంది ఓడిపోయాడు.

1.2.177

विजित्य सागरं प्राप्तं पितरं लब्धवानृषिः ।
यवक्रीतस्य चाख्यानं रैभ्यस्य च महात्मनः।
गन्धमादनयात्रा च वासो नारायणाश्रमे ॥ १.२.१७७ ॥

సముద్రాన్ని జయించి, తన తండ్రిని పొందిన ఋషి; యవక్రీతుని కథ, మహాత్ముడైన రైభ్యుని కథ; గంధమాదన యాత్ర, నారాయణ ఆశ్రమంలో నివాసం.

1.2.178

नियुक्तो भीमसेनश्च द्रौपद्या गन्धमादने ।
व्रजन्पथि महाबाहुर्दृष्टवान्पवनात्मजम् ॥ १.२.१७८ ॥

ద్రౌపది చేత గంధమాదనానికి పంపబడిన భీమసేనుడు, మార్గంలో వెళ్తూ, మహాబాహుడై వాయుపుత్రుడిని చూశాడు.

1.2.179

कदलीषण्डमध्यस्थं हनूमन्तं महाबलम् ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थे नलिनीं तामधर्षयत् ॥ १.२.१७९ ॥

అరటి తోట మధ్యలో నిలిచి ఉన్న మహాబలుడైన హనుమంతుడిని; మందార పుష్పాల కోసం ఆ కమల సరస్సును ఆయన కలచిన చోట.

1.2.180

यत्रास्य युद्धमभवत्सुमहद्राक्षसैः सह ।
यक्षैश्चैव महावीर्यैर्मणिमत्प्रमुखैस्तथा ॥ १.२.१८० ॥

అక్కడ ఆయనకు రాక్షసులతో ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది; మహాపరాక్రమశాలులైన యక్షులతో, మణిమత్తు ప్రముఖులుగా ఉన్నవారితో కూడా.

1.2.181

जटासुरस्य च वधो राक्षसस्य वृकोदरात् ।
वृषपर्वणो राजर्षेस्ततोऽभिगमनं स्मृतम् ॥ १.२.१८१ ॥

రాక్షసుడు జటాసురుడిని వృకోదరుడు (భీముడు) వధించడం; ఆ తరువాత రాజర్షి వృషపర్వుని వద్దకు వెళ్లడం స్మరించబడింది.

1.2.182

आर्ष्टिषेणाश्रमे चैषां गमनं वास एव च ।
प्रोत्साहनं च पाञ्चाल्या भीमस्यात्र महात्मनः ॥ १.२.१८२ ॥

ఆర్ష్టిషేణుని ఆశ్రమానికి వీరు వెళ్లడం, అక్కడ నివసించడం; ఇక్కడ మహాత్ముడైన భీముడికి పాంచాలి (ద్రౌపది) చేసిన ప్రోత్సాహం.

1.2.183

कैलासारोहणं प्रोक्तं यत्र यक्षैर्बलोत्कटैः ।
युद्धमासीन्महाघोरं मणिमत्प्रमुखैः सह ॥ १.२.१८३ ॥

బలవంతులైన యక్షులతో కైలాసారోహణం చెప్పబడింది; మణిమత్ ప్రముఖులతో అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.

1.2.184

समागमश्च पाण्डूनां यत्र वैश्रवणेन च ।
समागमश्चार्जुनस्य तत्रैव भ्रातृभिः सह ॥ १.२.१८४ ॥

పాండవులు వైశ్రవణుడితో (కుబేరునితో) కలిసిన చోట, అక్కడే అర్జునుడు తన సోదరులతో కలిసిన సమావేశం జరిగింది.

1.2.185

अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि गुर्वर्थं सव्यसाचिना ।
निवातकवचैर्युद्धं हिरण्यपुरवासिभिः ॥ १.२.१८५ ॥

గురువు కోసం దివ్య అస్త్రాలను పొందిన సవ్యసాచి (అర్జునుడు) హిరణ్యపుర నివాసులైన నివాతకవచులతో యుద్ధం చేశాడు.

1.2.186

निवातकवचैर्घोरैर्दानवैः सुरशत्रुभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च यत्र युद्धं किरीटिनः ॥ १.२.१८६ ॥

కిరీటధారి (అర్జునుడు) నివాతకవచులు, దేవతల శత్రువులైన భయంకర దానవులు, పౌలోములు, కాలకేయులతో యుద్ధం చేసిన చోటు ఇది.

1.2.187

वधश्चैषां समाख्यातो राज्ञस्तेनैव धीमता ।
अस्त्रसंदर्शनारम्भो धर्मराजस्य सन्निधौ ॥ १.२.१८७ ॥

వారి వధ కూడా ఆ బుద్ధిమంతుడైన రాజు చెప్పినదే. ధర్మరాజు సన్నిధిలో అస్త్రప్రదర్శన ఆరంభమైంది.

1.2.188

पार्थस्य प्रतिषेधश्छ नारदेन सुरर्षिणा ।
अवरोहणं पुनश्चैव पाण्डूनां गन्धमादनात् ॥ १.२.१८८ ॥

దేవర్షి నారదుడు పార్థుడిని (అర్జునుడిని) నిరోధించాడు; పాండవులు మళ్ళీ గంధమాదనం నుండి దిగివచ్చారు.

1.2.189

भीमस्य ग्रहणं चात्र पर्वताभोगवर्ष्मणा ।
भुजगेन्द्रेण बलिना तस्मिन्सुगहने वने ॥ १.२.१८९ ॥

ఇక్కడ ఆ దట్టమైన అరణ్యంలో, పర్వత విస్తారం వంటి శరీరం గల బలశాలి నాగరాజు చేత భీముడు పట్టుబడడం (ఇక్కడ చెప్పబడింది).

1.2.190

अमोक्षयद्यत्र चैनं प्रश्नानुक्त्वा युधिष्ठिरः ।
काम्यकागमनं चैव पुनस्तेषां महात्मनाम् ॥ १.२.१९० ॥

యుధిష్ఠిరుడు ప్రశ్నలకు సమాధానమిచ్చి అతన్ని విడిపించిన చోటు, ఆ మహాత్ములు మళ్ళీ కామ్యక వనానికి వెళ్ళడం (ఇక్కడ చెప్పబడింది).

1.2.191

तत्रस्थांश्च पुनर्द्रष्टुं पाण्डवान्परुषर्षभान् ।
वासुदेवस्यागमनमत्रैव परिकीर्तितम् ॥ १.२.१९१ ॥

అక్కడ ఉన్న పురుషశ్రేష్ఠులైన పాండవులను మళ్ళీ చూడటానికి వాసుదేవుని రాక కూడా ఇక్కడే వర్ణించబడింది.

1.2.192

मार्कण्डेयसमास्यायामुपाख्यानानि सर्वशः ।
पृथोर्वैन्यस्य यत्रोक्तमाख्यानं परमर्षिणा ॥ १.२.१९२ ॥

మార్కండేయ-సమస్యలో అన్ని ఉపాఖ్యానాలు ఉన్నాయి; అక్కడ పరమ ఋషి వేనుని కుమారుడు పృథుని కథను చెప్పాడు.

1.2.193

संवादश्च सरस्वत्यास्तार्क्ष्यर्षेः सुमहात्मनः ।
मत्स्योपाख्यानमत्रैव प्रोच्यते तदनन्तरम् ॥ १.२.१९३ ॥

సరస్వతి మరియు మహాత్ముడైన తార్క్ష్య ఋషి మధ్య సంవాదం, తరువాత ఇక్కడే మత్స్యోపాఖ్యానం చెప్పబడింది.

1.2.194

मार्कण्डेयसमास्या च पुराणं परिकीर्त्यते ।
ऐन्द्रद्युम्नामुपाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ॥ १.२.१९४ ॥

మార్కండేయ-సమస్య మరియు పురాణం వివరించబడతాయి; ఐంద్రద్యుమ్న ఉపాఖ్యానం, అలాగే ఆంగిరస ఉపాఖ్యానం కూడా స్మరించబడ్డాయి.

1.2.195

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तथैवाङ्गिरसं स्मृतम् ।
द्रौपद्याः कीर्तितश्चात्र संवादः सत्यभामया ॥ १.२.१९५ ॥

పతివ్రత కథను, అలాగే ఆంగిరస కథను స్మరించారు. ఇక్కడ ద్రౌపదికి సత్యభామకు మధ్య జరిగిన సంవాదం కూడా చెప్పబడింది.

1.2.196

पुनर्द्वैतवनं चैव पाण्डवाः समुपागताः ।
घोषयात्रा च गन्धर्वैर्यत्र बद्धः सुयोधनः ॥ १.२.१९६ ॥

మళ్లీ పాండవులు ద్వైతవనానికి వచ్చారు. అక్కడ ఘోషయాత్ర జరిగింది, గంధర్వులు సుయోధనుడిని బంధించారు.

1.2.197

ह्रियमाणस्तु मन्दात्मा मोक्षितोऽसौ किरीटिना ।
धर्मराजस्य चात्रैव मृगस्वप्ननिदर्शनात् ॥ १.२.१९७ ॥

అల్పబుద్ధి అయిన అతడు ఎత్తుకుపోబడుతుండగా కిరీటి (అర్జునుడు) అతడిని విడిపించాడు. ఇక్కడే ధర్మరాజుకు మృగస్వప్నం కనిపించిన సంఘటన కూడా జరిగింది.

1.2.198

काम्यके काननश्रेष्ठे पुनर्गमनमुच्यते ।
व्रीहिद्रौणिकमाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ॥ १.२.१९८ ॥

అడవులలో శ్రేష్ఠమైన కామ్యక వనానికి మళ్లీ రావడం చెప్పబడింది. ఇక్కడే వ్రీహి-ద్రౌణిక ఆఖ్యానం కూడా విస్తారంగా ఉంది.

1.2.199

दुर्वाससोऽप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
जयद्रथेनापहारो द्रौपद्याश्चाश्रमान्तरात् ॥ १.२.१९९ ॥

దుర్వాసుని ఉపాఖ్యానం కూడా ఇక్కడే చెప్పబడింది. జయద్రథుడు ఆశ్రమం లోపలి నుంచి ద్రౌపదిని అపహరించడం కూడా ఇక్కడే ఉంది.

1.2.200

यत्रैनमन्वयाद्भीमो वायुवेगसमो जवे ।
चक्रे चैनं पञ्चशिखं यत्र भीमो महाबलः ॥ १.२.२०० ॥

వాయువేగంతో సమానుడైన భీముడు అతడిని వెంబడించిన చోటు, మహాబలుడైన భీముడు అతడిని పంచశిఖుడిగా చేసిన చోటు ఇది.

1.2.201

रामायणमुपाख्यानमत्रैव बहुविस्तरम् ।
यत्र रामेण विक्रम्य निहतो रावणो युधि ॥ १.२.२०१ ॥

ఇక్కడ అత్యంత విస్తృతమైన రామాయణ ఉపాఖ్యానం కూడా ఉంది; అందులో రాముడు పరాక్రమంతో యుద్ధంలో రావణుని వధించాడు.

1.2.202

सावित्र्याश्चाप्युपाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
कर्णस्य परिमोक्षोऽत्र कुण्डलाभ्यां पुरंदरात् ॥ १.२.२०२ ॥

ఇక్కడ సావిత్రి ఉపాఖ్యానమూ చెప్పబడింది; ఇక్కడే కర్ణుడు ఇంద్రుడి నుండి కుండలాలతో విముక్తి పొందిన ఘట్టమూ ఉంది.

1.2.203

यत्रास्य शक्तिं तुष्टोऽसावदादेकवधाय च ।
आरणेयमुपाख्यानं यत्र धर्मोऽन्वशात्सुतम् ॥ १.२.२०३ ॥

ఇక్కడే ఇంద్రుడు సంతోషించి ఒకే వధ కోసం అతనికి శక్తిని ఇచ్చాడు; ఇక్కడే ఆరణేయ ఉపాఖ్యానం ఉంది, అందులో ధర్ముడు తన కుమారునికి ఉపదేశించాడు.

