ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.3.1
सौतिरुवाच ।
जनमेजयः पारिक्षितः सह भ्रातृभिः कुरुक्षेत्रे दीर्घसत्रमुपास्ते।
तस्य भ्रातरस्त्रयः श्रुतसेन उग्रसेनो भीमसेन इति ।
तेषु तत्सत्रमुपासीनेष्वभ्यागच्छत्सारमेयः ॥ १.३.१ ॥
ਸੌਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਾਰੀਕਸ਼ਿਤ ਜਨਮੇਜੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੱਤਰ ਯੱਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸਨ: ਸ਼੍ਰੁਤਸੇਨ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
1.3.2
जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतो रोरूयमाणो मातुः समीपमुपागच्छत् ॥ १.३.२ ॥
ਜਨਮੇਜੇ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ।
1.3.3
तं माता रोरूयमाणमुवाच ।
किं रोदिषि केनास्यभिहत इति ॥ १.३.३ ॥
ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਕਿਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ?"
1.3.4
स एवमुक्तो मातरं प्रत्युवाच जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतोऽस्मीति ॥ १.३.४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਜਨਮੇਜੇ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।"
1.3.5
तं माता प्रत्युवाच व्यक्तं त्वया तत्रापराद्धं येनास्यभिहत इति ॥ १.३.५ ॥
ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜ਼ਰੂਰ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।"
1.3.6
स तां पुनरुवाच नापराध्यामि किंचिन्नावेक्षे हवींषि नावलिह इति ॥ १.३.६ ॥
ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਹਵੀਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਨਾ ਚੱਟਿਆ।"
1.3.7
तच्छ्रुत्वा तस्य माता सरमा पुत्रदुःखार्ता तत्सत्रमुपागच्छद्यत्र स जनमेजयः सह भ्रातृभिर्दीर्घसत्रमुपास्ते ॥ १.३.७ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਸਰਮਾ ਉਸ ਯੱਗ-ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਮੇਜਯ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਲੰਬੇ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1.3.8
स तया क्रुद्धया तत्रोक्तोऽयं मे पुत्रो न किंचिदपराध्यति नावेक्षते हवींषि नावलेढि किमर्थमभिहत इति ॥ १.३.८ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਈ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੋਲੀ — 'ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਹਵਿਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਚੱਟਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?'
1.3.9
न किंचिदुक्तवन्तस्ते सा तानुवाच यस्मादयमभिहतोऽनपकारी तस्माददृष्टं त्वां भयमागमिष्यतीति ॥ १.३.९ ॥
ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਤਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ — 'ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਣਦੇਖਾ ਡਰ ਆਵੇਗਾ।'
1.3.10
जनमेजय एवमुक्तो देवशुन्या सरमया भृशं संभ्रान्तो विषण्णश्चासीत् ॥ १.३.१० ॥
ਦੇਵਸ਼ੁਨੀ ਸਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜਨਮੇਜਯ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
1.3.11
स तस्मिन्सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं प्रत्येत्य पुरोहितमनुरूपमन्विच्छमानः परं यत्नमकरोद्यो मे पापकृत्यां शमयेदिति ॥ १.३.११ ॥
ਉਹ ਸਤਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪੁਰੋਹਿਤ ਲੱਭਦਿਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪਾਪ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕੇ, ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
1.3.12
स कदाचिन्मृगयां गतः पारिक्षितो जनमेजयः कस्मिंश्चित्स्वविषय आश्रममपश्यत् ॥ १.३.१२ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਰੀਕਸ਼ਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ।
1.3.13
तत्र कश्चिदृपिरासाञ्चक्रे श्रुतश्रवा नाम ।
तस्य तपस्यभिरतः पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम ॥ १.३.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ਰੁਤਸ਼ਰਵਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਸ਼ਰਵਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ।
1.3.14
तस्य तं पुत्रमभिगम्य जनमेजयः पारिक्षितः पौरोहित्याय वव्रे ॥ १.३.१४ ॥
ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪਦ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।
1.3.15
स नमस्कृत्य तमृषिमुवाच भगवन्नयं तव पुत्रो मम पुरोहितोऽस्त्विति ॥ १.३.१५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਭਗਵਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੋਵੇ।"
1.3.16
स एवमुक्तः प्रत्युवाच जनमेजयं भो जनमेजय पुत्रोऽयं मम सर्प्यां जातो महातपस्वी स्वाध्यायसंपन्नो मत्तपोवीर्यसंभृतो मच्छुक्रं पीतवत्यास्तस्याः कुक्षौ जातः ॥ १.३.१६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਸਰਪਣੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵੀਰਜ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸਰਪਣੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੰਮਿਆ ਹੈ।"
1.3.17
समर्थोऽयं भवतः सर्वाः पापकृत्याः शमयितुमन्तरेण महादेवकृत्याम् ॥ १.३.१७ ॥
ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ-ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
1.3.18
अस्य त्वेकमुपांशुव्रतं यदेनं कश्चिद्ब्राह्मणः कंचिदर्थमभियाचेत्तं तस्मै दद्यादयं यद्येतदुत्सहसे ततो नयस्वैनमिति ॥ १.३.१८ ॥
ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਵਰਤ ਹੈ: ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਮੰਗੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ।
1.3.19
तेनैवमुक्तो जनमेजयस्तं प्रत्युवाच भगवंस्तत्तथा भविष्यतीति ॥ १.३.१९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।'
1.3.20
स तं पुरोहितमुपादायोपावृत्तो भ्रातृनुवाच मयाऽयं वृत उपाध्यायो यदयं ब्रूयात्तत्कार्यमविचारयद्भिर्भवद्भिरिति ।
तेनैवमुक्ता भ्रातरस्तस्य तथा चक्रुः।
स तथा भ्रातॄन्संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे तं च देशं वशे स्थापयामास ॥ १.३.२० ॥
ਉਹ ਉਸ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਾਧਿਆਏ ਚੁਣਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜੋ ਕਹਿਣ, ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਉਹੀ ਕਰਨਾ।' ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।
1.3.21
एतस्मिन्नन्तरे कश्चिदृषिर्धौम्यो नामापोदस्तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुः ॥ १.३.२१ ॥
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਧੌਮ੍ਯ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪੋਦ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚੇਲੇ ਸਨ।
1.3.22
उपमन्युरारुणिर्बैदश्चेति स एकं शिष्यंमारुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास गच्छ केदारखण्डं बधानेति ॥ १.३.२२ ॥
ਉਪਮਨਿਊ, ਆਰੁਣੀ ਅਤੇ ਬੈਦ—ਇਹ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰੁਣੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭੇਜਿਆ। 'ਜਾ, ਖੇਤ ਦੀ ਵੱਟ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ' ਆਖਿਆ।
1.3.23
स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पाञ्चाल्यस्तत्र गत्वा तत्केदारखण्डं बद्धुं नाशकत् ।
स क्लिश्यमानोऽपश्यदुपायं भवत्वेवं करिष्यामीति ॥ १.३.२३ ॥
ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰੁਣੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਖੇਤ ਦੀ ਵੱਟ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਚੰਗਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ।'
1.3.24
स तत्र संविवेश केदारखण्डे शयाने व तथा तस्मिंस्तदुदकं तस्थौ ॥ १.३.२४ ॥
ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਸ ਖੇਤ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਿੱਚਲਾ ਪਾਣੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।
1.3.25
ततः कदाचिदुपाध्याय आपोदो धौम्यः शिष्यावपृच्छत् क्व आरुणिः पाञ्चाल्यो गत इति ॥ १.३.२५ ॥
ਫਿਰ ਕਦੇ ਆਪੋਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਪਾਧਿਆਇ ਧੌਮਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਚੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਾਂਚਾਲ ਦਾ ਆਰੁਣਿ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?"
1.3.26
तौ तं प्रत्यूचतुर्भगवंस्त्वयैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति ।
स एवमुक्तस्तौ शिष्यौ प्रत्युवाच तस्मात्तत्र सर्वे गच्छामो यत्र स गत इति ॥ १.३.२६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ; ਖੇਤ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਜਾ ਕਹਿ ਕੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, "ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਿਆ ਹੈ।"
1.3.27
स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकारः ।
भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.२७ ॥
ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਆਰੁਣਿ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਆ ਜਾ, ਪੁੱਤਰ!"
