മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.3

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

പദാർഥങ്ങളോടെ വായിക്കുക

1.3.1

सौतिरुवाच ।
जनमेजयः पारिक्षितः सह भ्रातृभिः कुरुक्षेत्रे दीर्घसत्रमुपास्ते।
तस्य भ्रातरस्त्रयः श्रुतसेन उग्रसेनो भीमसेन इति ।
तेषु तत्सत्रमुपासीनेष्वभ्यागच्छत्सारमेयः ॥ १.३.१ ॥

സൗതി പറഞ്ഞു: പാരീക്ഷിതനായ ജനമേജയൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ദീർഘസത്രം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അവന് മൂന്നു സഹോദരന്മാരുണ്ടായിരുന്നു: ശ്രുതസേനൻ, ഉഗ്രസേനൻ, ഭീമസേനൻ. അവർ യാഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കവേ ഒരു നായ വന്നെത്തി.

1.3.2

जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतो रोरूयमाणो मातुः समीपमुपागच्छत् ॥ १.३.२ ॥

ജനമേജയന്റെ സഹോദരന്മാരാൽ അടിയേറ്റ അത് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അമ്മയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.

1.3.3

तं माता रोरूयमाणमुवाच ।
किं रोदिषि केनास्यभिहत इति ॥ १.३.३ ॥

കരയുന്ന അതിനോട് അമ്മ പറഞ്ഞു: "എന്തിനാണ് കരയുന്നത്? ആരാണ് നിന്നെ അടിച്ചത്?"

1.3.4

स एवमुक्तो मातरं प्रत्युवाच जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतोऽस्मीति ॥ १.३.४ ॥

ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അത് അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: "ജനമേജയന്റെ സഹോദരന്മാർ എന്നെ അടിച്ചു."

1.3.5

तं माता प्रत्युवाच व्यक्तं त्वया तत्रापराद्धं येनास्यभिहत इति ॥ १.३.५ ॥

അമ്മ മറുപടി പറഞ്ഞു: "അവിടെ നീ എന്തോ തെറ്റ് ചെയ്തിരിക്കണം, അതുകൊണ്ടാണ് നിന്നെ അടിച്ചത്."

1.3.6

स तां पुनरुवाच नापराध्यामि किंचिन्नावेक्षे हवींषि नावलिह इति ॥ १.३.६ ॥

അത് വീണ്ടും അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ ഒരു തെറ്റും ചെയ്തിട്ടില്ല. ഹവിസ്സുകളെ ഞാൻ നോക്കിയിട്ടില്ല, നക്കിയിട്ടുമില്ല."

1.3.7

तच्छ्रुत्वा तस्य माता सरमा पुत्रदुःखार्ता तत्सत्रमुपागच्छद्यत्र स जनमेजयः सह भ्रातृभिर्दीर्घसत्रमुपास्ते ॥ १.३.७ ॥

അത് കേട്ട് പുത്രദുഃഖത്താൽ പീഡിതയായ അവന്റെ മാതാവ് സരമ, ജനമേജയൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ദീർഘസത്രം നടത്തുന്ന ആ യജ്ഞശാലയിലേക്ക് വന്നു.

1.3.8

स तया क्रुद्धया तत्रोक्तोऽयं मे पुत्रो न किंचिदपराध्यति नावेक्षते हवींषि नावलेढि किमर्थमभिहत इति ॥ १.३.८ ॥

അപ്പോൾ കോപിച്ച അവൾ അവിടെ പറഞ്ഞു — 'എന്റെ ഈ മകൻ ഒരു തെറ്റും ചെയ്യുന്നില്ല; ഇവൻ ഹവിസ്സുകളെ നോക്കുന്നില്ല, നക്കുന്നുമില്ല; പിന്നെ എന്തിനാണ് ഇവനെ അടിച്ചത്?'

1.3.9

न किंचिदुक्तवन्तस्ते सा तानुवाच यस्मादयमभिहतोऽनपकारी तस्माददृष्टं त्वां भयमागमिष्यतीति ॥ १.३.९ ॥

അവർ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ അവൾ അവരോട് പറഞ്ഞു — 'കുറ്റമില്ലാത്ത ഇവനെ അടിച്ചതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് കാണാത്ത ഭയം വരും.'

1.3.10

जनमेजय एवमुक्तो देवशुन्या सरमया भृशं संभ्रान्तो विषण्णश्चासीत् ॥ १.३.१० ॥

ദേവശുനിയായ സരമ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ജനമേജയൻ അതീവ വ്യാകുലനും ദുഃഖിതനുമായി.

1.3.11

स तस्मिन्सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं प्रत्येत्य पुरोहितमनुरूपमन्विच्छमानः परं यत्नमकरोद्यो मे पापकृत्यां शमयेदिति ॥ १.३.११ ॥

ആ സത്രം അവസാനിച്ചശേഷം അവൻ ഹസ്തിനപുരത്തേക്ക് മടങ്ങി, അനുയോജ്യനായ പുരോഹിതനെ അന്വേഷിച്ച്, എന്റെ ഈ പാപകർമ്മം ശമിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നവനെ കണ്ടെത്താൻ വലിയ യത്നം ചെയ്തു.

1.3.12

स कदाचिन्मृगयां गतः पारिक्षितो जनमेजयः कस्मिंश्चित्स्वविषय आश्रममपश्यत् ॥ १.३.१२ ॥

ഒരിക്കൽ പരീക്ഷിത്തിന്റെ പുത്രനായ ജനമേജയൻ വേട്ടയ്ക്കു പോയി. തന്റെ രാജ്യത്തിലെ ഒരിടത്ത് അവൻ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു.

1.3.13

तत्र कश्चिदृपिरासाञ्चक्रे श्रुतश्रवा नाम ।
तस्य तपस्यभिरतः पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम ॥ १.३.१३ ॥

അവിടെ ശ്രുതശ്രവസ് എന്ന പേരുള്ള ഒരു മുനി ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. തപസ്സിൽ മുഴുകിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ സോമശ്രവസ് എന്ന പേരുള്ളവനാണ്.

1.3.14

तस्य तं पुत्रमभिगम्य जनमेजयः पारिक्षितः पौरोहित्याय वव्रे ॥ १.३.१४ ॥

പരീക്ഷിത്തിന്റെ പുത്രൻ ജനമേജയൻ ആ മുനിപുത്രനെ സമീപിച്ച് പുരോഹിത സ്ഥാനത്തിനായി അദ്ദേഹത്തെ വരിച്ചു.

1.3.15

स नमस्कृत्य तमृषिमुवाच भगवन्नयं तव पुत्रो मम पुरोहितोऽस्त्विति ॥ १.३.१५ ॥

അദ്ദേഹം ആ മുനിയെ നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: "ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ ഈ പുത്രൻ എന്റെ പുരോഹിതനാകട്ടെ."

1.3.16

स एवमुक्तः प्रत्युवाच जनमेजयं भो जनमेजय पुत्रोऽयं मम सर्प्यां जातो महातपस्वी स्वाध्यायसंपन्नो मत्तपोवीर्यसंभृतो मच्छुक्रं पीतवत्यास्तस्याः कुक्षौ जातः ॥ १.३.१६ ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ജനമേജയനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഹേ ജനമേജയാ, എന്റെ ഈ പുത്രൻ ഒരു നാഗിനിയിൽ ജനിച്ചവനാണ്. അവൻ മഹാതപസ്വിയും വേദപഠനത്തിൽ പൂർണ്ണനുമാണ്; എന്റെ തപോബലത്താൽ ഉണ്ടായവനുമാണ്. എന്റെ ശുക്ലം കുടിച്ച ആ നാഗിനിയുടെ ഗർഭത്തിലാണ് അവൻ ജനിച്ചത്."

1.3.17

समर्थोऽयं भवतः सर्वाः पापकृत्याः शमयितुमन्तरेण महादेवकृत्याम् ॥ १.३.१७ ॥

മഹാദേവന്റെ കർമ്മം കൂടാതെ തന്നെ നിങ്ങളുടെ എല്ലാ പാപകർമ്മങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കാൻ ഇവൻ സമർത്ഥനാണ്.

1.3.18

अस्य त्वेकमुपांशुव्रतं यदेनं कश्चिद्ब्राह्मणः कंचिदर्थमभियाचेत्तं तस्मै दद्यादयं यद्येतदुत्सहसे ततो नयस्वैनमिति ॥ १.३.१८ ॥

എന്നാൽ അവന് ഒരു രഹസ്യവ്രതമുണ്ട്: ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ ഏതെങ്കിലും വസ്തു അവനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ അത് അവൻ അവന് നൽകണം. അതിന് നിങ്ങൾ സന്നദ്ധനാണെങ്കിൽ അവനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുക.

1.3.19

तेनैवमुक्तो जनमेजयस्तं प्रत्युवाच भगवंस्तत्तथा भविष्यतीति ॥ १.३.१९ ॥

അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ജനമേജയൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, അത് അങ്ങനെ തന്നെ ആകും.'

1.3.20

स तं पुरोहितमुपादायोपावृत्तो भ्रातृनुवाच मयाऽयं वृत उपाध्यायो यदयं ब्रूयात्तत्कार्यमविचारयद्भिर्भवद्भिरिति ।
तेनैवमुक्ता भ्रातरस्तस्य तथा चक्रुः।
स तथा भ्रातॄन्संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे तं च देशं वशे स्थापयामास ॥ १.३.२० ॥

അദ്ദേഹം ആ പുരോഹിതനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് മടങ്ങിവന്ന് സഹോദരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഇദ്ദേഹത്തെ ഉപാധ്യായനായി വരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇദ്ദേഹം പറയുന്നത് ആലോചിക്കാതെ നിങ്ങൾ ചെയ്യണം.' അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സഹോദരന്മാർ അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്തു. സഹോദരന്മാർക്ക് ഇങ്ങനെ നിർദേശം നൽകി അദ്ദേഹം തക്ഷശിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ട് ആ ദേശത്തെ തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി.

1.3.21

एतस्मिन्नन्तरे कश्चिदृषिर्धौम्यो नामापोदस्तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुः ॥ १.३.२१ ॥

അതിനിടെ ധൗമ്യൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം ആപോദൻ. അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് ശിഷ്യന്മാരുണ്ടായിരുന്നു.

