ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.3

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ଶବ୍ଦାର୍ଥ ସହ ପଢ଼ନ୍ତୁ

1.3.1

सौतिरुवाच ।
जनमेजयः पारिक्षितः सह भ्रातृभिः कुरुक्षेत्रे दीर्घसत्रमुपास्ते।
तस्य भ्रातरस्त्रयः श्रुतसेन उग्रसेनो भीमसेन इति ।
तेषु तत्सत्रमुपासीनेष्वभ्यागच्छत्सारमेयः ॥ १.३.१ ॥

ସୌତି କହିଲେ: ପାରୀକ୍ଷିତ ଜନମେଜୟ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୀର୍ଘ ସତ୍ର କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ଭାଇ ଥିଲେ: ଶ୍ରୁତସେନ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଭୀମସେନ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଏକ କୁକୁର ଆସିଲା।

1.3.2

जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतो रोरूयमाणो मातुः समीपमुपागच्छत् ॥ १.३.२ ॥

ଜନମେଜୟଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ସେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।

1.3.3

तं माता रोरूयमाणमुवाच ।
किं रोदिषि केनास्यभिहत इति ॥ १.३.३ ॥

କାନ୍ଦୁଥିବା ତାକୁ ମାତା କହିଲେ: "କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛୁ? କିଏ ତୋତେ ମାରିଛି?"

1.3.4

स एवमुक्तो मातरं प्रत्युवाच जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतोऽस्मीति ॥ १.३.४ ॥

ଏପରି ପଚରାଗଲେ ସେ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା: "ଜନମେଜୟଙ୍କ ଭାଇମାନେ ମୋତେ ମାରିଲେ।"

1.3.5

तं माता प्रत्युवाच व्यक्तं त्वया तत्रापराद्धं येनास्यभिहत इति ॥ १.३.५ ॥

ମାତା ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ନିଶ୍ଚୟ ତୁ ସେଠାରେ କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିବୁ, ଯାହାଯୋଗୁଁ ତୋତେ ମାରିଲେ।"

1.3.6

स तां पुनरुवाच नापराध्यामि किंचिन्नावेक्षे हवींषि नावलिह इति ॥ १.३.६ ॥

ସେ ପୁଣି ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା: "ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ। ହବିଷ୍ୟ ମୁଁ ଚାହିଁ ନାହିଁ, ଚାଟି ନାହିଁ।"

1.3.7

तच्छ्रुत्वा तस्य माता सरमा पुत्रदुःखार्ता तत्सत्रमुपागच्छद्यत्र स जनमेजयः सह भ्रातृभिर्दीर्घसत्रमुपास्ते ॥ १.३.७ ॥

ଏହା ଶୁଣି ପୁତ୍ରଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତା ତାଙ୍କ ମାତା ସରମା ସେହି ଯଜ୍ଞସତ୍ରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନମେଜୟ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସତ୍ରରେ ନିରତ ଥିଲେ।

1.3.8

स तया क्रुद्धया तत्रोक्तोऽयं मे पुत्रो न किंचिदपराध्यति नावेक्षते हवींषि नावलेढि किमर्थमभिहत इति ॥ १.३.८ ॥

ସେତେବେଳେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ସେ ସେଠାରେ କହିଲେ — 'ମୋ ଏହି ପୁତ୍ର କିଛି ଅପରାଧ କରେ ନାହିଁ; ଏ ହବିଃ ଦିଗକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଚାଟେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତେବେ ଏହାକୁ କାହିଁକି ମରାଯାଇଛି?'

1.3.9

न किंचिदुक्तवन्तस्ते सा तानुवाच यस्मादयमभिहतोऽनपकारी तस्माददृष्टं त्वां भयमागमिष्यतीति ॥ १.३.९ ॥

ସେମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ — 'କାରଣ ଏ ନିରପରାଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମରାଯାଇଛି, ତେଣୁ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଅଦୃଷ୍ଟ ଭୟ ଆସିବ।'

1.3.10

जनमेजय एवमुक्तो देवशुन्या सरमया भृशं संभ्रान्तो विषण्णश्चासीत् ॥ १.३.१० ॥

ଦେବଶୁନୀ ସରମା ଏପରି କହିବାରୁ ଜନମେଜୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।

1.3.11

स तस्मिन्सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं प्रत्येत्य पुरोहितमनुरूपमन्विच्छमानः परं यत्नमकरोद्यो मे पापकृत्यां शमयेदिति ॥ १.३.११ ॥

ସେ ସତ୍ର ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରି, ଉପଯୁକ୍ତ ପୁରୋହିତ ଖୋଜି, ମୋ ଏହି ପାପକର୍ମ ଶାନ୍ତ କରିପାରିବେ ଏପରି ଲୋକ ପାଇବାକୁ ବହୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

1.3.12

स कदाचिन्मृगयां गतः पारिक्षितो जनमेजयः कस्मिंश्चित्स्वविषय आश्रममपश्यत् ॥ १.३.१२ ॥

ଥରେ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ ଶିକାର ପାଇଁ ଗଲେ। ନିଜ ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।

1.3.13

तत्र कश्चिदृपिरासाञ्चक्रे श्रुतश्रवा नाम ।
तस्य तपस्यभिरतः पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम ॥ १.३.१३ ॥

ସେଠାରେ ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା ନାମକ ଜଣେ ଋଷି ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୋମଶ୍ରବା ନାମରେ ଅଛନ୍ତି।

1.3.14

तस्य तं पुत्रमभिगम्य जनमेजयः पारिक्षितः पौरोहित्याय वव्रे ॥ १.३.१४ ॥

ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ ତାଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପୁରୋହିତ ପଦ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବରଣ କଲେ।

1.3.15

स नमस्कृत्य तमृषिमुवाच भगवन्नयं तव पुत्रो मम पुरोहितोऽस्त्विति ॥ १.३.१५ ॥

ସେ ସେହି ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ପୁତ୍ର ମୋର ପୁରୋହିତ ହେଉ।"

1.3.16

स एवमुक्तः प्रत्युवाच जनमेजयं भो जनमेजय पुत्रोऽयं मम सर्प्यां जातो महातपस्वी स्वाध्यायसंपन्नो मत्तपोवीर्यसंभृतो मच्छुक्रं पीतवत्यास्तस्याः कुक्षौ जातः ॥ १.३.१६ ॥

ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ଜନମେଜୟ, ମୋର ଏହି ପୁତ୍ର ଜଣେ ସର୍ପିଣୀଠାରୁ ଜନ୍ମିଛି। ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ, ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ମୋର ତପର ବଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମୋ ଶୁକ୍ର ପାନ କରିଥିବା ସେହି ସର୍ପିଣୀର ଗର୍ଭରେ ସେ ଜନ୍ମିଛି।"

1.3.17

समर्थोऽयं भवतः सर्वाः पापकृत्याः शमयितुमन्तरेण महादेवकृत्याम् ॥ १.३.१७ ॥

ମହାଦେବଙ୍କ କର୍ମ ବିନା ମଧ୍ୟ ଏ ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକର୍ମକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।

1.3.18

अस्य त्वेकमुपांशुव्रतं यदेनं कश्चिद्ब्राह्मणः कंचिदर्थमभियाचेत्तं तस्मै दद्यादयं यद्येतदुत्सहसे ततो नयस्वैनमिति ॥ १.३.१८ ॥

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଏକ ଗୁପ୍ତ ବ୍ରତ ଅଛି: କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛି ବସ୍ତୁ ଯାଚିଲେ, ସେ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ଆପଣ ଏଥିରେ ରାଜି ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ଏହାକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

1.3.19

तेनैवमुक्तो जनमेजयस्तं प्रत्युवाच भगवंस्तत्तथा भविष्यतीति ॥ १.३.१९ ॥

ସେ ଏପରି କହିବାରୁ ଜନମେଜୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ଭଗବନ୍, ତାହା ସେପରି ହେବ।'

1.3.20

स तं पुरोहितमुपादायोपावृत्तो भ्रातृनुवाच मयाऽयं वृत उपाध्यायो यदयं ब्रूयात्तत्कार्यमविचारयद्भिर्भवद्भिरिति ।
तेनैवमुक्ता भ्रातरस्तस्य तथा चक्रुः।
स तथा भ्रातॄन्संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे तं च देशं वशे स्थापयामास ॥ १.३.२० ॥

ସେ ସେହି ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଫେରି ଭାଇମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଉପାଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ବରଣ କରିଛି; ଏମାନେ ଯାହା କହିବେ, ତୁମେମାନେ ବିଚାର ନ କରି ତାହା କରିବ।' ସେ ଏପରି କହିବାରୁ ଭାଇମାନେ ସେପରି କଲେ। ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଇ ସେ ତକ୍ଷଶିଳା ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ସେ ଦେଶକୁ ନିଜ ବଶରେ ରଖିଲେ।

1.3.21

एतस्मिन्नन्तरे कश्चिदृषिर्धौम्यो नामापोदस्तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुः ॥ १.३.२१ ॥