1.2.204

जग्मुर्लब्धवरा यत्र पाण्डवाः पश्चिमां दिशम् ।
एतदारण्यकं पर्व तृतीयं परिकीर्तितम् ॥ १.२.२०४ ॥

వరాలు పొందిన పాండవులు పశ్చిమ దిక్కుకు వెళ్లిన చోటు ఇదే; ఈ ఆరణ్యక పర్వం మూడవదిగా చెప్పబడింది.

1.2.205

अत्राध्यायशते द्वे तु संख्यया परिकीर्तिते ।
एकोनसप्ततिश्चैव तथाऽध्यायाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०५ ॥

ఇక్కడ సంఖ్య ప్రకారం రెండు వందల అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి; అలాగే అరవై తొమ్మిది అధ్యాయాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.206

एकादश सहस्राणि श्लोकानां षट् शतानि च ।
चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.२०६ ॥

ఈ పర్వంలో పదకొండు వేల ఆరు వందల అరవై నాలుగు శ్లోకాలు చెప్పబడ్డాయి.

1.2.207

अतः परं निबोधेदं वैराटं पर्व विस्तरम् ।
विराटनगरे गत्वा श्मशाने विपुलां शमीम् ॥ १.२.२०७ ॥

ఇక విరాట పర్వాన్ని విపులంగా విను. విరాట నగరానికి వెళ్లి, శ్మశానంలో ఉన్న విశాలమైన శమీ వృక్షం వద్ద...

1.2.208

दृष्ट्वा संनिदधुस्तत्र पाण्डवा ह्यायुधान्युत ।
यत्र प्रविश्य नगरं छद्मना न्यवसंस्तु ते ॥ १.२.२०८ ॥

అక్కడ పాండవులు తమ ఆయుధాలను చూసి ఒక చోట ఉంచారు; నగరంలో ప్రవేశించి వారు వేషం మార్చుకుని నివసించారు.

1.2.209

पाञ्चालीं प्रार्थयानस्य कामोपहतचेतसः ।
दुष्टात्मनो वधो यत्र कीचकस्य वृकोदरात् ॥ १.२.२०९ ॥

కామంతో మనసు చెదిరిన ఆ దుష్టాత్ముడైన కీచకుడు పాంచాలిని కోరిన చోటే, భీముడి చేత కీచకుడు వధించబడ్డాడు.

1.2.210

पाण्डवान्वेषणार्थं च राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
चाराः प्रस्थापिताश्चात्र निपुणाः सर्वतोदिशं ॥ १.२.२१० ॥

పాండవులను వెతికేందుకు, రాజు దుర్యోధనుని కోసం, ఇక్కడ నైపుణ్యం గల గూఢచారులను అన్ని దిక్కులకు పంపారు.

1.2.211

न च प्रवृत्तिस्तैर्लब्धा पाण्डवानां महात्मनाम् ।
गोग्रहश्च विराटस्य त्रिगर्तैः प्रथमं कृतः ॥ १.२.२११ ॥

కాని మహాత్ములైన పాండవుల సమాచారం వారికి దొరకలేదు. మొదట త్రిగర్తులు విరాటుని గోవులను అపహరించారు.

1.2.212

यत्रास्य युद्धं सुमहत्तैरासील्लोमहर्षणम् ।
ह्रियमाणश्च यत्रासौ भीमसेनेन मोक्षितः ॥ १.२.२१२ ॥

అక్కడ అతనికి వారికి మధ్య అత్యంత భయంకరమైన, ఒళ్లు గగుర్పొడిచే యుద్ధం జరిగింది; అక్కడ అతడు అపహరించబడగా భీమసేనుడు విడిపించాడు.

1.2.213

गोधनं च विराटस्य मोक्षितं यत्र पाण्डवैः ।
अनन्तरं च कुरुभिस्तस्य गोग्रहणं कृतम् ॥ १.२.२१३ ॥

అక్కడ పాండవులు విరాటుని గోధనాన్ని విడిపించారు; ఆ తర్వాత కురువులు ఆ గోవులను అపహరించారు.

1.2.214

समस्ता यत्र पार्थेन निर्जिताः कुरवो युधि ।
प्रत्याहृतं गोधनं च विक्रमेण किरीटिना ॥ १.२.२१४ ॥

అక్కడ పార్థుడు యుద్ధంలో కౌరవులందరినీ జయించాడు; పరాక్రమంతో కిరీటి గోధనాన్ని తిరిగి తెచ్చాడు.

1.2.215

विराटेनोत्तरा दत्ता स्नुषा यत्र किरीटिनः ।
अभिमन्युं समुद्दिश्य सौभद्रमरिघातिनम् ॥ १.२.२१५ ॥

అక్కడ విరాటుడు ఉత్తరను కిరీటి కోడలిగా ఇచ్చాడు; సౌభద్రుడు, శత్రుసంహారకుడైన అభిమన్యుకు.

1.2.216

चतुर्थमेतद्विपुलं वैराटं पर्व वर्णितम् ।
अत्रापि परिसंख्याता अध्यायाः परमर्षिणा ॥ १.२.२१६ ॥

ఇది నాలుగవ, విస్తారమైన వైరాట పర్వం అని వర్ణించబడింది; ఇక్కడ కూడా పరమ ఋషి అధ్యాయాలను లెక్కించారు.

1.2.217

सप्तषष्टिरथो पूर्णाः श्लोकानामपि मे शृणु ।
श्लोकानां द्वे सहस्रे तु श्लोकाः पञ्चाशदेव तु ॥ १.२.२१७ ॥

అరవై ఏడు పూర్తి అధ్యాయాలు; నా నుండి శ్లోకాల సంఖ్యను కూడా విను. రెండు వేల ఏభై శ్లోకాలు.

1.2.218

उक्तानि वेदविदुषा पर्वण्यस्मिन्महर्षिणा ।
उद्योगपर्व विज्ञेयं पञ्चमं शृण्वतः परम् ॥ १.२.२१८ ॥

వేదజ్ఞుడైన మహర్షి ఈ పర్వంలో చెప్పినది ఇది; ఐదవది ఉద్యోగ పర్వం అని తెలుసుకోవాలి.

1.2.219

उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु जिगीषया ।
दुर्योधनोऽर्जुनश्चैव वासुदेवमुपस्थितौ ॥ १.२.२१९ ॥

పాండవులు ఉపప్లావ్యంలో విడిది చేసినప్పుడు, విజయాభిలాషతో దుర్యోధనుడు, అర్జునుడు వాసుదేవుని వద్దకు వచ్చారు.

1.2.220

साहाय्यमस्मिन्समरे भवान्नौ कर्तुमर्हति ।
इत्युक्ते वचने कृष्णो यत्रोवाच महामतिः ॥ १.२.२२० ॥

"ఈ యుద్ధంలో మీరు మా ఇద్దరికీ సహాయం చేయడం తగును" అని అనగా, మహామతి కృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు.

1.2.221

अयुध्यमानमात्मानं मन्त्रिणं पुरुषर्षभौ ।
अक्षौहिणीं वा सैन्यस्य कस्य किं वा ददाम्यहम् ॥ १.२.२२१ ॥

"నేను యుద్ధం చేయను; మంత్రిగా ఉంటాను, లేదా సేనలో ఒక అక్షౌహిణిని ఇస్తాను. ఓ పురుషశ్రేష్ఠులారా, ఎవరికి ఏది ఇవ్వాలి?"

1.2.222

वव्रे दुर्योधनः सैन्यं मन्दात्मा यत्र दुर्मतिः ।
अयुध्यभानं सचिवं वव्रे कृष्मं धनंजयः ॥ १.२.२२२ ॥

మందబుద్ధి, దుర్మతి గల దుర్యోధనుడు సేనను ఎంచుకున్నాడు; ధనంజయుడు అర్జునుడు యుద్ధం చేయని మంత్రి కృష్ణుని ఎంచుకున్నాడు.

1.2.223

मद्रराजं व राजानमायान्तं पाण्डवान्प्रति ।
उपहारैर्वञ्चायत्वा वर्त्मन्येव सुयोधनः ॥ १.२.२२३ ॥

పాండవుల వైపు వస్తున్న మద్రరాజును, రాజును, కానుకలతో మార్గంలోనే మోసగించి సుయోధనుడు...

1.2.224

वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम ।
शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥ १.२.२२४ ॥

వరదుడిని ఒక వరం కోరాడు: "నాకు సహాయం చేయాలి." శల్యుడు అతనికి మాట ఇచ్చి పాండవులను ఉద్దేశించి వెళ్ళాడు.

1.2.225

शान्तिपूर्वं चाकथयद्यत्रेन्द्रविजयं नृपः ।
पुरोहितप्रेषणं च पाण्डवैः कौरवान्प्रति ॥ १.२.२२५ ॥

రాజు శాంతియుతంగా ఇంద్రవిజయాన్ని వివరించాడు, పాండవులు కౌరవుల వద్దకు పురోహితుడిని పంపిన విషయాన్ని కూడా చెప్పాడు.

1.2.226

वैचित्रवीर्यस्य वचः समादाय पुरोधसः ।
तथेन्द्रविजयं चापि यानं चैव पुरोधसः ॥ १.२.२२६ ॥

విచిత్రవీర్యుని కుమారుని (ధృతరాష్ట్రుని) మాటలను, పురోహితుని మాటలను గ్రహించి, అలాగే ఇంద్రవిజయాన్ని, పురోహితుని ప్రయాణాన్ని కూడా వివరించాడు.

1.2.227

संजयं प्रेषयामास शमार्थी पाण्डवान्प्रति ।
यत्र दूतं महाराजो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् ॥ १.२.२२७ ॥

శాంతిని కోరిన ప్రతాపవంతుడైన మహారాజు ధృతరాష్ట్రుడు, పాండవుల వద్దకు దూతగా సంజయుడిని పంపాడు.

1.2.228

श्रुत्वा च पाण्डवान्यत्र वासुदेवपुरोगमान् ।
प्रजागरः संप्रजज्ञे धृतराष्ट्रस्य चिन्तया ॥ १.२.२२८ ॥

వాసుదేవుడు (కృష్ణుడు) ముందుండగా ఉన్న పాండవుల గురించి విని, ధృతరాష్ట్రునికి చింతతో నిద్ర పట్టకుండా పోయింది.

1.2.229

विदुरो यत्र वाक्यानि विचित्राणि हितानि च ।
श्रावयामास राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ॥ १.२.२२९ ॥

విదురుడు తెలివిగల రాజు ధృతరాష్ట్రునికి విచిత్రమైన, హితకరమైన మాటలను వినిపించాడు.

1.2.230

तथा सनत्सुजातेन यत्राध्यात्ममनुत्तमम् ।
मनस्तापान्वितो राजा श्रावितः शोकलालसः ॥ १.२.२३० ॥

అలాగే సనత్సుజాతుడు అత్యుత్తమమైన ఆధ్యాత్మ విషయాన్ని వినిపించాడు; మనోవ్యథతో కూడిన, శోకంలో మునిగిన రాజుకు అది వినిపించబడింది.

1.2.231

प्रभाते राजसमितौ संजयो यत्र वा विभो ।
ऐकात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्जुनस्य च ॥ १.२.२३१ ॥

ఓ విభో, తెల్లవారుజామున రాజసభలో, లేదా సంజయుడు వాసుదేవునికి, అర్జునునికి మధ్య ఉన్న ఏకాత్మతను గురించి చెప్పిన చోట.

1.2.232

यत्र कृष्णो दयापन्नः सन्धिमिच्छन्महामतिः ।
स्वयमागाच्छणं कर्तुं नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२.२३२ ॥

మహామతి కృష్ణుడు దయతో నిండి, సంధిని కోరి, శాంతి చేయడానికి స్వయంగా నాగసాహ్వయ నగరానికి వచ్చిన చోట.