1.3.28
स तच्छ्रुत्वा आरुणिरुपाध्यायवाक्यं तस्मात्केदारखण्डात्सहसोत्थायतमुपाध्यायमुपतस्थे ॥ १.३.२८ ॥
ਆਰੁਣਿ ਨੇ ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਉਪਾਧਿਆਇ ਕੋਲ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
1.3.29
प्रोवाच चैनमयमस्म्यत्र केदारखण्डे निःसरमाणमुदकमवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तमुपस्थितः ।
तदभिवादये भगवन्तमाज्ञापयतु भवान्कमर्थं करवाणीति ॥ १.३.२९ ॥
ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੇਤ ਦੀ ਵੱਟ ਉੱਤੇ ਹਾਂ। ਨਾ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੈਂ ਲੇਟਿਆ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਵੱਟ ਪਾੜ ਕੇ ਆਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂ?"
1.3.31
स एवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच यस्माद्भवान्केदारखण्डं विदार्योत्थितस्तस्मादुद्दालक एवनाम्ना भवान्भविष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीतः ॥ १.३.३१ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੇਤ ਦੀ ਵੱਟ ਪਾੜ ਕੇ ਉੱਠੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਉੱਦਾਲਕ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਪਾਧਿਆਇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ...
1.3.32
यस्माच्च त्वया मद्वचनमनुष्ठितं तस्माच्छ्रेयोऽवाप्स्यसि ।
सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ॥ १.३.३२ ॥
ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
1.3.33
स एवमुक्त उपाध्यायेनेष्टं देशं जगाम ॥ १.३.३३ ॥
ਉਪਾਧਿਆਇ ਵੱਲੋਂ ਏਦਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.3.34
अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्योपमन्युर्नाम ।
तं चोपाध्यायः प्रेषयामास वत्सोपमन्यो गा रक्षस्वेति ॥ १.३.३४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਆਪੋਦ ਧੌਮਿਆ ਦਾ ਉਪਮਨਿਊ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, "ਵੱਛਾ ਉਪਮਨਿਊ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ।"
1.3.35
स उपाध्यायवचनादरक्षद्गाः स चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये गुरुगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३५ ॥
ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਢਲਣ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
1.3.36
तमुपाध्यायः पीवानमपश्यदुवाच चैनं वत्सोपमन्यो केन वृत्तिं कल्पयसि पीवानसि दृढमिति ॥ १.३.३६ ॥
ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਸ ਹਟਵੇਕਟੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਵਤਸ ਉਪਮਨਯੂ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ।'
1.3.37
स उपाध्यायं प्रत्युवाच भो भैक्ष्येण वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.३७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।' ਤਦ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.38
मय्यनिवेद्य भैक्ष्यं नोपयोक्तव्यमिति ।
स तथेत्युक्तो भैक्ष्यं चरित्वोपाध्यायाय न्यवेदयत् ॥ १.३.३८ ॥
'ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।' ਉਸ ਨੇ 'ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
1.3.39
स तस्मादुपाध्यायः सर्वमेव भैक्ष्यमगृह्णात् ।
स तथेत्युक्तः पुनररक्षद्गा अहनि रक्षित्वा निशामुखे गुरुकुलमागम्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३९ ॥
ਤਦ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਭਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅੰਨ ਲੈ ਲਿਆ। 'ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਕੁਲ ਆ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
1.3.40
तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो सर्वमशेषतस्ते भैक्ष्यं गृह्णामि केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४० ॥
ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਮੋਟਾ-ਤਾਜ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਵੱਛ ਉਪਮਨਯੂ, ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਭਿੱਖਿਆ ਮੈਂ ਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ?"
1.3.41
स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भगवते निवेद्य पूर्वमपरं चरामि तेन वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.४१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਯ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਮੰਗ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" ਤਦ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.3.42
नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिरन्येषामपि भैक्ष्योपजीविनां वृत्त्युपरोधं करोषि इत्येवं वर्तमानो लुब्धोऽसीति ॥ १.३.४२ ॥
ਇਹ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਠੀਕ ਵਰਤਾਓ ਨਹੀਂ; ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਲਾਲਚੀ ਹੈਂ।
1.3.43
स तथेत्युक्त्वा गा अरक्षद्रक्षित्वा च पुनरुपाध्यायगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४३ ॥
"ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ; ਰਾਖੀ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
1.3.44
तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वा पुनरुवाच ।
वत्सोपमन्यो अहं ते सर्वं भैक्ष्यं गृह्णामि न चान्यच्चरसि पीवानसि भृशं केन वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४४ ॥
ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਵੱਛ ਉਪਮਨਯੂ, ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਭਿੱਖਿਆ ਮੈਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਹੈਂ; ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ?"
1.3.45
स एवमुक्तस्तमुपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भो एतासां गवां पयसा वृत्तिं कल्पयामीति।
तमुवाचोपाध्यायो नैतन्न्याय्यं पय उपयोक्तुं भवतो मया नाभ्यनुज्ञातमिति ॥ १.३.४५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੇਰਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।"
1.3.46
स तथेति प्रतिज्ञाय गा रक्षित्वा पुनरुपाध्यायगृहमेत्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४६ ॥
"ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
1.3.47
तमुपाध्यायः पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो भैक्ष्यं नाश्नासि न चान्यच्चरसि पयो न पिबसि पीवानसि भृशं केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४७ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਟਾ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵਤਸ ਉਪਮਨਿਊ, ਤੂੰ ਭਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਦੁੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?"
1.3.48
स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भोः फेनं पिबापि यमिमे वत्सा मातॄणां स्तनात्पिबन्त उद्गिरन्ति ॥ १.३.४८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ, ਇਹ ਵੱਛੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਤੋਂ ਪੀ ਕੇ ਜੋ ਝੱਗ ਉਗਲਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਝੱਗ ਪੀ ਲਓ।"
1.3.49
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ।
एते त्वदनुकम्पया गुणवन्तो वत्साः प्रभूततरं फेनमुद्गिरन्ति।
तदेषामपि वत्सानां वृत्त्युपरोधं करोष्येवं वर्तमानः ।
फेनमपि भवान्न पातुमर्हतीति स तथेति प्रतिश्रुत्य निराहारः पुनररक्षद्गाः ॥ १.३.४९ ॥
ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਵੱਛੇ ਬਹੁਤ ਝੱਗ ਉਗਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਛਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ। ਝੱਗ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਸਨੇ 'ਤਿਵੇਂ ਹੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
1.3.50
तथा प्रतिषिद्धो भैक्ष्यं नाश्नाति न चान्यच्चरति पयो न पिबति फेनं नोपयुङ्क्ते स कदाचिदरण्ये क्षुधार्तोऽर्कपत्राण्यभक्षयत् ॥ १.३.५० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਭਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਝੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਲਏ।
1.3.51
स तैरर्कपत्रैर्भक्षितैः क्षारतिक्तकटुरूक्षैस्तीक्ष्णविपाकैश्चक्षुष्युपहतोऽन्धो बभूव ।
ततः सोऽन्धोऽपि चङ्क्रम्यमाणः कूपेऽपतत्
अथ तस्मिन्ननागच्छति सूर्ये चास्ताचलावलम्बिनि उपाध्यायः शिष्यानवोचत् ॥ १.३.५१ ॥
ਉਹ ਆਕ ਦੇ ਪੱਤੇ — ਖਾਰੇ, ਕੌੜੇ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਰੁੱਖੇ, ਤੇਜ਼ ਅਸਰ ਵਾਲੇ — ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਹ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸੂਰਜ ਅਸਤਾਚਲ ਵੱਲ ਢਲ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੁੜਿਆ, ਤਾਂ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.3.53
मयोपमन्युः सर्वतः प्रतिषिद्धः स नियतं कुपितस्ततो नागच्छति चिरगतस्त्विति ।
ततोऽन्वेष्य इत्येवमुक्त्वा शिष्यैः सार्धमरण्यं गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकार भो उपमन्यो क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.५३ ॥
ਮੈਂ ਉਪਮਨਯੂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਉਸਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ: 'ਹੇ ਉਪਮਨਯੂ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਪੁੱਤਰ, ਆ!'
1.3.54
स उपाध्यायस्य आह्वानवचनं श्रुत्वा प्रत्युवाचोच्चैरयमस्मिन्कूपे पतितोऽहमिति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच कथं त्वमस्मिन्कूपे पतित इति ॥ १.३.५४ ॥
ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਬੁਲਾਉਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ: 'ਮੈਂ ਇਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹਾਂ।' ਤਦ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਇਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗਿਆ?'