ଏହି ସମୟରେ ଧୌମ୍ୟ ନାମକ ଜଣେ ଋଷି ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଆପୋଦ କୁହାଯାଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ତିନି ଜଣ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ।

1.3.22

उपमन्युरारुणिर्बैदश्चेति स एकं शिष्यंमारुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास गच्छ केदारखण्डं बधानेति ॥ १.३.२२ ॥

ଉପମନ୍ୟୁ, ଆରୁଣି ଓ ବୈଦ ସେମାନେ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଆରୁଣିଙ୍କୁ ସେ ପଠାଇଲେ। 'ଯାଅ, କ୍ଷେତର ଆଳି ବାନ୍ଧ' ବୋଲି କହିଲେ।

1.3.23

स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पाञ्चाल्यस्तत्र गत्वा तत्केदारखण्डं बद्धुं नाशकत् ।
स क्लिश्यमानोऽपश्यदुपायं भवत्वेवं करिष्यामीति ॥ १.३.२३ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଆରୁଣି ସେଠାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କ୍ଷେତର ଆଳି ବାନ୍ଧି ପାରିଲେ ନାହିଁ। କ୍ଲେଶିତ ହୋଇ ସେ ଏକ ଉପାୟ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ, 'ଠିକ୍, ସେପରି କରିବି।'

1.3.24

स तत्र संविवेश केदारखण्डे शयाने व तथा तस्मिंस्तदुदकं तस्थौ ॥ १.३.२४ ॥

ସେ ସେଠାରେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଖଣ୍ଡରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲା; ଫଳରେ ସେଥିର ଜଳ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଗଲା।

1.3.25

ततः कदाचिदुपाध्याय आपोदो धौम्यः शिष्यावपृच्छत् क्व आरुणिः पाञ्चाल्यो गत इति ॥ १.३.२५ ॥

ତା'ପରେ ଏକଦା ଆପୋଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉପାଧ୍ୟାୟ ଧୌମ୍ୟ ନିଜ ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ପାଞ୍ଚାଳ୍ୟ ଆରୁଣି କେଉଁଠାକୁ ଗଲା?"

1.3.26

तौ तं प्रत्यूचतुर्भगवंस्त्वयैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति ।
स एवमुक्तस्तौ शिष्यौ प्रत्युवाच तस्मात्तत्र सर्वे गच्छामो यत्र स गत इति ॥ १.३.२६ ॥

ସେହି ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଭଗବନ୍, ଆପଣ ହିଁ ତାକୁ ପଠାଇଥିଲେ; କ୍ଷେତ୍ର ଖଣ୍ଡ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଯାଅ ବୋଲି।" ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ସେହି ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଯେଉଁଠାକୁ ସେ ଯାଇଛି।"

1.3.27

स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकारः ।
भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.२७ ॥

ସେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାକୁ ଡାକିବାକୁ ଶବ୍ଦ କଲେ, "ହେ ପାଞ୍ଚାଳ୍ୟ ଆରୁଣି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ? ଆସ, ବତ୍ସ!"

1.3.28

स तच्छ्रुत्वा आरुणिरुपाध्यायवाक्यं तस्मात्केदारखण्डात्सहसोत्थायतमुपाध्यायमुपतस्थे ॥ १.३.२८ ॥

ଆରୁଣି ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଖଣ୍ଡରୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉଠି ସେହି ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଠିଆ ହେଲା।

1.3.29

प्रोवाच चैनमयमस्म्यत्र केदारखण्डे निःसरमाणमुदकमवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तमुपस्थितः ।
तदभिवादये भगवन्तमाज्ञापयतु भवान्कमर्थं करवाणीति ॥ १.३.२९ ॥

ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, "ମୁଁ ଏଠାରେ ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ବନ୍ଧରେ ଅଛି। ଅବାରଣୀୟ ବହୁଥିବା ଜଳକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଶୋଇଥିଲି। ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମୁଁ ହଠାତ୍ ବନ୍ଧ ଫାଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ; ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି?"

1.3.31

स एवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच यस्माद्भवान्केदारखण्डं विदार्योत्थितस्तस्मादुद्दालक एवनाम्ना भवान्भविष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीतः ॥ १.३.३१ ॥

ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଯେହେତୁ ଆପଣ ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ବନ୍ଧ ଫାଡ଼ି ଉଠିଛନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଉଦ୍ଦାଳକ ହେବ।" ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଅନୁଗୃହୀତ ହୋଇ...

1.3.32

यस्माच्च त्वया मद्वचनमनुष्ठितं तस्माच्छ्रेयोऽवाप्स्यसि ।
सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ॥ १.३.३२ ॥

ଏବଂ ଆପଣ ମୋ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରିଥିବାରୁ ଆପଣ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବେ। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।

1.3.33

स एवमुक्त उपाध्यायेनेष्टं देशं जगाम ॥ १.३.३३ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ନିଜର ଇଷ୍ଟ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲା।

1.3.34

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्योपमन्युर्नाम ।
तं चोपाध्यायः प्रेषयामास वत्सोपमन्यो गा रक्षस्वेति ॥ १.३.३४ ॥

ତା'ପରେ ସେହି ଆପୋଦ ଧୌମ୍ୟଙ୍କର ଉପମନ୍ୟୁ ନାମରେ ଆଉ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲା। ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ ପଠାଇଲେ, "ବତ୍ସ ଉପମନ୍ୟୁ, ଗାଈମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।"

1.3.35

स उपाध्यायवचनादरक्षद्गाः स चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये गुरुगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३५ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଦିନରେ ଗାଈ ରକ୍ଷା କରି ଦିନ ଶେଷରେ ଗୁରୁଗୃହକୁ ଆସି ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

1.3.36

तमुपाध्यायः पीवानमपश्यदुवाच चैनं वत्सोपमन्यो केन वृत्तिं कल्पयसि पीवानसि दृढमिति ॥ १.३.३६ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟ ସେହି ପୁଷ୍ଟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବତ୍ସ ଉପମନ୍ୟୁ, ତୁମେ କିପରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କର? ତୁମେ ତ ବହୁତ ପୁଷ୍ଟ ଦିଶୁଛ।'

1.3.37

स उपाध्यायं प्रत्युवाच भो भैक्ष्येण वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.३७ ॥

ସେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରେ।' ତା'ପରେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

1.3.38

मय्यनिवेद्य भैक्ष्यं नोपयोक्तव्यमिति ।
स तथेत्युक्तो भैक्ष्यं चरित्वोपाध्यायाय न्यवेदयत् ॥ १.३.३८ ॥

'ମୋତେ ଅର୍ପଣ ନ କରି ଭିକ୍ଷାର ଅନ୍ନ ଖାଇବ ନାହିଁ।' ସେ 'ସେମିତି ହେବ' ବୋଲି କହି ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

1.3.39

स तस्मादुपाध्यायः सर्वमेव भैक्ष्यमगृह्णात् ।
स तथेत्युक्तः पुनररक्षद्गा अहनि रक्षित्वा निशामुखे गुरुकुलमागम्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३९ ॥

ତା'ପରେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭିକ୍ଷାର ଅନ୍ନ ନେଇଗଲେ। 'ସେମିତି ହେଉ' ବୋଲି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ପୁନର୍ବାର ଗାଈମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ଦିନରେ ଗାଈ ରକ୍ଷା କରି ରାତ୍ରିର ଆରମ୍ଭରେ ଗୁରୁକୁଳକୁ ଆସି, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

1.3.40

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो सर्वमशेषतस्ते भैक्ष्यं गृह्णामि केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४० ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ ତଥାପି ପୁଷ୍ଟ ଦେଖି କହିଲେ, "ବତ୍ସ ଉପମନ୍ୟୁ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଭିକ୍ଷା ମୁଁ ନେଉଛି; ଏବେ ତୁମେ କିପରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଛ?"

1.3.41

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भगवते निवेद्य पूर्वमपरं चरामि तेन वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.४१ ॥

ଏହିପରି ପଚରାଗଲେ ସେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା, "ପ୍ରଥମେ ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ବାକି ଭିକ୍ଷା ମାଗି ମୁଁ ଜୀବିକା ଚଳାଏ।" ତେବେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ କହିଲେ।

1.3.42

नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिरन्येषामपि भैक्ष्योपजीविनां वृत्त्युपरोधं करोषि इत्येवं वर्तमानो लुब्धोऽसीति ॥ १.३.४२ ॥

ଏହା ଗୁରୁ ପ୍ରତି ଯଥୋଚିତ ଆଚରଣ ନୁହେଁ; ଭିକ୍ଷାରେ ଜୀବୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବିକାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବାଧା ଦେଉଛ। ଏପରି ଆଚରଣ କରି ତୁମେ ଲୋଭୀ।

1.3.43

स तथेत्युक्त्वा गा अरक्षद्रक्षित्वा च पुनरुपाध्यायगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४३ ॥

"ଠିକ୍ ଅଛି" କହି ସେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା; ରକ୍ଷା କରି ପୁଣି ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସି, ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲା।

1.3.44

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वा पुनरुवाच ।
वत्सोपमन्यो अहं ते सर्वं भैक्ष्यं गृह्णामि न चान्यच्चरसि पीवानसि भृशं केन वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४४ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ ତଥାପି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଷ୍ଟ ଦେଖି ପୁଣି କହିଲେ, "ବତ୍ସ ଉପମନ୍ୟୁ, ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଭିକ୍ଷା ନେଉଛି, ତୁମେ ଆଉ କିଛି ମାଗୁନାହଁ, ତଥାପି ତୁମେ ବହୁତ ପୁଷ୍ଟ; କିପରି ତୁମେ ଜୀବିକା ଚଳାଉଛ?"