1.2.233

प्रत्याख्यानं च कृष्णस्य राज्ञा दुर्योधनेन वै ।
शमार्थे याचमानस्य पक्षयोरुभयोर्हितम् ॥ १.२.२३३ ॥

శాంతి కోసం అడిగిన కృష్ణుని రాజు దుర్యోధనుడు తిరస్కరించడం, అది రెండు పక్షాలకూ మేలు చేసేది.

1.2.234

दम्भोद्भवस्य चाख्यानमत्रैव परिकीर्तितम् ।
वरान्वेषणमत्रैव मातलेश्च महात्मनः ॥ १.२.२३४ ॥

ఇక్కడే దంభోద్భవుని కథ కూడా చెప్పబడింది; ఇక్కడే మహాత్ముడైన మాతలి వరాలను వెతకడం.

1.2.235

महर्षेश्चापि चरितं कथितं गालवस्य वै ।
विदुलायाश्च पुत्रस्य प्रोक्तं चाप्यनुशासनम् ॥ १.२.२३५ ॥

మహర్షి గాలవుని చరిత్ర కూడా చెప్పబడింది; విదులుని కుమారునికి చేసిన ఉపదేశమూ చెప్పబడింది.

1.2.236

कर्णदुर्योधनादीनां दुष्टं विज्ञाय मन्त्रितम् ।
योगेश्वरत्पं कृष्णेन यत्र राज्ञां प्रदर्शितम् ॥ १.२.२३६ ॥

కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు మొదలైనవారి దుష్ట ఆలోచనను తెలుసుకుని, కృష్ణుడు రాజులకు తన యోగేశ్వర రూపాన్ని చూపిన చోట.

1.2.237

रथमारोप्य कृष्णेन यत्र कर्णोऽनुमन्त्रितः ।
उपायपूर्वं शौटीर्यात्प्रत्याख्यातश्च तेन सः ॥ १.२.२३७ ॥

కృష్ణుడు కర్ణుని రథమెక్కించి ఉపాయముతో సలహా ఇచ్చినప్పుడు, అతడు గర్వముతో దానిని తిరస్కరించాడు.

1.2.238

आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिंदमः ।
पाण्डवानां यथावृत्तं सर्वमाख्यातवान्हरिः ॥ १.२.२३८ ॥

శత్రువులను అణచే హరి (కృష్ణుడు) హస్తినాపురం నుండి ఉపప్లావ్యానికి వచ్చి, పాండవులకు జరిగినదంతా చెప్పాడు.

1.2.239

ते तस्य वचनं श्रुत्वा मन्त्रयित्वा च यद्धितम् ।
साङ्ग्रामिकं ततः सर्वं सञ्जं चक्रुः परंतपाः ॥ १.२.२३९ ॥

శత్రువులను దహించే పాండవులు అతని మాటలు విని, హితమైనది ఆలోచించి, తరువాత యుద్ధ సన్నాహాలన్నీ చేశారు.

1.2.240

ततो युद्धाय निर्याता नराश्वरथदन्तिनः ।
नगराद्धास्तिनपुराद्वलसंख्यानमेवच ॥ १.२.२४० ॥

అప్పుడు యుద్ధానికి మనుషులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు హస్తినాపుర నగరం నుండి బయలుదేరారు; సైన్యాల లెక్కింపూ జరిగింది.

1.2.241

यत्र राज्ञा ह्युलूकस्य प्रेषणं पाम्डवान्प्रति ।
श्वोभाविनि महायुद्धे दौत्येन कृतवान्प्रभुः ॥ १.२.२४१ ॥

రాజు (దుర్యోధనుడు) రేపు జరగబోయే మహాయుద్ధం కోసం పాండవుల వద్దకు ఉలూకుడిని దూతగా పంపాడు.

1.2.242

रथातिरथसंख्यानमम्बोपाख्यानमेव च ।
एतत्सुबहुवृत्तान्तं पञ्चमं पर्व भारते ॥ १.२.२४२ ॥

రథికులు, అతిరథుల లెక్కింపు, అంబోపాఖ్యానం — ఇది భారతంలోని ఐదవ పర్వం; ఇందులో ఎన్నో వృత్తాంతాలు ఉన్నాయి.

1.2.243

उद्योगपर्व निर्दिष्टं सन्धिविग्रहमिश्रितम् ।
अध्यायानां शतं प्रोक्तं षडशीतिर्महर्षिणा ॥ १.२.२४३ ॥

సంధి, విగ్రహాలతో కలిసిన ఉద్యోగపర్వం అని నిర్దేశించబడింది; మహర్షి దానిలో నూటెనభై ఆరు అధ్యాయాలు చెప్పారు.

1.2.244

श्लोकानां षट् सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
श्लोकाश्च नवतिः प्रोक्तास्तथैवाष्टौ महात्मना ॥ १.२.२४४ ॥

ఆరువేల శ్లోకాలు, అన్ని వందలు, తొంభై శ్లోకాలు అని చెప్పబడ్డాయి; మహాత్ముడు ఎనిమిదీ అలాగే చెప్పారు.

1.2.245

व्यासेनोदारमतिना पर्वण्यस्मिंस्तपोधनाः ।
अतः परं विचित्रार्थं भीष्मपर्व प्रचक्षते ॥ १.२.२४५ ॥

తపోధనులారా, ఉదార బుద్ధిగల వ్యాసునిచే ఈ పర్వంలో (చెప్పబడినది). దీని తర్వాత వివిధార్థాలతో కూడిన భీష్మపర్వం అని అంటారు.

1.2.246

जम्बूखण्डविनिर्माणं यत्रोक्तं संजयेन ह ।
यत्र यौधिष्ठिरं सैन्यं विषादमगमत्परम् ॥ १.२.२४६ ॥

సంజయుడు జంబూఖండ నిర్మాణాన్ని చెప్పిన చోట, యుధిష్ఠిరుని సైన్యం అత్యధిక విషాదాన్ని పొందిన చోట (ఇది).

1.2.247

यत्र युद्धमभूद्धोरं दसाहानि सुदारुणम् ।
कश्मलं यत्र पार्थस्य वासुदेवो महामतिः ॥ १.२.२४७ ॥

పది రోజులు భయంకరమైన, అత్యంత దారుణమైన యుద్ధం జరిగిన చోట, పార్థుని మోహం ఉన్న చోట, మహామతి వాసుదేవుడు ఉన్న చోట (ఇది).

1.2.248

मोहजं नाशयामास हेतुभिर्मोक्षदर्शिभिः ।
समीक्ष्यादोक्षजः क्षिप्रं युधिष्ठिरहिते रतः ॥ १.२.२४८ ॥

మోహం వల్ల పుట్టిన కశ్మలాన్ని మోక్షాన్ని చూపే హేతువులతో (ఆయన) నాశనం చేశాడు; యుధిష్ఠిరుని హితంలో రతుడైన అధోక్షజుడు (కృష్ణుడు) ఆలోచించి వెంటనే (ఇలా చేశాడు).

1.2.249

रथादाप्लुत्य वेगेन स्वयं कृष्ण उदारधीः ।
प्रतोदपाणिराधावद्भीष्मं हन्तुं व्यपेतभीः ॥ १.२.२४९ ॥

ఉదారబుద్ధి అయిన కృష్ణుడు స్వయంగా రథం నుండి వేగంగా దూకి, చేతిలో కొరడాతో, భయం లేకుండా భీష్ముడిని చంపడానికి పరుగెత్తాడు.

1.2.250

वाक्यप्रतोदाभिहतो यत्र कृष्णेन पाण्डवः ।
गाण्डीवधन्वा समरे सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.२.२५० ॥

కృష్ణుడి మాట అనే కొరడాతో పొడవబడినప్పుడు, యుద్ధంలో ఆయుధధారులందరిలో శ్రేష్ఠుడైన గాండీవ ధనుర్ధారి పాండవుడు (ముందుకు సాగాడు).

1.2.251

शिखण्डिनं पुरस्कृत्य यत्र पार्थो महाधनुः ।
विनिघ्नन्निशितैर्बाणै रथाद्भीष्ममपातयत् ॥ १.२.२५१ ॥

పృథ కుమారుడు అర్జునుడు, మహాధనుర్ధారి, శిఖండిని ముందు ఉంచి, వాడి బాణాలతో కొట్టి భీష్ముడిని రథం నుండి పడగొట్టాడు.

1.2.252

शरतल्पगतश्चैव भीष्मो यत्र बभूव ह ।
षष्ठमेतत्समाख्यातं भारते पर्व विस्तृतम् ॥ १.२.२५२ ॥

బాణ శయ్యపై భీష్ముడు పడుకున్నది ఇక్కడే. మహాభారతంలో ఇది ఆరవ విస్తృత పర్వమని చెప్పబడింది.

1.2.253

अध्यायानां शतं प्रोक्तं तथा सप्तदशापरे ।
पञ्च श्लोकसहस्राणि संख्ययाष्टौ शतानि च ॥ १.२.२५३ ॥

ఇందులో నూట పదిహేడు అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి; సంఖ్యలో ఐదువేల ఎనిమిది వందల శ్లోకాలు ఉన్నాయి.

1.2.254

श्लोकाश्च चतुराशीतिरस्मिन्पर्वणि कीर्तिताः ।
व्यासेन वेदविदुषा संख्याता भीष्मपर्वणि ॥ १.२.२५४ ॥

ఈ పర్వంలో ఎనభై నాలుగు శ్లోకాలు చెప్పబడ్డాయి; వేదవిదుడైన వ్యాసుడు భీష్మపర్వంలో వాటిని లెక్కించాడు.

1.2.255

द्रोणपर्व ततश्चित्रं बहुवृत्तान्तमुच्यते ।
सैनापत्येऽभिषिक्तोऽथ यत्राचार्यः प्रतापवान् ॥ १.२.२५५ ॥

అప్పుడు ద్రోణపర్వం చెప్పబడుతుంది; అది విచిత్రమైనది, అనేక వృత్తాంతాలతో కూడినది. అక్కడ ప్రతాపవంతుడైన ఆచార్యుడు సేనాపతిగా అభిషిక్తుడయ్యాడు.

1.2.256

दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं प्रतिजज्ञे महास्त्रवित् ।
ग्रहणं धर्मराजस्य पाण्डुपुत्रस्य धीमतः ॥ १.२.२५६ ॥

మహాస్త్రాలను ఎరిగిన ఆయన దుర్యోధనుని ప్రీతికోసం, పాండు పుత్రుడు, బుద్ధిమంతుడైన ధర్మరాజును బంధించెదనని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

1.2.257

यत्र संशप्तकाः पार्थमपनिन्यू रणाजिरात् ।
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ॥ १.२.२५७ ॥

సంశప్తకులు పార్థుని రణరంగం నుండి దూరంగా తీసుకువెళ్ళిన చోట; యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సమానుడైన మహారాజు భగదత్తుడు ఉన్నాడు.

1.2.258

सुप्रतीकेन नागेन स हि शान्तः किरीटिना ।
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुरेकं महारथाः ॥ १.२.२५८ ॥

సుప్రతీకము అనే ఏనుగు కిరీటి అయిన అర్జునునిచే శాంతింపజేయబడినది; అక్కడ అనేకమంది మహారథులు ఒంటరిగా ఉన్న అభిమన్యుని చంపారు.

1.2.259

जयद्रथमुखा बालं शूरमप्राप्तयौवनम् ।
हतेऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ॥ १.२.२५९ ॥

జయద్రథుడు ముఖ్యులుగా ఉన్నవారు యౌవనం రాని వీరుడైన బాలుడు అభిమన్యుని (చుట్టుముట్టి చంపారు); అభిమన్యుడు హతుడైనప్పుడు కోపించిన పార్థుడు (అర్జునుడు) యుద్ధంలో ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు.

1.2.260

अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
यत्र भीमो महाबाहुः सात्यकिश्च महारथः ॥ १.२.२६० ॥

ఏడు అక్షౌహిణుల సేనను చంపి, రాజు జయద్రథుడు హతుడయ్యాడు; అక్కడ మహాబాహువు భీముడు, మహారథుడు సాత్యకి ఉన్నారు.