1.3.55
स उपाध्यायं प्रत्युवाच अर्कपत्राणि भक्षयित्वान्धीभूतोस्म्यतश्चङ्क्रम्यमाणः कूपे पतित इति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.५५ ॥
ਉਸਨੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਆਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।' ਤਦ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ:
1.3.56
अश्विनौ स्तुहि तौ देवभिषजौ त्वां चक्षुष्मन्तं कर्ताराविति ।
स एवमुक्त उपाध्यायेनोपमन्युः स्तोतुमुपचक्रमे देवावश्विनौ वाग्भिर्ऋग्भिः ॥ १.३.५६ ॥
'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਦ ਉਹ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣਗੇ।' ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਪਮਨਯੂ ਨੇ ਵਚਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
1.3.57
प्रपूर्वगौ पूर्वजौ चित्रभानू ।
गिरा वां शंसामि तपसा ह्यनन्तौ।
दिव्यौ सुपर्णौ विरजौ विमाना-
वधिक्षिपन्तौ भुवनानि विश्वा ॥ १.३.५७ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ — ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਪੂਰਵਜ, ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਮਲ, ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣ ਵਾਲੇ।
1.3.58
हिरण्मयौ शकुनी सांपरायौ ।
नासत्यदस्रौ सुनसौ वैजयन्तौ।
शुक्लं वयन्तौ तरसा सुवेमा-
वधिव्ययन्तावसितं विवस्वतः ॥ १.३.५८ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ, ਪੰਛੀ ਰੂਪ, ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਸਤਯ ਅਤੇ ਦਸ੍ਰ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਵਾਲੇ, ਜਿੱਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਿੱਟਾ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਲਾ ਧਾਗਾ ਬੁਣਨ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ।
1.3.59
ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिका-
ममुञ्चतामश्विनौ सौभगाय।
तावत्सुवृत्तावनमं तमाय या-
वसत्तमा गा अरुणा उदावहत् ॥ १.३.५९ ॥
ਗਰੁੜ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਫੜੀ ਗਈ ਵਰਤਿਕਾ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੇ ਸੌਭਾਗ ਲਈ ਛੁਡਾਇਆ। ਸੁੰਦਰ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਿਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ।
1.3.60
षष्टिश्च गावस्त्रिशताश्च धेनव ।
एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति।
नानागोष्ठा विहिता एकदोहना-
स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम् ॥ १.३.६० ॥
ਸੱਠ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂਵਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਦੁੱਧ ਚੋਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਗੋਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਘਰਮ (ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਦੀ ਆਹੁਤੀ) ਚੋਂਦੇ ਹਨ।
1.3.61
एकां नाभिं सप्त सथा अराः श्रिताः ।
प्रधिष्वन्या विंशतिरर्पिता अराः।
अनेमि चक्रं परिवर्ततेऽजरं ।
मायाऽश्विनौ समनक्ति चर्षणी ॥ १.३.६१ ॥
ਇੱਕ ਧੁਰੀ ਨਾਲ ਸੱਤ ਅਰੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਘੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵੀਹ ਅਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਘੇਰੇ ਦਾ ਉਹ ਅਜਰ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
1.3.62
एकं चक्रं वर्तते द्वादशारं ।
षण्णाभिमेकाक्षममृतस्य धारणम्।
यस्मिन्देवा अधि विश्वे विषक्ता-
स्तावश्विनौ मुञ्चतो मा विषीदतम् ॥ १.३.६२ ॥
ਬਾਰਾਂ ਤੀਲੀਆਂ, ਛੇ ਨਾਭੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੁਰੇ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਛੁਡਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।
1.3.63
अश्विनाविन्दुममृतं वृत्तभूयौ ।
तिरोधत्तामश्विनौ दासपत्नी।
हित्वा गिरिमश्विनौ गामुदाचरन्तौ ।
तद्वृष्टिमह्नात्प्रस्थितौ बलस्य ॥ १.३.६३ ॥
ਘੁੰਮਦੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੋਮ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਬਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਚੱਲ ਪਏ।
1.3.64
युवां दिशो जनयथो दशाग्रे ।
समानं मूर्ध्नि रथयानं वियन्ति।
तासां यातमृषयोऽनुप्रयान्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६४ ॥
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਦਸਵੇਂ ਅੱਗੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਰੱਥ-ਯਾਤਰਾ; ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਚੱਲੋ; ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
1.3.65
युवां वर्णान्विकुरुथो विश्वरूपां-
स्तेऽधिक्षियन्ते भुवनानि विश्वा।
ते भानवोऽप्यनुसृताश्चरन्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਰੰਗ ਰਚਦੇ ਹੋ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
1.3.66
तौ नासत्यावश्विनौ वां महेऽहं ।
स्रजं च यां बिभृथः पुष्करस्य।
तौ नासत्वावमृतावृतावृधा-
वृते देवास्तत्प्रपदे न सूते ॥ १.३.६६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਾਸਤਯ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮਾਲਾ ਧਾਰਦੇ ਹੋ ਉਸ ਲਈ ਵੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਸਤਯ ਅਮਰ, ਰਿਤ ਦੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਰਿਤ ਬਿਨਾਂ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
1.3.67
मुखेन गर्भं लभतां युवानौ ।
गतासुरेतत्प्रपदेन सूते।
सद्यो जातो मातरमत्ति गर्भ-
स्तावश्विनौ मुञ्चथौ जीवसे गाम् ॥ १.३.६७ ॥
ਹੇ ਜਵਾਨੋ, ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਗਰਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਇਹ ਗਰਭ ਪੈਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਜੰਮਦੇ ਹੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰੋ, ਜੀਵਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਅਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਓ।
1.3.68
स्तोतुं न शक्नोमि गुणैर्भवन्तौ ।
चक्षुर्विहीनः पथि संप्रमोहः।
दुर्गेऽहमस्मिन्पतितोऽस्मि कूपे ।
युवां शरण्यौ शरणं प्रपद्ये ॥ १.३.६८ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨੇਤਰਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਔਖੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
1.3.69
सौतिरुवाच ।
एवमृग्भिश्चान्यैरस्तुवत्।
इत्येवं तेनाभिष्टुतावश्विनावाजग्मतुराहतुश्चैं प्रीतौ स्व एष तेऽपूपोशानैनमिति ॥ १.३.६९ ॥
ਸੌਤਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਰਿਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਉਸਤਤ ਕੀਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਆਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਇਹ ਤੇਰਾ ਅਪੂਪ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਖਾ।'
1.3.70
स एवमुक्तः प्रत्युवाच नानृतमूचतुर्भगवन्तौ नत्वहमेतमपूपमुपयोक्तुमुत्सहे गुरवेऽनिवेद्येति ॥ १.३.७० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ: 'ਭਗਵਾਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਅਪੂਪ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।'
1.3.71
ततस्तमश्विनावूचतुः ।
आवाभ्यां पुरस्ताद्भवत उपाध्यायेनैवमेवाभिष्टुताभ्यामपूपोदत्त उपयुक्तः स तेनानिवेद्य गुरवे त्वमपि तथैव कुरुष्व यथा कृतमुपाध्यायेनेति ॥ १.३.७१ ॥
ਤਦ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਸਾਡੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪੂਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ; ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾਧਾ। ਤੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।'
1.3.72
स एवमुक्तः प्रत्युवाच एतत्प्रत्यनुनये भवन्तावश्विनौ नोत्सहेऽहमनिवेद्य गुरवेऽपूपमुपयोक्तुमिति ॥ १.३.७२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਪੂਪ ਖਾਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।"
1.3.73
तमश्विनावाहतुः प्रीतौ स्वस्तवानया गुरुभक्त्या ।
उपाध्यायस्य ते कार्ष्णायसा दन्ता भवतोऽपि हिरण्मया भविष्यन्ति चक्षुष्मांश्च भविष्यसि श्रेयश्चावाप्स्यसीति ॥ १.३.७३ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਗੁਰੂ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਦੰਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਦੰਦ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਤੂੰ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪਾਏਂਗਾ।"
1.3.74
स एवमुक्तोऽश्विभ्यां लब्धचक्षुरुपाध्यायसकाशमागम्याभ्यवादयत् ॥ १.३.७४ ॥
ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਜ਼ਰ ਮੁੜ ਪਾਈ ਅਤੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
1.3.75
आचचक्षे च स चास्य प्रीतिमान्बभूव ॥ १.३.७५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