1.3.22

उपमन्युरारुणिर्बैदश्चेति स एकं शिष्यंमारुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास गच्छ केदारखण्डं बधानेति ॥ १.३.२२ ॥

ഉപമന്യു, ആരുണി, ബൈദൻ എന്നിവരായിരുന്നു അവർ; അവരിൽ ഒരാളായ പാഞ്ചാല ദേശക്കാരനായ ആരുണിയെ അദ്ദേഹം അയച്ചു. 'പോകൂ, വയലിന്റെ വരമ്പ് കെട്ടൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.

1.3.23

स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पाञ्चाल्यस्तत्र गत्वा तत्केदारखण्डं बद्धुं नाशकत् ।
स क्लिश्यमानोऽपश्यदुपायं भवत्वेवं करिष्यामीति ॥ १.३.२३ ॥

ഉപാധ്യായന്റെ നിർദേശപ്രകാരം പാഞ്ചാല ദേശക്കാരനായ ആരുണി അവിടെ ചെന്നു; ആ വയലിന്റെ വരമ്പ് കെട്ടാൻ അവനായില്ല. ക്ലേശിച്ച അവൻ ഒരു മാർഗം കണ്ടു: 'ശരി, അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്യാം' എന്നു വിചാരിച്ചു.

1.3.24

स तत्र संविवेश केदारखण्डे शयाने व तथा तस्मिंस्तदुदकं तस्थौ ॥ १.३.२४ ॥

അവൻ അവിടെ ആ വയൽക്കഷണത്തിൽ കിടന്നു; അതിനാൽ അതിലെ വെള്ളം അവിടെത്തന്നെ നിന്നു.

1.3.25

ततः कदाचिदुपाध्याय आपोदो धौम्यः शिष्यावपृच्छत् क्व आरुणिः पाञ्चाल्यो गत इति ॥ १.३.२५ ॥

പിന്നീടൊരിക്കൽ ആപോദന്റെ പുത്രനായ ഉപാധ്യായൻ ധൗമ്യൻ തന്റെ രണ്ടു ശിഷ്യന്മാരോടു ചോദിച്ചു: "പാഞ്ചാല്യനായ ആരുണി എവിടെ പോയി?"

1.3.26

तौ तं प्रत्यूचतुर्भगवंस्त्वयैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति ।
स एवमुक्तस्तौ शिष्यौ प्रत्युवाच तस्मात्तत्र सर्वे गच्छामो यत्र स गत इति ॥ १.३.२६ ॥

ആ രണ്ടുപേരും അവനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഭഗവാനേ, അങ്ങുതന്നെ അയച്ചതാണ്; വയൽക്കഷണം കെട്ടാൻ പോകുക എന്ന്." അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ആ രണ്ടു ശിഷ്യന്മാരോടു പറഞ്ഞു: "എന്നാൽ നമുക്കെല്ലാവർക്കും അവൻ പോയ സ്ഥലത്തേക്കു പോകാം."

1.3.27

स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकारः ।
भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.२७ ॥

അദ്ദേഹം അവിടെ ചെന്ന് അവനെ വിളിക്കാൻ ശബ്ദമുയർത്തി: "ഓ പാഞ്ചാല്യനായ ആരുണി, നീ എവിടെയാണ്? വരൂ, വത്സാ!"

1.3.28

स तच्छ्रुत्वा आरुणिरुपाध्यायवाक्यं तस्मात्केदारखण्डात्सहसोत्थायतमुपाध्यायमुपतस्थे ॥ १.३.२८ ॥

ആരുണി ആ ഉപാധ്യായന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ വയൽക്കഷണത്തിൽനിന്ന് ഉടനെ എഴുന്നേറ്റ് ആ ഉപാധ്യായന്റെ അടുത്തേക്കു ചെന്നു.

1.3.29

प्रोवाच चैनमयमस्म्यत्र केदारखण्डे निःसरमाणमुदकमवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तमुपस्थितः ।
तदभिवादये भगवन्तमाज्ञापयतु भवान्कमर्थं करवाणीति ॥ १.३.२९ ॥

അവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ ഇവിടെ വയലിന്റെ വരമ്പിലാണ്. തടുക്കാനാവാത്ത ഒഴുകുന്ന വെള്ളം തടയാൻ ഞാൻ കിടക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാന്റെ വാക്ക് കേട്ടയുടനെ വരമ്പ് പിളർന്ന് ഞാൻ അങ്ങയുടെ മുന്നിലെത്തി. അതിനാൽ ഭഗവാനേ, അങ്ങയെ വന്ദിക്കുന്നു; ഏത് കാര്യമാണ് ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് കൽപ്പിച്ചാലും?"

1.3.31

स एवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच यस्माद्भवान्केदारखण्डं विदार्योत्थितस्तस्मादुद्दालक एवनाम्ना भवान्भविष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीतः ॥ १.३.३१ ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "അങ്ങ് വരമ്പ് പിളർന്ന് എഴുന്നേറ്റതിനാൽ അങ്ങയുടെ നാമം ഉദ്ദാലകൻ എന്നാകും." ഉപാധ്യായനാൽ ഇങ്ങനെ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട്...

1.3.32

यस्माच्च त्वया मद्वचनमनुष्ठितं तस्माच्छ्रेयोऽवाप्स्यसि ।
सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ॥ १.३.३२ ॥

കൂടാതെ, നീ എന്റെ വാക്ക് അനുഷ്ഠിച്ചതിനാൽ നിനക്ക് ശ്രേയസ്സ് ലഭിക്കും. നിനക്ക് എല്ലാ വേദങ്ങളും എല്ലാ ധർമശാസ്ത്രങ്ങളും പ്രകാശിക്കും.

1.3.33

स एवमुक्त उपाध्यायेनेष्टं देशं जगाम ॥ १.३.३३ ॥

ഉപാധ്യായൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനുശേഷം അവൻ തനിക്കിഷ്ടപ്പെട്ട ദേശത്തേക്ക് പോയി.

1.3.34

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्योपमन्युर्नाम ।
तं चोपाध्यायः प्रेषयामास वत्सोपमन्यो गा रक्षस्वेति ॥ १.३.३४ ॥

അതിനുശേഷം ആപോദ ധൗമ്യന് ഉപമന്യു എന്ന പേരുള്ള മറ്റൊരു ശിഷ്യനുണ്ടായിരുന്നു. ഉപാധ്യായൻ അവനെ അയച്ചു: "വത്സാ ഉപമന്യോ, പശുക്കളെ രക്ഷിക്കുക."

1.3.35

स उपाध्यायवचनादरक्षद्गाः स चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये गुरुगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३५ ॥

ഉപാധ്യായന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് അവൻ പശുക്കളെ കാത്തു. പകൽ പശുക്കളെ കാത്ത്, പകൽ അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഗുരുഗൃഹത്തിലെത്തി, ഉപാധ്യായന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് വണങ്ങി.

1.3.36

तमुपाध्यायः पीवानमपश्यदुवाच चैनं वत्सोपमन्यो केन वृत्तिं कल्पयसि पीवानसि दृढमिति ॥ १.३.३६ ॥

ഉപാധ്യായൻ ആ പുഷ്ടനായ ശിഷ്യനെ കണ്ട്, അവനോട് പറഞ്ഞു: 'വത്സാ ഉപമന്യോ, നീ എങ്ങനെയാണ് ജീവനം നടത്തുന്നത്? നീ വളരെ പുഷ്ടനായിരിക്കുന്നുവല്ലോ.'

1.3.37

स उपाध्यायं प्रत्युवाच भो भैक्ष्येण वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.३७ ॥

അവൻ ഉപാധ്യായനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'അയ്യാ, ഞാൻ ഭിക്ഷയാചിച്ച് ജീവനം നടത്തുന്നു.' അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

1.3.38

मय्यनिवेद्य भैक्ष्यं नोपयोक्तव्यमिति ।
स तथेत्युक्तो भैक्ष्यं चरित्वोपाध्यायाय न्यवेदयत् ॥ १.३.३८ ॥

'എനിക്ക് അർപ്പിക്കാതെ ഭിക്ഷാന്നം ഭക്ഷിക്കരുത്' എന്ന് (ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു). 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ ഭിക്ഷയെടുത്ത് ഉപാധ്യായനെ അറിയിച്ചു.

1.3.39

स तस्मादुपाध्यायः सर्वमेव भैक्ष्यमगृह्णात् ।
स तथेत्युक्तः पुनररक्षद्गा अहनि रक्षित्वा निशामुखे गुरुकुलमागम्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३९ ॥

അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ അവനിൽനിന്ന് ഭിക്ഷാന്നം മുഴുവനും വാങ്ങി. 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറയപ്പെട്ട അവൻ വീണ്ടും പശുക്കളെ കാത്തു; പകൽ പശുക്കളെ കാത്ത് രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഗുരുകുലത്തിലെത്തി, ഗുരുവിന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് വണങ്ങി.

1.3.40

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो सर्वमशेषतस्ते भैक्ष्यं गृह्णामि केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४० ॥

ഉപാധ്യായൻ അവൻ ഇപ്പോഴും തടിച്ചു കൊഴുത്തിരിക്കുന്നത് കണ്ട് പറഞ്ഞു: "വത്സ ഉപമന്യു, നിന്റെ ഭിക്ഷയെല്ലാം ഞാൻ തന്നെ എടുക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ നീ എങ്ങനെയാണ് ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്നത്?"

1.3.41

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भगवते निवेद्य पूर्वमपरं चरामि तेन वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.४१ ॥

അങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ ഉപാധ്യായന് മറുപടി പറഞ്ഞു: "ആദ്യം പൂജ്യനായ ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ച ശേഷം ബാക്കിയിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്നു." അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.

1.3.42

नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिरन्येषामपि भैक्ष्योपजीविनां वृत्त्युपरोधं करोषि इत्येवं वर्तमानो लुब्धोऽसीति ॥ १.३.४२ ॥

ഇത് ഗുരുവിനോടുള്ള ന്യായമായ പെരുമാറ്റമല്ല; ഭിക്ഷകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരുടെ ഉപജീവനത്തിനും നീ തടസ്സമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ പെരുമാറുന്ന നീ ലോഭിയാണ്.

1.3.43

स तथेत्युक्त्वा गा अरक्षद्रक्षित्वा च पुनरुपाध्यायगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४३ ॥

"ശരി" എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ പശുക്കളെ കാത്തു; കാത്ത ശേഷം വീണ്ടും ഉപാധ്യായന്റെ വീട്ടിലെത്തി ഉപാധ്യായന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് വണങ്ങി.

