మహాభారతం · అధ్యాయం 1.3

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

పదార్థాలతో చదవండి

1.3.1

सौतिरुवाच ।
जनमेजयः पारिक्षितः सह भ्रातृभिः कुरुक्षेत्रे दीर्घसत्रमुपास्ते।
तस्य भ्रातरस्त्रयः श्रुतसेन उग्रसेनो भीमसेन इति ।
तेषु तत्सत्रमुपासीनेष्वभ्यागच्छत्सारमेयः ॥ १.३.१ ॥

సౌతి చెప్పెను: పారిక్షితుడు జనమేజయుడు తన సోదరులతో కలిసి కురుక్షేత్రంలో దీర్ఘ సత్రయాగం చేస్తూ ఉండెను. అతనికి ముగ్గురు సోదరులు ఉండిరి: శ్రుతసేనుడు, ఉగ్రసేనుడు, భీమసేనుడు. వారు ఆ యాగంలో నిమగ్నులై ఉండగా ఒక కుక్క వచ్చెను.

1.3.2

जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतो रोरूयमाणो मातुः समीपमुपागच्छत् ॥ १.३.२ ॥

జనమేజయుని సోదరులచే కొట్టబడిన అది ఏడుస్తూ తన తల్లి దగ్గరకు వెళ్లెను.

1.3.3

तं माता रोरूयमाणमुवाच ।
किं रोदिषि केनास्यभिहत इति ॥ १.३.३ ॥

ఏడుస్తున్న దానితో తల్లి ఇలా అంది: "ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? ఎవరు నిన్ను కొట్టారు?"

1.3.4

स एवमुक्तो मातरं प्रत्युवाच जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतोऽस्मीति ॥ १.३.४ ॥

ఇలా అడగబడినప్పుడు అది తల్లితో ఇలా అంది: "జనమేజయుని సోదరులు నన్ను కొట్టారు."

1.3.5

तं माता प्रत्युवाच व्यक्तं त्वया तत्रापराद्धं येनास्यभिहत इति ॥ १.३.५ ॥

తల్లి అతనికి సమాధానమిచ్చింది: "అక్కడ నువ్వు ఏదో అపరాధం చేసి ఉంటావు, అందుకే నిన్ను కొట్టారు."

1.3.6

स तां पुनरुवाच नापराध्यामि किंचिन्नावेक्षे हवींषि नावलिह इति ॥ १.३.६ ॥

అది మళ్లీ తల్లితో ఇలా అంది: "నేను ఏ అపరాధమూ చేయలేదు. హవిస్సులను నేను చూడలేదు, నాకలేదు."

1.3.7

तच्छ्रुत्वा तस्य माता सरमा पुत्रदुःखार्ता तत्सत्रमुपागच्छद्यत्र स जनमेजयः सह भ्रातृभिर्दीर्घसत्रमुपास्ते ॥ १.३.७ ॥

ఇది విని, కుమారుని దుఃఖంతో పీడితురాలైన అతని తల్లి సరమ, జనమేజయుడు తన సోదరులతో దీర్ఘ సత్రంలో ఉన్న ఆ యజ్ఞశాలకు వచ్చింది.

1.3.8

स तया क्रुद्धया तत्रोक्तोऽयं मे पुत्रो न किंचिदपराध्यति नावेक्षते हवींषि नावलेढि किमर्थमभिहत इति ॥ १.३.८ ॥

అప్పుడు కోపించిన ఆమె అక్కడ ఇలా అంది — 'నా ఈ కుమారుడు ఏ తప్పూ చేయడు; ఇతడు హవిస్సులను చూడడు, నాకడు; మరి ఎందుకు ఇతన్ని కొట్టారు?'

1.3.9

न किंचिदुक्तवन्तस्ते सा तानुवाच यस्मादयमभिहतोऽनपकारी तस्माददृष्टं त्वां भयमागमिष्यतीति ॥ १.३.९ ॥

వారు ఏమీ మాట్లాడలేదు. అప్పుడు ఆమె వారితో అంది — 'నిర్దోషి అయిన ఇతడు కొట్టబడ్డాడు కాబట్టి, మీపైకి కనిపించని భయం వస్తుంది.'

1.3.10

जनमेजय एवमुक्तो देवशुन्या सरमया भृशं संभ्रान्तो विषण्णश्चासीत् ॥ १.३.१० ॥

దేవశునియైన సరమ ఇలా చెప్పగా జనమేజయుడు మిక్కిలి కలత చెంది విషాదగ్రస్తుడయ్యాడు.

1.3.11

स तस्मिन्सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं प्रत्येत्य पुरोहितमनुरूपमन्विच्छमानः परं यत्नमकरोद्यो मे पापकृत्यां शमयेदिति ॥ १.३.११ ॥

ఆ సత్రం ముగిసిన తర్వాత అతడు హస్తినాపురానికి తిరిగివచ్చి, తగిన పురోహితుని వెతికి, తన ఈ పాపకర్మను శాంతింపజేయగలవానిని కనుగొనడానికి గొప్ప ప్రయత్నం చేశాడు.

1.3.12

स कदाचिन्मृगयां गतः पारिक्षितो जनमेजयः कस्मिंश्चित्स्वविषय आश्रममपश्यत् ॥ १.३.१२ ॥

ఒకసారి పరీక్షిత్తు కుమారుడైన జనమేజయుడు వేటకు వెళ్ళాడు. తన రాజ్యంలో ఒకచోట అతడు ఒక ఆశ్రమాన్ని చూశాడు.

1.3.13

तत्र कश्चिदृपिरासाञ्चक्रे श्रुतश्रवा नाम ।
तस्य तपस्यभिरतः पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम ॥ १.३.१३ ॥

అక్కడ శ్రుతశ్రవుడు అనే పేరుగల ఒక ఋషి ఆశ్రమాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు. ఆయన కుమారుడు సోమశ్రవుడు తపస్సులో నిమగ్నమై ఉంటాడు.

1.3.14

तस्य तं पुत्रमभिगम्य जनमेजयः पारिक्षितः पौरोहित्याय वव्रे ॥ १.३.१४ ॥

పరీక్షిత్తు కుమారుడైన జనమేజయుడు ఆయన కుమారుని దగ్గరకు వెళ్లి, పురోహిత పదవికి అతనిని వరించాడు.

1.3.15

स नमस्कृत्य तमृषिमुवाच भगवन्नयं तव पुत्रो मम पुरोहितोऽस्त्विति ॥ १.३.१५ ॥

అతడు ఆ ఋషికి నమస్కరించి, "భగవన్, మీ ఈ కుమారుడు నాకు పురోహితుడు అవుగాక" అని అన్నాడు.

1.3.16

स एवमुक्तः प्रत्युवाच जनमेजयं भो जनमेजय पुत्रोऽयं मम सर्प्यां जातो महातपस्वी स्वाध्यायसंपन्नो मत्तपोवीर्यसंभृतो मच्छुक्रं पीतवत्यास्तस्याः कुक्षौ जातः ॥ १.३.१६ ॥

అలా చెప్పబడగా ఆయన జనమేజయునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ జనమేజయా, నా ఈ కుమారుడు ఒక సర్పిణి నుండి జన్మించాడు. అతడు మహా తపస్వి, వేదాధ్యయనంతో సంపన్నుడు, నా తపోబలంతో ఉద్భవించినవాడు. నా వీర్యాన్ని త్రాగిన ఆ సర్పిణి గర్భంలో ఇతడు జన్మించాడు."

1.3.17

समर्थोऽयं भवतः सर्वाः पापकृत्याः शमयितुमन्तरेण महादेवकृत्याम् ॥ १.३.१७ ॥

మహాదేవుని కృత్యం లేకుండానే, మీ సమస్త పాప కార్యాలను శాంతింపజేయగల సామర్థ్యం ఇతనికి ఉంది.