1.3.45

स एवमुक्तस्तमुपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भो एतासां गवां पयसा वृत्तिं कल्पयामीति।
तमुवाचोपाध्यायो नैतन्न्याय्यं पय उपयोक्तुं भवतो मया नाभ्यनुज्ञातमिति ॥ १.३.४५ ॥

ଏହା କୁହାଯିବା ପରେ ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା, "ଭୋ, ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କ ଦୁଗ୍ଧରେ ମୁଁ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବି।" ଗୁରୁ ତାକୁ କହିଲେ, "ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଗ୍ଧ ପାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତାହା ଅନୁମତି ଦେଇ ନାହିଁ।"

1.3.46

स तथेति प्रतिज्ञाय गा रक्षित्वा पुनरुपाध्यायगृहमेत्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४६ ॥

"ଠିକ୍ ଅଛି" ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା, ପୁଣି ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫେରି ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲା।

1.3.47

तमुपाध्यायः पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो भैक्ष्यं नाश्नासि न चान्यच्चरसि पयो न पिबसि पीवानसि भृशं केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४७ ॥

ତାକୁ ପୁଷ୍ଟ ଦେଖି ଗୁରୁ କହିଲେ, "ବତ୍ସ ଉପମନ୍ୟୁ, ତୁମେ ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ଖାଉ ନାହଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନେଉ ନାହଁ, ଦୁଗ୍ଧ ମଧ୍ୟ ପିଉ ନାହଁ; ତଥାପି ତୁମେ ବହୁତ ମୋଟା ହୋଇଛ। ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ କିପରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଛ?"

1.3.48

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भोः फेनं पिबापि यमिमे वत्सा मातॄणां स्तनात्पिबन्त उद्गिरन्ति ॥ १.३.४८ ॥

ଏହା କୁହାଯିବା ପରେ ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା, "ଭୋ, ଏହି ବାଛୁରିମାନେ ମାତାମାନଙ୍କ ସ୍ତନରୁ ପିଇ ଯାହା ଉଗାରନ୍ତି, ସେଇ ଫେଣ ପିଅନ୍ତୁ।"

1.3.49

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ।
एते त्वदनुकम्पया गुणवन्तो वत्साः प्रभूततरं फेनमुद्गिरन्ति।
तदेषामपि वत्सानां वृत्त्युपरोधं करोष्येवं वर्तमानः ।
फेनमपि भवान्न पातुमर्हतीति स तथेति प्रतिश्रुत्य निराहारः पुनररक्षद्गाः ॥ १.३.४९ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ତୁମ କରୁଣାରୁ ଏହି ଗୁଣବାନ ବାଛୁରୀମାନେ ବହୁତ ଫେଣ ଉଦ୍‌ଗୀରଣ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ବାଛୁରୀମାନଙ୍କ ଜୀବିକାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବାଧା ଦେଉଛ, ଏପରି ଆଚରଣ କରି। ଫେଣ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ 'ସେହିପରି' କହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ଉପବାସ କରି ପୁନର୍ବାର ଗାଈମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା।

1.3.50

तथा प्रतिषिद्धो भैक्ष्यं नाश्नाति न चान्यच्चरति पयो न पिबति फेनं नोपयुङ्क्ते स कदाचिदरण्ये क्षुधार्तोऽर्कपत्राण्यभक्षयत् ॥ १.३.५० ॥

ଏହିପରି ନିଷେଧ ପାଇ ସେ ଭିକ୍ଷାର ଅନ୍ନ ଖାଉ ନଥିଲା, ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉ ନଥିଲା, ଦୁଗ୍ଧ ପାନ କରୁ ନଥିଲା, ଫେଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରୁ ନଥିଲା। ଥରେ ବନରେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ଆକ ପତ୍ର ଖାଇଦେଲା।

1.3.51

स तैरर्कपत्रैर्भक्षितैः क्षारतिक्तकटुरूक्षैस्तीक्ष्णविपाकैश्चक्षुष्युपहतोऽन्धो बभूव ।
ततः सोऽन्धोऽपि चङ्क्रम्यमाणः कूपेऽपतत्
अथ तस्मिन्ननागच्छति सूर्ये चास्ताचलावलम्बिनि उपाध्यायः शिष्यानवोचत् ॥ १.३.५१ ॥

ସେହି ଆକ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ — କ୍ଷାର, ତିକ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ରୁକ୍ଷ, ତୀବ୍ର ପରିଣାମୀ — ଖାଇବା ଯୋଗୁଁ ତାର ଆଖି ଆହତ ହୋଇ ସେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ପରେ ଅନ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଚାଲିବାବେଳେ ସେ କୂଅରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତାଚଳକୁ ଢଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଫେରିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

1.3.53

मयोपमन्युः सर्वतः प्रतिषिद्धः स नियतं कुपितस्ततो नागच्छति चिरगतस्त्विति ।
ततोऽन्वेष्य इत्येवमुक्त्वा शिष्यैः सार्धमरण्यं गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकार भो उपमन्यो क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.५३ ॥

ମୁଁ ଉପମନ୍ୟୁକୁ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ନିବାରଣ କରିଥିଲି; ତେଣୁ ସେ କୋପରେ ଅଛି ଓ ବହୁ ସମୟ ହୋଇଗଲା ତଥାପି ଆସୁନାହିଁ। 'ତାକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ' ବୋଲି କହି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ତାକୁ ଡାକିବା ପାଇଁ ଶବ୍ଦ କଲେ: 'ହେ ଉପମନ୍ୟୁ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ? ବତ୍ସ, ଆସ!'

1.3.54

स उपाध्यायस्य आह्वानवचनं श्रुत्वा प्रत्युवाचोच्चैरयमस्मिन्कूपे पतितोऽहमिति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच कथं त्वमस्मिन्कूपे पतित इति ॥ १.३.५४ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଡାକର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲା: 'ମୁଁ ଏଇ କୂଅରେ ପଡ଼ିଗଲି।' ତେବେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏଇ କୂଅରେ କିପରି ପଡ଼ିଲ?'

1.3.55

स उपाध्यायं प्रत्युवाच अर्कपत्राणि भक्षयित्वान्धीभूतोस्म्यतश्चङ्क्रम्यमाणः कूपे पतित इति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.५५ ॥

ସେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା: 'ଆକ ପତ୍ର ଖାଇ ମୁଁ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲି; ତେଣୁ ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ କୂଅରେ ପଡ଼ିଗଲି।' ତେବେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାକୁ କହିଲେ:

1.3.56

अश्विनौ स्तुहि तौ देवभिषजौ त्वां चक्षुष्मन्तं कर्ताराविति ।
स एवमुक्त उपाध्यायेनोपमन्युः स्तोतुमुपचक्रमे देवावश्विनौ वाग्भिर्ऋग्भिः ॥ १.३.५६ ॥

'ସେଇ ଦେବ-ବୈଦ୍ୟ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କର ସ୍ତୁତି କର; ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ କରିବେ।' ଉପାଧ୍ୟାୟ ଏହା କହିବାରୁ ଉପମନ୍ୟୁ ବାଣୀ ଓ ଋକ୍‌ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

1.3.57

प्रपूर्वगौ पूर्वजौ चित्रभानू ।
गिरा वां शंसामि तपसा ह्यनन्तौ।
दिव्यौ सुपर्णौ विरजौ विमाना-
वधिक्षिपन्तौ भुवनानि विश्वा ॥ १.३.५७ ॥

ତପସ୍ୟା ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ଦୁହିଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରେ — ଅଗ୍ରଗାମୀ, ପୂର୍ବଜ, ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅନନ୍ତ, ଦିବ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ, ନିର୍ମଳ, ବିମାନାରୂଢ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମକାରୀ।

1.3.58

हिरण्मयौ शकुनी सांपरायौ ।
नासत्यदस्रौ सुनसौ वैजयन्तौ।
शुक्लं वयन्तौ तरसा सुवेमा-
वधिव्ययन्तावसितं विवस्वतः ॥ १.३.५८ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ପକ୍ଷୀରୂପୀ, ପରଲୋକକୁ ନେଉଥିବା, ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର, ସୁନ୍ଦର ନାକବିଶିଷ୍ଟ, ବିଜୟ ପତାକାଧାରୀ, ଶୀଘ୍ର ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ବୁଣୁଥିବା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କୃଷ୍ଣ ସୂତା ବୁଣୁଥିବା ତୁମେ ଦୁହେଁ।