1.3.44

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वा पुनरुवाच ।
वत्सोपमन्यो अहं ते सर्वं भैक्ष्यं गृह्णामि न चान्यच्चरसि पीवानसि भृशं केन वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४४ ॥

ഉപാധ്യായൻ അവൻ ഇപ്പോഴും വളരെ തടിച്ചുകൊഴുത്തിരിക്കുന്നത് കണ്ട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "വത്സ ഉപമന്യു, നിന്റെ ഭിക്ഷയെല്ലാം ഞാൻ എടുക്കുന്നു; നീ മറ്റൊന്നും യാചിക്കുന്നില്ല, എന്നിട്ടും നീ വളരെ തടിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്ങനെയാണ് നീ ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്നത്?"

1.3.45

स एवमुक्तस्तमुपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भो एतासां गवां पयसा वृत्तिं कल्पयामीति।
तमुवाचोपाध्यायो नैतन्न्याय्यं पय उपयोक्तुं भवतो मया नाभ्यनुज्ञातमिति ॥ १.३.४५ ॥

അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ ഗുരുവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഭോ, ഈ പശുക്കളുടെ പാലുകൊണ്ട് ഞാൻ ഉപജീവനം നടത്താം." ഗുരു അവനോട് പറഞ്ഞു: "നിനക്ക് പാൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ന്യായമല്ല; ഞാൻ അതിന് അനുവാദം നൽകിയിട്ടില്ല."

1.3.46

स तथेति प्रतिज्ञाय गा रक्षित्वा पुनरुपाध्यायगृहमेत्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४६ ॥

"ശരി" എന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അവൻ പശുക്കളെ സംരക്ഷിച്ചു; പിന്നെ ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി ഗുരുവിന് മുന്നിൽ നിന്ന് നമസ്കരിച്ചു.

1.3.47

तमुपाध्यायः पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो भैक्ष्यं नाश्नासि न चान्यच्चरसि पयो न पिबसि पीवानसि भृशं केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४७ ॥

അവൻ തടിച്ചിരിക്കുന്നത് കണ്ട് ഗുരു പറഞ്ഞു: "വത്സാ ഉപമന്യു, നീ ഭിക്ഷാന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നില്ല, മറ്റൊന്നും സ്വീകരിക്കുന്നില്ല, പാലും കുടിക്കുന്നില്ല; എന്നിട്ടും നീ വളരെ തടിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്?"

1.3.48

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भोः फेनं पिबापि यमिमे वत्सा मातॄणां स्तनात्पिबन्त उद्गिरन्ति ॥ १.३.४८ ॥

അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ ഗുരുവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഭോ, ഈ കിടാങ്ങൾ അമ്മമാരുടെ മുലകളിൽനിന്ന് കുടിച്ച് തുപ്പുന്ന നുരയെ കുടിച്ചാലും."

1.3.49

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ।
एते त्वदनुकम्पया गुणवन्तो वत्साः प्रभूततरं फेनमुद्गिरन्ति।
तदेषामपि वत्सानां वृत्त्युपरोधं करोष्येवं वर्तमानः ।
फेनमपि भवान्न पातुमर्हतीति स तथेति प्रतिश्रुत्य निराहारः पुनररक्षद्गाः ॥ १.३.४९ ॥

ഉപാധ്യായൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: നിന്റെ കാരുണ്യത്താൽ ഈ ഗുണവാന്മാരായ കിടാങ്ങൾ വളരെയധികം നുര തുപ്പുന്നു. അതിനാൽ ഈ കിടാങ്ങളുടെ ആഹാരത്തിനും നീ തടസ്സമുണ്ടാക്കുന്നു. നുരയും നീ കുടിക്കരുത്. അവൻ 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്ന് വാക്ക് നൽകി, ഉപവാസത്തോടെ വീണ്ടും പശുക്കളെ രക്ഷിച്ചു.

1.3.50

तथा प्रतिषिद्धो भैक्ष्यं नाश्नाति न चान्यच्चरति पयो न पिबति फेनं नोपयुङ्क्ते स कदाचिदरण्ये क्षुधार्तोऽर्कपत्राण्यभक्षयत् ॥ १.३.५० ॥

ഇങ്ങനെ വിലക്കപ്പെട്ടവൻ ഭിക്ഷാന്നം കഴിച്ചില്ല, മറ്റൊന്നിനും പോയില്ല, പാൽ കുടിച്ചില്ല, നുരയും ഉപയോഗിച്ചില്ല. ഒരിക്കൽ കാട്ടിൽ വിശപ്പുകൊണ്ട് പീഡിതനായി അവൻ എരിക്കിന്റെ ഇലകൾ തിന്നു.

1.3.51

स तैरर्कपत्रैर्भक्षितैः क्षारतिक्तकटुरूक्षैस्तीक्ष्णविपाकैश्चक्षुष्युपहतोऽन्धो बभूव ।
ततः सोऽन्धोऽपि चङ्क्रम्यमाणः कूपेऽपतत्
अथ तस्मिन्ननागच्छति सूर्ये चास्ताचलावलम्बिनि उपाध्यायः शिष्यानवोचत् ॥ १.३.५१ ॥

ആ എരിക്കിലകൾ — ക്ഷാരവും കയ്പും എരിവും രൂക്ഷവും തീക്ഷ്ണഫലമുള്ളവയുമായവ — തിന്നതുകൊണ്ട് അവന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് ക്ഷതമേറ്റ് അവൻ അന്ധനായി. പിന്നെ അന്ധനായി നടക്കുമ്പോൾ അവൻ കിണറ്റിൽ വീണു. സൂര്യൻ അസ്താചലത്തിൽ ചാഞ്ഞിട്ടും അവൻ തിരിച്ചെത്താതിരുന്നപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ ശിഷ്യന്മാരോട് പറഞ്ഞു.

1.3.53

मयोपमन्युः सर्वतः प्रतिषिद्धः स नियतं कुपितस्ततो नागच्छति चिरगतस्त्विति ।
ततोऽन्वेष्य इत्येवमुक्त्वा शिष्यैः सार्धमरण्यं गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकार भो उपमन्यो क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.५३ ॥

ഞാൻ ഉപമന്യുവിനെ എല്ലാ വിധത്തിലും വിലക്കിയിരുന്നു; അതിനാൽ അവൻ കോപിച്ച് ഏറെ നേരമായിട്ടും വരുന്നില്ല. 'അവനെ അന്വേഷിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞ് ശിഷ്യരോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് പോയി അവനെ വിളിക്കാൻ ശബ്ദമുയർത്തി: 'ഹേ ഉപമന്യു, നീ എവിടെയാണ്? വത്സാ, വരൂ!'

1.3.54

स उपाध्यायस्य आह्वानवचनं श्रुत्वा प्रत्युवाचोच्चैरयमस्मिन्कूपे पतितोऽहमिति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच कथं त्वमस्मिन्कूपे पतित इति ॥ १.३.५४ ॥

ഉപാധ്യായന്റെ വിളിവാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ ഉച്ചത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഈ കിണറ്റിൽ വീണിരിക്കുന്നു.' അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ അവനോട് ചോദിച്ചു: 'നീ ഈ കിണറ്റിൽ എങ്ങനെ വീണു?'

1.3.55

स उपाध्यायं प्रत्युवाच अर्कपत्राणि भक्षयित्वान्धीभूतोस्म्यतश्चङ्क्रम्यमाणः कूपे पतित इति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.५५ ॥

അവൻ ഉപാധ്യായനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'എരുക്കിന്റെ ഇലകൾ തിന്ന് ഞാൻ അന്ധനായി; അതിനാൽ നടക്കുമ്പോൾ കിണറ്റിൽ വീണു.' അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ അവനോട് പറഞ്ഞു:

1.3.56

अश्विनौ स्तुहि तौ देवभिषजौ त्वां चक्षुष्मन्तं कर्ताराविति ।
स एवमुक्त उपाध्यायेनोपमन्युः स्तोतुमुपचक्रमे देवावश्विनौ वाग्भिर्ऋग्भिः ॥ १.३.५६ ॥

'ദേവവൈദ്യന്മാരായ ആ അശ്വിനികളെ സ്തുതിക്കുക; അവർ നിന്നെ കാഴ്ചയുള്ളവനാക്കും.' ഉപാധ്യായൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉപമന്യു വാക്കുകളാലും ഋക്കുകളാലും ദേവന്മാരായ അശ്വിനികളെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.

1.3.57

प्रपूर्वगौ पूर्वजौ चित्रभानू ।
गिरा वां शंसामि तपसा ह्यनन्तौ।
दिव्यौ सुपर्णौ विरजौ विमाना-
वधिक्षिपन्तौ भुवनानि विश्वा ॥ १.३.५७ ॥

തപസ്സിനാലും വാക്കിനാലും ഞാൻ നിങ്ങൾ ഇരുവരെയും സ്തുതിക്കുന്നു. മുന്നേ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും പൂർവ്വജരും അദ്ഭുത തേജസ്സുള്ളവരും അനന്തരും ദിവ്യരും മനോഹര ചിറകുള്ളവരും നിർമ്മലരും വിമാനങ്ങളിലിരിക്കുന്നവരും സർവ്വലോകങ്ങളെയും മറികടക്കുന്നവരുമായ നിങ്ങളെ.

1.3.58

हिरण्मयौ शकुनी सांपरायौ ।
नासत्यदस्रौ सुनसौ वैजयन्तौ।
शुक्लं वयन्तौ तरसा सुवेमा-
वधिव्ययन्तावसितं विवस्वतः ॥ १.३.५८ ॥

സ്വർണ്ണവർണ്ണരും പക്ഷിരൂപികളും പരലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവരും നാസത്യരും ദസ്രരുമായ, സുന്ദരനാസികയുള്ള, വിജയക്കൊടി ധരിച്ച, വേഗത്തിൽ വെളുത്ത വസ്ത്രം നെയ്യുന്ന, സൂര്യന്റെ കറുത്ത നൂൽ നെയ്യുന്ന നിങ്ങൾ.

1.3.59

ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिका-
ममुञ्चतामश्विनौ सौभगाय।
तावत्सुवृत्तावनमं तमाय या-
वसत्तमा गा अरुणा उदावहत् ॥ १.३.५९ ॥

ഗരുഡന്റെ ബലത്താൽ പിടിക്കപ്പെട്ട വർത്തികയെ (സൂര്യനെ) അശ്വികൾ സൗഭാഗ്യത്തിനായി മോചിപ്പിച്ചു. മനോഹരഗതിയുള്ള അവർ ഇരുവരും ഇരുട്ടിനെതിരെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവരാണ്; ഉത്തമവാസികളായ അവർ ചുവന്ന രശ്മികളാകുന്ന പശുക്കളെ ഉയർത്തി.