1.3.18

अस्य त्वेकमुपांशुव्रतं यदेनं कश्चिद्ब्राह्मणः कंचिदर्थमभियाचेत्तं तस्मै दद्यादयं यद्येतदुत्सहसे ततो नयस्वैनमिति ॥ १.३.१८ ॥

కానీ ఇతనికి ఒక రహస్య వ్రతం ఉంది: ఏ బ్రాహ్మణుడైనా ఏదైనా వస్తువును అడిగితే, దానిని అతనికి ఇవ్వాలి. ఇందుకు మీరు సిద్ధమైతే, ఇతడిని తీసుకువెళ్లండి.

1.3.19

तेनैवमुक्तो जनमेजयस्तं प्रत्युवाच भगवंस्तत्तथा भविष्यतीति ॥ १.३.१९ ॥

ఆయన ఇలా చెప్పగా జనమేజయుడు ఆయనకు ఇలా బదులిచ్చాడు: 'భగవన్, అది అలాగే జరుగుతుంది.'

1.3.20

स तं पुरोहितमुपादायोपावृत्तो भ्रातृनुवाच मयाऽयं वृत उपाध्यायो यदयं ब्रूयात्तत्कार्यमविचारयद्भिर्भवद्भिरिति ।
तेनैवमुक्ता भ्रातरस्तस्य तथा चक्रुः।
स तथा भ्रातॄन्संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे तं च देशं वशे स्थापयामास ॥ १.३.२० ॥

అతడు ఆ పురోహితుడిని తీసుకుని తిరిగి వచ్చి సోదరులతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఈయనను ఉపాధ్యాయునిగా వరించాను; ఈయన ఏది చెప్పినా మీరు విచారణ లేకుండా చేయాలి.' ఆయన ఇలా చెప్పగా సోదరులు అలాగే చేశారు. సోదరులకు ఈ విధంగా ఆదేశించి, అతడు తక్షశిల వైపు బయలుదేరి ఆ దేశాన్ని తన వశంలో ఉంచాడు.

1.3.21

एतस्मिन्नन्तरे कश्चिदृषिर्धौम्यो नामापोदस्तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुः ॥ १.३.२१ ॥

ఈలోగా ధౌమ్యుడనే పేరు గల ఒక ఋషి ఉండేవాడు; ఆయన ఆపోదుడు. ఆయనకు ముగ్గురు శిష్యులు ఉన్నారు.

1.3.22

उपमन्युरारुणिर्बैदश्चेति स एकं शिष्यंमारुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास गच्छ केदारखण्डं बधानेति ॥ १.३.२२ ॥

ఉపమన్యుడు, ఆరుణి, బైదుడు అనువారు; వారిలో ఒకడైన పాంచాల దేశపు ఆరుణిని ఆయన పంపాడు. 'వెళ్ళు, పొలం గట్టును కట్టు' అని చెప్పాడు.

1.3.23

स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पाञ्चाल्यस्तत्र गत्वा तत्केदारखण्डं बद्धुं नाशकत् ।
स क्लिश्यमानोऽपश्यदुपायं भवत्वेवं करिष्यामीति ॥ १.३.२३ ॥

ఉపాధ్యాయుని ఆదేశం పొంది పాంచాల దేశపు ఆరుణి అక్కడికి వెళ్ళి ఆ పొలం గట్టును కట్టలేకపోయాడు. బాధపడుతూ ఒక ఉపాయాన్ని చూసి, 'సరే, అలాగే చేస్తాను' అనుకున్నాడు.

1.3.24

स तत्र संविवेश केदारखण्डे शयाने व तथा तस्मिंस्तदुदकं तस्थौ ॥ १.३.२४ ॥

అతడు అక్కడ ఆ పొలపు ముక్కలో పడుకున్నాడు; అందువల్ల అందులోని నీరు అక్కడే నిలిచిపోయింది.

1.3.25

ततः कदाचिदुपाध्याय आपोदो धौम्यः शिष्यावपृच्छत् क्व आरुणिः पाञ्चाल्यो गत इति ॥ १.३.२५ ॥

తరువాత ఒకప్పుడు ఆపోదుని కుమారుడైన ఉపాధ్యాయుడు ధౌమ్యుడు తన ఇద్దరు శిష్యులను అడిగాడు: "పాంచాల ఆరుణి ఎక్కడికి వెళ్ళాడు?"

1.3.26

तौ तं प्रत्यूचतुर्भगवंस्त्वयैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति ।
स एवमुक्तस्तौ शिष्यौ प्रत्युवाच तस्मात्तत्र सर्वे गच्छामो यत्र स गत इति ॥ १.३.२६ ॥

ఆ ఇద్దరు ఇలా సమాధానమిచ్చారు: "భగవాన్, మీరే పంపారు; ఆ పొలపు ముక్కను బాగుచేయమని." అలా చెప్పబడిన అతడు ఆ ఇద్దరు శిష్యులతో అన్నాడు: "అయితే మనమంతా అతడు వెళ్ళిన చోటికి వెళ్దాం."

1.3.27

स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकारः ।
भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.२७ ॥

అతడు అక్కడికి వెళ్ళి అతడిని పిలవడానికి కేకపెట్టాడు: "ఓ పాంచాల ఆరుణి, నీవెక్కడ ఉన్నావు? రా, వత్సా!"

1.3.28

स तच्छ्रुत्वा आरुणिरुपाध्यायवाक्यं तस्मात्केदारखण्डात्सहसोत्थायतमुपाध्यायमुपतस्थे ॥ १.३.२८ ॥

ఆరుణి ఆ ఉపాధ్యాయుని మాటలు విని, ఆ పొలపు ముక్క నుండి వెంటనే లేచి, ఆ ఉపాధ్యాయుని వద్దకు వచ్చి నిలిచాడు.

1.3.29

प्रोवाच चैनमयमस्म्यत्र केदारखण्डे निःसरमाणमुदकमवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तमुपस्थितः ।
तदभिवादये भगवन्तमाज्ञापयतु भवान्कमर्थं करवाणीति ॥ १.३.२९ ॥

అతడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "నేను ఇక్కడ పొలపు గట్టులో ఉన్నాను. ఆపలేని ప్రవహించే నీటిని ఆపడానికి పడుకొని ఉన్నాను. భగవంతుని మాటలు విని వెంటనే గట్టును చీల్చుకొని మీ ముందు నిలిచాను. అందుచేత భగవాన్, మీకు నమస్కారం; ఏ పని చేయమంటారో ఆజ్ఞాపించండి?"

1.3.31

स एवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच यस्माद्भवान्केदारखण्डं विदार्योत्थितस्तस्मादुद्दालक एवनाम्ना भवान्भविष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीतः ॥ १.३.३१ ॥

అలా చెప్పబడగా ఉపాధ్యాయుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "మీరు పొలపు గట్టును చీల్చుకొని లేచారు కాబట్టి, మీ పేరు ఉద్దాలకుడే అవుతుంది." ఉపాధ్యాయుని ఆశీర్వాదానికి పాత్రుడై...

1.3.32

यस्माच्च त्वया मद्वचनमनुष्ठितं तस्माच्छ्रेयोऽवाप्स्यसि ।
सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ॥ १.३.३२ ॥

మరియు నీవు నా మాటను పాటించావు కాబట్టి, నీవు శ్రేయస్సును పొందుతావు. నీకు వేదాలన్నీ, ధర్మశాస్త్రాలన్నీ స్పష్టంగా తోచుతాయి.

1.3.33

स एवमुक्त उपाध्यायेनेष्टं देशं जगाम ॥ १.३.३३ ॥

ఉపాధ్యాయునిచే ఇలా చెప్పబడి అతడు తనకు ఇష్టమైన దేశానికి వెళ్లిపోయాడు.