1.3.59

ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिका-
ममुञ्चतामश्विनौ सौभगाय।
तावत्सुवृत्तावनमं तमाय या-
वसत्तमा गा अरुणा उदावहत् ॥ १.३.५९ ॥

ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ବଳରେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ବର୍ତ୍ତିକା (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସୁନ୍ଦର ଗତିବିଶିଷ୍ଟ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଅନ୍ଧକାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅଟଳ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସୀ ସେମାନେ ଲାଲ କିରଣ-ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ।

1.3.60

षष्टिश्च गावस्त्रिशताश्च धेनव ।
एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति।
नानागोष्ठा विहिता एकदोहना-
स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम् ॥ १.३.६० ॥

ଷାଠିଏ ଓ ତିନିଶହ ଦୁଗ୍ଧବତୀ ଗାଈ ଗୋଟିଏ ବାଛୁରିକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ତାକୁ ହିଁ ଦୁହନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନ ଗୋଶାଳାରେ ରଖାଯାଇଥିବା, ଏକ ଦୋହନରେ ହିଁ ଦୁଗ୍ଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈମାନଙ୍କରୁ ସେହି ଅଶ୍ୱିନୀ ଦୁହେଁ ସ୍ତୁତ୍ୟ ଘର୍ମ (ଗରମ ଦୁଗ୍ଧ ଆହୁତି) ଦୁହନ୍ତି।

1.3.61

एकां नाभिं सप्त सथा अराः श्रिताः ।
प्रधिष्वन्या विंशतिरर्पिता अराः।
अनेमि चक्रं परिवर्ततेऽजरं ।
मायाऽश्विनौ समनक्ति चर्षणी ॥ १.३.६१ ॥

ଗୋଟିଏ ନାଭିରେ ସାତଟି ଅର ସଂଲଗ୍ନ; ଧାର ଉପରେ ଅନ୍ୟ କୋଡ଼ିଏ ଅର ଲାଗିଛି। ଧାରବିହୀନ ସେ ଅଜର ଚକ୍ର ଘୂରେ; ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ନିଜ ମାୟାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଯୋଡ଼ନ୍ତି।

1.3.62

एकं चक्रं वर्तते द्वादशारं ।
षण्णाभिमेकाक्षममृतस्य धारणम्।
यस्मिन्देवा अधि विश्वे विषक्ता-
स्तावश्विनौ मुञ्चतो मा विषीदतम् ॥ १.३.६२ ॥

ବାରଟି ଅରା, ଛଅଟି ନାଭି ଓ ଏକ ଅକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚକ୍ର ଘୂରେ; ତାହା ଅମୃତ ଧାରଣ କରେ। ତହିଁରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଶ୍ରିତ। ହେ ସେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର, ବିଷାଦ କରିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ।

1.3.63

अश्विनाविन्दुममृतं वृत्तभूयौ ।
तिरोधत्तामश्विनौ दासपत्नी।
हित्वा गिरिमश्विनौ गामुदाचरन्तौ ।
तद्वृष्टिमह्नात्प्रस्थितौ बलस्य ॥ १.३.६३ ॥

ଘୂରୁଥିବା ଅଶ୍ୱିନୀ ଦୁଇଜଣ ଅମୃତ ସୋମକୁ ଲୁଚାଇଲେ। ଦାସର ସ୍ତ୍ରୀ ପରି, ପର୍ବତ ଛାଡ଼ି, ଗାଈମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ, ବଳର ବର୍ଷା ସହିତ ଦିନରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

1.3.64

युवां दिशो जनयथो दशाग्रे ।
समानं मूर्ध्नि रथयानं वियन्ति।
तासां यातमृषयोऽनुप्रयान्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६४ ॥

ତୁମେ ଦୁହେଁ ଦଶମ ଆଗରେ ଦିଗ ସୃଷ୍ଟି କର; ମସ୍ତକରେ ଏକ ରଥଯାତ୍ରା; ସେମାନେ ଅଲଗା ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲ; ଋଷିମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

1.3.65

युवां वर्णान्विकुरुथो विश्वरूपां-
स्तेऽधिक्षियन्ते भुवनानि विश्वा।
ते भानवोऽप्यनुसृताश्चरन्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६५ ॥

ତୁମେ ଦୁହେଁ ବିଶ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣ ରଚ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ସେହି ଆଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରି ଚାଲନ୍ତି; ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

1.3.66

तौ नासत्यावश्विनौ वां महेऽहं ।
स्रजं च यां बिभृथः पुष्करस्य।
तौ नासत्वावमृतावृतावृधा-
वृते देवास्तत्प्रपदे न सूते ॥ १.३.६६ ॥

ସେହି ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଏବଂ ପୁଷ୍କରରୁ ତୁମେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମାଳା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ସେହି ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ ଅମର, ଋତ ବର୍ଦ୍ଧକ; ଋତ ବିନା ଦେବତା ସେହି ପଥରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ।

1.3.67

मुखेन गर्भं लभतां युवानौ ।
गतासुरेतत्प्रपदेन सूते।
सद्यो जातो मातरमत्ति गर्भ-
स्तावश्विनौ मुञ्चथौ जीवसे गाम् ॥ १.३.६७ ॥

ଯୁବକମାନେ, ମୁଖ ଦେଇ ଗର୍ଭ ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରାଣହୀନ ଏହି ଗର୍ଭ ପାଦ ସହିତ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମେ; ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ମାଆକୁ ଖାଇଦିଏ। ହେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ, ଜୀବନ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁହେଁ ତାକୁ ଏବଂ ଗାଈକୁ ମୁକ୍ତ କର।

1.3.68

स्तोतुं न शक्नोमि गुणैर्भवन्तौ ।
चक्षुर्विहीनः पथि संप्रमोहः।
दुर्गेऽहमस्मिन्पतितोऽस्मि कूपे ।
युवां शरण्यौ शरणं प्रपद्ये ॥ १.३.६८ ॥

ତୁମମାନଙ୍କ ଗୁଣ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ପଥରେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ। ଏହି କଷ୍ଟକର ସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ କୂଅରେ ପଡ଼ିଛି। ତୁମେ ଦୁହେଁ ଶରଣ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।

1.3.69

सौतिरुवाच ।
एवमृग्भिश्चान्यैरस्तुवत्।
इत्येवं तेनाभिष्टुतावश्विनावाजग्मतुराहतुश्चैं प्रीतौ स्व एष तेऽपूपोशानैनमिति ॥ १.३.६९ ॥

ସୌତି କହିଲେ: ଏହିପରି ସେ ଋକ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲା। ଏହିପରି ତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଆସିଲେ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, 'ଏହି ତୁମର ଅପୂପ; ଏହାକୁ ଖାଅ।'

1.3.70

स एवमुक्तः प्रत्युवाच नानृतमूचतुर्भगवन्तौ नत्वहमेतमपूपमुपयोक्तुमुत्सहे गुरवेऽनिवेद्येति ॥ १.३.७० ॥

ଏହିପରି କୁହାଯାଇ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା: 'ଭଗବାନମାନେ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ଅପୂପ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ ନକରି ଖାଇବାକୁ ସାହସ କରେନାହିଁ।'

1.3.71

ततस्तमश्विनावूचतुः ।
आवाभ्यां पुरस्ताद्भवत उपाध्यायेनैवमेवाभिष्टुताभ्यामपूपोदत्त उपयुक्तः स तेनानिवेद्य गुरवे त्वमपि तथैव कुरुष्व यथा कृतमुपाध्यायेनेति ॥ १.३.७१ ॥

ତେବେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ତାକୁ କହିଲେ: 'ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଯୋଗୁଁ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅପୂପ ମିଳିଥିଲା; ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ ନକରି ସେ ତାହା ଖାଇଥିଲେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଯେମିତି କରିଥିଲେ ସେମିତି କର।'

1.3.72

स एवमुक्तः प्रत्युवाच एतत्प्रत्यनुनये भवन्तावश्विनौ नोत्सहेऽहमनिवेद्य गुरवेऽपूपमुपयोक्तुमिति ॥ १.३.७२ ॥

ଏହିପରି କହିବାରୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା, "ହେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ, ମୁଁ ଏଥିରେ ଅସମ୍ମତ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ନ ଜଣାଇ ମୁଁ ପୂପ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।"

1.3.73

तमश्विनावाहतुः प्रीतौ स्वस्तवानया गुरुभक्त्या ।
उपाध्यायस्य ते कार्ष्णायसा दन्ता भवतोऽपि हिरण्मया भविष्यन्ति चक्षुष्मांश्च भविष्यसि श्रेयश्चावाप्स्यसीति ॥ १.३.७३ ॥

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ତାକୁ କହିଲେ, "ତୁମର କଲ୍ୟାଣ ହେଉ। ଏହି ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ତୁମ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଲୌହ ଦାନ୍ତ ସୁନା ହେବ, ଏବଂ ତୁମ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସୁନା ହେବ। ତୁମେ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇବ ଏବଂ ଶ୍ରେୟ ଲାଭ କରିବ।"