1.3.60

षष्टिश्च गावस्त्रिशताश्च धेनव ।
एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति।
नानागोष्ठा विहिता एकदोहना-
स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम् ॥ १.३.६० ॥

അറുപതും മുന്നൂറും പാൽ ചുരത്തുന്ന പശുക്കൾ ഒരേ കിടാവിനെ പ്രസവിക്കുന്നു; അതിനെ അവർ കറക്കുന്നു. പലതൊഴുത്തുകളിൽ നിർത്തപ്പെട്ട, ഒറ്റക്കറവയിൽ പാൽ നൽകുന്ന പശുക്കളിൽ നിന്ന് ആ അശ്വികൾ ഇരുവരും സ്തുത്യമായ ഘർമം (ചൂടുള്ള പാൽ ഹോമം) കറക്കുന്നു.

1.3.61

एकां नाभिं सप्त सथा अराः श्रिताः ।
प्रधिष्वन्या विंशतिरर्पिता अराः।
अनेमि चक्रं परिवर्ततेऽजरं ।
मायाऽश्विनौ समनक्ति चर्षणी ॥ १.३.६१ ॥

ഒരു നാഭിയിൽ ഏഴ് ആരക്കാലുകൾ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; വക്കിൽ മറ്റ് ഇരുപത് ആരക്കാലുകൾ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. വക്കില്ലാത്ത ആ ജരാരഹിതമായ ചക്രം കറങ്ങുന്നു; അശ്വികൾ തങ്ങളുടെ മായയാൽ പ്രജകളെ ഒന്നിച്ചുചേർക്കുന്നു.

1.3.62

एकं चक्रं वर्तते द्वादशारं ।
षण्णाभिमेकाक्षममृतस्य धारणम्।
यस्मिन्देवा अधि विश्वे विषक्ता-
स्तावश्विनौ मुञ्चतो मा विषीदतम् ॥ १.३.६२ ॥

പന്ത്രണ്ട് ആരക്കാലുകളും ആറ് നാഭികളും ഒരേ അച്ചുതണ്ടുമുള്ള ഒരു ചക്രം കറങ്ങുന്നു; അത് അമൃതത്തെ താങ്ങുന്നു. അതിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. ആ അശ്വിനിമാരേ, എന്നെ മോചിപ്പിക്കൂ, ദുഃഖിപ്പിക്കരുതേ.

1.3.63

अश्विनाविन्दुममृतं वृत्तभूयौ ।
तिरोधत्तामश्विनौ दासपत्नी।
हित्वा गिरिमश्विनौ गामुदाचरन्तौ ।
तद्वृष्टिमह्नात्प्रस्थितौ बलस्य ॥ १.३.६३ ॥

ചുറ്റിത്തിരിയുന്ന അശ്വിനിമാർ അമൃതസോമത്തെ മറച്ചു. ദാസിയുടെ ഭാര്യയെപ്പോലെ, പർവതം വിട്ട്, പശുക്കളുടെ നേർക്ക് നീങ്ങി, ബലന്റെ മഴയോടെ പകൽ പുറപ്പെട്ടു.

1.3.64

युवां दिशो जनयथो दशाग्रे ।
समानं मूर्ध्नि रथयानं वियन्ति।
तासां यातमृषयोऽनुप्रयान्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६४ ॥

നിങ്ങൾ ഇരുവരും പത്താമത്തെ മുന്നിൽ ദിക്കുകളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു; തലയിൽ ഒരേ രഥയാത്ര; അവ വേർപിരിയുന്നു. അവയുടെ വഴിയിൽ പോകൂ; ഋഷിമാർ പിന്തുടരുന്നു; ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

1.3.65

युवां वर्णान्विकुरुथो विश्वरूपां-
स्तेऽधिक्षियन्ते भुवनानि विश्वा।
ते भानवोऽप्यनुसृताश्चरन्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६५ ॥

നിങ്ങൾ ഇരുവരും വിശ്വരൂപവർണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും അധിവസിക്കുന്നു. ആ പ്രകാശങ്ങളും അനുസരിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

1.3.66

तौ नासत्यावश्विनौ वां महेऽहं ।
स्रजं च यां बिभृथः पुष्करस्य।
तौ नासत्वावमृतावृतावृधा-
वृते देवास्तत्प्रपदे न सूते ॥ १.३.६६ ॥

ആ നാസത്യന്മാരായ അശ്വിനിമാർക്ക് ഞാൻ സ്തുതി പാടുന്നു; പുഷ്കരത്തിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾ ധരിക്കുന്ന മാലയ്ക്കും. ആ നാസത്യന്മാർ അമരന്മാരും ഋതം വളർത്തുന്നവരുമാണ്; ഋതമില്ലാതെ ദേവന്മാർ ആ വഴിയിൽ ജനിക്കുന്നില്ല.

1.3.67

मुखेन गर्भं लभतां युवानौ ।
गतासुरेतत्प्रपदेन सूते।
सद्यो जातो मातरमत्ति गर्भ-
स्तावश्विनौ मुञ्चथौ जीवसे गाम् ॥ १.३.६७ ॥

യൗവനക്കാരേ, വായിലൂടെ ഗർഭം ലഭിക്കട്ടെ. ജീവനില്ലാത്ത ഈ ഗർഭം പാദത്തോടെ ആദ്യം പുറത്തുവരുന്നു; ജനിച്ചയുടനെ അമ്മയെത്തന്നെ തിന്നുന്നു. അശ്വിനികളേ, ജീവിക്കാനായി നിങ്ങളിരുവരും അതിനെയും പശുവിനെയും മോചിപ്പിക്കുക.

1.3.68

स्तोतुं न शक्नोमि गुणैर्भवन्तौ ।
चक्षुर्विहीनः पथि संप्रमोहः।
दुर्गेऽहमस्मिन्पतितोऽस्मि कूपे ।
युवां शरण्यौ शरणं प्रपद्ये ॥ १.३.६८ ॥

നിങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളെ ഞാൻ സ്തുതിക്കാൻ കഴിവില്ലാത്തവനാണ്. വഴിയിൽ കാഴ്ചയില്ലാതെ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി മോഹിതനായി. ഈ കഠിനസ്ഥിതിയിൽ ഞാൻ കിണറ്റിൽ വീണിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ഇരുവരുമാണ് ശരണം നൽകാൻ യോഗ്യർ; ഞാൻ നിങ്ങളെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

1.3.69

सौतिरुवाच ।
एवमृग्भिश्चान्यैरस्तुवत्।
इत्येवं तेनाभिष्टुतावश्विनावाजग्मतुराहतुश्चैं प्रीतौ स्व एष तेऽपूपोशानैनमिति ॥ १.३.६९ ॥

സൗതി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവൻ ഋക്കുകളാലും മറ്റ് മന്ത്രങ്ങളാലും സ്തുതിച്ചു. ഇങ്ങനെ അവനാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട അശ്വിനികൾ വന്നു, സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇതാ നിനക്കുള്ള അപ്പം; ഇത് ഭക്ഷിക്കുക.'

1.3.70

स एवमुक्तः प्रत्युवाच नानृतमूचतुर्भगवन्तौ नत्वहमेतमपूपमुपयोक्तुमुत्सहे गुरवेऽनिवेद्येति ॥ १.३.७० ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാന്മാരേ, നിങ്ങൾ അസത്യം പറഞ്ഞിട്ടില്ല; എന്നാൽ ഈ അപ്പം ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കാതെ ഭക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ തയ്യാറല്ല.'

1.3.71

ततस्तमश्विनावूचतुः ।
आवाभ्यां पुरस्ताद्भवत उपाध्यायेनैवमेवाभिष्टुताभ्यामपूपोदत्त उपयुक्तः स तेनानिवेद्य गुरवे त्वमपि तथैव कुरुष्व यथा कृतमुपाध्यायेनेति ॥ १.३.७१ ॥

അപ്പോൾ അശ്വിനികൾ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ ഇരുവരെയും സ്തുതിച്ചതിനാൽ, മുമ്പ് നിന്റെ ഉപാധ്യായനും ഇതുപോലെ അപ്പം ലഭിച്ചു; ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കാതെ അദ്ദേഹം അത് ഭക്ഷിച്ചു. നീയും ഉപാധ്യായൻ ചെയ്തതുപോലെതന്നെ ചെയ്യുക.'

1.3.72

स एवमुक्तः प्रत्युवाच एतत्प्रत्यनुनये भवन्तावश्विनौ नोत्सहेऽहमनिवेद्य गुरवेऽपूपमुपयोक्तुमिति ॥ १.३.७२ ॥

അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "അശ്വിനികളേ, ഞാനിതു നിരസിക്കുന്നു. ഗുരുവിനെ അറിയിക്കാതെ അപ്പം ഭക്ഷിക്കാൻ എനിക്കു ധൈര്യമില്ല."

1.3.73

तमश्विनावाहतुः प्रीतौ स्वस्तवानया गुरुभक्त्या ।
उपाध्यायस्य ते कार्ष्णायसा दन्ता भवतोऽपि हिरण्मया भविष्यन्ति चक्षुष्मांश्च भविष्यसि श्रेयश्चावाप्स्यसीति ॥ १.३.७३ ॥

സന്തുഷ്ടരായ അശ്വിനികൾ അവനോടു പറഞ്ഞു: "നിനക്കു ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ. ഈ ഗുരുഭക്തികൊണ്ട് നിന്റെ ഉപാധ്യായന്റെ ഇരുമ്പു പല്ലുകൾ സ്വർണമാകും; നിന്റെ പല്ലുകളും സ്വർണമാകും. നിനക്കു കാഴ്ച ലഭിക്കും, ശ്രേയസ്സും നേടും."

1.3.74

स एवमुक्तोऽश्विभ्यां लब्धचक्षुरुपाध्यायसकाशमागम्याभ्यवादयत् ॥ १.३.७४ ॥

അശ്വിനികളാൽ അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടവൻ കാഴ്ച വീണ്ടുകിട്ടി ഉപാധ്യായന്റെ സന്നിധിയിൽ വന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വണങ്ങി.

1.3.75

आचचक्षे च स चास्य प्रीतिमान्बभूव ॥ १.३.७५ ॥

അവൻ എല്ലാം വിവരിച്ചു; ഉപാധ്യായൻ അവനിൽ സന്തോഷിച്ചു.

1.3.76

आह चैनं यथाऽश्विनावाहतुस्तथा त्वं श्रेयोऽवाप्स्यसीति ॥ १.३.७६ ॥

അവനോടു പറഞ്ഞു: "അശ്വിനികൾ പറഞ്ഞതുപോലെ നീയും ശ്രേയസ്സ് നേടും."