1.3.76
आह चैनं यथाऽश्विनावाहतुस्तथा त्वं श्रेयोऽवाप्स्यसीति ॥ १.३.७६ ॥
ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਪਾਵੇਂਗਾ।"
1.3.77
सर्वे च ते वेदाःप्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ।
एषा तस्यापि परीक्षोपमन्न्योः ॥ १.३.७७ ॥
"ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ।" ਇਹ ਉਪਮਨਿਊ ਦੀ ਵੀ ਪਰੀਖਿਆ ਸੀ।
1.3.78
अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्य बैदो नाम तमुपाध्यायः समादिदेश वत्स बैद इहास्यतां तावन्मम गृहे कंचित्कालं शुश्रूषुणा च भवितव्यं श्रेयस्ते भविष्यतीति ॥ १.३.७८ ॥
ਫਿਰ ਉਸੇ ਆਪੋਦ ਧੌਮ੍ਯ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਸ਼ ਬੈਦ ਨਾਮਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁੱਤਰ ਬੈਦ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹਿ, ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।"
1.3.79
स तथेत्युक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं गुरुशुश्रूषणपरोऽवसत् ।
गौरिव नित्यं गुरुणा धूर्षु नियोज्यमानः शीतोष्णक्षुत्तृष्णादुःखसहः सर्वत्राप्रतिकूलस्तस्य महतात्कालेन गुरुः परितोषं जगाम ॥ १.३.७९ ॥
"ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗੁਰੂਕੁਲ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਜੂਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਕੰਮ ਤੇ ਲਾਉਂਦੇ; ਠੰਡ, ਗਰਮੀ, ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਰੋਧ ਉਹ ਰਿਹਾ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।
1.3.80
तत्परितोषाच्च श्रेयः सर्वज्ञतां चावाप ।
एषा तस्यापि परीक्षा बैदस्य ॥ १.३.८० ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਭਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੀ ਬੈਦ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਸੀ।
1.3.81
स उपाध्यायेनानुज्ञातः समावृत्तस्तस्माद्गुरुकुलवासाद्गृहाश्रमं प्रत्यपद्यत ।
तस्यापि स्वगृहे वसतस्त्रयः शिष्या बभूवुः स शिष्यान्न किंचिदुवाच कर्म वा क्रियतां गुरुशुश्रूषा वेति।
दुःखाभिज्ञो हि गुरुकुलवासस्य शिष्यान्परिक्लेशेन योजयितुं नेयेष ॥ १.३.८१ ॥
ਉਹ ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂਕੁਲ ਵਾਸ ਤੋਂ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਏ; ਗੁਰੂਕੁਲ ਵਾਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਜਾਂ ਗੁਰੂਸੇਵਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।
1.3.82
अथ कस्मिंश्चित्काले बैदं ब्राह्मणं जनमेजयः पौष्यश्च क्षत्रियावुपेत्योपाध्यायं वरयाञ्चक्रतुः ॥ १.३.८२ ॥
ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇਜਯ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਯ ਨਾਮਕ ਦੋ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਬੈਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਪਾਧਿਆਇ (ਪੁਰੋਹਿਤ) ਚੁਣਿਆ।
1.3.83
स कदाचिद्याज्यकार्येणाभिप्रस्थित उत्तङ्कनामानं शिष्यं नियोजयामास ॥ १.३.८३ ॥
ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਯੱਗ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤੰਕ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ (ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
1.3.84
भोयत्किंचिदस्मद्गृहे परिहीयते तदिच्छाम्यहमपरिहीयमानं भवता क्रियमाणमिति स एवं प्रतिसंदिश्योत्तङ्कं बैदः प्रवासं जगाम ॥ १.३.८४ ॥
"ਹੇ (ਉਤੰਕ), ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਘਟੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਘਟੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਇਹੀ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤੰਕ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਕੇ ਬੈਦ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।
1.3.85
अथोत्तङ्कः शुश्रूषुर्गुरुनियोगमनुतिष्ठमानो गुरुकुले वसति स्म ।
स तत्र वसमान उपाध्यायस्त्रीभिः सहिताभिराहूयोक्तः ॥ १.३.८५ ॥
ਫਿਰ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਤੰਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਗੁਰੂਕੁਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।
1.3.86
उपाध्यायानी ते ऋतुमती उपाध्यायश्च प्रोषितोऽस्या यथाऽयमृतुर्वन्ध्यो न भवति तथा क्रियतामेषा विषीदतीति ॥ १.३.८६ ॥
"ਉਪਾਧਿਆਏਨੀ ਰਿਤੁਮਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਤ ਬੰਜਰ ਨਾ ਰਹੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ; ਇਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ।
1.3.87
एवमुक्तस्ताः स्त्रियः प्रत्युवाच ।
न मया स्त्रीणां वचनादिदमकार्यं करणीयम्।
न ह्यहमुपाध्यायेन संदिष्टोऽकार्यमपि त्वया कार्यमिति ॥ १.३.८७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਅਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ।
1.3.88
तस्य पुनरुपाध्यायः कालान्तरेण गृहमाजगाम तस्मात्प्रवासात् ।
स तु तद्वृत्तं तस्याशेषमुपलभ्य प्रीतिमानभूत् ॥ १.३.८८ ॥
ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਪਾਧਿਆਏ ਉਸ ਪਰਦੇਸ ਤੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਆਚਰਣ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
1.3.89
उवाच चैनं वत्सोत्तङ्कं किं ते प्रियं करवाणीति ।
धर्मतो हि शुश्रूषितोऽस्मि भवता तेन प्रीतिः परस्परेण नौ संवृद्धा तदनुजाने भवन्तं सर्वानेव कामानवाप्स्यसि गम्यतामिति ॥ १.३.८९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਤਸੋਤੰਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਾਂ? ਤੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਹੁਣ ਜਾ।"
1.3.90
स एवमुक्तः प्रत्युवाच किं ते प्रियं करवाणीति एवं ह्याहुः ॥ १.३.९० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਾਂ?" ਲੋਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.3.91
यश्चाधर्मेण वै ब्रूयाद्यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति ॥ १.३.९१ ॥
ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.3.92
सोहमनुज्ञातो भवता इच्छामीष्टं गुर्वर्थमुपहर्तुमिति ।
तेनैवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क उष्यतां तावदिति ॥ १.३.९२ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਵਤਸ ਉੱਤੰਕ, ਹਾਲੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਜਾ।"
1.3.93
स कदाचित्तमुपाध्यायमाहोत्तङ्क आज्ञापयतु भवान्किं ते प्रियमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९३ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਉਸ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆਪ ਹੁਕਮ ਕਰੋ; ਗੁਰੂ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਪਿਆਰੀ ਵਸਤੂ ਲਿਆਵਾਂ?"
1.3.94
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क बहुशो मां चोदयसि गुर्वर्थमुपाहरामीति तद्गच्छैनां प्रविश्योपाध्यायानीं पृच्छ किमुपाहरामीति एषा यद्ब्रवीति तदुपाहरस्वेति ॥ १.३.९४ ॥
ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਆਰੇ ਉਤੰਕ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਲਈ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤਾਂ ਜਾ, ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਪਾਧਿਆਇਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਲਿਆਵਾਂ। ਉਹ ਜੋ ਕਹੇ ਉਹੀ ਲਿਆ।'
1.3.95
स एवमुक्त उपाध्यायेनोपाध्यायानीमपृच्छद्भवत्युपाध्यायेनास्म्यनुज्ञातो गृहं गन्तुमिच्छामीष्टं ते गुर्वर्थमुपहृत्यानृणो गन्तुं तदाज्ञापयतु भवती किमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९५ ॥
ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸਨੇ ਉਪਾਧਿਆਇਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਲਿਆ ਕੇ ਕਰਜ਼ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤਾਂ ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਗੁਰੂ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਲਿਆਵਾਂ?'
1.3.96
सैवमुक्तोपाध्यायानी तमुत्तङ्कं प्रत्युवाच गच्छ पौष्यं प्रति राजानं कुण्डले भिक्षितुं तस्य क्षत्रियया पिनद्धे ॥ १.३.९६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਪਾਧਿਆਇਨੀ ਨੇ ਉਤੰਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜਾ, ਪੌਸ਼ਿਆ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਕੁੰਡਲ ਭਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਮੰਗ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ।'
1.3.97
आनयस्वेतश्चतुर्थेऽहनि पुण्यकर्म भविता ताभ्यामाबद्धाभ्यां शोभमाना ब्राह्मणान्परिवेष्टुमिच्छामि ।
तत्संपादयस्व एवं हि कुर्वतः श्रेयो भविताऽन्यथा कुतः श्रेय इति ॥ १.३.९७ ॥
ਇੱਥੋਂ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਉਹ ਲਿਆ; ਤਦ ਇਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰੋਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਲਿਆਣ ਕਿੱਥੋਂ?'