1.2.261

अन्वेषणार्थं पार्थस्य युधिष्ठिरनृपाज्ञया ।
प्रविष्टौ भारतीं सेनामप्रधृष्यां सुरैरपि ॥ १.२.२६१ ॥

యుధిష్ఠిర రాజు ఆజ్ఞ మేరకు పార్థుడిని (అర్జునుడిని) వెతకడానికి, దేవతలకైనా జయింపరాని భారత సేనలో వారిద్దరూ ప్రవేశించారు.

1.2.262

संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषमाहवे ।
संशप्तकानां वीराणां कोट्यो नव महात्मनाम् ॥ १.२.२६२ ॥

యుద్ధంలో మిగిలిన సంశప్తకులను కూడా పూర్తిగా నాశనం చేశారు. మహాత్ములైన సంశప్తక వీరులు తొమ్మిది కోట్ల మంది.

1.2.263

किरीटिनाभिनिष्क्रम्य प्रापिता यमसादनम् ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राश्च तथा पाषाणयोधिनः ॥ १.२.२६३ ॥

కిరీటధారి (అర్జునుడు) ముందుకు వెళ్లి ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను, అలాగే రాళ్లతో పోరాడే యోధులను యమలోకానికి పంపాడు.

1.2.264

नारायणाश्च गोपालाः समरे चित्रयोधिनः ।
अलम्बुषः श्रुतायुश्च जलसन्धश्च वीर्यवान् ॥ १.२.२६४ ॥

యుద్ధంలో నారాయణులు, గోపాలులు, విచిత్ర యుద్ధ యోధులు; అలంబుషుడు, శ్రుతాయువు, పరాక్రమశాలి జలసంధుడు.

1.2.265

सौमदत्तिर्विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ।
घटोत्कचादयश्चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥ १.२.२६५ ॥

సోమదత్తుని కుమారుడు (భూరిశ్రవుడు), విరాటుడు, మహారథుడు ద్రుపదుడు, ఘటోత్కచుడు మొదలైనవారు, ఇతరులు ద్రోణపర్వంలో హతులయ్యారు.

1.2.266

अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणममर्षितः ॥ १.२.२६६ ॥

యుద్ధంలో ద్రోణుడు పడగొట్టబడినప్పుడు, అశ్వత్థామ కూడా కోపంతో ఇక్కడే భయంకరమైన నారాయణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.

1.2.267

आग्नेयं कीर्त्यते यत्र रुद्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।
व्यासस्य चाप्यागमनं माहात्म्यं कृष्णपार्थयोः ॥ १.२.२६७ ॥

ఇక్కడ ఆగ్నేయాస్త్రం వర్ణించబడింది, రుద్రుని ఉత్తమ మహిమ, వ్యాసుని రాక, కృష్ణుడు మరియు పార్థుడి (అర్జునుడి) మహిమ కూడా ఉన్నాయి.

1.2.268

सप्तमं भारते पर्व महदेतदुदाहृतम् ।
यत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ॥ १.२.२६८ ॥

భారతంలోని ఈ ఏడవ మహా పర్వం చెప్పబడింది; ఇక్కడ భూపాలురు చాలా మంది మరణించారు.

1.2.269

द्रोणपर्वणि ये शऊरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ।
अत्राध्यायशतं प्रोक्तं तथाध्यायाश्च सप्ततिः ॥ १.२.२६९ ॥

ద్రోణ పర్వంలో పేర్కొనబడిన శూరులు, పురుషోత్తములు ఇక్కడ ఉన్నారు; ఇందులో నూట డెబ్భై అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి.

1.2.270

अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ।
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.२७० ॥

ఇక్కడ తత్త్వదర్శిచే ఎనిమిది వేల తొమ్మిది వందల తొమ్మిది శ్లోకాలు లెక్కించబడ్డాయి.

1.2.271

पाराशर्येण मुनिनां संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ।
अतः परं कर्णपर्व प्रोच्यते परमाद्भुतम् ॥ १.२.२७१ ॥

పరాశరుని కుమారుడైన ముని (వ్యాసుడు) ద్రోణ పర్వంలో ఆలోచించి ఇలా చెప్పారు: ఇక మహాద్భుతమైన కర్ణ పర్వం చెప్పబడుతుంది.

1.2.272

सारथ्ये विनियोगश्च मद्रराजस्य धीमतः ।
आख्यातं यत्र पौरामं त्रिपुरस्य निपातनम् ॥ १.२.२७२ ॥

తెలివైన మద్రరాజు (శల్యుడు) సారథిగా నియమించబడిన వృత్తాంతం, త్రిపురుని (త్రిపురాసురుని) వధ అనే పౌరమ కథ ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

1.2.273

प्रयाणे परुषश्चात्र संवादः कर्णशल्ययोः ।
हंसकाकीयमाख्यानं तत्रैवाक्षेपसंहितम् ॥ १.२.२७३ ॥

ఇక్కడ ప్రయాణ సమయంలో కర్ణుడు, శల్యుల మధ్య కఠినమైన సంభాషణ ఉంది; అక్కడే నిందలతో కూడిన హంస-కాకీయ ఆఖ్యానం ఉంది.

1.2.274

वधः पाण्ड्यस्य च तथा अश्वत्थाम्ना महात्मना ।
दण्डसेनस्य च ततो दण्डस्य च वधस्तथा ॥ १.२.२७४ ॥

పాండ్యుని వధ, మహాత్ముడైన అశ్వత్థామ చేత; తరువాత దండసేనుడు, దండుల వధ కూడా ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

1.2.275

द्वैरथे यत्र कर्णेन धर्मराजो युधिष्टिरः ।
संशयं गमितो युद्धे मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ १.२.२७५ ॥

ఇక్కడ ద్వంద్వ యుద్ధంలో కర్ణుడు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని ప్రమాదంలో పడవేశాడు; విలుకాండ్రందరూ చూస్తుండగా.

1.2.276

अन्योन्यं प्रति च क्रोधो युधिष्ठिरकिरीटिनोः ।
यत्रैवानुनयः प्रोक्तो माधवेनार्जुनस्य हि ॥ १.२.२७६ ॥

యుధిష్ఠిరుడు, కిరీటి (అర్జునుడు) మధ్య పరస్పర కోపం కలిగింది; అక్కడే మాధవుడు (కృష్ణుడు) అర్జునునికి సమాధానం చెప్పాడు.

1.2.277

प्रतिज्ञापूर्वकं चापि वक्षो दुःशासनस्य च ।
भित्त्वा वृकोदरो रक्तं पीतवान्यत्र संयुगे ॥ १.२.२७७ ॥

అక్కడ ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం వృకోదరుడు (భీముడు) యుద్ధంలో దుశ్శాసనుని వక్షస్థలాన్ని చీల్చి అతని రక్తం త్రాగాడు.

1.2.278

द्वैरथे यत्र पार्थेन हतः कर्णो महारथः ।
अष्टमं पर्व निर्दिष्टमेतद्भारतचिन्तकैः ॥ १.२.२७८ ॥

ఇక్కడ ద్వంద్వ యుద్ధంలో పార్థుని (అర్జునుని) చేత మహారథుడు కర్ణుడు చంపబడ్డాడు; భారత పండితులు దీనిని ఎనిమిదవ పర్వంగా నిర్దేశించారు.

1.2.279

एकोनसप्ततिः प्रोक्ता अध्यायाः कर्णपर्वणि ।
चत्वार्येव सहस्राणि नव श्लोकशतानि च ॥ १.२.२७९ ॥

కర్ణపర్వంలో డెబ్బై ఒక్క అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి, నాలుగు వేల తొమ్మిది వందల శ్లోకాలూ.

1.2.280

चतुःषष्टिस्तथा श्लोकाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ।
अतः परं विचित्रार्थं शल्यपर्व प्रकीर्तितम् ॥ १.२.२८० ॥

ఈ పర్వంలో అరవై నాలుగు శ్లోకాలు చెప్పబడ్డాయి. తరువాత వివిధార్థాలతో కూడిన శల్యపర్వం చెప్పబడింది.

1.2.281

हतप्रवीरे सैन्ये तु नेता मद्रेश्वरोऽभवत् ।
यत्र कौमारमाख्यानमभिषेकस्य कर्म च ॥ १.२.२८१ ॥

వీరులు హతమైన సైన్యానికి మద్రేశ్వరుడు (శల్యుడు) నాయకుడయ్యాడు. అక్కడ కుమారుని ఆఖ్యానమూ అభిషేక కార్యమూ ఉన్నాయి.

1.2.282

वृत्तानि चाथ युद्धानि कीर्त्यन्ते यत्र भागशः ।
विनाशः कुरुमुख्यानां शल्यपर्वणि कीर्त्यते ॥ १.२.२८२ ॥

అక్కడ సంఘటనలు, యుద్ధాలు భాగాలుగా వర్ణించబడ్డాయి; శల్యపర్వంలో కురుముఖ్యుల వినాశం చెప్పబడింది.

1.2.283

शल्यस्य निधनं चात्र धर्मराजान्महात्मनः ।
शकुनेश्च वधोऽत्रैव सहदेवेन संयुगे ॥ १.२.२८३ ॥

ఇక్కడే మహాత్ముడైన ధర్మరాజు చేతిలో శల్యుని మరణం, సంగ్రామంలో సహదేవుని చేతిలో శకుని వధ చెప్పబడ్డాయి.

1.2.284

सैन्ये च हतभूयिष्ठे किंचिच्छिष्टे सुयोधनः ।
ह्रदं प्रविश्य यत्रासौ संस्तभ्यापोव्यवस्थितः ॥ १.२.२८४ ॥

సైన్యంలో అధికభాగం హతమై కొంతే మిగిలినప్పుడు, సుయోధనుడు ఒక సరస్సులో ప్రవేశించి, నీటిని నిలిపి అక్కడే ఉండిపోయాడు.

1.2.285

प्रवृत्तिस्तत्र चाख्याता यत्र भीमस्य लुब्धकैः ।
क्षेपयुक्तैर्वचोभिश्च धर्मराजस्य धीमतः ॥ १.२.२८५ ॥

అక్కడే భీముని గురించి, బుద్ధిమంతుడైన ధర్మరాజు గురించి వేటగాళ్ల దూషణ వచనాలతో చెప్పబడిన వృత్తాంతం వివరించబడింది.

1.2.286

ह्रदात्समुत्थितो यत्र धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ।
भीमेन गदया युद्धं यत्रासौ कृतवान्सह ॥ १.२.२८६ ॥

సరస్సు నుండి లేచిన అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు భీమునితో గదతో యుద్ధం చేసిన చోటు ఇదే.

1.2.287

समवाये च युद्धस्य रामस्यागमनं स्मृतम् ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानां पुण्यता परिकीर्तिता ॥ १.२.२८७ ॥

యుద్ధ సమయంలో రాముడు (బలరాముడు) రాక స్మరించబడుతుంది; సరస్వతి మరియు తీర్థాల పవిత్రత కీర్తించబడింది.

1.2.288

गदायुद्धं च तुमुलमत्रैव परिकीर्तितम् ।
दुर्योधनस्य राज्ञोऽथ यत्र भीमेन संयुगे ॥ १.२.२८८ ॥

ఇక్కడే యుద్ధంలో భీమునితో రాజు దుర్యోధనుని భయంకరమైన గదాయుద్ధం వర్ణించబడింది.

1.2.289

ऊरू भग्नौ प्रसह्याजौ गदया भीमवेगया ।
नवमं पर्व निर्दिष्टमेतदद्भुतमर्थवत् ॥ १.२.२८९ ॥

యుద్ధంలో భీముని వేగమైన గదతో బలవంతంగా రెండు తొడలు విరిగిపోయాయి; ఇది తొమ్మిదవ పర్వంగా నిర్దేశించబడింది — ఇది అద్భుతమైనది, అర్థవంతమైనది.