1.3.34

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्योपमन्युर्नाम ।
तं चोपाध्यायः प्रेषयामास वत्सोपमन्यो गा रक्षस्वेति ॥ १.३.३४ ॥

అప్పుడు ఆపోద ధౌమ్యునికి ఉపమన్యువు అనే మరొక శిష్యుడు ఉన్నాడు. ఉపాధ్యాయుడు అతన్ని పంపించాడు: "వత్సా ఉపమన్యూ, ఆవులను కాపాడు."

1.3.35

स उपाध्यायवचनादरक्षद्गाः स चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये गुरुगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३५ ॥

ఉపాధ్యాయుని ఆజ్ఞ ప్రకారం అతడు గోవులను కాచాడు. పగలంతా గోవులను కాచి, పగలు ముగిసేవేళ గురువు ఇంటికి వచ్చి, ఉపాధ్యాయుని ఎదుట నిలబడి నమస్కరించాడు.

1.3.36

तमुपाध्यायः पीवानमपश्यदुवाच चैनं वत्सोपमन्यो केन वृत्तिं कल्पयसि पीवानसि दृढमिति ॥ १.३.३६ ॥

ఉపాధ్యాయుడు ఆ బలిష్ఠుడైన శిష్యుని చూసి, అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'వత్సా ఉపమన్యూ, నీవు ఎలా జీవనం సాగిస్తున్నావు? నీవు చాలా బలంగా కనిపిస్తున్నావు.'

1.3.37

स उपाध्यायं प्रत्युवाच भो भैक्ष्येण वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.३७ ॥

అతడు ఉపాధ్యాయునికి ఇలా బదులిచ్చాడు: 'అయ్యా, నేను భిక్షాటన ద్వారా జీవనం సాగిస్తున్నాను.' అప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు అతనికి ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.

1.3.38

मय्यनिवेद्य भैक्ष्यं नोपयोक्तव्यमिति ।
स तथेत्युक्तो भैक्ष्यं चरित्वोपाध्यायाय न्यवेदयत् ॥ १.३.३८ ॥

'నాకు అర్పించకుండా భిక్షాన్నాన్ని తినకూడదు' అని (ఉపాధ్యాయుడు చెప్పాడు). 'అలాగే' అని చెప్పి, అతడు భిక్షాటన చేసి ఉపాధ్యాయునికి తెలియజేశాడు.

1.3.39

स तस्मादुपाध्यायः सर्वमेव भैक्ष्यमगृह्णात् ।
स तथेत्युक्तः पुनररक्षद्गा अहनि रक्षित्वा निशामुखे गुरुकुलमागम्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.३९ ॥

అప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు అతని నుండి భిక్షాన్నమంతా తీసుకున్నాడు. 'అలాగే' అని చెప్పబడి, అతడు మళ్లీ గోవులను కాచాడు; పగలంతా గోవులను కాచి, రాత్రి ఆరంభంలో గురుకులానికి వచ్చి, గురువు ఎదుట నిలబడి నమస్కరించాడు.

1.3.40

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो सर्वमशेषतस्ते भैक्ष्यं गृह्णामि केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४० ॥

ఉపాధ్యాయుడు అతడు ఇంకా బలిష్ఠంగా ఉండటం చూసి, "వత్సా ఉపమన్యు, నీ భిక్షనంతటినీ నేనే తీసుకుంటున్నాను; ఇప్పుడు ఏ విధంగా నీ జీవనాన్ని నిర్వహిస్తున్నావు?" అని అన్నాడు.

1.3.41

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भगवते निवेद्य पूर्वमपरं चरामि तेन वृत्तिं कल्पयामीति तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.४१ ॥

అలా అడగబడిన అతడు ఉపాధ్యాయునికి ఇలా బదులిచ్చాడు: "ముందుగా పూజ్యునికి సమర్పించి, మిగిలినదానితో నేను జీవనాన్ని నడుపుకుంటాను." అప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు అతనితో అన్నాడు.

1.3.42

नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिरन्येषामपि भैक्ष्योपजीविनां वृत्त्युपरोधं करोषि इत्येवं वर्तमानो लुब्धोऽसीति ॥ १.३.४२ ॥

ఇది గురువుకు తగిన న్యాయమైన ప్రవర్తన కాదు; భిక్షతో జీవించే ఇతరుల జీవనానికీ నువ్వు అడ్డు వేస్తున్నావు. ఇలా ప్రవర్తించడం వల్ల నువ్వు లోభివి.

1.3.43

स तथेत्युक्त्वा गा अरक्षद्रक्षित्वा च पुनरुपाध्यायगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४३ ॥

"సరే" అని చెప్పి అతడు ఆవులను కాపాడాడు; కాపాడిన తరువాత తిరిగి ఉపాధ్యాయుని ఇంటికి వచ్చి ఆయన ఎదుట నిలిచి నమస్కరించాడు.

1.3.44

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्ट्वा पुनरुवाच ।
वत्सोपमन्यो अहं ते सर्वं भैक्ष्यं गृह्णामि न चान्यच्चरसि पीवानसि भृशं केन वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४४ ॥

ఉపాధ్యాయుడు అతడు ఇంకా ఎంతో బలిష్ఠంగా ఉండటం చూసి మళ్ళీ అన్నాడు: "వత్సా ఉపమన్యు, నీ భిక్షనంతటినీ నేనే తీసుకుంటాను; నువ్వు మరేదీ అడగవు, అయినా నువ్వు చాలా బలిష్ఠంగా ఉన్నావు; ఎలా నీ జీవనాన్ని నడుపుకుంటున్నావు?"

1.3.45

स एवमुक्तस्तमुपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भो एतासां गवां पयसा वृत्तिं कल्पयामीति।
तमुवाचोपाध्यायो नैतन्न्याय्यं पय उपयोक्तुं भवतो मया नाभ्यनुज्ञातमिति ॥ १.३.४५ ॥

అలా చెప్పబడినప్పుడు అతడు గురువుతో ఇలా అన్నాడు: "అయ్యా, ఈ ఆవుల పాలతో నేను జీవనం సాగిస్తాను." గురువు అతనితో అన్నాడు: "నీవు పాలు త్రాగడం సరికాదు; నేను దానికి అనుమతించలేదు."

1.3.46

स तथेति प्रतिज्ञाय गा रक्षित्वा पुनरुपाध्यायगृहमेत्य गुरोरग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ १.३.४६ ॥

"సరే" అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆవులను కాపాడి, మళ్ళీ గురువు ఇంటికి వచ్చి, గురువు ముందు నిలిచి నమస్కరించాడు.

1.3.47

तमुपाध्यायः पीवानमेव दृष्ट्वोवाच ।
वत्सोपमन्यो भैक्ष्यं नाश्नासि न चान्यच्चरसि पयो न पिबसि पीवानसि भृशं केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ १.३.४७ ॥

అతడు బలిష్ఠంగా ఉండటం చూసి గురువు ఇలా అన్నాడు: "ప్రియమైన ఉపమన్యూ, నీవు భిక్షాన్నం తినవు, మరేదీ స్వీకరించవు, పాలు కూడా త్రాగవు; అయినా చాలా బలిసి ఉన్నావు. ఇప్పుడు దేనితో జీవనం సాగిస్తున్నావు?"

1.3.48

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच ।
भोः फेनं पिबापि यमिमे वत्सा मातॄणां स्तनात्पिबन्त उद्गिरन्ति ॥ १.३.४८ ॥

అలా చెప్పబడినప్పుడు అతడు గురువుతో ఇలా అన్నాడు: "అయ్యా, ఈ దూడలు తల్లుల పొదుగుల నుండి త్రాగి ఉమ్మివేసే నురుగును త్రాగండి."