1.3.98
स एवमुक्तस्तयोपाध्यायान्या प्रातिष्ठतोत्तङ्कः स पथि गच्छन्नपश्यदृषभमतिप्रमाणं तमधिरूढं च पुरुषमतिप्रमाणमेव स पुरुष उत्तङ्कमभ्यभाषत ॥ १.३.९८ ॥
ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਤੰਕ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਲਦ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪੁਰਖ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਪੁਰਖ ਉਤੰਕ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
1.3.99
भोउत्तङ्कैतत्पुरीषमस्य ऋषभस्य भक्षयस्वेति स एवमुक्तो नैच्छत् ॥ १.३.९९ ॥
ਹੇ ਉਤੰਕ, ਇਸ ਬਲਦ ਦਾ ਇਹ ਗੋਬਰ ਖਾ ਲੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸਨੇ ਨਾ ਚਾਹਿਆ।
1.3.100
तमाह पुरुषो भूयो भक्षयस्वोत्तङ्क मा विचारयोपाध्यायेनापि ते भक्षितं पूर्वमिति ।
स एवमुक्तो बाढमित्युक्त्वा तदा तद्वृपभस्य मूत्रं पुरीषं च भक्षयित्वोत्तङ्कः संभ्रमाढुत्थित एवापोऽनुस्पृश्य प्रतस्थे ॥ १.३.१०० ॥
ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਉਤੰਕ, ਖਾ ਲੈ, ਝਿਜਕ ਨਾ ਕਰ; ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਖਾਧਾ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸਨੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਬਲਦ ਦਾ ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਖਾ ਕੇ, ਉਤੰਕ ਘਬਰਾ ਕੇ ਝੱਟ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
1.3.102
यत्र स क्षत्रियः पौष्यस्तमुपेत्यासीनमपश्यदुत्तङ्कः ।
स उत्तङ्कस्तमुपेत्याशीर्भिरभिनन्द्योवाच ॥ १.३.१०२ ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੱਤਰੀ ਪੌਸ਼ਿਆ ਸੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਤੰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਤੰਕ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।
1.3.103
अर्थी भवन्तमुपागतोऽस्मीति स एनमभिवाद्योवाच ।
भगवन्पौष्यः खल्वहं किं करवाणीति ॥ १.३.१०३ ॥
"ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੰਗਤੇ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੌਸ਼ਿਆ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
1.3.104
स तमुवाच गुर्वर्थं कुण्डलयोरर्थेनाभ्यागतोऽस्मि ।
ये वै ते क्षत्रिया पिनद्धे कुण्डले ते भवान्दातुमर्हतीति ॥ १.३.१०४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਈ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁੰਡਲ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।"
1.3.105
तं प्रत्युवाच पौष्यः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रिया याच्यतामिति ।
स तेनैवमुक्तः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रियां नापश्यत् ॥ १.३.१०५ ॥
ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਲੈ।" ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹ ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ।
1.3.106
स पौष्यं पुनरुवाच न युक्तं भवताऽहमनृतेनोपचरितुं न हि तेऽन्तःपुरे क्षत्रिया सन्निहिता नैनां पश्यामि ॥ १.३.१०६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਝੂਠ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ।"
1.3.107
स एवमुक्तः पौष्यः क्षणमात्रं विमृश्योत्तङ्कं प्रत्युवाच ।
नियतं भवानुच्छिष्टः स्मर तावन्न हि सा क्षत्रिया उच्छिष्टेनाशुचिना शक्या द्रष्टुं पतिव्रतात्वात्सैषा नाशुचेर्दर्शनमुपैतीति ॥ १.३.१०७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਸੋਚ ਕੇ ਉੱਤੰਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜ਼ਰੂਰ ਤੁਸੀਂ ਜੂਠਾ ਖਾਧਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ; ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖੋ। ਜੂਠਾ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।"
1.3.108
अथैवमुक्त उत्तङ्कः स्मृत्वोवाचास्ति खलु मया तु भक्षितं नोपस्पृष्टमागच्छतेति ।
तं पौष्यः प्रत्युवाच एष ते व्यतिक्रमो नोत्थितेनोपस्पृष्टं भवति शीघ्रमागच्छतेति ॥ १.३.१०८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਤੰਕ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਆਚਮਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਆਓ।" ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਚਮਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਲਦੀ ਆਓ।"
1.3.109
अथोत्तङ्कस्तं तथेत्युक्त्वा प्राङ्मुख उपावेश्य सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो निःशब्दाभिरफेनाभिरनुष्णाभिर्हृद्गताभिरद्भिस्त्रिः पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्यद्भिरुपस्पृश्य चान्तःपुरं प्रविवेश ॥ १.३.१०९ ॥
ਫਿਰ ਉਤੰਕ ਨੇ "ਠੀਕ" ਕਹਿ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਆਵਾਜ਼, ਬਿਨਾਂ ਝੱਗ, ਕੋਸੇ ਨਾ ਹੋਏ, ਦਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀਤਾ, ਦੋ ਵਾਰ ਪੂੰਝਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
1.3.110
ततस्तां क्षत्रियामपश्यत्सा च दृष्ट्वैवोत्तङ्कं प्रत्युत्थायाभिवाद्योवाच स्वागतं ते भगवन्नाज्ञापय किं करवाणीति ॥ १.३.११० ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਸ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉਤੰਕ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉੱਠ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ, "ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
1.3.111
स तामुवाचैते कुण्डले गुर्वर्थं मे भिक्षिते दातुमर्हसीति ।
सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन पात्रमयमनतिक्रमणीयश्चेति मत्वा ते कुण्डले अवमुच्यास्मै प्रायच्छदाह चैनमेते कुण्डले तक्षको नागराजः सुभृशं प्रार्थयत्यप्रमत्तो नेतुमर्हसीति ॥ १.३.१११ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਦੋ ਕੁੰਡਲ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਭਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।' ਉਸ ਦੇ ਸਦਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕੁੰਡਲ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਕੁੰਡਲ ਨਾਗਰਾਜ ਤੱਖਕ ਬਹੁਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ।'
1.3.112
स एवमुक्तस्तां क्षत्रियां प्रत्युवाच भवती सुनिर्वृता भवतु ।
न मां शक्तस्तक्षको नागराजो धर्षयितुमिति ॥ १.३.११२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੋ। ਨਾਗਰਾਜ ਤੱਖਕ ਮੈਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
1.3.113
स एवमुक्त्वा तां क्षत्रियामामन्त्र्य पौष्यसकाशमागच्छत् ।
आह चैनं भोः पौष्य प्रीतोऽस्मीति तमुत्तङ्कं पौष्यः प्रत्युवाच ॥ १.३.११३ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਪੌਸ਼ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਪੌਸ਼, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।' ਤਦ ਪੌਸ਼ ਨੇ ਉਤੰਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.114
भगवंश्चिरेण पात्रमासाद्यते भवाश्च गुणवानतिथिस्तदिच्छे श्राद्धं कर्तुं क्रियतां क्षण इति ॥ १.३.११४ ॥
'ਭਗਵਾਨ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਵਾਨ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰੋ।'
1.3.115
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच कृतक्षण एवास्मि शीघ्रमिच्छामि यथोपपन्नमन्नमुपस्कृतं भवतेति स तथेत्युक्त्वा यथोपपन्नेनान्नेनैनं भोजयामास ॥ १.३.११५ ॥
ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੀ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਜੋ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਰੋਸੋ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਜੋ ਅੰਨ ਉਪਲਬਧ ਸੀ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ।
1.3.116
अथोत्तङ्कः सकेशं शीतमन्नं दृष्ट्वा अशुच्येतदिति मत्वा तं पौष्यमुवाच ।
यस्मान्मे अशुच्यन्नं ददासि तस्मादन्धो भविष्यसीति ॥ १.३.११६ ॥
ਫਿਰ ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਠੰਡਾ ਅੰਨ ਵੇਖ ਕੇ, "ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ" ਐਸਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।"
1.3.117
तं पौष्यः प्रत्युवाच ।
यस्मात्त्वमदुष्टमन्नंदूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.११७ ॥
ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਤਦ ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.118
न युक्तं भवताऽन्नमशुचि दत्त्वा प्रतिशापं दातुं तस्मादन्नमेव प्रत्यक्षीकुरु ।
ततः पौष्यस्तदन्नमशुचि दृष्ट्वा तस्याशुचिभावमपरोक्षयामास ॥ १.३.११८ ॥
ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ ਦੇ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਾਪ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਦਿਖਾ।" ਤਦ ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
1.3.119
अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रियोपहृतमनुष्णं सकेशं चाशुच्येतदिति मत्वा तमृषिमुत्तङ्कं प्रसादयामास ॥ १.३.११९ ॥
ਫਿਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਲਿਆਂਦਾ ਉਹ ਅੰਨ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, "ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ" ਸਮਝ ਕੇ ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤੰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
1.3.120
भघवन्नेतदज्ञानादन्नं सकेशमुपाहृतं शीतं च ।
तत्क्षामये भवन्तं न भवेयमन्ध इति।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२० ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅੰਨ ਵਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਵਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤੰਗ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.121
न मृषा ब्रवीमि भूत्वा त्वमन्धो नचिरादनन्धो भविष्यसीति ।
ममापि शापो भवता दत्तो न भवेदिति ॥ १.३.१२१ ॥
ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਤੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਫਿਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।
1.3.122
तं पौष्यः प्रत्युवाच न चाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुं न हि मे मन्युरद्याप्युपशमं गच्छति किं चैतद्भवता न ज्ञायते ।
यथा ॥ १.३.१२२ ॥
ਪੌਸ਼੍ਯ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ? ਜਿਵੇਂ…
1.3.123
नवनीतं हृदयं ब्राह्मणस्य ।
वाचि क्षुरो निहितस्तीक्ष्णधारः।
तदुभयमेतद्विपरीतं क्षत्रियस्य ।
वाङ्नवनीतं हृदयं तीक्ष्णधारम्॥ इति ॥ १.३.१२३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਮੱਖਣ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਦਾ ਉਸਤਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਲਈ ਉਲਟ ਹਨ: ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮੱਖਣ, ਹਿਰਦਾ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ।
1.3.124
तदेवंगते न शक्तोऽहं तीक्ष्णहृदयत्वात्तं शापमन्यथाकर्तुं गम्यतामिति ।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਹਿਰਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਜਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤੰਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.125
भवताऽहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीतः ।
प्राक् च तेऽभिहितं यस्माददुष्टमन्नं दूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति।
दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति ॥ १.३.१२५ ॥
ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅੰਨ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਅੰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸੰਤਾਨਹੀਣ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਰਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
1.3.126
साधयामस्तावदित्युक्त्वा प्रातिष्ठतोत्तङ्कस्ते कुण्डले गृहीत्वा ।
सोऽपश्यदथ पथि नग्नं क्षपणकमागच्छन्तं मुहुर्मुहुर्दृश्यमानमदृश्यमानं च ॥ १.३.१२६ ॥
'ਹੁਣੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੀਏ' ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਤੰਕ ਉਹ ਕੁੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨੰਗਾ ਕ੍ਸ਼ਪਣਕ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿੱਸਦਾ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
1.3.127
अथोत्तङ्कस्ते कुण्डले संन्यस्य भूमावुदकार्थं प्रचक्रमे ।
एतस्मिन्नन्तरे स क्षपणकस्त्वरमाण उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत् ॥ १.३.१२७ ॥
ਫਿਰ ਉਤੰਕ ਨੇ ਉਹ ਕੁੰਡਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਆਚਮਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕ੍ਸ਼ਪਣਕ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਕੁੰਡਲ ਫੜ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।
1.3.128
तमुत्तङ्कोऽभिसृत्य कृतोदककार्यः शुचिः प्रयतो नमो देवेभ्यो गुरुभ्यश्च कृत्वा महता जवेन तमन्वयात् ॥ १.३.१२८ ॥
ਉਤੰਕ ਨੇ ਜਲ-ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।
1.3.129
तस्य तक्षको दृढमासन्नः सतं जग्राह ।
गृहीतमात्रः स तद्रूपं विहाय तक्षकस्वरूपं कृत्वा सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं प्रविवेश ॥ १.३.१२९ ॥
ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਫੜਦੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਹਾਬਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
1.3.130
प्रविश्य च नागलोकं स्वभवनमगच्छत् ।
अथोत्तङ्कस्तस्याः क्षत्रियाया वचः स्मृत्वा तं तक्षकमन्वगच्छत् ॥ १.३.१३० ॥
ਨਾਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਤੰਕ ਨੇ ਉਸ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤਕਸ਼ਕ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।
1.3.131
स तद्बिलं दण्डकाष्ठेन चखान न चाशकत् ।
तं क्लिश्यमानमिन्द्रोऽपश्यत्स वज्रं प्रेषयामास।
गच्छास्य ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुरुष्वेति ॥ १.३.१३१ ॥
ਉਸਨੇ ਦੰਡਕਾਠ ਨਾਲ ਉਸ ਬਿਲ ਨੂੰ ਪੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਭੇਜਿਆ: 'ਜਾਓ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।'
1.3.132
अथ वज्रं दण्डकाष्ठमनुप्रविश्य तद्बिलमदारयत् ॥ १.३.१३२ ॥
ਫਿਰ ਵਜ੍ਰ ਨੇ ਦੰਡਕਾਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬਿਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.133
तमुत्तङ्कोऽनुविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य च तं नागलोकमपर्यन्तमनेकविधप्रासादहर्म्यवलभीनिर्यूहशतसंकुलमुच्चावचक्रीडाश्चर्यस्थानावकीर्णमपश्यत् ॥ १.३.१३३ ॥
ਉਤੰਕ ਉਸੇ ਬਿਲ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਨਾਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅਨੰਤ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ, ਹਰਮਾਂ, ਛੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੇ ਝਰੋਖਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਵੀਆਂ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ।
1.3.134
स तत्र नागांस्तानस्तुवदेभिः श्लोकैः ।
य ऐरावतराजानः सर्पाः समितिशोभाः।
क्षरन्त इव जीमूताः सविद्युत्पवनेरिताः ॥ १.३.१३४ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸਤਤਿ ਕੀਤੀ — ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸੱਪ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ।
1.3.135
सुरूपा बहुरूपाश्च तथा कल्माषकुण्डलाः ।
आदित्यवन्नाकपृष्ठे रेजुरैरावतोद्भवाः ॥ १.३.१३५ ॥
ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਬਹੁ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਤਰੇ ਕੁੰਡਲ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਐਰਾਵਤ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਨਾਗ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
1.3.136
बहूनि नागवेश्मानि गङ्गायास्तीर उत्तरे ।
तत्रस्थानपि संस्तौमि महतः पन्नगानहम् ॥ १.३.१३६ ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘਰ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
1.3.137
इच्छेत्कोऽर्कांशुसेनायां चर्तुमैरावतं विना ।
शतान्यशीतिरष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः ॥ १.३.१३७ ॥
ਐਰਾਵਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਕੌਣ ਇੱਛਾ ਕਰੇ? (ਉਹ) ਸੌ, ਅੱਸੀ, ਅੱਠ ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ।
1.3.138
सर्पाणां प्रग्रहा यान्ति धृतराष्ट्रो यदैजति ।
ये चैनमुपसर्पन्ति ये च दूरपथं गताः ॥ १.३.१३८ ॥
ਜਦੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਦੇ ਰਾਹ ਗਏ ਹਨ।
1.3.139
अहमैरावतज्येष्ठभ्रातृभ्योऽकरवं नमः ।
यस्य वासः कुरुक्षेत्रे खाण्डवे चाभवत्पुरा ॥ १.३.१३९ ॥
ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਖਾਂਡਵ ਵਿੱਚ ਸੀ।
1.3.140
तं नागराजमस्तौषं कुण्डलार्थाय तक्षकम् ।
तक्षकश्चाश्वसेनश्च नित्यं सहचरावुभौ ॥ १.३.१४० ॥
ਕੁੰਡਲਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਗਰਾਜ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ। ਤਕਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਸੇਨ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਸਾਥੀ ਹਨ।
1.3.141
कुरुक्षेत्रं च वसतां नदीमिक्षुमतीमनु ।
जघन्यजस्तक्षकस्य श्रुतसेनेति यः सुतः ॥ १.३.१४१ ॥
ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤਕਸ਼ਕ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਰੁਤਸੇਨ ਨਾਮਕ ਜੋ।
1.3.142
अवसद्यो महद्द्युम्नि प्रार्थयन्नागमुख्यताम् ।
करवाणि सदा चाहं नमस्तस्मै महात्मने ॥ १.३.१४२ ॥
ਜੋ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
1.3.143
सौतिरुवाच ।
एवं स्तुत्वा स विप्रर्षिरुत्तङ्को भुजगोत्तमान्।
नैव ते कुण्डले लेभे ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ १.३.१४३ ॥
ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ ਉਤੰਕ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਉਹ ਕੁੰਡਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਤਦ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
1.3.144
एवं स्तुवन्नपि नागान्यदा ते कुण्डले नालभत्तदाऽपश्यत्स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्त्यौ ।
तस्मिंस्तन्त्रे कृष्णाः सिताश्च तन्तवश्चक्रं चापश्यद्द्वादशारं षड्भिः कुमारैः परिवर्त्यमानं पुरुषं चापश्यदश्वं च दर्शनीयम् ॥ १.३.१४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕੁੰਡਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੱਡੀ ਉੱਤੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਖੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਧਾਗੇ ਸਨ; ਬਾਰਾਂ ਆਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਛੇ ਮੁੰਡੇ ਘੁਮਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।
1.3.145
स तान्सर्वांस्तुष्टाव एभिर्मन्त्रवादश्लोकैः ॥ १.३.१४५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਵਾਦ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।
1.3.146
त्रीण्यर्पितान्यत्र शतानि मध्ये ।
षष्टिश्च नित्यं चरति ध्रुवेऽस्मिन्।
चक्रे चतुर्विंशतिपर्वयोगे ।
षड्वै कुमाराः परिवर्तयन्ति ॥ १.३.१४६ ॥
ਇੱਥੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ (ਦਿਨ) ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਇਸ ਅਚੱਲ ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਚੌਵੀ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਛੇ ਕੁਮਾਰ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।
1.3.147
तन्त्रं चेदं विश्वरूपे युवत्यौ ।
वयतस्तन्तून्सततं वर्तयन्त्यौ।
कृष्णान्सितांश्चैव विवर्तयन्त्यौ ।
भूतान्यजस्रं भुवनानि चैव ॥ १.३.१४७ ॥
ਇਹ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਾ ਨਾਮਕ ਦੋ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਬੁਣਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਧਾਗੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬੁਣ ਕੇ ਘੁਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਧਾਗੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫੇਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਅਤੇ ਲੋਕ ਲਗਾਤਾਰ (ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)।
1.3.148
वज्रस्य भर्ता भुवनस्य गोप्ता ।
वृत्रस्य हन्ता नमुचेर्निहन्ता।
कृष्णे वसानो वसने महात्मा ।
सत्यानृते यो विविनक्ति लोके ॥ १.३.१४८ ॥
ਜੋ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਕ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਿਅਕ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਹੰਤਾ, ਨਮੁਚਿ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ; ਕਾਲੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਜੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਉਹ)।
1.3.149
यो वाजिनं गर्भमपां पुराणं ।
वैश्वानरं वाहनमभ्युपैति।
नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय ।
लोकत्रयेशाय पुरंदराय ॥ १.३.१४९ ॥
ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਰਭ ਵਾਜੀ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
1.3.150
ततः स एनं पुरुषः प्राह प्रीतोऽस्मि तेऽहसनेन स्तोत्रेण किं ते प्रियं करवाणीति ।
स तमुवाच नागा मे वशमीयुरिति ॥ १.३.१५० ॥
ਤਦ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੇਰੇ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂ?" ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਨਾਗ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਆ ਜਾਣ।"
1.3.151
स चैनं पुरुषः पुनरुवाच एतमश्वमपाने धमस्वेति ।
ततोऽश्वस्यापानमधमत्ततोऽश्वाद्धम्यमानात्सर्वस्रोतोभ्यः पावकार्चिषः सधूमा निष्पेतुः ॥ १.३.१५१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, ਇਸ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫੂਕ ਮਾਰ। ਤਦ ਉਸਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫੂਕ ਮਾਰੀ; ਫੂਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧੂੰਏਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ।
1.3.153
ताभिर्नागलोक उपधूपितेऽथ संभ्रान्तस्तक्षकोऽग्नेस्तेजोभयाद्विषण्णः कुण्डले गृहीत्वा सहसा भवनान्निष्क्रम्योत्तङ्कमुवाच ॥ १.३.१५३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਨਾਗਲੋਕ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਅੱਗ ਦੇ ਤੇਜ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋਇਆ ਤਕਸ਼ਕ ਕੁੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਭਵਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉੱਤੰਕ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
1.3.154
इमे कुण्डले गृह्णातु भवानिति ।
स ते प्रतिजग्राहोत्तङ्कः प्रतिगृह्य च कुण्डलेऽचिन्तयत् ॥ १.३.१५४ ॥
"ਇਹ ਕੁੰਡਲ ਤੁਸੀਂ ਲੈ ਲਵੋ" ਇਹ ਆਖ (ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ)। ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ; ਕੁੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
1.3.155
अद्य तत्पुण्यकमुपाध्यायान्या दूरं चाहमभ्यागतः स कथं संभावयेयमिति ॥ १.३.१५५ ॥
ਅੱਜ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮ (ਕਰਨਾ ਹੈ); ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਉਹ (ਫਰਜ਼) ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ?—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ (ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ)।
1.3.156
उत्तङ्क एनमेवाश्वमधिरोह त्वां क्षणेनैवोपाध्यायकुलं प्रापयिष्यतीति ॥ १.३.१५६ ॥
"ਉੱਤੰਕ, ਇਸੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ; ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇਗਾ।" ਤਦ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਖਿਆ।
1.3.157
स तथेन्युक्त्वा तमश्वमधिरुह्य प्रत्याजगामोपाध्यायकुलं ।
उपाध्यायानी च स्नाता केशानावापयन्त्युपविष्टोत्तङ्को नागच्छतीति शापायास्य मनो दधे ॥ १.३.१५७ ॥
ਉਸ ਨੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਲ ਸਜਵਾਉਂਦੀ ਬੈਠੀ ਸੀ; "ਉੱਤੰਕ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
1.3.158
अथैतस्मिन्नन्तरे स उत्तङ्कः प्रविश्य उपाध्यायकुलं उपाध्यायानीमभ्यवादयत्ते चास्यै कुण्डले प्रायच्छत्सा चैनं प्रत्युवाच ॥ १.३.१५८ ॥
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਤੰਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਕੁੰਡਲ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੀ।
1.3.159
उत्तङ्क देशे कालेऽभ्यागतः स्वागतं ते वत्स इदानीं यद्यनागतोसि कोपितया मया शप्तो भविष्यसि श्रेयस्तवोपस्थितं सिद्धिमाप्नुहीति ॥ १.३.१५९ ॥
ਉਤੰਕ, ਠੀਕ ਥਾਂ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਤੂੰ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇ ਤੂੰ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੰਦੀ। ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਨੇੜੇ ਹੈ; ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
1.3.160
अथोत्तङ्क उपाध्यायमभ्यवादयत् ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क स्वागतं ते किं चिरं कृतमिति ॥ १.३.१६० ॥
ਫਿਰ ਉਤੰਕ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪੁੱਤਰ ਉਤੰਕ, ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ?"
1.3.161
तमुत्तङ्क उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भोस्तक्षकेण मे नागराजेन विघ्नः कृतोऽस्मिन्कर्मणि तेनास्मि नागलोकं गतः ॥ १.३.१६१ ॥
ਉਤੰਕ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਗੁਰਦੇਵ! ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਜ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ; ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਨਾਗਲੋਕ ਗਿਆ।"
1.3.162
तत्र च मया दृष्टे स्त्रियौ तन्त्रेऽधिरोप्य पटं वयन्त्यौ तस्मिंश्च कृष्णाः सिताश्च तन्तवः ।
किं तत् ॥ १.३.१६२ ॥
ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਖੱਡੀ 'ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਦੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਧਾਗੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੀ ਸੀ?
1.3.163
तत्र च मया चक्रं दृष्टं द्वादशारं षट्चैनं कुमाराः परिवर्तयन्ति तदपि किं ।
पुरुषश्चापि मया दृष्टः स चापि कः।
अश्वश्चातिप्रमाणो दृष्टः स चापि कः ॥ १.३.१६३ ॥
ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਬਾਰਾਂ ਆਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਛੇ ਕੁਮਾਰ ਘੁਮਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਕੀ ਸੀ? ਮੈਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਕੌਣ ਸੀ?