1.3.74

स एवमुक्तोऽश्विभ्यां लब्धचक्षुरुपाध्यायसकाशमागम्याभ्यवादयत् ॥ १.३.७४ ॥

ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

1.3.75

आचचक्षे च स चास्य प्रीतिमान्बभूव ॥ १.३.७५ ॥

ସେ ସବୁ କହିଲା; ଉପାଧ୍ୟାୟ ତା ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

1.3.76

आह चैनं यथाऽश्विनावाहतुस्तथा त्वं श्रेयोऽवाप्स्यसीति ॥ १.३.७६ ॥

ଏବଂ ତାକୁ କହିଲେ, "ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ଯେପରି କହିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଶ୍ରେୟ ପାଇବ।"

1.3.77

सर्वे च ते वेदाःप्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ।
एषा तस्यापि परीक्षोपमन्न्योः ॥ १.३.७७ ॥

"ତୁମ ନିକଟରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।" ଏହା ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଥିଲା।

1.3.78

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्य बैदो नाम तमुपाध्यायः समादिदेश वत्स बैद इहास्यतां तावन्मम गृहे कंचित्कालं शुश्रूषुणा च भवितव्यं श्रेयस्ते भविष्यतीति ॥ १.३.७८ ॥

ତା'ପରେ ସେହି ଆପୋଦ ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଆଉ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ବୈଦ ନାମକ ଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉପାଧ୍ୟାୟ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ବତ୍ସ ବୈଦ, କିଛି ସମୟ ଏଠାରେ ମୋ ଘରେ ରୁହ, ସେବା କରି; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମର କଲ୍ୟାଣ ହେବ।"

1.3.79

स तथेत्युक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं गुरुशुश्रूषणपरोऽवसत् ।
गौरिव नित्यं गुरुणा धूर्षु नियोज्यमानः शीतोष्णक्षुत्तृष्णादुःखसहः सर्वत्राप्रतिकूलस्तस्य महतात्कालेन गुरुः परितोषं जगाम ॥ १.३.७९ ॥

"ଠିକ୍" ବୋଲି କହି ସେ ଗୁରୁକୁଳରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଗୁରୁସେବାରେ ନିରତ ରହିଲା। ଜୁଆଳିରେ ଯୋଡ଼ା ହୋଇଥିବା ବଳଦ ପରି ଗୁରୁ ତାକୁ ନିତ୍ୟ କାମରେ ଲଗାଉଥିଲେ; ଶୀତ, ଗରମ, ଭୋକ, ତୃଷ୍ଣାର ଦୁଃଖ ସହି, ସର୍ବତ୍ର ବିରୋଧ ନକରି ସେ ରହିଲା। ବହୁ ସମୟ ପରେ ଗୁରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

1.3.80

तत्परितोषाच्च श्रेयः सर्वज्ञतां चावाप ।
एषा तस्यापि परीक्षा बैदस्य ॥ १.३.८० ॥

ତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷରୁ ତାକୁ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞତା ମିଳିଲା। ଏହା ମଧ୍ୟ ବୈଦଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ଥିଲା।

1.3.81

स उपाध्यायेनानुज्ञातः समावृत्तस्तस्माद्गुरुकुलवासाद्गृहाश्रमं प्रत्यपद्यत ।
तस्यापि स्वगृहे वसतस्त्रयः शिष्या बभूवुः स शिष्यान्न किंचिदुवाच कर्म वा क्रियतां गुरुशुश्रूषा वेति।
दुःखाभिज्ञो हि गुरुकुलवासस्य शिष्यान्परिक्लेशेन योजयितुं नेयेष ॥ १.३.८१ ॥

ସେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଗୁରୁକୁଳବାସରୁ ଫେରି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନିଜ ଘରେ ରହିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ତିନି ଜଣ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ; ଗୁରୁକୁଳବାସର କଷ୍ଟ ଜାଣିଥିବାରୁ ସେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟରେ ପକାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିନଥିଲେ, ତେଣୁ କୌଣସି କର୍ମ ବା ଗୁରୁସେବା କରିବାକୁ କହିନଥିଲେ।

1.3.82

अथ कस्मिंश्चित्काले बैदं ब्राह्मणं जनमेजयः पौष्यश्च क्षत्रियावुपेत्योपाध्यायं वरयाञ्चक्रतुः ॥ १.३.८२ ॥

ଏହାପରେ ଏକ ସମୟରେ ଜନମେଜୟ ଓ ପୌଷ୍ୟ ନାମକ ଦୁଇ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୈଦ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ଉପାଧ୍ୟାୟ (ପୁରୋହିତ) ରୂପେ ବରଣ କଲେ।

1.3.83

स कदाचिद्याज्यकार्येणाभिप्रस्थित उत्तङ्कनामानं शिष्यं नियोजयामास ॥ १.३.८३ ॥

ଏକ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ସେ ଉତ୍ତଙ୍କ ନାମକ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ (ଘରର ଦାୟିତ୍ୱରେ) ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

1.3.84

भोयत्किंचिदस्मद्गृहे परिहीयते तदिच्छाम्यहमपरिहीयमानं भवता क्रियमाणमिति स एवं प्रतिसंदिश्योत्तङ्कं बैदः प्रवासं जगाम ॥ १.३.८४ ॥

"ହେ (ଉତ୍ତଙ୍କ), ଆମ ଘରେ ଯାହା କିଛି ଅଭାବ ହୁଏ, ତାହା ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅଭାବ ବିନା ହେଉ, ଏହାହିଁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।" ଏହିପରି ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ବୈଦ ପ୍ରବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ।

1.3.85

अथोत्तङ्कः शुश्रूषुर्गुरुनियोगमनुतिष्ठमानो गुरुकुले वसति स्म ।
स तत्र वसमान उपाध्यायस्त्रीभिः सहिताभिराहूयोक्तः ॥ १.३.८५ ॥

ତା'ପରେ ସେବାପରାୟଣ ଉତ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରି ଗୁରୁକୁଳରେ ବାସ କଲେ। ସେଠାରେ ବାସ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।

1.3.86

उपाध्यायानी ते ऋतुमती उपाध्यायश्च प्रोषितोऽस्या यथाऽयमृतुर्वन्ध्यो न भवति तथा क्रियतामेषा विषीदतीति ॥ १.३.८६ ॥

"ଉପାଧ୍ୟାୟାନୀ ଋତୁମତୀ, ଏବଂ ଉପାଧ୍ୟାୟ ପ୍ରବାସରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଋତୁ ବନ୍ଧ୍ୟା ନ ହେବା ପାଇଁ ସେହିପରି କର; ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି" ଏହିପରି।

1.3.87

एवमुक्तस्ताः स्त्रियः प्रत्युवाच ।
न मया स्त्रीणां वचनादिदमकार्यं करणीयम्।
न ह्यहमुपाध्यायेन संदिष्टोऽकार्यमपि त्वया कार्यमिति ॥ १.३.८७ ॥

ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କଥାରେ ମୁଁ ଏହି ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ। ଉପାଧ୍ୟାୟ ମୋତେ ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ନାହାନ୍ତି" ଏହିପରି।

1.3.88

तस्य पुनरुपाध्यायः कालान्तरेण गृहमाजगाम तस्मात्प्रवासात् ।
स तु तद्वृत्तं तस्याशेषमुपलभ्य प्रीतिमानभूत् ॥ १.३.८८ ॥

ତା'ପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ସେହି ପ୍ରବାସରୁ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆଚରଣ ଜାଣି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

1.3.89

उवाच चैनं वत्सोत्तङ्कं किं ते प्रियं करवाणीति ।
धर्मतो हि शुश्रूषितोऽस्मि भवता तेन प्रीतिः परस्परेण नौ संवृद्धा तदनुजाने भवन्तं सर्वानेव कामानवाप्स्यसि गम्यतामिति ॥ १.३.८९ ॥

ସେ ବତ୍ସୋତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମର କ'ଣ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି? ତୁମେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ମୋର ସେବା କରିଛ; ଅତଏବ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସ୍ନେହ ବଢ଼ିଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ; ତୁମର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ଏବେ ଯାଅ।"

1.3.90

स एवमुक्तः प्रत्युवाच किं ते प्रियं करवाणीति एवं ह्याहुः ॥ १.३.९० ॥

ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମର କ'ଣ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି?" ଲୋକେ ଏହିପରି କହନ୍ତି।

1.3.91

यश्चाधर्मेण वै ब्रूयाद्यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति ॥ १.३.९१ ॥

ଯେ ଅଧର୍ମରେ କହେ ଏବଂ ଯେ ଅଧର୍ମରେ ପଚାରେ — ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ବିଦ୍ବେଷ ପାଏ।

1.3.92

सोहमनुज्ञातो भवता इच्छामीष्टं गुर्वर्थमुपहर्तुमिति ।
तेनैवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क उष्यतां तावदिति ॥ १.३.९२ ॥

ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଇଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ବତ୍ସ ଉତ୍ତଙ୍କ, ଏବେ କିଛି ସମୟ ରୁହ।"

1.3.93

स कदाचित्तमुपाध्यायमाहोत्तङ्क आज्ञापयतु भवान्किं ते प्रियमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९३ ॥

ଏକଦା ଉତ୍ତଙ୍କ ସେହି ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କଣ ଆଣିବି?"