1.3.49

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ।
एते त्वदनुकम्पया गुणवन्तो वत्साः प्रभूततरं फेनमुद्गिरन्ति।
तदेषामपि वत्सानां वृत्त्युपरोधं करोष्येवं वर्तमानः ।
फेनमपि भवान्न पातुमर्हतीति स तथेति प्रतिश्रुत्य निराहारः पुनररक्षद्गाः ॥ १.३.४९ ॥

ఉపాధ్యాయుడు అతనికి ఇలా బదులిచ్చాడు: నీ దయవల్ల ఈ గుణవంతమైన దూడలు చాలా నురుగును కక్కుతున్నాయి. కాబట్టి ఈ దూడల ఆహారానికి కూడా నువ్వు అడ్డుపడుతున్నావు. నురుగును కూడా నువ్వు తాగకూడదు. అతడు 'అలాగే' అని వాగ్దానం చేసి, ఉపవాసంతో మళ్ళీ ఆవులను రక్షించాడు.

1.3.50

तथा प्रतिषिद्धो भैक्ष्यं नाश्नाति न चान्यच्चरति पयो न पिबति फेनं नोपयुङ्क्ते स कदाचिदरण्ये क्षुधार्तोऽर्कपत्राण्यभक्षयत् ॥ १.३.५० ॥

ఈ విధంగా నిషేధించబడినవాడు భిక్షాన్నం తినలేదు, మరెక్కడికీ వెళ్ళలేదు, పాలు తాగలేదు, నురుగును కూడా ఉపయోగించలేదు. అతడు ఒకసారి అడవిలో ఆకలితో అలమటించి జిల్లేడు ఆకులు తిన్నాడు.

1.3.51

स तैरर्कपत्रैर्भक्षितैः क्षारतिक्तकटुरूक्षैस्तीक्ष्णविपाकैश्चक्षुष्युपहतोऽन्धो बभूव ।
ततः सोऽन्धोऽपि चङ्क्रम्यमाणः कूपेऽपतत्
अथ तस्मिन्ननागच्छति सूर्ये चास्ताचलावलम्बिनि उपाध्यायः शिष्यानवोचत् ॥ १.३.५१ ॥

ఆ జిల్లేడు ఆకులను — క్షారంగా, చేదుగా, కారంగా, పొడిగా ఉన్నవి, తీవ్రమైన ఫలితమిచ్చేవి — తినడం వల్ల అతని కళ్ళు దెబ్బతిని అతడు గుడ్డివాడయ్యాడు. అప్పుడు గుడ్డివాడై నడుస్తూ అతడు బావిలో పడ్డాడు. సూర్యుడు అస్తాచలంపై వాలుతున్నా అతడు తిరిగి రాకపోవడంతో ఉపాధ్యాయుడు శిష్యులతో ఇలా అన్నాడు.

1.3.53

मयोपमन्युः सर्वतः प्रतिषिद्धः स नियतं कुपितस्ततो नागच्छति चिरगतस्त्विति ।
ततोऽन्वेष्य इत्येवमुक्त्वा शिष्यैः सार्धमरण्यं गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकार भो उपमन्यो क्वासि वत्सैहीति ॥ १.३.५३ ॥

నేను ఉపమన్యుని అన్ని విధాలుగా వారించాను; కాబట్టి అతడు కోపంతో ఇంకా రాలేదు, చాలా ఆలస్యమైంది. 'అతడిని వెతకాలి' అని చెప్పి శిష్యులతో కలిసి అరణ్యానికి వెళ్లి అతడిని పిలవడానికి శబ్దం చేశాడు: 'ఓ ఉపమన్యు, నువ్వు ఎక్కడ ఉన్నావు? వత్సా, రా!'

1.3.54

स उपाध्यायस्य आह्वानवचनं श्रुत्वा प्रत्युवाचोच्चैरयमस्मिन्कूपे पतितोऽहमिति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच कथं त्वमस्मिन्कूपे पतित इति ॥ १.३.५४ ॥

ఉపాధ్యాయుని పిలుపు మాటలు విని అతడు గట్టిగా సమాధానమిచ్చాడు: 'నేను ఈ బావిలో పడిపోయాను.' అప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు అతనితో అన్నాడు: 'నువ్వు ఈ బావిలో ఎలా పడ్డావు?'

1.3.55

स उपाध्यायं प्रत्युवाच अर्कपत्राणि भक्षयित्वान्धीभूतोस्म्यतश्चङ्क्रम्यमाणः कूपे पतित इति ।
तमुपाध्यायः प्रत्युवाच ॥ १.३.५५ ॥

అతడు ఉపాధ్యాయునికి సమాధానమిచ్చాడు: 'జిల్లేడు ఆకులు తిని అంధుడనైపోయాను; కాబట్టి నడుస్తూ బావిలో పడిపోయాను.' అప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు అతనితో అన్నాడు:

1.3.56

अश्विनौ स्तुहि तौ देवभिषजौ त्वां चक्षुष्मन्तं कर्ताराविति ।
स एवमुक्त उपाध्यायेनोपमन्युः स्तोतुमुपचक्रमे देवावश्विनौ वाग्भिर्ऋग्भिः ॥ १.३.५६ ॥

'దేవ వైద్యులైన ఆ ఇద్దరు అశ్వినులను స్తుతించు; వారు నిన్ను చూపు కలవాడిగా చేస్తారు.' ఉపాధ్యాయుడు ఇలా చెప్పగా ఉపమన్యుడు మాటలతో, ఋక్కులతో దేవతలైన అశ్వినులను స్తుతించడం మొదలుపెట్టాడు.

1.3.57

प्रपूर्वगौ पूर्वजौ चित्रभानू ।
गिरा वां शंसामि तपसा ह्यनन्तौ।
दिव्यौ सुपर्णौ विरजौ विमाना-
वधिक्षिपन्तौ भुवनानि विश्वा ॥ १.३.५७ ॥

తపస్సుతో, వాక్కుతో మీ ఇద్దరినీ నేను స్తుతిస్తున్నాను. ముందు నడిచేవారు, పూర్వులు, అద్భుత కాంతిగలవారు, అనంతులు, దివ్యులు, అందమైన రెక్కలు కలవారు, నిర్మలులు, విమానాలలో ఉండేవారు, సమస్త లోకాలను అధిగమించేవారు మీరు.

1.3.58

हिरण्मयौ शकुनी सांपरायौ ।
नासत्यदस्रौ सुनसौ वैजयन्तौ।
शुक्लं वयन्तौ तरसा सुवेमा-
वधिव्ययन्तावसितं विवस्वतः ॥ १.३.५८ ॥

బంగారు రంగువారు, పక్షుల రూపులు, పరలోకానికి నడిపేవారు, నాసత్యులు దస్రులు, అందమైన ముక్కులు కలవారు, విజయ పతాకలు ధరించేవారు, వేగంగా తెల్లని వస్త్రాన్ని నేసేవారు, సూర్యుని నల్లని దారాన్ని నేసేవారు మీరు.

1.3.59

ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिका-
ममुञ्चतामश्विनौ सौभगाय।
तावत्सुवृत्तावनमं तमाय या-
वसत्तमा गा अरुणा उदावहत् ॥ १.३.५९ ॥

గరుత్మంతుని బలంతో పట్టబడిన వర్తిక (సూర్యుడు)ను అశ్వినులు సౌభాగ్యం కోసం విడిపించారు. చక్కని గమనం కలవారు, చీకటికి వ్యతిరేకంగా నిలిచినవారు ఆ ఇద్దరు; ఉత్తమ నివాసులు ఎర్రని కిరణాల గోవులను పైకి తీసుకువెళ్లారు.

1.3.60

षष्टिश्च गावस्त्रिशताश्च धेनव ।
एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति।
नानागोष्ठा विहिता एकदोहना-
स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम् ॥ १.३.६० ॥

అరవై, మూడు వందల ఆవులు ఒకే దూడను ప్రసవిస్తాయి; వాటిని పాలు పితుకుతారు. అనేక గోశాలలలో ఉంచబడి, ఒకేసారి పాలిచ్చే ఆవుల నుండి ఆ అశ్వినులు స్తుత్యమైన ఘర్మ (వేడి పాల అర్పణ)ను పితుకుతారు.