1.3.77

सर्वे च ते वेदाःप्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ।
एषा तस्यापि परीक्षोपमन्न्योः ॥ १.३.७७ ॥

"നിനക്കു എല്ലാ വേദങ്ങളും എല്ലാ ധർമശാസ്ത്രങ്ങളും പ്രകാശിക്കും." ഇതു ഉപമന്യുവിന്റെയും പരീക്ഷയായിരുന്നു.

1.3.78

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्य बैदो नाम तमुपाध्यायः समादिदेश वत्स बैद इहास्यतां तावन्मम गृहे कंचित्कालं शुश्रूषुणा च भवितव्यं श्रेयस्ते भविष्यतीति ॥ १.३.७८ ॥

അതിനുശേഷം അതേ ആപോദ ധൗമ്യന്റെ മറ്റൊരു ശിഷ്യനായ ബൈദനോട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപാധ്യായൻ കല്പിച്ചു: "വത്സ ബൈദാ, കുറച്ചുകാലം എന്റെ വീട്ടിൽ ഇവിടെ സേവ ചെയ്തു താമസിക്കുക; അതു നിനക്കു നന്മ നൽകും."

1.3.79

स तथेत्युक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं गुरुशुश्रूषणपरोऽवसत् ।
गौरिव नित्यं गुरुणा धूर्षु नियोज्यमानः शीतोष्णक्षुत्तृष्णादुःखसहः सर्वत्राप्रतिकूलस्तस्य महतात्कालेन गुरुः परितोषं जगाम ॥ १.३.७९ ॥

"ശരി" എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ഗുരുകുലത്തിൽ ദീർഘകാലം ഗുരുശുശ്രൂഷയിൽ മുഴുകി പാർത്തു. നുകത്തിൽ കെട്ടപ്പെട്ട കാളയെപ്പോലെ ഗുരുവാൽ നിത്യം നിയോഗിക്കപ്പെട്ട് തണുപ്പ്, ചൂട്, വിശപ്പ്, ദാഹം എന്നീ ദുഃഖങ്ങൾ സഹിച്ച് എവിടെയും എതിർപ്പില്ലാതെ നിന്നു. വളരെക്കാലത്തിനുശേഷം ഗുരു സംതൃപ്തനായി.

1.3.80

तत्परितोषाच्च श्रेयः सर्वज्ञतां चावाप ।
एषा तस्यापि परीक्षा बैदस्य ॥ १.३.८० ॥

അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംതൃപ്തിയാൽ അവന് നന്മയും സർവജ്ഞതയും ലഭിച്ചു. ഇതും ബൈദന്റെ പരീക്ഷയായിരുന്നു.

1.3.81

स उपाध्यायेनानुज्ञातः समावृत्तस्तस्माद्गुरुकुलवासाद्गृहाश्रमं प्रत्यपद्यत ।
तस्यापि स्वगृहे वसतस्त्रयः शिष्या बभूवुः स शिष्यान्न किंचिदुवाच कर्म वा क्रियतां गुरुशुश्रूषा वेति।
दुःखाभिज्ञो हि गुरुकुलवासस्य शिष्यान्परिक्लेशेन योजयितुं नेयेष ॥ १.३.८१ ॥

ഉപാധ്യായന്റെ അനുമതിയോടെ ഗുരുകുലവാസം കഴിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം മടങ്ങി ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. സ്വഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് ശിഷ്യന്മാരുണ്ടായി; ഗുരുകുലവാസത്തിന്റെ കഷ്ടം അറിഞ്ഞതിനാൽ ശിഷ്യന്മാരെ ക്ലേശത്തിൽ ഏൽപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല; അതിനാൽ ഒരു ജോലിയെക്കുറിച്ചോ ഗുരുശുശ്രൂഷയെക്കുറിച്ചോ അദ്ദേഹം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.

1.3.82

अथ कस्मिंश्चित्काले बैदं ब्राह्मणं जनमेजयः पौष्यश्च क्षत्रियावुपेत्योपाध्यायं वरयाञ्चक्रतुः ॥ १.३.८२ ॥

പിന്നീടൊരിക്കൽ ജനമേജയനും പൗഷ്യനും എന്ന രണ്ടു ക്ഷത്രിയന്മാർ ബൈദബ്രാഹ്മണനെ സമീപിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ തങ്ങളുടെ ഉപാധ്യായനായി (പുരോഹിതനായി) വരിച്ചു.

1.3.83

स कदाचिद्याज्यकार्येणाभिप्रस्थित उत्तङ्कनामानं शिष्यं नियोजयामास ॥ १.३.८३ ॥

ഒരിക്കൽ യജ്ഞകാര്യത്തിനായി പുറപ്പെടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഉത്തങ്കൻ എന്ന തന്റെ ശിഷ്യനെ (ഗൃഹകാര്യങ്ങൾക്കായി) നിയോഗിച്ചു.

1.3.84

भोयत्किंचिदस्मद्गृहे परिहीयते तदिच्छाम्यहमपरिहीयमानं भवता क्रियमाणमिति स एवं प्रतिसंदिश्योत्तङ्कं बैदः प्रवासं जगाम ॥ १.३.८४ ॥

"ഹേ (ഉത്തങ്ക), ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ എന്തെങ്കിലും കുറവുണ്ടായാൽ അത് കുറവില്ലാതെ നീ ചെയ്യണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." ഇങ്ങനെ ഉത്തങ്കനോട് നിർദ്ദേശിച്ച് ബൈദൻ യാത്ര പുറപ്പെട്ടു.

1.3.85

अथोत्तङ्कः शुश्रूषुर्गुरुनियोगमनुतिष्ठमानो गुरुकुले वसति स्म ।
स तत्र वसमान उपाध्यायस्त्रीभिः सहिताभिराहूयोक्तः ॥ १.३.८५ ॥

അപ്പോൾ ശുശ്രൂഷാമനസ്കനായ ഉത്തങ്കൻ ഗുരുവിന്റെ നിയോഗം അനുസരിച്ച് ഗുരുകുലത്തിൽ വസിച്ചു. അവിടെ വസിക്കുമ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം അവനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

1.3.86

उपाध्यायानी ते ऋतुमती उपाध्यायश्च प्रोषितोऽस्या यथाऽयमृतुर्वन्ध्यो न भवति तथा क्रियतामेषा विषीदतीति ॥ १.३.८६ ॥

"ഉപാധ്യായാനി ഋതുമതിയാണ്; ഉപാധ്യായൻ പ്രവാസത്തിലാണ്. ഈ ഋതു വന്ധ്യമാകാതിരിക്കാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യുക; ഇവൾ ദുഃഖിക്കുന്നു" എന്ന്.

1.3.87

एवमुक्तस्ताः स्त्रियः प्रत्युवाच ।
न मया स्त्रीणां वचनादिदमकार्यं करणीयम्।
न ह्यहमुपाध्यायेन संदिष्टोऽकार्यमपि त्वया कार्यमिति ॥ १.३.८७ ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ ആ സ്ത്രീകളോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "സ്ത്രീകളുടെ വാക്കുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ അകാര്യം ചെയ്യില്ല. ഉപാധ്യായൻ എന്നോട് അകാര്യവും ചെയ്യണമെന്ന് കല്പിച്ചിട്ടില്ല" എന്ന്.

1.3.88

तस्य पुनरुपाध्यायः कालान्तरेण गृहमाजगाम तस्मात्प्रवासात् ।
स तु तद्वृत्तं तस्याशेषमुपलभ्य प्रीतिमानभूत् ॥ १.३.८८ ॥

പിന്നീട് കുറെ കാലത്തിനുശേഷം ഉപാധ്യായൻ ആ പ്രവാസത്തിൽ നിന്ന് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നു. അവന്റെ പെരുമാറ്റം മുഴുവനും അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു.

1.3.89

उवाच चैनं वत्सोत्तङ्कं किं ते प्रियं करवाणीति ।
धर्मतो हि शुश्रूषितोऽस्मि भवता तेन प्रीतिः परस्परेण नौ संवृद्धा तदनुजाने भवन्तं सर्वानेव कामानवाप्स्यसि गम्यतामिति ॥ १.३.८९ ॥

അദ്ദേഹം വത്സോത്തങ്കനോട് പറഞ്ഞു: "നിനക്ക് പ്രിയമായത് എന്ത് ഞാൻ ചെയ്തുതരണം? നീ ധർമ്മമനുസരിച്ച് എന്നെ ശുശ്രൂഷിച്ചു; അതിനാൽ നമ്മുടെ ഇടയിൽ പരസ്പര സ്നേഹം വളർന്നു. അതിനാൽ നിനക്ക് അനുവാദം നൽകുന്നു; നിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സാധിക്കും, പോകൂ."

1.3.90

स एवमुक्तः प्रत्युवाच किं ते प्रियं करवाणीति एवं ह्याहुः ॥ १.३.९० ॥

അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "നിനക്ക് പ്രിയമായത് എന്ത് ഞാൻ ചെയ്യണം?" എന്ന്. ആളുകൾ അങ്ങനെയാണ് പറയുന്നത്.

1.3.91

यश्चाधर्मेण वै ब्रूयाद्यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति ॥ १.३.९१ ॥

അധർമ്മത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവനും അധർമ്മത്തോടെ ചോദിക്കുന്നവനും — അവരിൽ ഒരാൾ നശിക്കുന്നു; വൈരം നേടുന്നു.

1.3.92

सोहमनुज्ञातो भवता इच्छामीष्टं गुर्वर्थमुपहर्तुमिति ।
तेनैवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क उष्यतां तावदिति ॥ १.३.९२ ॥

നിങ്ങളുടെ അനുവാദം ലഭിച്ചതിനാൽ ഗുരുവിനായി ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു വസ്തു കൊണ്ടുവരാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്ന്. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "വത്സാ ഉത്തങ്കാ, ഇപ്പോൾ കുറച്ചുകാലം താമസിക്കൂ" എന്ന്.

1.3.93

स कदाचित्तमुपाध्यायमाहोत्तङ्क आज्ञापयतु भवान्किं ते प्रियमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९३ ॥

ഒരിക്കൽ ഉത്തങ്കൻ ആ ഉപാധ്യായനോട് പറഞ്ഞു: "അങ്ങ് കൽപിച്ചാലും; ഗുരുവിനായി അങ്ങേക്ക് പ്രിയമായ എന്ത് ഞാൻ കൊണ്ടുവരണം?"