1.3.94

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क बहुशो मां चोदयसि गुर्वर्थमुपाहरामीति तद्गच्छैनां प्रविश्योपाध्यायानीं पृच्छ किमुपाहरामीति एषा यद्ब्रवीति तदुपाहरस्वेति ॥ १.३.९४ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟ ଉତ୍ତଙ୍କ, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିବି ବୋଲି ତୁମେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର କହୁଛ। ତେବେ ଭିତରକୁ ଯାଇ ଉପାଧ୍ୟାୟାନୀଙ୍କୁ ପଚାର ମୁଁ କ'ଣ ଆଣିବି। ସେ ଯାହା କହିବେ ତାହା ଆଣ।'

1.3.95

स एवमुक्त उपाध्यायेनोपाध्यायानीमपृच्छद्भवत्युपाध्यायेनास्म्यनुज्ञातो गृहं गन्तुमिच्छामीष्टं ते गुर्वर्थमुपहृत्यानृणो गन्तुं तदाज्ञापयतु भवती किमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९५ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟ ଏପରି କହିବାରୁ ସେ ଉପାଧ୍ୟାୟାନୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲା, 'ହେ ଦେବି, ଉପାଧ୍ୟାୟ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଆଣି ଋଣମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ତେଣୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ ଆଣିବି?'

1.3.96

सैवमुक्तोपाध्यायानी तमुत्तङ्कं प्रत्युवाच गच्छ पौष्यं प्रति राजानं कुण्डले भिक्षितुं तस्य क्षत्रियया पिनद्धे ॥ १.३.९६ ॥

ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ଉପାଧ୍ୟାୟାନୀ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାଅ, ପୌଷ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ଭିକ୍ଷା ମାଗ। ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।'

1.3.97

आनयस्वेतश्चतुर्थेऽहनि पुण्यकर्म भविता ताभ्यामाबद्धाभ्यां शोभमाना ब्राह्मणान्परिवेष्टुमिच्छामि ।
तत्संपादयस्व एवं हि कुर्वतः श्रेयो भविताऽन्यथा कुतः श्रेय इति ॥ १.३.९७ ॥

ଏଠାରୁ ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଣ; ତେବେ ତାହା ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ହେବ। ସେ ଦୁଇଟି ପିନ୍ଧାଯିବା ବେଳେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ତାହା ସମ୍ପାଦନ କର; ଏପରି କରୁଥିବା ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେବ, ନହେଲେ ମଙ୍ଗଳ କେଉଁଠୁ?'

1.3.98

स एवमुक्तस्तयोपाध्यायान्या प्रातिष्ठतोत्तङ्कः स पथि गच्छन्नपश्यदृषभमतिप्रमाणं तमधिरूढं च पुरुषमतिप्रमाणमेव स पुरुष उत्तङ्कमभ्यभाषत ॥ १.३.९८ ॥

ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏପରି କହିବାରୁ ଉତ୍ତଙ୍କ ବାହାରିଲେ। ପଥରେ ଯାଉଁ ଯାଉଁ ସେ ଏକ ଅତି ବିଶାଳ ଷଣ୍ଢ ଓ ତା'ଉପରେ ବସିଥିବା ଅତି ବିଶାଳ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେହି ପୁରୁଷ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ କହିଲେ।

1.3.99

भोउत्तङ्कैतत्पुरीषमस्य ऋषभस्य भक्षयस्वेति स एवमुक्तो नैच्छत् ॥ १.३.९९ ॥

ହେ ଉତ୍ତଙ୍କ, ଏହି ଷଣ୍ଢର ଏହି ଗୋବର ଖାଅ ବୋଲି କହିବାରୁ ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।

1.3.100

तमाह पुरुषो भूयो भक्षयस्वोत्तङ्क मा विचारयोपाध्यायेनापि ते भक्षितं पूर्वमिति ।
स एवमुक्तो बाढमित्युक्त्वा तदा तद्वृपभस्य मूत्रं पुरीषं च भक्षयित्वोत्तङ्कः संभ्रमाढुत्थित एवापोऽनुस्पृश्य प्रतस्थे ॥ १.३.१०० ॥

ସେହି ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ, "ଉତ୍ତଙ୍କ, ଖାଅ, ସନ୍ଦେହ କର ନାହିଁ; ଉପାଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଖାଇ ସାରିଥିବା ଜିନିଷ ଖାଇଛନ୍ତି।

1.3.102

यत्र स क्षत्रियः पौष्यस्तमुपेत्यासीनमपश्यदुत्तङ्कः ।
स उत्तङ्कस्तमुपेत्याशीर्भिरभिनन्द्योवाच ॥ १.३.१०२ ॥

ଯେଉଁଠାରେ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୌଷ୍ୟ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ବସିଥିବାର ଦେଖିଲେ। ତା'ପରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅଭିନନ୍ଦିତ କରି କହିଲେ।

1.3.103

अर्थी भवन्तमुपागतोऽस्मीति स एनमभिवाद्योवाच ।
भगवन्पौष्यः खल्वहं किं करवाणीति ॥ १.३.१०३ ॥

"ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଜଣେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇ ଆସିଛି" ବୋଲି କହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ମୁଁ ପୌଷ୍ୟ ହିଁ। ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?"

1.3.104

स तमुवाच गुर्वर्थं कुण्डलयोरर्थेनाभ्यागतोऽस्मि ।
ये वै ते क्षत्रिया पिनद्धे कुण्डले ते भवान्दातुमर्हतीति ॥ १.३.१०४ ॥

ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, "ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ, କୁଣ୍ଡଳ ନିମିତ୍ତ ମୁଁ ଆସିଛି। ଆପଣ ଯେଉଁ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତାହା ମୋତେ ଦେବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।"

1.3.105

तं प्रत्युवाच पौष्यः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रिया याच्यतामिति ।
स तेनैवमुक्तः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रियां नापश्यत् ॥ १.३.१०५ ॥

ପୌଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ମାଗ।" ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।

1.3.106

स पौष्यं पुनरुवाच न युक्तं भवताऽहमनृतेनोपचरितुं न हि तेऽन्तःपुरे क्षत्रिया सन्निहिता नैनां पश्यामि ॥ १.३.१०६ ॥

ସେ ପୌଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ, "ମିଥ୍ୟାରେ ମୋ ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାରୀ ଉପସ୍ଥିତ ନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।"

1.3.107

स एवमुक्तः पौष्यः क्षणमात्रं विमृश्योत्तङ्कं प्रत्युवाच ।
नियतं भवानुच्छिष्टः स्मर तावन्न हि सा क्षत्रिया उच्छिष्टेनाशुचिना शक्या द्रष्टुं पतिव्रतात्वात्सैषा नाशुचेर्दर्शनमुपैतीति ॥ १.३.१०७ ॥

ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ପୌଷ୍ୟ କ୍ଷଣେ ଭାବି ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ, ଅଶୁଚି; ତାହା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାରୀ ଏବେ ଦେଖାଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ପତିବ୍ରତା ହେତୁ ଅଶୁଚିର ଦର୍ଶନ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।"

1.3.108

अथैवमुक्त उत्तङ्कः स्मृत्वोवाचास्ति खलु मया तु भक्षितं नोपस्पृष्टमागच्छतेति ।
तं पौष्यः प्रत्युवाच एष ते व्यतिक्रमो नोत्थितेनोपस्पृष्टं भवति शीघ्रमागच्छतेति ॥ १.३.१०८ ॥

ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ କିଛି ଖାଇଛି, ଆଚମନ କରିନାହିଁ। ଆସନ୍ତୁ।" ପୌଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା ଆପଣଙ୍କର ଭୁଲ। ଉଠିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଆଚମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ।"

1.3.109

अथोत्तङ्कस्तं तथेत्युक्त्वा प्राङ्मुख उपावेश्य सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो निःशब्दाभिरफेनाभिरनुष्णाभिर्हृद्गताभिरद्भिस्त्रिः पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्यद्भिरुपस्पृश्य चान्तःपुरं प्रविवेश ॥ १.३.१०९ ॥

ତା'ପରେ ଉତ୍ତଙ୍କ "ଠିକ୍" କହି ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ବସି, ହାତ, ପାଦ ଓ ମୁହଁ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ, ଶବ୍ଦହୀନ, ଫେଣହୀନ, ଗରମ ନ ହୋଇଥିବା, ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଜଳ ତିନି ଥର ପାନ କଲେ, ଦୁଇ ଥର ପୋଛିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଛିଦ୍ର ଜଳରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

1.3.110

ततस्तां क्षत्रियामपश्यत्सा च दृष्ट्वैवोत्तङ्कं प्रत्युत्थायाभिवाद्योवाच स्वागतं ते भगवन्नाज्ञापय किं करवाणीति ॥ १.३.११० ॥

ତା'ପରେ ସେ ସେହି କ୍ଷତ୍ରିୟା ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?"