1.3.61

एकां नाभिं सप्त सथा अराः श्रिताः ।
प्रधिष्वन्या विंशतिरर्पिता अराः।
अनेमि चक्रं परिवर्ततेऽजरं ।
मायाऽश्विनौ समनक्ति चर्षणी ॥ १.३.६१ ॥

ఒకే నాభికి ఏడు ఆకులు అతుక్కొని ఉన్నాయి; అంచుపై ఇతర ఇరవై ఆకులు అమర్చబడ్డాయి. అంచు లేని ఆ అజరమైన చక్రం తిరుగుతుంది; అశ్వినులు తమ మాయతో ప్రజలను కలుపుతారు.

1.3.62

एकं चक्रं वर्तते द्वादशारं ।
षण्णाभिमेकाक्षममृतस्य धारणम्।
यस्मिन्देवा अधि विश्वे विषक्ता-
स्तावश्विनौ मुञ्चतो मा विषीदतम् ॥ १.३.६२ ॥

పన్నెండు ఆకులు, ఆరు నాభులు, ఒకే ఇరుసు కలిగిన ఒక చక్రం తిరుగుతుంది; అది అమృతాన్ని ధరిస్తుంది. దానిపై సమస్త దేవతలు ఆధారపడి ఉన్నారు. ఆ ఇద్దరు అశ్వినులారా, నన్ను విడిపించండి, దుఃఖించనివ్వకండి.

1.3.63

अश्विनाविन्दुममृतं वृत्तभूयौ ।
तिरोधत्तामश्विनौ दासपत्नी।
हित्वा गिरिमश्विनौ गामुदाचरन्तौ ।
तद्वृष्टिमह्नात्प्रस्थितौ बलस्य ॥ १.३.६३ ॥

తిరుగుతున్న అశ్వినులు అమృత సోమాన్ని దాచారు. దాస భార్యలా, పర్వతాన్ని విడిచి, గోవుల వైపు సాగుతూ, బలుని వర్షంతో పగలు బయలుదేరారు.

1.3.64

युवां दिशो जनयथो दशाग्रे ।
समानं मूर्ध्नि रथयानं वियन्ति।
तासां यातमृषयोऽनुप्रयान्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६४ ॥

మీరిద్దరు పదవ దానికి ముందు దిక్కులను సృష్టిస్తారు; తలపై ఒకే రథయానం; అవి వేరుపడతాయి. వాటి మార్గంలో వెళ్ళండి; ఋషులు అనుసరిస్తారు; దేవతలు, మనుషులు భూమిపై సంచరిస్తారు.

1.3.65

युवां वर्णान्विकुरुथो विश्वरूपां-
स्तेऽधिक्षियन्ते भुवनानि विश्वा।
ते भानवोऽप्यनुसृताश्चरन्ति ।
देवा मनुष्याः क्षितिमाचरन्ति ॥ १.३.६५ ॥

మీరిద్దరు విశ్వరూప వర్ణాలను సృష్టిస్తారు; అవి అన్ని లోకాలపై నిలుస్తాయి. ఆ కాంతులు కూడా అనుసరిస్తూ సంచరిస్తాయి; దేవతలు, మనుషులు భూమిపై సంచరిస్తారు.

1.3.66

तौ नासत्यावश्विनौ वां महेऽहं ।
स्रजं च यां बिभृथः पुष्करस्य।
तौ नासत्वावमृतावृतावृधा-
वृते देवास्तत्प्रपदे न सूते ॥ १.३.६६ ॥

ఆ ఇద్దరు నాసత్యులు అశ్వినులారా, నేను మీకు స్తుతి చేస్తున్నాను; పుష్కరం నుండి మీరు ధరించే మాలకూ. ఆ ఇద్దరు నాసత్యులు అమరులు, ఋతాన్ని పెంచేవారు; ఋతం లేకుండా దేవతలు ఆ మార్గంలో ఉత్పన్నం కారు.

1.3.67

मुखेन गर्भं लभतां युवानौ ।
गतासुरेतत्प्रपदेन सूते।
सद्यो जातो मातरमत्ति गर्भ-
स्तावश्विनौ मुञ्चथौ जीवसे गाम् ॥ १.३.६७ ॥

యువకులారా, నోటి ద్వారా గర్భాన్ని పొందండి. ప్రాణం లేని ఈ గర్భం పాదంతో ముందుగా పుడుతుంది; పుట్టగానే తల్లినే తింటుంది. అశ్వినులారా, మీరిద్దరూ జీవించడానికి దానిని విడిపించండి, ఆవును కూడా విడిపించండి.

1.3.68

स्तोतुं न शक्नोमि गुणैर्भवन्तौ ।
चक्षुर्विहीनः पथि संप्रमोहः।
दुर्गेऽहमस्मिन्पतितोऽस्मि कूपे ।
युवां शरण्यौ शरणं प्रपद्ये ॥ १.३.६८ ॥

మీ గుణాలను నేను స్తుతించలేను. దారిలో కళ్ళులేనివాడనై పూర్తిగా మోహంలో పడ్డాను. ఈ కష్టస్థితిలో నేను బావిలో పడ్డాను. మీ ఇద్దరే శరణ్యులు; మీకు శరణు పొందుతున్నాను.

1.3.69

सौतिरुवाच ।
एवमृग्भिश्चान्यैरस्तुवत्।
इत्येवं तेनाभिष्टुतावश्विनावाजग्मतुराहतुश्चैं प्रीतौ स्व एष तेऽपूपोशानैनमिति ॥ १.३.६९ ॥

సౌతి ఇలా అన్నాడు: ఇలా అతడు ఋక్కులతోనూ ఇతర మంత్రాలతోనూ స్తుతించాడు. అలా అతడిచే స్తుతించబడిన అశ్వినులు వచ్చి, సంతోషంతో ఇలా అన్నారు: 'ఇదిగో నీకు అపూపం; దీనిని తిను.'

1.3.70

स एवमुक्तः प्रत्युवाच नानृतमूचतुर्भगवन्तौ नत्वहमेतमपूपमुपयोक्तुमुत्सहे गुरवेऽनिवेद्येति ॥ १.३.७० ॥

ఇలా చెప్పబడిన అతడు సమాధానమిచ్చాడు: 'భగవంతులారా, మీరు అసత్యం పలకలేదు; కానీ ఈ అపూపాన్ని గురువుకు నివేదించకుండా తినడానికి నేను సాహసించను.'

1.3.71

ततस्तमश्विनावूचतुः ।
आवाभ्यां पुरस्ताद्भवत उपाध्यायेनैवमेवाभिष्टुताभ्यामपूपोदत्त उपयुक्तः स तेनानिवेद्य गुरवे त्वमपि तथैव कुरुष्व यथा कृतमुपाध्यायेनेति ॥ १.३.७१ ॥

అప్పుడు అశ్వినులు అతనితో ఇలా అన్నారు: 'మా ఇద్దరినీ స్తుతించడం వల్ల, ముందు నీ ఉపాధ్యాయుడు కూడా ఇలాగే అపూపాన్ని పొందాడు; గురువుకు నివేదించకుండా దానిని తిన్నాడు. నీవు కూడా నీ ఉపాధ్యాయుడు చేసినట్లే చేయి.'

1.3.72

स एवमुक्तः प्रत्युवाच एतत्प्रत्यनुनये भवन्तावश्विनौ नोत्सहेऽहमनिवेद्य गुरवेऽपूपमुपयोक्तुमिति ॥ १.३.७२ ॥

అలా చెప్పబడిన అతడు ఇలా బదులిచ్చాడు: "అశ్వినులారా, దానిని నేను నిరాకరిస్తున్నాను. గురువుకు తెలియజేయకుండా పూపాన్ని తినడానికి నేను సిద్ధంగా లేను."