1.2.290

एकोनपष्टिरध्यायाः पर्वण्यत्र प्रकीर्तिताः ।
संख्याता बहुवृत्तान्ताः श्लोकसंख्याऽत्र कथ्यते ॥ १.२.२९० ॥

ఈ పర్వంలో యాభై తొమ్మిది అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి, వాటిలో అనేక వృత్తాంతాలు లెక్కించబడ్డాయి; ఇక్కడ శ్లోకాల సంఖ్య చెప్పబడుతుంది.

1.2.291

त्रीणि श्लोकसहस्राणि द्वे शते विंशतिस्तथा ।
मुनिना संप्रणीतानि कौरवाणां यशोभृता ॥ १.२.२९१ ॥

మునిచే రచించబడిన, కౌరవుల యశస్సును మోసే మూడు వేల రెండు వందల ఇరవై శ్లోకాలు.

1.2.292

अतः परं प्रवक्ष्यामि सौप्तिकं पर्व दारुणम् ।
भग्नोरुं यत्र राजानं दुर्योधनममर्षणम् ॥ १.२.२९२ ॥

ఇక భయంకరమైన సౌప్తిక పర్వాన్ని చెబుతాను, అక్కడ విరిగిన తొడ గల, సహించలేని రాజు దుర్యోధనుడు ఉన్నాడు.

1.2.293

अपयातेषु पार्थेषु त्रयस्तेऽभ्याययू रथाः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सायाह्ने रुधिरोक्षितम् ॥ १.२.२९३ ॥

పాండవులు వెళ్ళిపోయాక ఆ ముగ్గురు రథికులు — కృతవర్మ, కృపుడు, ద్రోణపుత్రుడు — సాయంత్రం రక్తంతో తడిసిన చోటికి వచ్చారు.

1.2.294

समेत्य ददृशुर्भूमौ पतितं रणमूर्धनि ।
प्रतिजज्ञे दृढक्रोधो द्रौणिर्यत्र महारथः ॥ १.२.२९४ ॥

దగ్గరకు వచ్చి, యుద్ధభూమిలో నేలపై పడి ఉన్నవాడిని చూశారు; అక్కడ దృఢక్రోధుడైన మహారథుడు ద్రోణపుత్రుడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

1.2.295

अहत्वा सर्वपाञ्चालान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाण्डवांश्च सहामात्यान्न विमोक्ष्यामि दंशनं ॥ १.२.२९५ ॥

ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందున్న పాంచాలులందరినీ, మంత్రులతో కూడిన పాండవులను చంపకుండా నేను కవచాన్ని విడువను.

1.2.296

यत्रैवमुक्त्वा राजानमपक्रम्य त्रयो रथाः ।
सूर्यास्तमनवेलायामासेदुस्ते महद्वनम् ॥ १.२.२९६ ॥

అక్కడ రాజుతో ఇలా చెప్పి, దూరంగా వెళ్ళి ఆ ముగ్గురు రథికులు సూర్యాస్తమయ సమయానికి ఒక మహారణ్యం చేరుకున్నారు.

1.2.297

न्यग्रोधस्याथ महतो यत्राधस्ताद्व्यवस्थिताः ।
ततः काकान्बहून्रात्रौ दृष्ट्वोलूकेन हिंसितान् ॥ १.२.२९७ ॥

అప్పుడు వారు ఉన్న ఆ పెద్ద మర్రిచెట్టు కింద, రాత్రివేళ ఒక గుడ్లగూబ చంపిన అనేక కాకులను చూశారు.

1.2.298

द्रौणिः क्रोधसमाविष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां वधं प्रति मनो दधे ॥ १.२.२९८ ॥

కోపంతో నిండిన ద్రోణుని కుమారుడు, తన తండ్రి వధను స్మరిస్తూ, నిద్రిస్తున్న పాంచాలులను చంపాలని మనసు పెట్టాడు.

1.2.299

गत्वा च शिबिरद्वारि दुर्दर्शं तत्र राक्षसम् ।
घोररूपमपश्यत्स दिवामावृत्य धिष्ठिरम् ॥ १.२.२९९ ॥

శిబిరద్వారం దగ్గరకు వెళ్లినప్పుడు, అక్కడ చూడటానికి కష్టమైన, భయంకర రూపంలో ఉన్న ఒక రాక్షసుడిని అతను చూశాడు; అతను ఆకాశాన్ని కప్పి నిలబడి ఉన్నాడు.

1.2.300

तेन व्याघातमस्त्राणां क्रियमाणमवेक्ष्य च ।
द्रौणिर्यत्र विरूपाक्षं रुद्रमाराध्य सत्वरः ॥ १.२.३०० ॥

అతని చేత అస్త్రాలు అడ్డుకోబడటం చూసి, ద్రోణుని కుమారుడు వెంటనే విరూపాక్షుడైన రుద్రుని ఆరాధించాడు.

1.2.301

प्रसुप्तान्निशि विश्वस्तान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् ।
पाञ्चालान्सपरीवारान्द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ १.२.३०१ ॥

రాత్రి నిద్రిస్తున్న, నిశ్చింతగా ఉన్న, ధృష్టద్యుమ్నుని నేతృత్వంలోని పాంచాలులను, వారి పరివారాలతో, అలాగే ద్రౌపదీ కుమారులందరినీ.

1.2.302

कृतवर्मणा च सहितः कृपेण च निजघ्निवान् ।
यत्रामुच्यन्त ते पार्थाः पञ्च कृष्णबलाश्रयात् ॥ १.२.३०२ ॥

కృతవర్మ, కృపులతో కలిసి అతను చంపాడు; అక్కడ కృష్ణుని బలాన్ని ఆశ్రయించడం వలన ఐదుగురు పార్థులు (పాండవులు) తప్పించుకున్నారు.

1.2.303

सात्यकिश्च महेष्वासः शेषाश्च निधनं गताः ।
पाञ्चालानां प्रसुप्तानां यत्र द्रोणसुताद्वधः ॥ १.२.३०३ ॥

మహా విలుకాడు సాత్యకి, మిగిలినవారూ మరణించారు. అక్కడ నిద్రిస్తున్న పాంచాలులు ద్రోణుని కుమారుని చేతిలో వధించబడ్డారు.

1.2.304

धृष्टद्युम्नस्य सूतेन पाण्डवेषु निवेदितः ।
द्रौपदी पुत्रशोकार्ता पितृभ्रातृवधार्दिता ॥ १.२.३०४ ॥

ధృష్టద్యుమ్నుని సారథి పాండవులకు ఈ వార్తను తెలిపాడు. కుమారుల శోకంతో బాధపడుతున్న ద్రౌపది, తండ్రి సోదరుల వధతో వ్యథ చెందింది.

1.2.305

कृतानशनसंकल्पा यत्र भर्तृनुपाविशत् ।
द्रौपदीवचनाद्यत्र भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.२.३०५ ॥

అక్కడ ద్రౌపది ఉపవాస సంకల్పంతో తన భర్తల వద్ద కూర్చుంది. అక్కడ ద్రౌపది మాట ప్రకారం భయంకర పరాక్రమశాలి భీముడు (ముందుకు సాగాడు).

1.2.306

प्रियं तस्याश्चिकीर्षन्वै गदामादाय वीर्यवान् ।
अन्वधावत्सुसंक्रुद्धो भारद्वाजं गुरोः सुतम् ॥ १.२.३०६ ॥

ఆమెకు ప్రియమైనది చేయాలనే కోరికతో పరాక్రమవంతుడైన భీముడు గదను చేపట్టి, అత్యంత కోపంతో గురుపుత్రుడైన భారద్వాజుని వెంబడించాడు.

1.2.307

भीमसेनभयाद्यत्र दैवेनाभिप्रचोदितः ।
अपाण्डवायेति रुषा द्रौणिरस्त्रमवासडदत् ॥ १.२.३०७ ॥

భీమసేనుని భయంతో, అక్కడ దైవప్రేరితుడై, 'పాండవులు లేకుండా పోవుదురు గాక' అని పలికి, కోపంతో ద్రోణపుత్రుడు అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.

1.2.308

मैवमित्यब्रवीत्कृष्णः शमयंस्तस्य तद्वचः ।
यत्रास्त्रमस्त्रेण च तच्छमयामास फाल्गुनः ॥ १.२.३०८ ॥

'ఇలా చేయవద్దు' అని కృష్ణుడు పలికి, అతని మాటను శాంతపరిచాడు. అక్కడ ఫాల్గునుడు (అర్జునుడు) అస్త్రంతో ఆ అస్త్రాన్ని శాంతింపజేశాడు.

1.2.309

द्रौणेश्च द्रोहबुद्धित्वं वीक्ष्य पापात्मनस्तदा ।
द्रौणिद्वैपायनादीनां शापाश्चान्योन्यकारिताः ॥ १.२.३०९ ॥

ద్రోణపుత్రుని ద్రోహబుద్ధిని చూసి, ద్రౌణి, ద్వైపాయనుడు మొదలైనవారు ఒకరిపై ఒకరు పెట్టిన శాపాలు.

1.2.310

मणिं तथा समादाय द्रोणपुत्रान्महारथात् ।
पाण्डवाः प्रददुर्हृष्टा द्रौपद्यै जितकाशिनः ॥ १.२.३१० ॥

ద్రోణపుత్రుడైన మహారథుని నుండి మణిని తీసుకుని, విజయగర్వితులైన పాండవులు సంతోషంగా ద్రౌపదికి ఇచ్చారు.

1.2.311

एतद्वै दशमं पर्व सौप्तिकं समुदाहृतम् ।
अष्टादशास्मिन्नद्यायाः पर्वम्युक्ता महात्मना ॥ १.२.३११ ॥

ఇది పదవ పర్వం, సౌప్తికం అని చెప్పబడింది; మహాత్ముడు రచించిన ఇందులో పద్దెనిమిది అధ్యాయాలు ఉన్నాయి.

1.2.312

श्लोकानां कथितान्यत्र शतान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
श्लोकाश्च सप्ततिः प्रोक्ता मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १.२.३१२ ॥

ఇక్కడ బ్రహ్మవాది మునిచే లెక్కప్రకారం ఎనిమిది వందలు, డెబ్బై శ్లోకాలు చెప్పబడ్డాయి.

1.2.313

सौप्तिकैषीकसंबन्धे पर्वण्युत्तमतेजसी ।
अत ऊर्ध्वमिदं प्राहुः स्त्रीपर्व करुणोदयम् ॥ १.२.३१३ ॥

సౌప్తిక, ఐషీక సంబంధ పర్వంలో, ఉత్తమ తేజస్వులు దీని తరువాత దీన్ని కరుణతో ఉదయించే స్త్రీ పర్వం అంటారు.

1.2.314

पुत्रशोकाभिसंतप्तः प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
कृष्णोपनीतां यत्रासावायसीं प्रतिमां दृढां ॥ १.२.३१४ ॥

కుమారుల శోకంతో తపించిన, ప్రజ్ఞాచక్షువైన నరాధిపుడు (ధృతరాష్ట్రుడు), కృష్ణునిచే తెచ్చిన దృఢమైన ఇనుప ప్రతిమ ఉన్న చోట.

1.2.315

भीमसेनद्रोहबुद्धिर्धृतराष्ट्रो बभञ्जह ।
तथा शोकाभितप्तस्य धृतराष्ट्रस्य धीमतः ॥ १.२.३१५ ॥

భీమసేనుడి పట్ల ద్రోహబుద్ధి కలిగిన ధృతరాష్ట్రుడు దానిని పగులగొట్టాడు; శోకంతో తపించిన బుద్धిమంతుడైన ధృతరాష్ట్రుడూ అలాగే చేశాడు.