1.3.111

स तामुवाचैते कुण्डले गुर्वर्थं मे भिक्षिते दातुमर्हसीति ।
सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन पात्रमयमनतिक्रमणीयश्चेति मत्वा ते कुण्डले अवमुच्यास्मै प्रायच्छदाह चैनमेते कुण्डले तक्षको नागराजः सुभृशं प्रार्थयत्यप्रमत्तो नेतुमर्हसीति ॥ १.३.१११ ॥

ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଦୁଇଟି କୁଣ୍ଡଳ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ରୂପେ ମାଗୁଛି; ଆପଣ ଦେବା ଉଚିତ।' ତାଙ୍କ ସଦ୍ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର, ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବି, ସେ କୁଣ୍ଡଳ ଦୁଇଟି ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି କୁଣ୍ଡଳ ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ଅତ୍ୟଧିକ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ସାବଧାନରେ ନେଇଯାଅ।'

1.3.112

स एवमुक्तस्तां क्षत्रियां प्रत्युवाच भवती सुनिर्वृता भवतु ।
न मां शक्तस्तक्षको नागराजो धर्षयितुमिति ॥ १.३.११२ ॥

ଏହିପରି କହିବାରୁ ସେ ସେହି କ୍ଷତ୍ରିୟା ନାରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆପଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ। ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।'

1.3.113

स एवमुक्त्वा तां क्षत्रियामामन्त्र्य पौष्यसकाशमागच्छत् ।
आह चैनं भोः पौष्य प्रीतोऽस्मीति तमुत्तङ्कं पौष्यः प्रत्युवाच ॥ १.३.११३ ॥

ଏହିପରି କହି, ସେହି କ୍ଷତ୍ରିୟା ନାରୀଙ୍କଠାରୁ ବିଦା ନେଇ ସେ ପୌଷ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପୌଷ୍ୟ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।' ତେବେ ପୌଷ୍ୟ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

1.3.114

भगवंश्चिरेण पात्रमासाद्यते भवाश्च गुणवानतिथिस्तदिच्छे श्राद्धं कर्तुं क्रियतां क्षण इति ॥ १.३.११४ ॥

'ଭଗବାନ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ବହୁ ସମୟ ପରେ ମିଳେ; ଆପଣ ଗୁଣବାନ ଅତିଥି; ତେଣୁ ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। କିଛି କ୍ଷଣ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'

1.3.115

तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच कृतक्षण एवास्मि शीघ्रमिच्छामि यथोपपन्नमन्नमुपस्कृतं भवतेति स तथेत्युक्त्वा यथोपपन्नेनान्नेनैनं भोजयामास ॥ १.३.११५ ॥

ଉତ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ତ ସମୟରେ ହିଁ ଆସିଛି; ଯାହା ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି ତାହା ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।" ସେ "ଠିକ୍" କହି ଉପଲବ୍ଧ ଅନ୍ନରେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।

1.3.116

अथोत्तङ्कः सकेशं शीतमन्नं दृष्ट्वा अशुच्येतदिति मत्वा तं पौष्यमुवाच ।
यस्मान्मे अशुच्यन्नं ददासि तस्मादन्धो भविष्यसीति ॥ १.३.११६ ॥

ତା'ପରେ ଉତ୍ତଙ୍କ କେଶଯୁକ୍ତ ଶୀତଳ ଅନ୍ନ ଦେଖି, "ଏହା ଅଶୁଚି" ବୋଲି ଭାବି ପୌଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ମୋତେ ଅଶୁଚି ଅନ୍ନ ଦେଇଛ, ଏଣୁ ତୁମେ ଅନ୍ଧ ହେବ।"

1.3.117

तं पौष्यः प्रत्युवाच ।
यस्मात्त्वमदुष्टमन्नंदूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.११७ ॥

ପୌଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ନକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବାରୁ ତୁମେ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବ।" ତେବେ ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

1.3.118

न युक्तं भवताऽन्नमशुचि दत्त्वा प्रतिशापं दातुं तस्मादन्नमेव प्रत्यक्षीकुरु ।
ततः पौष्यस्तदन्नमशुचि दृष्ट्वा तस्याशुचिभावमपरोक्षयामास ॥ १.३.११८ ॥

ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: "ଅଶୁଚି ଅନ୍ନ ଦେଇ ତୁମ ପକ୍ଷରେ ପ୍ରତିଶାପ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଣୁ ଅନ୍ନକୁ ହିଁ ପୁଣି ଦେଖାଅ।" ତେବେ ପୌଷ୍ୟ ସେହି ଅଶୁଚି ଅନ୍ନ ଦେଖି ତାର ଅଶୁଚିତା ପ୍ରକାଶ କଲେ।

1.3.119

अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रियोपहृतमनुष्णं सकेशं चाशुच्येतदिति मत्वा तमृषिमुत्तङ्कं प्रसादयामास ॥ १.३.११९ ॥

ତା'ପରେ ମୁକ୍ତକେଶୀ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଆଣିଥିବା ସେହି ଅନ୍ନ ଶୀତଳ ଓ କେଶଯୁକ୍ତ ଦେଖି, "ଏହା ଅଶୁଚି" ବୋଲି ଭାବି ସେ ଋଷି ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

1.3.120

भघवन्नेतदज्ञानादन्नं सकेशमुपाहृतं शीतं च ।
तत्क्षामये भवन्तं न भवेयमन्ध इति।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२० ॥

ହେ ଭଗବାନ, ଅଜ୍ଞାନ ହେତୁ ଏହି ଅନ୍ନ କେଶ ସହିତ ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ଅବସ୍ଥାରେ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷମା ମାଗୁଛି, ଯେପରି ମୁଁ ଅନ୍ଧ ନ ହେଉ। ଏହା କହି ଉତଙ୍କ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

1.3.121

न मृषा ब्रवीमि भूत्वा त्वमन्धो नचिरादनन्धो भविष्यसीति ।
ममापि शापो भवता दत्तो न भवेदिति ॥ १.३.१२१ ॥

ମୁଁ ମିଛ କହୁନାହିଁ। ତୁମେ ଅନ୍ଧ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ତୁମେ ଆଉ ଅନ୍ଧ ରହିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋତେ ଦେଇଥିବା ଶାପ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ।

1.3.122

तं पौष्यः प्रत्युवाच न चाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुं न हि मे मन्युरद्याप्युपशमं गच्छति किं चैतद्भवता न ज्ञायते ।
यथा ॥ १.३.१२२ ॥

ପୌଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୁଁ ଶାପ ଫେରାଇ ନେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋର କ୍ରୋଧ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ। ଏହା କ'ଣ ତୁମେ ଜାଣୁନାହଁ? ଯେପରି…

1.3.123

नवनीतं हृदयं ब्राह्मणस्य ।
वाचि क्षुरो निहितस्तीक्ष्णधारः।
तदुभयमेतद्विपरीतं क्षत्रियस्य ।
वाङ्नवनीतं हृदयं तीक्ष्णधारम्॥ इति ॥ १.३.१२३ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହୃଦୟ ନବନୀତ ପରି; ତାଙ୍କ ବାଣୀରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରର ଛୁରୀ ରଖାଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଇଟି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ବିପରୀତ: କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ବାଣୀ ନବନୀତ, ହୃଦୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର।

1.3.124

तदेवंगते न शक्तोऽहं तीक्ष्णहृदयत्वात्तं शापमन्यथाकर्तुं गम्यतामिति ।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२४ ॥

ତେଣୁ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୃଦୟ ହେତୁ ସେ ଶାପ ବଦଳାଇବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏବେ ଯାଅ। ଏହା କହି ଉତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

1.3.125

भवताऽहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीतः ।
प्राक् च तेऽभिहितं यस्माददुष्टमन्नं दूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति।
दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति ॥ १.३.१२५ ॥

ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନର ଅଶୁଚିତା ଦେଖି ମୁଁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲି। ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଅଦୂଷିତ ଅନ୍ନ ତୁମେ ଦୂଷିତ କରୁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବ। ଏବଂ ଦୂଷିତ ଅନ୍ନରେ ଏହା ମୋର ଅଭିଶାପ ହେବ ନାହିଁ।

1.3.126

साधयामस्तावदित्युक्त्वा प्रातिष्ठतोत्तङ्कस्ते कुण्डले गृहीत्वा ।
सोऽपश्यदथ पथि नग्नं क्षपणकमागच्छन्तं मुहुर्मुहुर्दृश्यमानमदृश्यमानं च ॥ १.३.१२६ ॥

'ଆମେ ଏବେ ଏହା ସାଧନ କରିବା' ଏହା କହି ଉତ୍ତଙ୍କ ସେହି କୁଣ୍ଡଳ ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତା'ପରେ ପଥରେ ସେ ଜଣେ ନଗ୍ନ କ୍ଷପଣକ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ସେ ବାରମ୍ବାର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ।