1.3.73

तमश्विनावाहतुः प्रीतौ स्वस्तवानया गुरुभक्त्या ।
उपाध्यायस्य ते कार्ष्णायसा दन्ता भवतोऽपि हिरण्मया भविष्यन्ति चक्षुष्मांश्च भविष्यसि श्रेयश्चावाप्स्यसीति ॥ १.३.७३ ॥

అశ్వినులు సంతోషించి అతనితో ఇలా అన్నారు: "నీకు శుభం కలుగుగాక. ఈ గురుభక్తి వల్ల నీ ఉపాధ్యాయుని ఇనుప దంతాలు బంగారంగా మారుతాయి, నీ దంతాలు కూడా బంగారంగా మారతాయి. నీకు దృష్టి లభిస్తుంది, శ్రేయస్సు పొందుతావు."

1.3.74

स एवमुक्तोऽश्विभ्यां लब्धचक्षुरुपाध्यायसकाशमागम्याभ्यवादयत् ॥ १.३.७४ ॥

అశ్వినులు ఇలా చెప్పగా అతడు దృష్టి పొంది ఉపాధ్యాయుని సమీపానికి వచ్చి ఆయనకు నమస్కరించాడు.

1.3.75

आचचक्षे च स चास्य प्रीतिमान्बभूव ॥ १.३.७५ ॥

అతడు అన్నీ చెప్పాడు; ఉపాధ్యాయుడు అతనిపై సంతోషించాడు.

1.3.76

आह चैनं यथाऽश्विनावाहतुस्तथा त्वं श्रेयोऽवाप्स्यसीति ॥ १.३.७६ ॥

అతనితో ఆయన ఇలా అన్నాడు: "అశ్వినులు చెప్పినట్లే నీవూ శ్రేయస్సు పొందుతావు."

1.3.77

सर्वे च ते वेदाःप्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ।
एषा तस्यापि परीक्षोपमन्न्योः ॥ १.३.७७ ॥

"నీకు సమస్త వేదాలు, సమస్త ధర్మశాస్త్రాలు ప్రకాశిస్తాయి." ఇదే ఉపమన్యునికి కూడా పరీక్ష.

1.3.78

अथापरः शिष्यस्तस्यैवापोदस्य धौम्यस्य बैदो नाम तमुपाध्यायः समादिदेश वत्स बैद इहास्यतां तावन्मम गृहे कंचित्कालं शुश्रूषुणा च भवितव्यं श्रेयस्ते भविष्यतीति ॥ १.३.७८ ॥

తరువాత అదే ఆపోద ధౌమ్యుని మరొక శిష్యుడు బైదుడు అనువాడికి వారి ఉపాధ్యాయుడు ఆజ్ఞాపించాడు: "వత్సా బైదా, కొంతకాలం ఇక్కడ నా ఇంట్లో ఉండు, సేవ చేస్తూ; దీనివల్ల నీకు శ్రేయస్సు కలుగుతుంది."

1.3.79

स तथेत्युक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं गुरुशुश्रूषणपरोऽवसत् ।
गौरिव नित्यं गुरुणा धूर्षु नियोज्यमानः शीतोष्णक्षुत्तृष्णादुःखसहः सर्वत्राप्रतिकूलस्तस्य महतात्कालेन गुरुः परितोषं जगाम ॥ १.३.७९ ॥

"సరే" అని చెప్పి అతడు గురుకులంలో దీర్ఘకాలం గురుసేవలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు. కాడికి కట్టబడిన ఎద్దులా గురువుచే నిత్యం నియోగించబడి, చలి, వేడి, ఆకలి, దాహం బాధలను సహిస్తూ, ఎక్కడైనా అభ్యంతరం లేకుండా ఉన్నాడు. చాలా కాలానికి గురువు సంతృప్తి చెందారు.

1.3.80

तत्परितोषाच्च श्रेयः सर्वज्ञतां चावाप ।
एषा तस्यापि परीक्षा बैदस्य ॥ १.३.८० ॥

ఆయన సంతృప్తి వల్ల అతడు శ్రేయస్సును, సర్వజ్ఞత్వాన్ని పొందాడు. ఇది కూడా బైదుని పరీక్ష.

1.3.81

स उपाध्यायेनानुज्ञातः समावृत्तस्तस्माद्गुरुकुलवासाद्गृहाश्रमं प्रत्यपद्यत ।
तस्यापि स्वगृहे वसतस्त्रयः शिष्या बभूवुः स शिष्यान्न किंचिदुवाच कर्म वा क्रियतां गुरुशुश्रूषा वेति।
दुःखाभिज्ञो हि गुरुकुलवासस्य शिष्यान्परिक्लेशेन योजयितुं नेयेष ॥ १.३.८१ ॥

ఆయన ఉపాధ్యాయుని అనుమతితో గురుకుల వాసం నుండి తిరిగి వచ్చి గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించాడు. తన ఇంట్లో నివసిస్తూ ఆయనకు ముగ్గురు శిష్యులు ఉన్నారు; గురుకుల వాసపు కష్టాలు తెలిసినందున శిష్యులను కష్టంలో పెట్టడానికి ఆయన ఇష్టపడలేదు, కాబట్టి ఏ పని చేయమని గానీ గురుసేవ చేయమని గానీ వారితో అనలేదు.

1.3.82

अथ कस्मिंश्चित्काले बैदं ब्राह्मणं जनमेजयः पौष्यश्च क्षत्रियावुपेत्योपाध्यायं वरयाञ्चक्रतुः ॥ १.३.८२ ॥

తర్వాత ఒక సమయంలో జనమేజయుడు మరియు పౌష్యుడు అనే ఇద్దరు క్షత్రియులు బైద బ్రాహ్మణుని సమీపించి, ఆయనను తమ ఉపాధ్యాయునిగా (పురోహితునిగా) వరించారు.

1.3.83

स कदाचिद्याज्यकार्येणाभिप्रस्थित उत्तङ्कनामानं शिष्यं नियोजयामास ॥ १.३.८३ ॥

ఒకసారి ఆయన యాగ కార్యం కోసం బయలుదేరుతూ ఉత్తంకుడనే తన శిష్యుని (ఇంటి బాధ్యతకు) నియమించారు.

1.3.84

भोयत्किंचिदस्मद्गृहे परिहीयते तदिच्छाम्यहमपरिहीयमानं भवता क्रियमाणमिति स एवं प्रतिसंदिश्योत्तङ्कं बैदः प्रवासं जगाम ॥ १.३.८४ ॥

"ఓ (ఉత్తంకా), మా ఇంట్లో ఏది లోటు అయినా, అది లోటు లేకుండా నీవు చేయాలని నేను కోరుతున్నాను." ఈ విధంగా ఉత్తంకునికి సూచించి బైదుడు ప్రయాణం వెళ్లిపోయాడు.

1.3.85

अथोत्तङ्कः शुश्रूषुर्गुरुनियोगमनुतिष्ठमानो गुरुकुले वसति स्म ।
स तत्र वसमान उपाध्यायस्त्रीभिः सहिताभिराहूयोक्तः ॥ १.३.८५ ॥

అప్పుడు ఉత్తంకుడు సేవాభావంతో గురువు ఆజ్ఞను పాటిస్తూ గురుకులంలో నివసించాడు. అక్కడ నివసిస్తున్నప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు తన భార్యలతో కలిసి అతన్ని పిలిచి చెప్పాడు.

1.3.86

उपाध्यायानी ते ऋतुमती उपाध्यायश्च प्रोषितोऽस्या यथाऽयमृतुर्वन्ध्यो न भवति तथा क्रियतामेषा विषीदतीति ॥ १.३.८६ ॥

"ఉపాధ్యాయిని ఋతుమతి; ఉపాధ్యాయుడు ప్రవాసంలో ఉన్నాడు. ఈ ఋతువు వ్యర్థం కాకుండా అలా చేయి; ఈమె బాధపడుతోంది" అని.