1.3.94

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क बहुशो मां चोदयसि गुर्वर्थमुपाहरामीति तद्गच्छैनां प्रविश्योपाध्यायानीं पृच्छ किमुपाहरामीति एषा यद्ब्रवीति तदुपाहरस्वेति ॥ १.३.९४ ॥

ഉപാധ്യായൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രിയപ്പെട്ട ഉത്തങ്കാ, ഗുരുവിനുവേണ്ടി കൊണ്ടുവരാം എന്ന് നീ എന്നെ പലതവണ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിൽ അകത്തുചെന്ന് ഉപാധ്യായാനിയോട് ഞാൻ എന്തു കൊണ്ടുവരണമെന്ന് ചോദിക്കൂ. അവൾ പറയുന്നത് കൊണ്ടുവരൂ.'

1.3.95

स एवमुक्त उपाध्यायेनोपाध्यायानीमपृच्छद्भवत्युपाध्यायेनास्म्यनुज्ञातो गृहं गन्तुमिच्छामीष्टं ते गुर्वर्थमुपहृत्यानृणो गन्तुं तदाज्ञापयतु भवती किमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९५ ॥

ഉപാധ്യായൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ഉപാധ്യായാനിയോട് ചോദിച്ചു: 'ദേവീ, ഉപാധ്യായൻ എനിക്ക് അനുവാദം തന്നിരിക്കുന്നു. വീട്ടിലേക്ക് പോകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടമുള്ളത് ഗുരുവിനുവേണ്ടി കൊണ്ടുവന്ന് ഋണമുക്തനായി പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഗുരുവിനുവേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് കൊണ്ടുവരണമെന്ന് കൽപ്പിക്കൂ.'

1.3.96

सैवमुक्तोपाध्यायानी तमुत्तङ्कं प्रत्युवाच गच्छ पौष्यं प्रति राजानं कुण्डले भिक्षितुं तस्य क्षत्रियया पिनद्धे ॥ १.३.९६ ॥

അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ഉപാധ്യായാനി ഉത്തങ്കനോട് പറഞ്ഞു: 'പോകൂ, പൗഷ്യ രാജാവിനെ സമീപിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുണ്ഡലങ്ങൾ ഭിക്ഷയായി ചോദിക്കൂ. അവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ഷത്രിയ പത്നി അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നവയാണ്.'

1.3.97

आनयस्वेतश्चतुर्थेऽहनि पुण्यकर्म भविता ताभ्यामाबद्धाभ्यां शोभमाना ब्राह्मणान्परिवेष्टुमिच्छामि ।
तत्संपादयस्व एवं हि कुर्वतः श्रेयो भविताऽन्यथा कुतः श्रेय इति ॥ १.३.९७ ॥

ഇവിടെനിന്ന് നാലാം ദിവസം അവ കൊണ്ടുവരൂ; അത് പുണ്യകർമ്മമാകും. ആ രണ്ടും അണിയപ്പെടുമ്പോൾ ശോഭിച്ചുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണർക്ക് വിളമ്പാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അത് സാധിക്കൂ; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവനു ശ്രേയസ്സുണ്ടാകും, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രേയസ്സ് എവിടെനിന്ന്?'

1.3.98

स एवमुक्तस्तयोपाध्यायान्या प्रातिष्ठतोत्तङ्कः स पथि गच्छन्नपश्यदृषभमतिप्रमाणं तमधिरूढं च पुरुषमतिप्रमाणमेव स पुरुष उत्तङ्कमभ्यभाषत ॥ १.३.९८ ॥

ഉപാധ്യായന്റെ ഭാര്യ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ പുറപ്പെട്ടു. വഴിയിൽ പോകുമ്പോൾ അവൻ അതിവിശാലമായ ഒരു കാളയെയും, അതിന്മേൽ കയറിയിരുന്ന അതിവിശാലനായ ഒരു പുരുഷനെയും കണ്ടു. ആ പുരുഷൻ ഉത്തങ്കനോട് സംസാരിച്ചു.

1.3.99

भोउत्तङ्कैतत्पुरीषमस्य ऋषभस्य भक्षयस्वेति स एवमुक्तो नैच्छत् ॥ १.३.९९ ॥

ഉത്തങ്കാ, ഈ കാളയുടെ ഈ ചാണകം തിന്നുക എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.

1.3.100

तमाह पुरुषो भूयो भक्षयस्वोत्तङ्क मा विचारयोपाध्यायेनापि ते भक्षितं पूर्वमिति ।
स एवमुक्तो बाढमित्युक्त्वा तदा तद्वृपभस्य मूत्रं पुरीषं च भक्षयित्वोत्तङ्कः संभ्रमाढुत्थित एवापोऽनुस्पृश्य प्रतस्थे ॥ १.३.१०० ॥

ആ പുരുഷൻ വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു: "ഉത്തങ്കാ, തിന്നുക, സംശയിക്കേണ്ട; ഉപാധ്യായനും നിന്നാൽ മുൻപ് തിന്നപ്പെട്ടതു തന്നെയാണ് തിന്നത്." ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടവൻ "ശരി" എന്ന് പറഞ്ഞ്, അപ്പോൾ ആ കാളയുടെ മൂത്രവും ചാണകവും തിന്ന്, ഉത്തങ്കൻ പരിഭ്രമത്തോടെ ഉടനെ എഴുന്നേറ്റ്, വെള്ളം തൊട്ട് പുറപ്പെട്ടു.

1.3.102

यत्र स क्षत्रियः पौष्यस्तमुपेत्यासीनमपश्यदुत्तङ्कः ।
स उत्तङ्कस्तमुपेत्याशीर्भिरभिनन्द्योवाच ॥ १.३.१०२ ॥

ആ ക്ഷത്രിയനായ പൗഷ്യൻ ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി, ഇരിക്കുന്ന അവനെ ഉത്തങ്കൻ കണ്ടു. പിന്നെ ഉത്തങ്കൻ അവന്റെ അടുത്തെത്തി, ആശീർവാദങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ച് പറഞ്ഞു.

1.3.103

अर्थी भवन्तमुपागतोऽस्मीति स एनमभिवाद्योवाच ।
भगवन्पौष्यः खल्वहं किं करवाणीति ॥ १.३.१०३ ॥

"ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുത്ത് ഒരു യാചകനായി വന്നിരിക്കുന്നു" എന്ന് പറഞ്ഞ്, അവൻ അവനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു: "ഭഗവാനേ, ഞാൻ പൗഷ്യൻ തന്നെയാണ്. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?"

1.3.104

स तमुवाच गुर्वर्थं कुण्डलयोरर्थेनाभ्यागतोऽस्मि ।
ये वै ते क्षत्रिया पिनद्धे कुण्डले ते भवान्दातुमर्हतीति ॥ १.३.१०४ ॥

അവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: "ഗുരുവിന്റെ പ്രയോജനത്തിനായി, കുണ്ഡലങ്ങൾക്കായി ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ എനിക്കു തരാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യനാണ്."

1.3.105

तं प्रत्युवाच पौष्यः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रिया याच्यतामिति ।
स तेनैवमुक्तः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रियां नापश्यत् ॥ १.३.१०५ ॥

പൗഷ്യൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീകളോട് ചോദിക്കൂ." അവനാൽ ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ട് അവൻ അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; പക്ഷേ ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീയെ കണ്ടില്ല.

1.3.106

स पौष्यं पुनरुवाच न युक्तं भवताऽहमनृतेनोपचरितुं न हि तेऽन्तःपुरे क्षत्रिया सन्निहिता नैनां पश्यामि ॥ १.३.१०६ ॥

അവൻ പൗഷ്യനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "അസത്യംകൊണ്ട് എന്നോട് പെരുമാറുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് യോജിച്ചതല്ല. നിങ്ങളുടെ അന്തഃപുരത്തിൽ ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീകൾ ഇല്ല; ഞാൻ അവളെ കാണുന്നില്ല."

1.3.107

स एवमुक्तः पौष्यः क्षणमात्रं विमृश्योत्तङ्कं प्रत्युवाच ।
नियतं भवानुच्छिष्टः स्मर तावन्न हि सा क्षत्रिया उच्छिष्टेनाशुचिना शक्या द्रष्टुं पतिव्रतात्वात्सैषा नाशुचेर्दर्शनमुपैतीति ॥ १.३.१०७ ॥

ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ട്, പൗഷ്യൻ ഒരു നിമിഷം ആലോചിച്ച് ഉത്തങ്കനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "തീർച്ചയായും നിങ്ങൾ എച്ചിൽ ഭക്ഷിച്ചവനും അശുദ്ധനുമാണ്; അത് ഓർക്കുക. എച്ചിൽ ഭക്ഷിച്ച അശുദ്ധനാൽ ആ ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീയെ ഇപ്പോൾ കാണാനാവില്ല; അവൾ പതിവ്രതയായതിനാൽ അശുദ്ധന്റെ ദർശനം ലഭിക്കുന്നില്ല."

1.3.108

अथैवमुक्त उत्तङ्कः स्मृत्वोवाचास्ति खलु मया तु भक्षितं नोपस्पृष्टमागच्छतेति ।
तं पौष्यः प्रत्युवाच एष ते व्यतिक्रमो नोत्थितेनोपस्पृष्टं भवति शीघ्रमागच्छतेति ॥ १.३.१०८ ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ ഓർമ്മിച്ച് പറഞ്ഞു, "ഞാൻ തീർച്ചയായും ചിലത് ഭക്ഷിച്ചു, ആചമനം ചെയ്തിട്ടില്ല. വരൂ" എന്ന്. പൗഷ്യൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു, "ഇത് നിങ്ങളുടെ തെറ്റാണ്. എഴുന്നേറ്റവന്റെ ആചമനം പൂർണ്ണമാകില്ല. വേഗം വരൂ" എന്ന്.