1.2.316

संसारदहनं बुद्ध्या हेतुभिर्मोक्षदर्शनैः ।
विदुरेण च यत्रास्य राज्ञ आश्वासनं कृतम् ॥ १.२.३१६ ॥

అక్కడ విదురుడు బుద్ధితో, హేతువులతో, మోక్షబోధలతో సంసారదహనాన్ని వివరించి ఆ రాజుకు ఓదార్పునిచ్చాడు.

1.2.317

धृतराष्ट्रस्य चात्रैव कौरवायोधनं तथा ।
सान्तःपुरस्य गमनं शोकार्तस्य प्रकीर्तितम् ॥ १.२.३१७ ॥

ఇక్కడే ధృతరాష్ట్రుడు కౌరవుల యుద్ధభూమికి అంతఃపురంతో కలిసి వెళ్లడం, శోకపీడితుడైన అతని ప్రయాణం కూడా వర్ణితమైంది.

1.2.318

विलापो वीरपत्नीनां यत्रातिकरुणः स्मृतः ।
क्रोधावेशः प्रमोहश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः ॥ १.२.३१८ ॥

అక్కడ వీరుల భార్యల అత్యంత కరుణాత్మక విలాపం పేర్కొనబడింది; గాంధారీ, ధృతరాష్ట్రుల క్రోధావేశం, మోహం కూడా.

1.2.319

यत्र तान्क्षत्रियाः शूरान्सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनः ।
पुत्रान्भ्रातृन्पितॄंश्चैव ददृशुर्निहतान्रणे ॥ १.२.३१९ ॥

అక్కడ యుద్ధాల్లో వెనుదిరగని శూర క్షత్రియులు రణంలో హతులైన తమ కుమారులను, సోదరులను, తండ్రులను చూశారు.

1.2.320

पुत्रपौत्रवधार्तायास्तथात्रैव प्रकीर्तिता ।
गान्धार्याश्चापि कृष्णेन क्रोधोपशमनक्रिया ॥ १.२.३२० ॥

పుత్రులు, మనుమలు వధకు గురై పీడితురాలైన గాంధారి వర్ణన కూడా ఇక్కడే ఉంది; కృష్ణుడు గాంధారి క్రోధాన్ని శాంతింపజేసిన కార్యమూ.

1.2.321

यत्र राजा महाप्राज्ञः सर्वधर्मभृतां वरः ।
राज्ञांतानि शरीराणि दाहयामास शास्त्रतः ॥ १.२.३२१ ॥

అక్కడ మహాప్రాజ్ఞుడు, సర్వధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు, శాస్త్రానుసారంగా రాజుల ఆ శరీరాలను దహనం చేయించాడు.

1.2.322

तोयकर्मणि चारब्धे राज्ञामुदकदानिके ।
गूढोत्पन्नस्य चाख्यानं कर्णस्य पृथयात्मनः ॥ १.२.३२२ ॥

రాజులకు ఉదకదానం చేసే తోయకర్మ ప్రారంభించినప్పుడు, పృథ తన రహస్యంగా జన్మించిన కుమారుడు కర్ణుని కథ కూడా వివరించబడింది.

1.2.323

सुतस्यैतदिह प्रोक्तं व्यासेन परमर्षिणा ।
एतदेकादशं पर्व शोकवैक्लव्यकारणम् ॥ १.२.३२३ ॥

ఇక్కడ పరమర్షి వ్యాసుడు సూతునికి ఇది చెప్పాడు. ఇది దుఃఖానికి, మనోవేదనకు కారణమైన పదకొండవ పర్వం.

1.2.324

प्रणीतं सज्जनमनोवैक्लव्याश्रुप्रवर्तकम् ।
सप्तविंशतिरध्यायाः पर्वण्यस्मिन्प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३२४ ॥

ఇది సజ్జనుల మనసుల్లో వేదనను, కన్నీళ్లను కలిగించేలా రచించబడింది. ఈ పర్వంలో ఇరవై ఏడు అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి.

1.2.325

श्लोकसप्तशती चापि पञ्चसप्ततिसंयुता ।
संख्यया भारताख्यानमुक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३२५ ॥

బుద్ధిమంతుడైన వ్యాసుడు భారత ఆఖ్యానాన్ని ఏడు వందల డెబ్బై ఐదు శ్లోకాల సంఖ్యతో చెప్పాడు.

1.2.326

अतः परं शान्तिपर्व द्वादशं बुद्धिवर्धनम् ।
यत्र निर्वेदमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३२६ ॥

ఇక్కడినుండి బుద్ధిని పెంచే పన్నెండవ శాంతి పర్వం. అక్కడ ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు నిర్వేదం పొందాడు.

1.2.327

घातयित्वा पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्संबन्धिमातुलान् ।
शान्तिपर्वणि धर्माश्च व्याख्याताःशारतल्पिकाः ॥ १.२.३२७ ॥

తండ్రులు, సోదరులు, కుమారులు, బంధువులు, మేనమామలు చంపబడిన తర్వాత, శాంతి పర్వంలో ధర్మాలు వివరించబడ్డాయి; బాణశయ్యపై ఉన్నవారి ఉపదేశాలూ.

1.2.328

राजभिर्वेदितव्यास्ते सम्यग्ज्ञानबुभुत्सुभिः ।
आपद्धर्माश्च तत्रैव कालहेतुप्रदर्शिनः ॥ १.२.३२८ ॥

సమ్యక్ జ్ఞానాన్ని కోరే రాజులు వాటిని తెలుసుకోవాలి; అక్కడే ఆపద్ధర్మాలు, కాల కారణాలను చూపేవీ కూడా ఉన్నాయి.

1.2.329

यान्बुद्ध्वा पुरुषः सम्यक्सर्वज्ञत्वमवाप्नुयात् ।
मोक्षधर्माश्च कथिता विचित्रा बहुविस्तराः ॥ १.२.३२९ ॥

వాటిని తెలుసుకోవడం ద్వారా మనిషి సమ్యక్‌గా సర్వజ్ఞత్వాన్ని పొందగలడు; వైవిధ్యమైన, అత్యంత విస్తృతమైన మోక్షధర్మాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.330

द्वादशं पर्व निर्दिष्टमेतत्प्राज्ञजनप्रियम् ।
अत्र पर्वणि विज्ञेयमध्यायानां शतत्रयम् ॥ १.२.३३० ॥

ఇది పన్నెండవ పర్వంగా నిర్దేశించబడింది, జ్ఞానుల ప్రియమైనది; ఈ పర్వంలో మూడు వందల అధ్యాయాలు తెలుసుకోవాలి.

1.2.331

विंशच्चैव तथाध्याया नव चैव तपोधाः ।
चतुर्दशसहस्राणि तथा सप्तशतानि च ॥ १.२.३३१ ॥

ఇరవై, తొమ్మిది అధ్యాయాలు, తపోధనులారా; పద్నాలుగు వేలు, ఏడు వందల (శ్లోకాలు) కూడా.

1.2.332

सप्तश्लोकास्तथैवात्र पञ्चविंशतिसंख्यया ।
अत ऊर्ध्वं च विज्ञेयमनुशासनमुत्तमम् ॥ १.२.३३२ ॥

ఇక్కడ ఏడు శ్లోకాలు, ఇరవై ఐదు సంఖ్య కూడా; దీని తర్వాత ఉత్తమమైన అనుశాసన పర్వం తెలుసుకోవాలి.

1.2.333

यत्र प्रकृतिमापन्नः श्रुत्वा धर्मविनिश्चयम् ।
भीष्माद्भागीरथीपुत्रात्कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३३३ ॥

కురురాజు యుధిష్ఠిరుడు గంగాపుత్రుడైన భీష్ముని నుండి ధర్మ నిశ్చయాన్ని విని ప్రశాంతతను పొందిన చోట.

1.2.334

व्यवहारोऽत्र कार्त्स्न्येन धर्मार्थीयः प्रकीर्तितः ।
विविधानां च दानानां फलयोगाः प्रकीर्तिताः ॥ १.२.३३४ ॥

ఇక్కడ ధర్మార్థ సంబంధమైన ఆచారం పూర్తిగా చెప్పబడింది; వివిధ దానాల ఫలసంబంధాలూ వివరించబడ్డాయి.

1.2.335

तथा पात्रविशेषाश्च दानानां च परो विधिः ।
आचारविधियोगश्च सत्यस्य च परा गतिः ॥ १.२.३३५ ॥

అలాగే, పాత్రుల విశేష గుణాలు, దానాల ఉత్తమ విధి, ఆచారవిధుల సమన్వయం, సత్యం యొక్క పరమ గతి కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.336

महाभाग्यं गवां चैव ब्राह्मणानां तथैव च ।
रहस्यं चैव धर्माणां देशकालोपसंहितम् ॥ १.२.३३६ ॥

గోవుల, బ్రాహ్మణుల మహా పుణ్యం, అలాగే దేశకాలాలతో కూడిన ధర్మాల రహస్యం కూడా.

1.2.337

एतत्सुबहुवृत्तान्तमुत्तमं चानुशासनम् ।
भीष्मस्यात्रैव संप्राप्तिः स्वर्गस्य परिकीर्तिता ॥ १.२.३३७ ॥

ఇది అనేక వృత్తాంతాలతో కూడిన ఉత్తమ అనుశాసనం; ఇక్కడే భీష్ముని స్వర్గప్రాప్తి కూడా చెప్పబడింది.

1.2.338

एतत्त्रयोदशं पर्व धर्मनिश्चयकारकम् ।
अध्यायानां शतं त्वत्र षट्चत्वारिंशदेव तु ॥ १.२.३३८ ॥

ఇది ధర్మనిశ్చయాన్ని కలిగించే పదమూడవ పర్వం; ఇందులో నూట నలభై ఆరు అధ్యాయాలున్నాయి.

1.2.339

श्लोकानां तु सहस्राणि प्रोक्तान्यष्टौ प्रसंख्यया ।
ततोऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ॥ १.२.३३९ ॥

శ్లోకాలు ఎనిమిది వేలు అని చెప్పబడ్డాయి. తరువాత అశ్వమేధిక్ అనే పదునాలుగవ పర్వం చెప్పబడింది.

1.2.340

तत्संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानमनुत्तमम् ।
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर्जन्म चोक्तं परीक्षितः ॥ १.२.३४० ॥

అందులో సంవర్త-మరుత్తీయం అనే ఉత్తమ ఆఖ్యానం ఉంది; బంగారు నిధి లభించడం, పరీక్షిత్తు జన్మం కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.341

दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात्संजीवनं पुनः ।
चर्यायां हयमुत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ॥ १.२.३४१ ॥

పూర్వం అస్త్రాగ్నితో దగ్ధుడైనవాడు కృష్ణుని వల్ల మళ్లీ జీవం పొందడం, పాండవుని వెంట వెళ్లేలా విడిచిన అశ్వం కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.342

तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैरमर्षणैः ।
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण स्वपुत्रेण धनंजयः ॥ १.२.३४२ ॥

అక్కడక్కడ సహింపని రాజకుమారులతో యుద్ధాలు జరిగాయి; చిత్రాంగద కుమారునితో, తన సొంత కుమారునితో ధనంజయుడు పోరాడాడు.

1.2.343

सङ्ग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र जग्मिवान् ।
सुदर्शनं तथाऽऽख्यानं वैष्णवं धर्ममेव च।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानमेव च ॥ १.२.३४३ ॥

యుద్ధంలో బభ్రువాహనునితో అతడు ప్రమాదంలో పడ్డాడు; ఇక్కడ సుదర్శన ఆఖ్యానం, వైష్ణవ ధర్మం, మహాయజ్ఞమైన అశ్వమేధంలో నకులుని కథ కూడా చెప్పబడ్డాయి.

1.2.344

इत्याश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तमेतन्महाद्भुतम् ।
अध्यायानां शतं चैव त्रयोऽध्यायाश्च कीर्तिताः ॥ १.२.३४४ ॥

ఈ విధంగా అత్యంత అద్భుతమైన అశ్వమేధిక పర్వం చెప్పబడింది. నూటమూడు అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి.