1.3.127

अथोत्तङ्कस्ते कुण्डले संन्यस्य भूमावुदकार्थं प्रचक्रमे ।
एतस्मिन्नन्तरे स क्षपणकस्त्वरमाण उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत् ॥ १.३.१२७ ॥

ତା'ପରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ସେହି କୁଣ୍ଡଳ ଭୂମିରେ ରଖି ଜଳ ପାଇଁ ଆଚମନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେହି କ୍ଷପଣକ ଶୀଘ୍ର ନିକଟକୁ ଆସି କୁଣ୍ଡଳ ନେଇ ପଳାଇଗଲେ।

1.3.128

तमुत्तङ्कोऽभिसृत्य कृतोदककार्यः शुचिः प्रयतो नमो देवेभ्यो गुरुभ्यश्च कृत्वा महता जवेन तमन्वयात् ॥ १.३.१२८ ॥

ଉତ୍ତଙ୍କ ଜଳକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଶୁଚି ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମହାବେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

1.3.129

तस्य तक्षको दृढमासन्नः सतं जग्राह ।
गृहीतमात्रः स तद्रूपं विहाय तक्षकस्वरूपं कृत्वा सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं प्रविवेश ॥ १.३.१२९ ॥

ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରିଲା। ଧରିବା ମାତ୍ରେ ସେ ନିଜ ରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ତକ୍ଷକର ରୂପ ଧାରଣ କରି ହଠାତ୍ ପୃଥିବୀରେ ଖୋଲା ଥିବା ମହାବିଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

1.3.130

प्रविश्य च नागलोकं स्वभवनमगच्छत् ।
अथोत्तङ्कस्तस्याः क्षत्रियाया वचः स्मृत्वा तं तक्षकमन्वगच्छत् ॥ १.३.१३० ॥

ନାଗଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ନିଜ ଭବନକୁ ଚାଲିଗଲା। ତା'ପରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ସେହି କ୍ଷତ୍ରିୟା ନାରୀର ବାକ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ତକ୍ଷକର ପଛେ ପଛେ ଗଲା।

1.3.131

स तद्बिलं दण्डकाष्ठेन चखान न चाशकत् ।
तं क्लिश्यमानमिन्द्रोऽपश्यत्स वज्रं प्रेषयामास।
गच्छास्य ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुरुष्वेति ॥ १.३.१३१ ॥

ସେ ଦଣ୍ଡକାଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ସେହି ବିଳ ଖୋଳିଲା, ମାତ୍ର ସକ୍ଷମ ହେଲା ନାହିଁ। କ୍ଳେଶ ଭୋଗୁଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ପଠାଇଲେ: 'ଯାଅ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କର।'

1.3.132

अथ वज्रं दण्डकाष्ठमनुप्रविश्य तद्बिलमदारयत् ॥ १.३.१३२ ॥

ତା'ପରେ ବଜ୍ର ଦଣ୍ଡକାଷ୍ଠରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେହି ବିଳକୁ ବିଦାରଣ କଲା।

1.3.133

तमुत्तङ्कोऽनुविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य च तं नागलोकमपर्यन्तमनेकविधप्रासादहर्म्यवलभीनिर्यूहशतसंकुलमुच्चावचक्रीडाश्चर्यस्थानावकीर्णमपश्यत् ॥ १.३.१३३ ॥

ଉତ୍ତଙ୍କ ସେହି ବିଳ ଦେଇ ତା ପଛେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ନାଗଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲା—ଅନନ୍ତ, ନାନା ପ୍ରକାର ପ୍ରାସାଦ, ହର୍ମ୍ୟ, ଛାତ ଓ ଶହ ଶହ ବାହାରକୁ ବାହାରିଥିବା ଝରକାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତୃତ।

1.3.134

स तत्र नागांस्तानस्तुवदेभिः श्लोकैः ।
य ऐरावतराजानः सर्पाः समितिशोभाः।
क्षरन्त इव जीमूताः सविद्युत्पवनेरिताः ॥ १.३.१३४ ॥

ସେଠାରେ ସେ ସେହି ନାଗମାନଙ୍କୁ ଏହି ଶ୍ଳୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କଲା — ଐରାବତଙ୍କ ବଂଶର ରାଜାମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ସର୍ପମାନେ, ବିଜୁଳି ଓ ପବନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ବର୍ଷଣଶୀଳ ମେଘ ପରି।

1.3.135

सुरूपा बहुरूपाश्च तथा कल्माषकुण्डलाः ।
आदित्यवन्नाकपृष्ठे रेजुरैरावतोद्भवाः ॥ १.३.१३५ ॥

ସୁନ୍ଦର ରୂପ, ବହୁରୂପୀ, ଚିତ୍ରିତ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ଐରାବତଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ନାଗମାନେ ସ୍ୱର୍ଗପୃଷ୍ଠରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଲେ।

1.3.136

बहूनि नागवेश्मानि गङ्गायास्तीर उत्तरे ।
तत्रस्थानपि संस्तौमि महतः पन्नगानहम् ॥ १.३.१३६ ॥

ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ନାଗମାନଙ୍କର ଅନେକ ଗୃହ ଅଛି; ସେଠାରେ ବାସ କରୁଥିବା ମହାନ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ।

1.3.137

इच्छेत्कोऽर्कांशुसेनायां चर्तुमैरावतं विना ।
शतान्यशीतिरष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः ॥ १.३.१३७ ॥

ଐରାବତ ବିନା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସେନାରେ ବିଚରଣ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ? (ସେମାନେ) ଶହେ, ଅଶୀ, ଆଠ ଓ କୋଡ଼ିଏ ହଜାର।

1.3.138

सर्पाणां प्रग्रहा यान्ति धृतराष्ट्रो यदैजति ।
ये चैनमुपसर्पन्ति ये च दूरपथं गताः ॥ १.३.१३८ ॥

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚାଳିତ ହେଲେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଲଗାମ ଚାଲେ; ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଦୂର ପଥକୁ ଯାଆନ୍ତି।

1.3.139

अहमैरावतज्येष्ठभ्रातृभ्योऽकरवं नमः ।
यस्य वासः कुरुक्षेत्रे खाण्डवे चाभवत्पुरा ॥ १.३.१३९ ॥

ଐରାବତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କଲି; ପୂର୍ବରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବାସ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଖାଣ୍ଡବରେ ଥିଲା।

1.3.140

तं नागराजमस्तौषं कुण्डलार्थाय तक्षकम् ।
तक्षकश्चाश्वसेनश्च नित्यं सहचरावुभौ ॥ १.३.१४० ॥

କୁଣ୍ଡଳ ପାଇଁ ମୁଁ ସେହି ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି। ତକ୍ଷକ ଓ ଅଶ୍ୱସେନ ଦୁହେଁ ସର୍ବଦା ସହଚର।

1.3.141

कुरुक्षेत्रं च वसतां नदीमिक्षुमतीमनु ।
जघन्यजस्तक्षकस्य श्रुतसेनेति यः सुतः ॥ १.३.१४१ ॥

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀ ତୀରରେ ବାସ କରୁଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତକ୍ଷକଙ୍କର କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୁତସେନ ନାମକ ଯେ।

1.3.142

अवसद्यो महद्द्युम्नि प्रार्थयन्नागमुख्यताम् ।
करवाणि सदा चाहं नमस्तस्मै महात्मने ॥ १.३.१४२ ॥

ଯେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନତା ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ବାସ କରେ, ମୁଁ ସର୍ବଦା ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

1.3.143

सौतिरुवाच ।
एवं स्तुत्वा स विप्रर्षिरुत्तङ्को भुजगोत्तमान्।
नैव ते कुण्डले लेभे ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ १.३.१४३ ॥

ସୌତି କହିଲେ: ଏହିପରି ବିପ୍ରର୍ଷି ଉତ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ କୁଣ୍ଡଳ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ସେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

1.3.144

एवं स्तुवन्नपि नागान्यदा ते कुण्डले नालभत्तदाऽपश्यत्स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्त्यौ ।
तस्मिंस्तन्त्रे कृष्णाः सिताश्च तन्तवश्चक्रं चापश्यद्द्वादशारं षड्भिः कुमारैः परिवर्त्यमानं पुरुषं चापश्यदश्वं च दर्शनीयम् ॥ १.३.१४४ ॥

ଏହିପରି ନାଗମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ସେ କୁଣ୍ଡଳ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ତନ୍ତ୍ରରେ ଦୁଇ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ବୁଣୁଥିବାର ଦେଖିଲେ। ସେହି ତନ୍ତ୍ରରେ କଳା ଓ ଧଳା ସୂତା ଥିଲା; ବାରଟି ଅରିଥିବା ଚକ୍ରକୁ ଛଅ ବାଳକ ଘୂରାଉଥିବାର ଦେଖିଲେ, ଏକ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଶ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।