Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 1.21

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

1.21.1

ततो रजन्यां व्युष्टायां प्रभातेऽभ्युदिते रवौ ।
कद्रूश्च विनता चैव भगिन्यौ ते तपोधन ॥ १.२१.१ ॥

तब रात बीत जाने पर, प्रभात में सूर्य उदित होने पर कद्रू और विनता, वे दोनों बहनें, हे तपोधन!

1.21.2

अमर्षिते सुसंरब्धे दास्ये कृतपणे तदा ।
स्मगरस्य परं पारं वेलावनविभूषितम्।
जग्मतुस्तुरगं द्रष्टुमुच्चैःश्रवसमन्तिकात् ॥ १.२१.२ ॥

तब क्रोध से भरी और अत्यंत उद्विग्न वे दोनों, जिन्होंने दासी होने की शर्त लगाई थी, समुद्र के दूसरे तट की ओर गईं, जो तटवर्ती वनों से सुशोभित था, उच्चैःश्रवा नामक घोड़े को देखने के लिए, उसके समीप से।

1.21.3

ददृशातेऽथ ते तत्र समुद्रं निधिमम्भसाम् ।
महान्तमुदकागाधं क्षोभ्यमाणं महास्वनम् ॥ १.२१.३ ॥

तब उन दोनों ने वहाँ जल के भंडार, विशाल, अथाह जल वाले, मथे जाते हुए, महा-ध्वनि करते समुद्र को देखा।

1.21.4

तिमिंगिलझषाकीर्णं मकरैरावृतं तथा ।
सत्वैश्च बहुसाहस्रैर्नानारूपैः समावृतम् ॥ १.२१.४ ॥

तिमिंगिल और मछलियों से भरा, मकरों से घिरा, तथा अनेक रूपों वाले हज़ारों जीवों से आच्छादित।

1.21.5

भीषणैर्विकृतैरन्यैर्घोरैर्जलचरैस्तथा ।
उग्रैर्नित्यमनाधृष्यं कूर्मग्राहसमाकुलम् ॥ १.२१.५ ॥

भयंकर, विकृत, अन्य घोर जलचरों से, तथा उग्र जीवों से, जो सदा अजेय थे, कछुओं और ग्राहों से भरा हुआ।

1.21.6

आकरं सर्वरत्नानामालयं वरुणस्य च ।
नागानामालयं रम्यमुत्तमं सरितां पतिम् ॥ १.२१.६ ॥

सभी रत्नों की खान, वरुण का निवास, नागों का सुंदर और उत्तम वास-स्थान, नदियों का स्वामी।

1.21.7

पातालज्वलनावासमसुराणां च बान्धवम् ।
भयंकरं च सत्त्वानां पयसां निधिमर्णवम् ॥ १.२१.७ ॥

पाताल की ज्वाला का निवास, असुरों का बन्धु, प्राणियों के लिए भयंकर, जलों का निधि, समुद्र।

1.21.8

शुभं दिव्यममर्त्यानाममृतस्याकरं परम् ।
अप्रमेयमचिन्त्यं च सुपुण्यजलमद्भुतम् ॥ १.२१.८ ॥

शुभ, दिव्य, अमर्त्यों के अमृत का परम स्रोत, अप्रमेय, अचिन्त्य, अत्यन्त पवित्र जल वाला और अद्भुत।

1.21.9

घोरं जलचरारावरौद्रं भैरवनिःस्वनम् ।
गम्भीरावर्तकलिलं सर्वभूतभयंकरम् ॥ १.२१.९ ॥

भयानक, जलचरों के कोलाहल से रौद्र, भैरव ध्वनि वाला, गहरे भँवरों से भरा और सब प्राणियों को भयभीत करने वाला।

1.21.10

वेलादोलानिलचलं क्षोभोद्वेगसमुच्छ्रितम् ।
वीचीहस्तैः प्रचलितैर्नृत्यन्तमिव सर्वतः ॥ १.२१.१० ॥

तट के झूलने वाली वायु से चंचल, क्षोभ और उद्वेग से ऊँचा उठा हुआ, चलती हुई तरंग-भुजाओं से मानो सब ओर नाचता हुआ।

1.21.11

चन्द्रवृद्धिक्षयवशादुद्वृत्तोर्मिसमाकुलम् ।
पाञ्चजन्यस्य जननं रत्नाकरमनुत्तमम् ॥ १.२१.११ ॥

चन्द्रमा की वृद्धि और क्षय के वश में, उठी हुई तरंगों से आकुल, पांचजन्य शंख का जन्मस्थान, रत्नों की खान, अनुत्तम।

1.21.12

गां विन्दता भगवता गोविन्देनामितौजसा ।
वराहरूपिणा चान्तर्विक्षोभितजलाविलम् ॥ १.२१.१२ ॥

पृथ्वी को पुनः प्राप्त करते हुए, अमित तेजस्वी भगवान गोविन्द ने वराह रूप धारण कर, जिसके भीतर जल को क्षुब्ध करके मलिन कर दिया।

1.21.13

ब्रह्मर्षिणा व्रतवता वर्षाणां शतमत्रिणा ।
अनासादितगाधं च पातालतलमव्ययम् ॥ १.२१.१३ ॥

व्रतधारी ब्रह्मर्षि अत्रि ने सौ वर्षों तक उस अक्षय महासागर की थाह न पाई, जिसका तल पाताल तक था।

1.21.14

अध्यात्मयोगनिद्रां च पद्मनाभस्य सेवतः ।
युगादिकालशयनं विष्णोरमिततेजसः ॥ १.२१.१४ ॥

अमित तेजस्वी विष्णु, पद्मनाभ, युगारंभ के समय अध्यात्मयोग की निद्रा में शयन करते हैं।

1.21.15

वज्रपातनसंत्रस्तमैनाकस्याभयप्रदम् ।
डिम्बाहवार्दितानां च असुराणां परायणम् ॥ १.२१.१५ ॥

वज्रपात से भयभीत मैनाक को अभय देने वाला, और डिम्ब के युद्ध से पीड़ित असुरों का आश्रय।

1.21.16

बडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं शिवम् ।
अगाधपारं विस्तीर्णमप्रमेयं सरित्पतिम् ॥ १.२१.१६ ॥

बड़वामुख की दीप्त अग्नि के लिए जल-हवि देने वाला, शिव-कल्याणकारी, अथाह और अपार, विस्तीर्ण, अप्रमेय सरित्पति।

1.21.17

महानदीभिर्बह्वीभिः स्पर्धयेव सहस्रशः ।
अभिसार्यमाणमनिशं ददृशाते महार्णवम्।
आपूर्यमाणमत्यर्थं नृत्यमानमिवोर्मिभिः ॥ १.२१.१७ ॥

मानो होड़ में, हज़ारों बड़ी नदियाँ निरंतर उस महासागर की ओर बढ़ रही थीं; वह अत्यधिक भरता हुआ लहरों से मानो नाच रहा था — दोनों ने उसे देखा।

1.21.18

गम्भीरं तिमिमकरोग्रसंकुलं तं ।
गर्जन्तं जलचररावरौद्रनादैः।
विस्तीर्णं ददृशतुरम्बरप्रकाशं ।
तेऽगाधं निधिमुरुमम्भसामनन्तम् ॥ १.२१.१८ ॥

गहरा, तिमि और मकरों से भयंकर भरा हुआ, जलचरों के रौद्र नादों से गर्जता हुआ; विस्तीर्ण, आकाश के समान प्रकाशमान — उन दोनों ने जलों के उस अथाह, विशाल, अनंत भंडार को देखा।