1.3.87

एवमुक्तस्ताः स्त्रियः प्रत्युवाच ।
न मया स्त्रीणां वचनादिदमकार्यं करणीयम्।
न ह्यहमुपाध्यायेन संदिष्टोऽकार्यमपि त्वया कार्यमिति ॥ १.३.८७ ॥

ఇలా చెప్పబడగా అతడు ఆ స్త్రీలకు సమాధానమిచ్చాడు: "స్త్రీల మాటతో నేను ఈ అకార్యం చేయను. ఉపాధ్యాయుడు నాకు అకార్యమైనదాన్ని కూడా చేయమని ఆదేశించలేదు" అని.

1.3.88

तस्य पुनरुपाध्यायः कालान्तरेण गृहमाजगाम तस्मात्प्रवासात् ।
स तु तद्वृत्तं तस्याशेषमुपलभ्य प्रीतिमानभूत् ॥ १.३.८८ ॥

తరువాత కొంత కాలానికి ఉపాధ్యాయుడు ఆ ప్రవాసం నుండి ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. అతని నడవడిని పూర్తిగా తెలుసుకొని ఆయన సంతోషించాడు.

1.3.89

उवाच चैनं वत्सोत्तङ्कं किं ते प्रियं करवाणीति ।
धर्मतो हि शुश्रूषितोऽस्मि भवता तेन प्रीतिः परस्परेण नौ संवृद्धा तदनुजाने भवन्तं सर्वानेव कामानवाप्स्यसि गम्यतामिति ॥ १.३.८९ ॥

అతడు వత్సోత్తంకునితో అన్నాడు: "నీకు ఏ ప్రియమైన పని చేయమంటావు? నీవు ధర్మబద్ధంగా నన్ను సేవించావు; అందువల్ల మన మధ్య పరస్పర ప్రేమ పెరిగింది. కాబట్టి నిన్ను అనుమతిస్తున్నాను; నీ కోరికలన్నీ నెరవేరుతాయి, వెళ్ళు."

1.3.90

स एवमुक्तः प्रत्युवाच किं ते प्रियं करवाणीति एवं ह्याहुः ॥ १.३.९० ॥

అలా చెప్పబడినవాడు ఇలా బదులిచ్చాడు: "నీకు ఏ ప్రియమైన పని చేయాలి?" అని. ప్రజలు ఇలాగే అంటారు.

1.3.91

यश्चाधर्मेण वै ब्रूयाद्यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति ॥ १.३.९१ ॥

అధర్మంగా మాట్లాడేవాడు, అధర్మంగా అడిగేవాడు — వీరిద్దరిలో ఒకరు నశిస్తాడు; శత్రుత్వాన్ని పొందుతాడు.

1.3.92

सोहमनुज्ञातो भवता इच्छामीष्टं गुर्वर्थमुपहर्तुमिति ।
तेनैवमुक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क उष्यतां तावदिति ॥ १.३.९२ ॥

నీ అనుమతి పొంది, గురువు కోసం కోరదగిన వస్తువు తీసుకురావాలనుకుంటున్నాను అని. అలా చెప్పబడినప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు బదులిచ్చాడు: "వత్సా ఉత్తంకా, ఇప్పటికి కొంతకాలం ఉండు" అని.

1.3.93

स कदाचित्तमुपाध्यायमाहोत्तङ्क आज्ञापयतु भवान्किं ते प्रियमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९३ ॥

ఒకసారి ఉత్తంకుడు ఆ ఉపాధ్యాయునితో అన్నాడు: "మీరు ఆజ్ఞాపించండి; గురువు కోసం మీకు ఏ ప్రియమైన వస్తువు తీసుకురావాలి?"

1.3.94

तमुपाध्यायः प्रत्युवाच वत्सोत्तङ्क बहुशो मां चोदयसि गुर्वर्थमुपाहरामीति तद्गच्छैनां प्रविश्योपाध्यायानीं पृच्छ किमुपाहरामीति एषा यद्ब्रवीति तदुपाहरस्वेति ॥ १.३.९४ ॥

ఉపాధ్యాయుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ప్రియమైన ఉత్తంకా, గురువు కోసం తెస్తానని నీవు నన్ను పదే పదే ప్రేరేపిస్తున్నావు. సరే, లోపలికి వెళ్ళి ఉపాధ్యాయిని అడుగు, నేను ఏమి తేవాలో. ఆమె చెప్పినదే తెమ్ము.'

1.3.95

स एवमुक्त उपाध्यायेनोपाध्यायानीमपृच्छद्भवत्युपाध्यायेनास्म्यनुज्ञातो गृहं गन्तुमिच्छामीष्टं ते गुर्वर्थमुपहृत्यानृणो गन्तुं तदाज्ञापयतु भवती किमुपाहरामि गुर्वर्थमिति ॥ १.३.९५ ॥

ఉపాధ్యాయుడు అలా చెప్పగా అతడు ఉపాధ్యాయినిని అడిగాడు: 'దేవీ, ఉపాధ్యాయుని అనుమతితో నేను ఇంటికి వెళ్లాలనుకుంటున్నాను. గురువు కోసం మీకు ఇష్టమైనది తెచ్చి ఋణవిముక్తుడనై వెళ్లాలనుకుంటున్నాను. కనుక గురువు కోసం నేను ఏమి తేవాలో ఆజ్ఞాపించండి.'

1.3.96

सैवमुक्तोपाध्यायानी तमुत्तङ्कं प्रत्युवाच गच्छ पौष्यं प्रति राजानं कुण्डले भिक्षितुं तस्य क्षत्रियया पिनद्धे ॥ १.३.९६ ॥

అలా చెప్పబడిన ఉపాధ్యాయిని ఉత్తంకుడితో ఇలా అన్నది: 'వెళ్ళు, పౌష్య రాజు వద్దకు వెళ్లి అతని కుండలాలను యాచించు. అవి అతని క్షత్రియ భార్య ధరించినవి.'

1.3.97

आनयस्वेतश्चतुर्थेऽहनि पुण्यकर्म भविता ताभ्यामाबद्धाभ्यां शोभमाना ब्राह्मणान्परिवेष्टुमिच्छामि ।
तत्संपादयस्व एवं हि कुर्वतः श्रेयो भविताऽन्यथा कुतः श्रेय इति ॥ १.३.९७ ॥

ఇక్కడి నుండి నాలుగవ రోజున వాటిని తే; అది పుణ్యకర్మ అవుతుంది. ఆ రెండూ ధరించబడినప్పుడు, శోభిస్తూ బ్రాహ్మణులకు వడ్డించాలనుకుంటున్నాను. దాన్ని సంపాదించు; ఇలా చేసేవాడికి శ్రేయస్సు కలుగుతుంది, లేకపోతే శ్రేయస్సు ఎక్కడి నుండి?

1.3.98

स एवमुक्तस्तयोपाध्यायान्या प्रातिष्ठतोत्तङ्कः स पथि गच्छन्नपश्यदृषभमतिप्रमाणं तमधिरूढं च पुरुषमतिप्रमाणमेव स पुरुष उत्तङ्कमभ्यभाषत ॥ १.३.९८ ॥

ఉపాధ్యాయుని భార్య ఇలా చెప్పగా ఉత్తంకుడు బయలుదేరాడు. దారిలో వెళ్తూ అతడు చాలా పెద్ద ఎద్దును, దానిపై ఎక్కి ఉన్న చాలా పెద్ద మనిషిని చూశాడు. ఆ మనిషి ఉత్తంకునితో మాట్లాడాడు.

1.3.99

भोउत्तङ्कैतत्पुरीषमस्य ऋषभस्य भक्षयस्वेति स एवमुक्तो नैच्छत् ॥ १.३.९९ ॥

ఓ ఉత్తంకా, ఈ ఎద్దు పేడను తిను అని అతడు చెప్పగా అతడు ఇష్టపడలేదు.