1.3.109

अथोत्तङ्कस्तं तथेत्युक्त्वा प्राङ्मुख उपावेश्य सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो निःशब्दाभिरफेनाभिरनुष्णाभिर्हृद्गताभिरद्भिस्त्रिः पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्यद्भिरुपस्पृश्य चान्तःपुरं प्रविवेश ॥ १.३.१०९ ॥

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ "ശരി" എന്ന് പറഞ്ഞ് കിഴക്കോട്ട് മുഖമാക്കി ഇരുന്നു, കൈകാലുകളും മുഖവും നന്നായി കഴുകി, ശബ്ദമില്ലാത്ത, നുരയില്ലാത്ത, ചൂടില്ലാത്ത, ഹൃദയത്തിലെത്തുന്ന വെള്ളം മൂന്നുതവണ കുടിച്ച്, രണ്ടുതവണ തുടച്ച്, ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങൾ വെള്ളം കൊണ്ട് തൊട്ട് അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

1.3.110

ततस्तां क्षत्रियामपश्यत्सा च दृष्ट्वैवोत्तङ्कं प्रत्युत्थायाभिवाद्योवाच स्वागतं ते भगवन्नाज्ञापय किं करवाणीति ॥ १.३.११० ॥

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആ ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീയെ കണ്ടു. അവൾ ഉത്തങ്കനെ കണ്ടയുടൻ എഴുന്നേറ്റ് വന്ദിച്ച് പറഞ്ഞു, "ഭഗവാനേ, സ്വാഗതം. ആജ്ഞാപിക്കൂ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?" എന്ന്.

1.3.111

स तामुवाचैते कुण्डले गुर्वर्थं मे भिक्षिते दातुमर्हसीति ।
सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन पात्रमयमनतिक्रमणीयश्चेति मत्वा ते कुण्डले अवमुच्यास्मै प्रायच्छदाह चैनमेते कुण्डले तक्षको नागराजः सुभृशं प्रार्थयत्यप्रमत्तो नेतुमर्हसीति ॥ १.३.१११ ॥

അവൻ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങൾ എൻ്റെ ഗുരുവിനു വേണ്ടി ഭിക്ഷയായി ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; നീ തരണം.' അവൻ്റെ നല്ല മനോഭാവത്തിൽ സന്തുഷ്ടയായ അവൾ, ഇവൻ യോഗ്യനായ പാത്രമാണ്, അവഗണിക്കാവുന്നവനല്ല എന്നു കരുതി, ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ ഊരി അവനു നൽകി; എന്നിട്ട് പറഞ്ഞു: 'ഈ കുണ്ഡലങ്ങൾ നാഗരാജാവായ തക്ഷകൻ വളരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ജാഗ്രതയോടെ കൊണ്ടുപോകണം.'

1.3.112

स एवमुक्तस्तां क्षत्रियां प्रत्युवाच भवती सुनिर्वृता भवतु ।
न मां शक्तस्तक्षको नागराजो धर्षयितुमिति ॥ १.३.११२ ॥

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടവൻ ആ ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ വളരെ സംതൃപ്തയായിരിക്കുക. നാഗരാജാവായ തക്ഷകന് എന്നെ ഉപദ്രവിക്കാൻ കഴിയില്ല.'

1.3.113

स एवमुक्त्वा तां क्षत्रियामामन्त्र्य पौष्यसकाशमागच्छत् ।
आह चैनं भोः पौष्य प्रीतोऽस्मीति तमुत्तङ्कं पौष्यः प्रत्युवाच ॥ १.३.११३ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീയോട് യാത്ര ചോദിച്ച് അവൻ പൗഷ്യൻ്റെ അടുത്തേക്കു വന്നു. അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഓ പൗഷ്യാ, ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായിരിക്കുന്നു.' അപ്പോൾ പൗഷ്യൻ ഉത്തങ്കനു മറുപടി പറഞ്ഞു.

1.3.114

भगवंश्चिरेण पात्रमासाद्यते भवाश्च गुणवानतिथिस्तदिच्छे श्राद्धं कर्तुं क्रियतां क्षण इति ॥ १.३.११४ ॥

'ഭഗവാനേ, യോഗ്യനായ പാത്രം വളരെക്കാലത്തിനു ശേഷമേ ലഭിക്കൂ; അങ്ങ് ഗുണവാനായ അതിഥിയാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഒരു നിമിഷം കാത്തിരിക്കണം.'

1.3.115

तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच कृतक्षण एवास्मि शीघ्रमिच्छामि यथोपपन्नमन्नमुपस्कृतं भवतेति स तथेत्युक्त्वा यथोपपन्नेनान्नेनैनं भोजयामास ॥ १.३.११५ ॥

ഉത്തങ്കൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഞാൻ സമയത്തുതന്നെയാണ് എത്തിയത്; ലഭ്യമായ ഭക്ഷണം വേഗം ഒരുക്കണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു." അവൻ "ശരി" എന്ന് പറഞ്ഞ് ലഭ്യമായ ഭക്ഷണംകൊണ്ടുതന്നെ അവർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകി.

1.3.116

अथोत्तङ्कः सकेशं शीतमन्नं दृष्ट्वा अशुच्येतदिति मत्वा तं पौष्यमुवाच ।
यस्मान्मे अशुच्यन्नं ददासि तस्मादन्धो भविष्यसीति ॥ १.३.११६ ॥

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ മുടിയുള്ള തണുത്ത ഭക്ഷണം കണ്ട്, "ഇത് അശുദ്ധം" എന്ന് കരുതി പൗഷ്യനോട് പറഞ്ഞു: "അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം നീ എനിക്ക് തന്നതിനാൽ നീ അന്ധനാകും."

1.3.117

तं पौष्यः प्रत्युवाच ।
यस्मात्त्वमदुष्टमन्नंदूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.११७ ॥

പൗഷ്യൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "നീ ശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം ദുഷിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ നീ സന്തതിയില്ലാത്തവനാകും." അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

1.3.118

न युक्तं भवताऽन्नमशुचि दत्त्वा प्रतिशापं दातुं तस्मादन्नमेव प्रत्यक्षीकुरु ।
ततः पौष्यस्तदन्नमशुचि दृष्ट्वा तस्याशुचिभावमपरोक्षयामास ॥ १.३.११८ ॥

ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു: "അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം തന്നിട്ട് പ്രതിശാപം നൽകുന്നത് നിനക്ക് യോജിച്ചതല്ല; അതിനാൽ ഭക്ഷണം തന്നെ തിരികെ കാണിക്കൂ." അപ്പോൾ പൗഷ്യൻ ആ അശുദ്ധ ഭക്ഷണം കണ്ട് അതിന്റെ അശുദ്ധി വ്യക്തമാക്കി.

1.3.119

अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रियोपहृतमनुष्णं सकेशं चाशुच्येतदिति मत्वा तमृषिमुत्तङ्कं प्रसादयामास ॥ १.३.११९ ॥

അപ്പോൾ അഴിച്ചിട്ട മുടിയുള്ള ഒരു സ്ത്രീ കൊണ്ടുവന്ന ആ ഭക്ഷണം തണുത്തതും മുടിയുള്ളതുമാണെന്ന് കണ്ട്, "ഇത് അശുദ്ധം" എന്ന് കരുതി, ഋഷിയായ ഉത്തങ്കനെ അവൻ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.

1.3.120

भघवन्नेतदज्ञानादन्नं सकेशमुपाहृतं शीतं च ।
तत्क्षामये भवन्तं न भवेयमन्ध इति।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२० ॥

ഭഗവാനേ, അറിവില്ലായ്മയാൽ ഈ ഭക്ഷണം മുടിയോടുകൂടിയും തണുപ്പോടെയും കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഞാൻ അന്ധനാകാതിരിക്കാൻ അങ്ങയോട് ക്ഷമ യാചിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉത്തങ്കൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

1.3.121

न मृषा ब्रवीमि भूत्वा त्वमन्धो नचिरादनन्धो भविष्यसीति ।
ममापि शापो भवता दत्तो न भवेदिति ॥ १.३.१२१ ॥

ഞാൻ അസത്യം പറയുന്നില്ല. നീ അന്ധനാകും, എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വീണ്ടും കാഴ്ച ലഭിക്കും. നീ എനിക്ക് നൽകിയ ശാപവും വ്യർഥമാകരുത്.

1.3.122

तं पौष्यः प्रत्युवाच न चाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुं न हि मे मन्युरद्याप्युपशमं गच्छति किं चैतद्भवता न ज्ञायते ।
यथा ॥ १.३.१२२ ॥

പൗഷ്യൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: ശാപം പിൻവലിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല, കാരണം എന്റെ കോപം ഇന്നും ശമിച്ചിട്ടില്ല. ഇത് നിനക്കറിയില്ലേ? എങ്ങനെയെന്നാൽ…

1.3.123

नवनीतं हृदयं ब्राह्मणस्य ।
वाचि क्षुरो निहितस्तीक्ष्णधारः।
तदुभयमेतद्विपरीतं क्षत्रियस्य ।
वाङ्नवनीतं हृदयं तीक्ष्णधारम्॥ इति ॥ १.३.१२३ ॥

ബ്രാഹ്മണന്റെ ഹൃദയം വെണ്ണ പോലെയാണ്; അവന്റെ വാക്കിൽ മൂർച്ചയുള്ള കത്തി വെച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവ രണ്ടും ക്ഷത്രിയന് വിപരീതമാണ്: ക്ഷത്രിയന്റെ വാക്ക് വെണ്ണ, ഹൃദയം മൂർച്ചയുള്ള കത്തി.

1.3.124

तदेवंगते न शक्तोऽहं तीक्ष्णहृदयत्वात्तं शापमन्यथाकर्तुं गम्यतामिति ।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२४ ॥

അതിനാൽ ഈ അവസ്ഥയിൽ എന്റെ മൂർച്ചയുള്ള ഹൃദയം കാരണം ആ ശാപം മാറ്റാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. ഇനി പോകൂ. ഇങ്ങനെ ഉത്തങ്കൻ അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.

1.3.125

भवताऽहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीतः ।
प्राक् च तेऽभिहितं यस्माददुष्टमन्नं दूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति।
दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति ॥ १.३.१२५ ॥

ഭക്ഷണത്തിലെ അശുദ്ധി കണ്ടാണ് ഞാൻ ശാന്തനായത്. നേരത്തെ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരുന്നു: കേടില്ലാത്ത ഭക്ഷണം നീ കേടാക്കുന്നതിനാൽ നീ സന്താനരഹിതനാകും. കേടായ ഭക്ഷണത്തിൽ ഇത് എന്റെ ശാപമാകില്ല.

1.3.126

साधयामस्तावदित्युक्त्वा प्रातिष्ठतोत्तङ्कस्ते कुण्डले गृहीत्वा ।
सोऽपश्यदथ पथि नग्नं क्षपणकमागच्छन्तं मुहुर्मुहुर्दृश्यमानमदृश्यमानं च ॥ १.३.१२६ ॥

'ഇപ്പോൾ ഇത് സാധിക്കാം' എന്നു പറഞ്ഞ് ഉത്തങ്കൻ ആ കുണ്ഡലങ്ങളുമായി പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ വഴിയിൽ നഗ്നനായ ഒരു ജൈന സന്യാസി വരുന്നത് അവൻ കണ്ടു; അവൻ ആവർത്തിച്ച് കാണപ്പെടുകയും മറയുകയും ചെയ്തു.