1.2.345

त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्येव शतानि च ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३४५ ॥

తత్త్వదర్శులచే మూడు వేల శ్లోకాలు, అన్ని వందలు, ఇంకా ఇరవై శ్లోకాలు లెక్కించబడ్డాయి.

1.2.346

ततस्त्वाश्रमवासाख्यं पर्व पञ्चदशं स्मृतम् ।
यत्र राज्यं समुत्सृज्य गान्धार्या सहितो नृपः ॥ १.२.३४६ ॥

తరువాత పదిహేనవ పర్వం ఆశ్రమవాసం అని స్మరించబడింది; అక్కడ రాజు రాజ్యాన్ని విడిచి గాంధారితో కలిసి వెళ్ళాడు.

1.2.347

धृतराष्ट्रोश्रमपदं विदुरश्च जगाम ह ।
यं दृष्ट्वा प्रस्थितं साध्वी पृथाप्यनुययौ तदा ॥ १.२.३४७ ॥

ధృతరాష్ట్రుడు ఆశ్రమానికి వెళ్ళాడు, విదురుడూ వెళ్ళాడు. వారు బయలుదేరడం చూసి సాధ్వి పృథ (కుంతి) కూడా అప్పుడు వారిని అనుసరించింది.

1.2.348

पुत्रराज्यं परित्यज्य गुरुशुश्रूषणे रता ।
यत्र राजा हतान्पुत्रान्पौत्रानन्यांश्च पार्थिवान् ॥ १.२.३४८ ॥

పుత్రుల రాజ్యాన్ని విడిచి పెద్దలను సేవించడంలో నిమగ్నురాలై, అక్కడ రాజు చంపబడిన కుమారులను, మనవలను, ఇతర రాజులను (స్మరించాడు).

1.2.349

लाकान्तरगतान्वीरानपश्यत्पुनरागतान् ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्णस्य दृष्ट्वाश्चर्यमनुत्तमम् ॥ १.२.३४९ ॥

ఋషి అనుగ్రహం వల్ల, కృష్ణుని ప్రసాదం వల్ల, ఇతర లోకాలకు వెళ్ళిన వీరులు తిరిగి రావడం చూసి, అత్యుత్తమ ఆశ్చర్యాన్ని చూశాడు.

1.2.350

त्यक्त्वा शोकं सदारश्च सिद्धिं परमिकां गतः ।
यत्र धर्मं समाश्रित्य विदुरः सुगतिं गतः ॥ १.२.३५० ॥

శోకాన్ని విడిచి, భార్యలతో కూడి అతడు పరమ సిద్ధిని పొందాడు; అక్కడ ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి విదురుడు సుగతిని పొందాడు.

1.2.351

संजयश्च सहामात्यो विद्वान्गावल्गणिर्वशी ।
ददर्श नारदं यत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.२.३५१ ॥

మంత్రులతో కూడిన విద్వాంసుడు, జితేంద్రియుడు గావల్గణి సంజయుడు, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు ఉన్న చోట నారదుని చూశాడు.

1.2.352

नारदाच्चैव शुश्राव वृष्णीनां कदनं महत् ।
एतदाश्रमवासाख्यं पर्वोक्तं महदद्भुतम् ॥ १.२.३५२ ॥

నారదుని నుండి వృష్ణుల మహా సంహారాన్ని విన్నాడు. ఇది 'ఆశ్రమవాసం' అనే పర్వం, అత్యంత అద్భుతమైనదని చెప్పబడింది.

1.2.353

द्विचत्वारिंशदध्यायाः पर्वैतदभिसङ्ख्यया ।
सहस्रमेकं श्लोकानां पञ्चश्लोकशतानि च ॥ १.२.३५३ ॥

ఈ పర్వంలో నలభై రెండు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి; శ్లోకాలు ఒక వెయ్యి ఐదు వందలు.

1.2.354

षडेव च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ।
अतः परं निबोधेदं मौसलं पर्व दारुणम् ॥ १.२.३५४ ॥

తత్త్వదర్శి ఆరు శ్లోకాలను కూడా ఇలాగే లెక్కించాడు. ఇక ఇకపై ఈ భయంకరమైన మౌసల పర్వాన్ని తెలుసుకో.

1.2.355

यत्र ते पुरुषव्याघ्राः शस्त्रस्पर्शहता युधि ।
ब्रह्मदण्डविनिष्पिष्टाः समीपे लवणाम्भसः ॥ १.२.३५५ ॥

అక్కడ ఆ పురుషవ్యాఘ్రులు యుద్ధంలో ఆయుధ స్పర్శతో హతులై, బ్రహ్మదండంతో నలిగిపోయి, ఉప్పు సముద్రం సమీపంలో (పడ్డారు).

1.2.356

आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः ।
एरकारूपिभिर्वज्रैर्निजघ्नुरितरेतरम् ॥ १.२.३५६ ॥

మద్యపానంలో మునిగి, దైవప్రేరితులై, ఏరక రూపంలోని వజ్రాలతో వారు ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు.

1.2.357

यत्र सर्वक्षयं कृत्वा तावुभौ रामकेशवौ ।
नातिचक्रामतुः कालं प्राप्तं सर्वहरं महत् ॥ १.२.३५७ ॥

అక్కడ అందరినీ నాశనం చేసిన తర్వాత కూడా ఆ ఇద్దరు రాముడు, కేశవుడు వచ్చిన సర్వసంహారకమైన మహాకాలాన్ని అతిక్రమించలేదు.

1.2.358

यत्रार्जुनो द्वारवतीमेत्य वृष्णिविनाकृताम् ।
दृष्ट्वा विपादमगमत्परां चार्तिं नरर्षभः ॥ १.२.३५८ ॥

అక్కడ నరశ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు ద్వారవతికి చేరి, వృష్ణివంశం లేకుండా ఉన్నదాన్ని చూసి తీవ్ర విషాదాన్ని, గొప్ప బాధను పొందాడు.

1.2.359

स संस्कृत्य नरश्रेष्ठं मातुलं शौरिमात्मनः ।
ददर्श यदुवीराणामापाने वैशसं महत् ॥ १.२.३५९ ॥

అతడు నరశ్రేష్ఠుడు, తన మేనమామ శౌరి (కృష్ణుడు)కి సంస్కారాలు చేసి, యాదవ వీరులు మద్యపానస్థలిలో జరిగిన మహా సంహారాన్ని చూశాడు.

1.2.360

शरीरं वासुदेवस्य रामस्य च महात्मनः ।
संस्कारं लम्भयामास वृष्णीनां च प्रधानतः ॥ १.२.३६० ॥

అతడు వాసుదేవుని శరీరానికి, మహాత్ముడైన రాముని శరీరానికి, ముఖ్యంగా వృష్ణుల శరీరాలకు సంస్కారాలు జరిపించాడు.

1.2.361

सवृद्धबालमादाय द्वारवत्यास्ततो जनम् ।
ददर्शापदि कष्टायां गाण्डीवस्य पराभवम् ॥ १.२.३६१ ॥

అటుపై వృద్ధులు, పిల్లలతో కూడిన ద్వారవతి ప్రజలను తీసుకొని, కష్టమైన విపత్తులో గాండీవం పరాజయాన్ని చూశాడు.

1.2.362

सर्वेषां चैव दिव्यानामस्त्राणामप्रसन्नताम् ।
नाशं वृष्णिकलत्राणां प्रभावानामनित्यताम् ॥ १.२.३६२ ॥

అన్ని దివ్యాస్త్రాల అనుగ్రహ రాహిత్యాన్ని, వృష్ణుల భార్యల నాశనాన్ని, శక్తుల అనిత్యతను అతడు చూశాడు.

1.2.363

दृष्ट्वा निर्वेदमापन्नो व्यासवाक्यप्रचोदितः ।
धर्मराजं समासाद्य संन्यासं समरोचयत् ॥ १.२.३६३ ॥

ఇది చూసి, వైరాగ్యం పొంది, వ్యాసుని మాటలచే ప్రేరితుడై, ధర్మరాజు వద్దకు చేరి, సంన్యాసాన్ని ఎంచుకున్నాడు.

1.2.364

इत्येतन्मौसलं पर्व षोडशं परिकीर्तितम् ।
अध्यायाष्टौ समाख्याताः श्लोकानां च शतत्रयम् ॥ १.२.३६४ ॥

ఇలా ఇది పదహారవ మౌసల పర్వం అని చెప్పబడింది. ఇందులో ఎనిమిది అధ్యాయాలు, మూడు వందల శ్లోకాలు ఉన్నాయి.

1.2.365

श्लोकानां विंशतिश्चव संख्याता तत्त्वदर्शिना ।
महाप्रस्थानिकं तस्मादूर्ध्वं सप्तदशं स्मृतम् ॥ १.२.३६५ ॥

తత్త్వదర్శి శ్లోకాలను ఇరవై అని లెక్కించాడు. దాని తరువాత పదిహేడవ మహాప్రస్థానిక పర్వం స్మరించబడింది.

1.2.366

यत्र राज्यं परित्यज्य पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
द्रौपद्या सहिता देव्या महाप्रस्थानमास्थिताः ॥ १.२.३६६ ॥

ఎక్కడ మనుష్యశ్రేష్ఠులైన పాండవులు రాజ్యాన్ని త్యజించి, దేవి ద్రౌపదితో కలిసి మహాప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారో.

1.2.367

यत्र तेऽग्निं ददृशिरे लौहित्यं प्राप्य सागरम् ।
यत्राग्निना चोदितश्च पार्थस्तस्मै महात्मने ॥ १.२.३६७ ॥

అక్కడ వారు లౌహిత్య సముద్రాన్ని చేరి అగ్నిని చూశారు; అక్కడ అగ్నిచే ప్రేరితుడైన పార్థుడు ఆ మహాత్ముడికి.

1.2.368

ददौ संपूज्य तद्दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
यत्र भ्रातृन्निपतितान्द्रौपदीं च युधिष्ठिरः ॥ १.२.३६८ ॥

ఆ దివ్యమైన, ఉత్తమమైన గాండీవ ధనస్సును గౌరవించి వారు ఇచ్చారు; అక్కడ సోదరులు, ద్రౌపది పడిపోయినప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు.

1.2.369

दृष्ट्वा हित्वा जगामैव सर्वाननवलोकयन् ।
एतत्सप्तदशं पर्व महाप्रस्थानिकं स्मृतम् ॥ १.२.३६९ ॥

అందరినీ చూసి, అందరినీ విడిచి, వెనుదిరిగి చూడకుండా ఆయన వెళ్ళిపోయాడు. ఇది పదిహేడవ పర్వం, మహాప్రస్థానికం అని స్మరించబడుతుంది.

1.2.370

यत्राध्यायास्त्रयः प्रोक्ताः श्लोकानां च शतत्रयम् ।
विंशतिश्च तथा श्लोकाः संख्यातास्तत्त्वदर्शिना ॥ १.२.३७० ॥

ఇందులో మూడు అధ్యాయాలు చెప్పబడ్డాయి; మూడు వందల ఇరవై శ్లోకాలు లెక్కించబడ్డాయి అని తత్త్వదర్శి చెప్పాడు.

1.2.371

स्वर्गपर्व ततो ज्ञेयं दिव्यं यत्तदमानुषम् ।
प्राप्तं दैवरथं स्वर्गान्नेष्टवान्यत्र धर्मराट् ॥ १.२.३७१ ॥

తరువాత తెలుసుకోవలసినది స్వర్గ పర్వం; అది దివ్యమైనది, అమానుషమైనది. అక్కడ ధర్మరాజు స్వర్గం నుండి వచ్చిన దైవరథాన్ని పొందాడు, కానీ దానిని కోరుకోలేదు.

1.2.372

आरोदुं सुमहाप्राज्ञ आनृशंस्याच्छुना विना ।
तामस्याविचलां ज्ञात्वा स्थितिं धर्मे महात्मनः ॥ १.२.३७२ ॥

అత్యంత జ్ఞానియైన ఆయన కరుణతో కుక్క లేకుండా ఎక్కడానికి ఇష్టపడలేదు. ఆ మహాత్ముని ధర్మంలో ఉన్న అచల స్థితిని తెలుసుకుని (ఇది జరిగింది).