1.3.164
पथि गच्छता च मया ऋषभो दृष्टस्तं च पुरुषोऽधिरूढस्तेनास्मि सोपचारमुक्त उत्तङ्कास्य ऋषभस्य पुरीषं भक्षय उपाध्यायेनापि ते भक्षितमिति ॥ १.३.१६४ ॥
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਲਦ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਉਤੰਕ, ਇਸ ਬਲਦ ਦਾ ਗੋਬਰ ਖਾ ਲੈ; ਤੇਰੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਖਾਧਾ ਸੀ।'
1.3.165
ततस्तस्य वचनान्मया तदृषभस्य पुरीषमुपयुक्तं स चापि कः ।
तदेतद्भवतोपदिष्टमिच्छेयं श्रोतुं किं तदिति।
स तेनैवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.१६५ ॥
ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਬਲਦ ਦਾ ਗੋਬਰ ਖਾ ਲਿਆ। 'ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਕੀ ਸੀ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.166
ये ते स्त्रियौ धाता विधाता च ये च ते कृष्णाः सितास्तन्तवस्ते रात्र्यहनी ।
यदपि तच्चक्रं द्वादशारं षट्कुमाराः परिवर्तयन्ति तेपि षड्ऋतवः द्वादशारा द्वादश मासाः संवत्सरश्चक्रम् ॥ १.३.१६६ ॥
ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਾਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਧਾਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਆਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਛੇ ਕੁਮਾਰ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਹਨ; ਬਾਰਾਂ ਆਰੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੱਕਰ ਸੰਵਤਸਰ ਹੈ।
1.3.167
यः पुरुषःस पर्जन्यः योऽश्वः सोऽग्निः य ऋषभस्त्वया पथि गच्छता दृष्टः स ऐरावतो नागराट् ॥ १.३.१६७ ॥
ਤੂੰ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਜੋ ਬਲਦ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਉਹ ਨਾਗਰਾਜ ਐਰਾਵਤ ਸੀ; ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਪਰਜਨਯ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋੜਾ ਅਗਨੀ ਸੀ।
1.3.168
यश्चैनमधिरूढः पुरुषः स चेन्द्रः यदपि ते भक्षितं तस्य ऋषभस्य पुरीषं तदमृतं तेन खल्वसि तस्मिन्नागभवने न व्यापन्नस्त्वम् ॥ १.३.१६८ ॥
ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਉਹ ਇੰਦਰ ਸੀ; ਉਸ ਬਲਦ ਦਾ ਜੋ ਗੋਬਰ ਤੂੰ ਖਾਧਾ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੀ; ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਗਭਵਨ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
1.3.169
स हि भगवानिन्द्रो मम सखा त्वदनुक्रोशादिममनुग्रहं कृतवान् ।
तस्मात्कुण्डले गृहीत्वा पुनरागतोऽसि ॥ १.३.१६९ ॥
ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੁੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੈਂ।
1.3.170
तत्सौम्य गम्यतामनुजाने भवन्तं श्रेयोऽवाप्स्यसीति ।
स उपाध्यायेनानुज्ञातो भगवानुत्तङ्कः क्रुद्धस्तक्षकं प्रतिचिकीर्षमाणो हास्तिनपुरं प्रतस्थे ॥ १.३.१७० ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸੌਮਯ, ਜਾਓ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਧਿਆਇ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪਾ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਉਤੰਕ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਕਸ਼ਕ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
1.3.171
स हास्तिनपुरं प्राप्य नचिराद्विप्रसत्तमः ।
समागच्छत राजानमुत्तङ्को जनमेजयम् ॥ १.३.१७१ ॥
ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਤੰਕ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਕੋਲ ਆਏ।
1.3.172
पुरा तक्षशिलासंस्थं निवृत्तमपराजितम् ।
सम्यग्विजयिनं दृष्ट्वा समन्तान्मन्त्रिभिर्वृतम् ॥ १.३.१७२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ, ਅਜਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਜਈ, ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ (ਉਤੰਕ ਆਏ)।
1.3.173
तस्मै जयाशिषः पूर्वं यथान्यायं प्रयुज्य सः ।
उवाचैनं वचः काले शब्दसंपन्नया गिरा ॥ १.३.१७३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਯਥਾਨਿਆਏ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.3.174
अन्यस्मिन्करणीये तु कार्ये पार्थिवसत्तम ।
अर्चयित्वा यथान्यायं प्रत्युवाच द्विजोत्तमम् ॥ १.३.१७४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਯਥਾਨਿਆਏ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.175
सौतिरुवाच ।
एवमुक्तस्तु विप्रेण स राजा जनमेजयः।
अर्चयित्वा यथान्यायं प्रत्युवाच द्विजोत्तमम् ॥ १.३.१७५ ॥
ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਯਥਾਨਿਆਏ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.3.176
आसां प्रजानां परिपालनेन ।
स्वं क्षत्रधर्मं परिपालयामि।
प्रव्रूहि मे किं करणीयमद्य ।
येनासि कार्येण समागतस्त्वम् ॥ १.३.१७६ ॥
ਇਸ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਖੱਤਰੀ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ।
1.3.177
सौतिरुवाच ।
स एवमुक्तस्तु नृपोत्तमेन
द्विजोत्तमः पुण्यकृतां वरिष्ठः ।
उवाच राजानमदीनसत्वं
स्वमेव कार्यं नृपते कुरुष्व ॥ १.३.१७७ ॥
ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਨਿਡਰ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਰਤੱਵ ਕਰ।
1.3.178
तक्षकेण महीन्द्रेन्द्र येन ते हिंसितः पिता ।
तस्मै प्रतिकुरुष्व त्वं पन्नगाय दुरात्मने ॥ १.३.१७८ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਸ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਸੱਪ ਤੋਂ ਤੂੰ ਬਦਲਾ ਲੈ।
1.3.179
कार्यकालं हि मन्येऽहं विधिदृष्टस्य कर्मणः ।
तद्गच्छापचितिं राजन्पितुस्तस्य महात्मनः ॥ १.३.१७९ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਜਾਓ।
1.3.180
तेन ह्यनपराधी स दष्टो दुष्टान्तरात्मना ।
पञ्चत्वमगमद्राजा वज्राहत इव द्रुमः ॥ १.३.१८० ॥
ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡੰਗਿਆ; ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਰਾਜਾ ਮਰ ਗਿਆ।
1.3.181
बलदर्पसमुत्सिक्तस्तक्षकः पन्नगाधमः ।
अकार्यं कृतवान्पापो योऽदशत्पितरं तव ॥ १.३.१८१ ॥
ਬਲ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਚ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ, ਜਿਸਨੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਡੰਗਿਆ, ਉਹ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
1.3.182
राजर्षिवंशगोप्तारममरप्रतिमं नृपम् ।
यियासुं काश्यपं चैव न्यवर्तयत पापकृत् ॥ १.३.१८२ ॥
ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।
1.3.183
होतुमर्हसि तं पापं ज्वलिते हव्यवाहने ।
सर्पसत्रे महाराज त्वरितं तद्विधीयताम् ॥ १.३.१८३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਬਲਦੀ ਯਗਿਆ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਸਰਪ ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ।
1.3.184
एवं पितुश्चापचितिं कृतवांस्त्वं भविष्यसि ।
मम प्रियं च सुमहत्कृतं राजन् भविष्यति ॥ १.३.१८४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
1.3.185
कर्मणः पृथिवीपाल मम येन दुरात्मना ।
विघ्नः कृतो महाराज गुर्वर्थं चरतोऽनघ ॥ १.३.१८५ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਜਿਸ ਦੁਰਾਤਮੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਗੁਰੂ ਲਈ ਤੁਰਦੇ ਮੇਰੇ ਲਈ।
1.3.186
सौतिरुवाच ।
एतच्छ्रुत्वा तु नृपतिस्तक्षकाय चुकोप ह।
उत्तङ्कवाक्यहविषा दीप्तोऽग्निर्हविषा यथा ॥ १.३.१८६ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਤਕਸ਼ਕ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਉੱਤੰਕ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਰੂਪੀ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਹ ਬਲ ਉੱਠਿਆ।
1.3.187
अपृच्छत्स तदा राजा मन्त्रिणः स्वान्सुदुःखितः ।
उत्तङ्कस्यैव सांनिध्ये पितुः स्वर्गगतिं प्रति ॥ १.३.१८७ ॥
ਤਦ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤੰਕ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਗਮਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
1.3.188
तदैव हि स राजेन्द्रो दुःखशोकाप्लुतोऽभवत् ।
यदैव वृत्तं पितरमुत्तङ्कादशृणोत्तदा ॥ १.३.१८८ ॥
ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਉੱਤੰਕ ਤੋਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।