1.3.127

अथोत्तङ्कस्ते कुण्डले संन्यस्य भूमावुदकार्थं प्रचक्रमे ।
एतस्मिन्नन्तरे स क्षपणकस्त्वरमाण उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत् ॥ १.३.१२७ ॥

പിന്നെ ഉത്തങ്കൻ ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ നിലത്തുവെച്ച് വെള്ളത്തിനായി ആചമനം തുടങ്ങി. ഇതിനിടയിൽ ആ സന്യാസി തിടുക്കത്തിൽ അടുത്തുവന്ന് ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ എടുത്ത് ഓടിപ്പോയി.

1.3.128

तमुत्तङ्कोऽभिसृत्य कृतोदककार्यः शुचिः प्रयतो नमो देवेभ्यो गुरुभ्यश्च कृत्वा महता जवेन तमन्वयात् ॥ १.३.१२८ ॥

ഉത്തങ്കൻ ജലകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി, ശുചിയും സംയമിയുമായി, ദേവന്മാർക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും നമസ്കരിച്ച്, മഹാവേഗത്തിൽ അവനെ പിന്തുടർന്നു.

1.3.129

तस्य तक्षको दृढमासन्नः सतं जग्राह ।
गृहीतमात्रः स तद्रूपं विहाय तक्षकस्वरूपं कृत्वा सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं प्रविवेश ॥ १.३.१२९ ॥

തക്ഷകൻ അവനെ ദൃഢമായി പിടികൂടി. പിടിക്കപ്പെട്ട ഉടനെ അവൻ തന്റെ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, തക്ഷകന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, പെട്ടെന്ന് ഭൂമിയിൽ തുറന്നുകിടന്ന മഹാബിലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

1.3.130

प्रविश्य च नागलोकं स्वभवनमगच्छत् ।
अथोत्तङ्कस्तस्याः क्षत्रियाया वचः स्मृत्वा तं तक्षकमन्वगच्छत् ॥ १.३.१३० ॥

നാഗലോകത്ത് പ്രവേശിച്ച് അവൻ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി. അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ ആ ക്ഷത്രിയസ്ത്രീയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത് തക്ഷകനെ പിന്തുടർന്നു.

1.3.131

स तद्बिलं दण्डकाष्ठेन चखान न चाशकत् ।
तं क्लिश्यमानमिन्द्रोऽपश्यत्स वज्रं प्रेषयामास।
गच्छास्य ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुरुष्वेति ॥ १.३.१३१ ॥

അവൻ ദണ്ഡക്കോൽ കൊണ്ട് ആ ബിലം കുഴിച്ചു, പക്ഷേ കഴിഞ്ഞില്ല. കഷ്ടപ്പെടുന്ന അവനെ കണ്ട ഇന്ദ്രൻ വജ്രത്തെ അയച്ചു: 'പോകൂ, ഈ ബ്രാഹ്മണന് സഹായം ചെയ്യൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.

1.3.132

अथ वज्रं दण्डकाष्ठमनुप्रविश्य तद्बिलमदारयत् ॥ १.३.१३२ ॥

അപ്പോൾ വജ്രം ദണ്ഡക്കോലിൽ പ്രവേശിച്ച് ആ ബിലം പിളർന്നു.

1.3.133

तमुत्तङ्कोऽनुविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य च तं नागलोकमपर्यन्तमनेकविधप्रासादहर्म्यवलभीनिर्यूहशतसंकुलमुच्चावचक्रीडाश्चर्यस्थानावकीर्णमपश्यत् ॥ १.३.१३३ ॥

ഉത്തങ്കൻ ആ ബിലത്തിലൂടെ തന്നെ അവനെ പിന്തുടർന്ന് പ്രവേശിച്ചു. നാഗലോകത്ത് പ്രവേശിച്ച് അനന്തമായ, പലതരം പ്രാസാദങ്ങളും ഹർമ്യങ്ങളും വലഭികളും നൂറുകണക്കിന് നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ജനാലകളും നിറഞ്ഞതും, ഉയർന്നും താഴ്ന്നുമുള്ള അത്ഭുതകരമായ ക്രീഡാസ്ഥലങ്ങളാൽ പരന്നതുമായ അതിനെ അവൻ കണ്ടു.

1.3.134

स तत्र नागांस्तानस्तुवदेभिः श्लोकैः ।
य ऐरावतराजानः सर्पाः समितिशोभाः।
क्षरन्त इव जीमूताः सविद्युत्पवनेरिताः ॥ १.३.१३४ ॥

അവിടെ അവൻ ആ നാഗങ്ങളെ ഈ ശ്ലോകങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു. ഐരാവതന്റെ വംശജരായ രാജാക്കന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ ശോഭിക്കുന്ന സർപ്പങ്ങളും, മിന്നലും കാറ്റും പ്രേരിപ്പിച്ച മേഘങ്ങൾ പോലെ വർഷിക്കുന്നവരായിരുന്നു.

1.3.135

सुरूपा बहुरूपाश्च तथा कल्माषकुण्डलाः ।
आदित्यवन्नाकपृष्ठे रेजुरैरावतोद्भवाः ॥ १.३.१३५ ॥

സുന്ദരരൂപികളും ബഹുരൂപികളും പുള്ളിക്കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവരുമായ, ഐരാവതനിൽ നിന്ന് ജനിച്ച നാഗങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗപുറത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.

1.3.136

बहूनि नागवेश्मानि गङ्गायास्तीर उत्तरे ।
तत्रस्थानपि संस्तौमि महतः पन्नगानहम् ॥ १.३.१३६ ॥

ഗംഗയുടെ വടക്കുകരയിൽ നാഗങ്ങളുടെ പല വാസസ്ഥലങ്ങളുണ്ട്; അവിടെ വസിക്കുന്ന മഹാസർപ്പങ്ങളെയും ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു.

1.3.137

इच्छेत्कोऽर्कांशुसेनायां चर्तुमैरावतं विना ।
शतान्यशीतिरष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः ॥ १.३.१३७ ॥

ഐരാവതമില്ലാതെ സൂര്യരശ്മിസേനയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ആരാണ് ആഗ്രഹിക്കുക? (അവർ) നൂറ്, എൺപത്, എട്ട്, ഇരുപതിനായിരം.

1.3.138

सर्पाणां प्रग्रहा यान्ति धृतराष्ट्रो यदैजति ।
ये चैनमुपसर्पन्ति ये च दूरपथं गताः ॥ १.३.१३८ ॥

ധൃതരാഷ്ട്രൻ ചലിക്കുമ്പോൾ സർപ്പങ്ങളുടെ കടിഞ്ഞാണുകൾ പോകുന്നു; അവനെ സമീപിക്കുന്നവരും ദൂരവഴിയിൽ പോയവരും.

1.3.139

अहमैरावतज्येष्ठभ्रातृभ्योऽकरवं नमः ।
यस्य वासः कुरुक्षेत्रे खाण्डवे चाभवत्पुरा ॥ १.३.१३९ ॥

ഐരാവതന്റെ മൂത്ത സഹോദരന്മാർക്ക് ഞാൻ നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു; പണ്ട് അവരുടെ വാസം കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഖാണ്ഡവത്തിലുമായിരുന്നു.

1.3.140

तं नागराजमस्तौषं कुण्डलार्थाय तक्षकम् ।
तक्षकश्चाश्वसेनश्च नित्यं सहचरावुभौ ॥ १.३.१४० ॥

കുണ്ഡലങ്ങൾക്കുവേണ്ടി ആ നാഗരാജാവായ തക്ഷകനെ ഞാൻ സ്തുതിച്ചു. തക്ഷകനും അശ്വസേനനും എപ്പോഴും സഹചാരികളാണ്.

1.3.141

कुरुक्षेत्रं च वसतां नदीमिक्षुमतीमनु ।
जघन्यजस्तक्षकस्य श्रुतसेनेति यः सुतः ॥ १.३.१४१ ॥

കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഇക്ഷുമതീ നദീതീരത്തും വസിക്കുന്നവരിൽ, തക്ഷകന്റെ ഇളയ പുത്രനായ ശ്രുതസേനൻ എന്നു പേരുള്ളവൻ.

1.3.142

अवसद्यो महद्द्युम्नि प्रार्थयन्नागमुख्यताम् ।
करवाणि सदा चाहं नमस्तस्मै महात्मने ॥ १.३.१४२ ॥

മഹാതേജസ്വിയും നാഗങ്ങളിൽ പ്രധാനത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായ അവൻ വസിക്കുന്നു. ഞാൻ എപ്പോഴും അവന്റെ കാര്യം ചെയ്യും. ആ മഹാത്മാവിന് നമസ്കാരം.

1.3.143

सौतिरुवाच ।
एवं स्तुत्वा स विप्रर्षिरुत्तङ्को भुजगोत्तमान्।
नैव ते कुण्डले लेभे ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ १.३.१४३ ॥

സൗതി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വിപ്രർഷിയായ ഉത്തങ്കൻ ശ്രേഷ്ഠ നാഗങ്ങളെ സ്തുതിച്ചു; എന്നാൽ ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചില്ല. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചിന്തയിലായി.

1.3.144

एवं स्तुवन्नपि नागान्यदा ते कुण्डले नालभत्तदाऽपश्यत्स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्त्यौ ।
तस्मिंस्तन्त्रे कृष्णाः सिताश्च तन्तवश्चक्रं चापश्यद्द्वादशारं षड्भिः कुमारैः परिवर्त्यमानं पुरुषं चापश्यदश्वं च दर्शनीयम् ॥ १.३.१४४ ॥

ഇങ്ങനെ നാഗങ്ങളെ സ്തുതിച്ചിട്ടും ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ ലഭിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, തറിയിൽ വെച്ച് രണ്ടു സ്ത്രീകൾ തുണി നെയ്യുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു. ആ തറിയിൽ കറുപ്പും വെളുപ്പുമുള്ള നൂലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; പന്ത്രണ്ട് ആരക്കാലുള്ള ഒരു ചക്രം ആറ് കുമാരന്മാർ തിരിക്കുന്നതും, ഒരു പുരുഷനെയും മനോഹരമായ ഒരു കുതിരയെയും അദ്ദേഹം കണ്ടു.