1.2.373

श्वरूपं यत्र तत्त्यक्त्वा धर्मेणासौ समन्वितः ।
स्वर्गं प्राप्तःसच तथा यातनाविपुला भृशम् ॥ १.२.३७३ ॥

అక్కడ ఆయన కుక్క రూపాన్ని విడిచి, ధర్మంతో కూడినవాడై స్వర్గాన్ని పొందాడు; అక్కడ ఆయనకు చాలా గొప్ప యాతనలు కూడా (ఉన్నాయి).

1.2.374

देवदूतेन नरकं यत्र व्याजेन दर्शितम् ।
शुश्राव यत्र धर्मात्मा भ्रातॄणां करुणागिरः ॥ १.२.३७४ ॥

అక్కడ దేవదూత కపటంతో నరకాన్ని చూపించాడు; అక్కడ ధర్మాత్ముడు సోదరుల దీనమైన అరుపులను విన్నాడు.

1.2.375

निदेशे वर्तमानानां देशे तत्रैव वर्तताम् ।
अनुदर्शितश्च धर्मेण देवराज्ञा च पाण्डवः ॥ १.२.३७५ ॥

ఆజ్ఞలో ఉన్నవారితో అదే స్థానంలో నివసిస్తూ, ధర్మునిచేత మరియు దేవరాజుచేత పాండవుడు చూపబడ్డాడు.

1.2.376

आप्लुत्याकाशगङ्गायां देहं त्यक्त्वा स मानुषम् ।
स्वधर्मनिर्जितं स्थानं स्वर्गे प्राप्य स धर्मराट् ॥ १.२.३७६ ॥

ఆకాశగంగలో స్నానం చేసి, మానవ దేహాన్ని విడిచి, తన ధర్మంచేత గెలిచిన స్థానాన్ని స్వర్గంలో పొంది, ఆ ధర్మరాజు.

1.2.377

मुमुदे पूजितः सर्वैः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।
एतदष्टादशं पर्व प्रोक्तं व्यासेन धीमता ॥ १.२.३७७ ॥

ఇంద్రునితో సహా దేవగణాలందరిచేత పూజింపబడి అతడు ఆనందించాడు. ఇది పద్దెనిమిదవ పర్వం; జ్ఞానియైన వ్యాసునిచే చెప్పబడింది.

1.2.378

अध्यायाः पञ्च संख्याताः पर्वम्यस्मिन्महात्मना ।
श्लोकानां द्वे शते चैव प्रसंख्याते तपोधाः ॥ १.२.३७८ ॥

ఈ పర్వంలో మహాత్ముడు ఐదు అధ్యాయాలను లెక్కించాడు; ఓ తపోధనులారా, రెండు వందల శ్లోకాలు లెక్కించబడ్డాయి.

1.2.379

नव श्लोकास्तथैवान्ये संख्याताः परमर्षिणा ।
अष्टादशैवमेतानि पर्वाण्येतान्यशेषतः ॥ १.२.३७९ ॥

పరమ ఋషిచే తొమ్మిది మరియు ఇతర శ్లోకాలు కూడా అదే విధంగా లెక్కించబడ్డాయి. ఈ విధంగా ఈ పద్దెనిమిది పర్వాలు పూర్తిగా ఉన్నాయి.

1.2.380

खिलेषु हरिवंशश्च भविष्यं च प्रकीर्तितम् ।
दश श्लोकसहस्राणि विंशच्छ्लोकशतानि च ॥ १.२.३८० ॥

ఖిలభాగాలలో హరివంశం మరియు భవిష్యత్తు కూడా చెప్పబడ్డాయి: పది వేల శ్లోకాలు మరియు ఇరవై వందల శ్లోకాలు.

1.2.381

खिलेषु हरिवंशे च संख्यातानि महर्षिणा ।
एतत्सर्वं समाख्यातं भारते पर्वसंग्रहः ॥ १.२.३८१ ॥

ఖిలాలలో, హరివంశంలో మహర్షి లెక్కించినవన్నీ భారతంలోని పర్వ-సంగ్రహంగా ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

1.2.382

अष्टादश समाजग्मुरक्षौहिण्यो ययुत्सया ।
तन्महादारुणं युद्धमहान्यष्टादशाभवत् ॥ १.२.३८२ ॥

యుద్ధేచ్ఛతో పద్దెనిమిది అక్షౌహిణి సేనలు సమకూడాయి; ఆ అత్యంత భయంకర యుద్ధం పదునెనిమిది రోజులు జరిగింది.

1.2.383

यो विद्याच्चतुरो वेदान्साङ्गोपनिषदो द्विजः ।
न चाख्यानमिदं विद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः ॥ १.२.३८३ ॥

అంగాలు, ఉపనిషత్తులతో నాలుగు వేదాలు తెలిసిన ద్విజుడైనా, ఈ ఆఖ్యానం తెలియకపోతే అతడు విచక్షణుడు కాడు.

1.2.384

अर्थशास्त्रमिदं प्रोक्तं धर्मशास्त्रमिदं महत् ।
कामशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.२.३८४ ॥

ఇది అర్థశాస్త్రమని చెప్పబడింది; ఇది మహత్తరమైన ధర్మశాస్త్రం; ఇది కామశాస్త్రమని కూడా చెప్పబడింది—అపరిమిత బుద్ధి గల వ్యాసునిచే.

1.2.385

श्रुत्वा त्विदमुपाख्यानं श्राव्यमन्यन्न रोचते ।
पुंस्कोकिलगिरं श्रुत्वा रूक्षा ध्वाङ्क्षस्य वागिव ॥ १.२.३८५ ॥

ఈ ఉపాఖ్యానాన్ని విన్న తర్వాత, వినదగిన మరేదీ రుచించదు—కోకిల మధురస్వరాన్ని విన్న తర్వాత కాకి కర్కశస్వరం రుచించనట్లు.

1.2.386

इतिहासोत्तमादस्माञ्जायन्ते कविबुद्धयः ।
पञ्चभ्य इव् भूतेभ्यो लोकसंविधयस्त्रयः ॥ १.२.३८६ ॥

ఈ ఉత్తమ ఇతిహాసం నుండి కవుల బుద్ధులు జన్మిస్తాయి—పంచభూతాల నుండి మూడు లోకాల రచనలు పుట్టినట్లు.

1.2.387

अस्याख्यानस्य विषये पुराणं वर्तते द्विजाः ।
अन्तरिक्षस्य विषये प्रजा इव चतुर्विधाः ॥ १.२.३८७ ॥

ఓ ద్విజులారా, ఈ ఆఖ్యానం విషయంలో పురాణం ఉంది; ఆకాశంలో నాలుగు విధాల ప్రాణులు ఉన్నట్లు.

1.2.388

क्रियागुणानां सर्वेषामिदमाख्यानमाश्रयः ।
इन्द्रियाणां समस्तानां चित्रा इव मनः क्रियाः ॥ १.२.३८८ ॥

ఈ ఆఖ్యానం అన్ని క్రియలకు, గుణాలకు ఆశ్రయం; సమస్త ఇంద్రియాల వివిధ మానస వ్యాపారాలవలె.

1.2.389

अनाश्रित्यैतदाख्यानं कथा भुवि न विद्यते ।
आहारमनपाश्रित्य शरीरस्येव धारणम् ॥ १.२.३८९ ॥

ఈ ఆఖ్యానాన్ని ఆశ్రయించకుండా భూమిపై ఏ కథా కనిపించదు; ఆహారాన్ని ఆశ్రయించకుండా శరీరం నిలవనట్లు.

1.2.390

इदं कविवरैः सर्वैराख्यानमुपजीव्यते ।
उदयप्रेप्सुभिर्भृत्यैरभिजात इवेश्वरः ॥ १.२.३९० ॥

సమస్త శ్రేష్ఠ కవులు ఈ ఆఖ్యానాన్నే ఆధారంగా చేసుకుంటారు; అభ్యుదయాన్ని కోరే సేవకులు కులీనుడైన ప్రభువును ఆశ్రయించినట్లు.

1.2.391

अस्य काव्यस्य कवयो न समर्था विशेषणे ।
साधोरिव गृहस्थस्य शेषास्त्रय इवाश्रमाः ॥ १.२.३९१ ॥

ఈ కావ్యాన్ని విశేషంగా వివరించడంలో కవులు సమర్థులు కారు; సాధువైన గృహస్థుడు మిగిలిన మూడు ఆశ్రమాలను వివరించలేనట్లు.

1.2.392

धर्मे मतिर्भवतु वः सततोत्थितानां ।
स ह्येक एव परलोकगतस्य बन्धुः।
अर्थाः स्त्रियश्च निपुणैरपि सेव्यमाना ।
नैवाप्तभावमुपयान्ति न च स्थिरत्वम् ॥ १.२.३९२ ॥

ఎల్లప్పుడూ ఉద్యమించేవారైన మీ మనస్సు ధర్మంలో నిలవుగాక. పరలోకానికి వెళ్ళిన వానికి అతడే ఏకైక బంధువు. అర్థమూ స్త్రీలూ నిపుణులచే సేవించబడినా విశ్వసనీయ స్నేహాన్నీ స్థిరత్వాన్నీ పొందవు.

1.2.393

द्वैपायनौष्ठपुटनिःसृतमप्रमेयं ।
पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।
यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं ।
किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन ॥ १.२.३९३ ॥

ద్వైపాయనుని ఓష్ఠపుటం నుండి వెలువడినది ఇది; అపరిమితమైనది, పుణ్యమైనది, పవిత్రమైనది, పాపహరమైనది, శివకరమైనది. భారతాన్ని వినిపించగా వినేవానికి పుష్కర జలాలతో అభిషేకం ఎందుకు?

1.2.394

यदह्ना कुरुते पाप ब्राह्मणस्त्विन्द्रियैश्चरन् ।
महाभारतमाख्याय सन्ध्यां मुच्यति पश्चिमाम् ॥ १.२.३९४ ॥

బ్రాహ్మణుడు పగలు ఇంద్రియాలతో తిరుగుతూ చేసిన పాపాన్ని, మహాభారతాన్ని వివరించి సాయంసంధ్యలో విముక్తుడవుతాడు.

1.2.395

यद्रात्रौ कुरुते पापं कर्मणा मनसा गिरा ।
महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते ॥ १.२.३९५ ॥

రాత్రి కర్మతో, మనస్సుతో, మాటతో చేసిన పాపాన్ని మహాభారతాన్ని వివరించి ఉదయ సంధ్యలో పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు.

1.2.396

यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति ।
विप्राय वेदविदुषे च बहुश्रुताय।
पुण्यां च भारतकथां शृणुयाच्च नित्यं ।
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव ॥ १.२.३९६ ॥

వేదవిద్వాంసుడు, బహుశ్రుతుడైన బ్రాహ్మణునికి బంగారు కొమ్ములతో వందగోవులు దానమిచ్చేవాడు, నిత్యం పుణ్యమైన భారతకథను వినేవాడు - వీరిద్దరికీ ఫలం సమానం.

1.2.397

आख्यानं तदिदमनुत्तमं महार्थं ।
विज्ञेयं महदिह पर्वसंग्रहेण।
श्रुत्वादौ भवति नृणां सुखावगाहं ।
विस्तीर्णं लवणजलं यथा प्लवेन ॥ १.२.३९७ ॥

ఈ ఆఖ్యానం అత్యుత్తమమైనది, మహార్థమైనది. ఇక్కడ పర్వసంగ్రహం ద్వారా మహత్తును తెలుసుకోవాలి. వినగానే ఇది మనుషులకు సుఖంగా ప్రవేశించదగినదవుతుంది, పడవతో విస్తారమైన ఉప్పు సముద్రాన్ని దాటినట్లు.