1.3.100

तमाह पुरुषो भूयो भक्षयस्वोत्तङ्क मा विचारयोपाध्यायेनापि ते भक्षितं पूर्वमिति ।
स एवमुक्तो बाढमित्युक्त्वा तदा तद्वृपभस्य मूत्रं पुरीषं च भक्षयित्वोत्तङ्कः संभ्रमाढुत्थित एवापोऽनुस्पृश्य प्रतस्थे ॥ १.३.१०० ॥

ఆ మనిషి అతనితో మళ్లీ అన్నాడు: "ఉత్తంకా, తిను, సందేహించకు; ఉపాధ్యాయుడు కూడా నీచేత ముందే తినబడినదాన్ని తిన్నాడు." ఇలా చెప్పబడిన అతడు "సరే" అని అని, అప్పుడు ఆ ఎద్దు మూత్రాన్ని, పేడను తిని, ఉత్తంకుడు తొందరగా లేచి, నీటిని తాకి బయలుదేరాడు.

1.3.102

यत्र स क्षत्रियः पौष्यस्तमुपेत्यासीनमपश्यदुत्तङ्कः ।
स उत्तङ्कस्तमुपेत्याशीर्भिरभिनन्द्योवाच ॥ १.३.१०२ ॥

ఆ క్షత్రియుడు పౌష్యుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో అక్కడికి చేరి, కూర్చుని ఉన్న అతడిని ఉత్తంకుడు చూశాడు. అప్పుడు ఉత్తంకుడు అతని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆశీర్వచనాలతో అభినందించి ఇలా అన్నాడు.

1.3.103

अर्थी भवन्तमुपागतोऽस्मीति स एनमभिवाद्योवाच ।
भगवन्पौष्यः खल्वहं किं करवाणीति ॥ १.३.१०३ ॥

"నేను మీ దగ్గర ఒక యాచకుడిగా వచ్చాను" అని చెప్పి, అతడు అతనికి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: "భగవన్, నేను పౌష్యుడినే. నేను ఏమి చేయాలి?"

1.3.104

स तमुवाच गुर्वर्थं कुण्डलयोरर्थेनाभ्यागतोऽस्मि ।
ये वै ते क्षत्रिया पिनद्धे कुण्डले ते भवान्दातुमर्हतीति ॥ १.३.१०४ ॥

అతడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: "గురువు కోసం, కుండలాల కోసం నేను వచ్చాను. మీ దగ్గర ధరించి ఉన్న ఆ కుండలాలను మీరు నాకు ఇవ్వడానికి అర్హులు."

1.3.105

तं प्रत्युवाच पौष्यः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रिया याच्यतामिति ।
स तेनैवमुक्तः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रियां नापश्यत् ॥ १.३.१०५ ॥

పౌష్యుడు అతనికి ఇలా జవాబిచ్చాడు: "అంతఃపురంలో ప్రవేశించి క్షత్రియ స్త్రీలను అడుగు." అతనితో ఇలా చెప్పబడి, అతడు అంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు, కానీ క్షత్రియ స్త్రీని చూడలేదు.

1.3.106

स पौष्यं पुनरुवाच न युक्तं भवताऽहमनृतेनोपचरितुं न हि तेऽन्तःपुरे क्षत्रिया सन्निहिता नैनां पश्यामि ॥ १.३.१०६ ॥

అతడు పౌష్యునితో మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు: "అసత్యంతో నన్ను వ్యవహరించడం మీకు తగదు. మీ అంతఃపురంలో క్షత్రియ స్త్రీలు లేరు; నేను ఆమెను చూడటం లేదు."

1.3.107

स एवमुक्तः पौष्यः क्षणमात्रं विमृश्योत्तङ्कं प्रत्युवाच ।
नियतं भवानुच्छिष्टः स्मर तावन्न हि सा क्षत्रिया उच्छिष्टेनाशुचिना शक्या द्रष्टुं पतिव्रतात्वात्सैषा नाशुचेर्दर्शनमुपैतीति ॥ १.३.१०७ ॥

ఇలా చెప్పబడి, పౌష్యుడు క్షణకాలం ఆలోచించి ఉత్తంకునితో ఇలా జవాబిచ్చాడు: "నిశ్చయంగా నీవు ఎంగిలి తిన్నవాడవు, అపవిత్రుడవు; అది గుర్తుంచుకో. ఎంగిలి తిన్న అపవిత్రునికి ఆ క్షత్రియ స్త్రీ ఇప్పుడు కనిపించదు; ఆమె పతివ్రత కావడంవల్ల అపవిత్రుని దర్శనాన్ని పొందదు."

1.3.108

अथैवमुक्त उत्तङ्कः स्मृत्वोवाचास्ति खलु मया तु भक्षितं नोपस्पृष्टमागच्छतेति ।
तं पौष्यः प्रत्युवाच एष ते व्यतिक्रमो नोत्थितेनोपस्पृष्टं भवति शीघ्रमागच्छतेति ॥ १.३.१०८ ॥

ఇలా చెప్పబడిన తరువాత ఉత్తంకుడు జ్ఞాపకం చేసుకొని, "నిజంగా నేను కొంత తిన్నాను, ఆచమనం చేయలేదు. రండి" అన్నాడు. పౌష్యుడు అతనితో, "ఇది మీ తప్పు. లేచినవారికి ఆచమనం పూర్తి కాదు. త్వరగా రండి" అన్నాడు.

1.3.109

अथोत्तङ्कस्तं तथेत्युक्त्वा प्राङ्मुख उपावेश्य सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो निःशब्दाभिरफेनाभिरनुष्णाभिर्हृद्गताभिरद्भिस्त्रिः पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्यद्भिरुपस्पृश्य चान्तःपुरं प्रविवेश ॥ १.३.१०९ ॥

అప్పుడు ఉత్తంకుడు "సరే" అని చెప్పి, తూర్పు ముఖంగా కూర్చుని, చేతులు, కాళ్ళు, ముఖం బాగా కడిగి, శబ్దం లేని, నురగ లేని, వేడిగా లేని, హృదయం వరకు చేరే నీటిని మూడుసార్లు త్రాగి, రెండుసార్లు తుడిచి, ఇంద్రియ రంధ్రాలను నీటితో తాకి అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించాడు.

1.3.110

ततस्तां क्षत्रियामपश्यत्सा च दृष्ट्वैवोत्तङ्कं प्रत्युत्थायाभिवाद्योवाच स्वागतं ते भगवन्नाज्ञापय किं करवाणीति ॥ १.३.११० ॥

తరువాత అతడు ఆ క్షత్రియ స్త్రీని చూశాడు. ఆమె ఉత్తంకుని చూసి లేచి నమస్కరించి, "భగవాన్, మీకు స్వాగతం. ఆజ్ఞాపించండి, నేను ఏమి చేయాలి?" అన్నది.

1.3.111

स तामुवाचैते कुण्डले गुर्वर्थं मे भिक्षिते दातुमर्हसीति ।
सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन पात्रमयमनतिक्रमणीयश्चेति मत्वा ते कुण्डले अवमुच्यास्मै प्रायच्छदाह चैनमेते कुण्डले तक्षको नागराजः सुभृशं प्रार्थयत्यप्रमत्तो नेतुमर्हसीति ॥ १.३.१११ ॥

అతడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ రెండు కుండలాలు నా గురువు కోసం భిక్షగా అడుగుతున్నాను; నువ్వు ఇవ్వాలి.' అతని సద్భావానికి సంతోషించిన ఆమె, ఇతడు యోగ్యమైన పాత్రుడు, తిరస్కరించరానివాడు అని తలచి, ఆ కుండలాలను తీసి అతనికి ఇచ్చింది; మరియు ఇలా అంది: 'ఈ కుండలాలను నాగరాజు తక్షకుడు ఎంతో కోరుతున్నాడు; జాగ్రత్తగా తీసుకువెళ్ళు.'

1.3.112

स एवमुक्तस्तां क्षत्रियां प्रत्युवाच भवती सुनिर्वृता भवतु ।
न मां शक्तस्तक्षको नागराजो धर्षयितुमिति ॥ १.३.११२ ॥

ఇలా చెప్పబడిన అతడు ఆ క్షత్రియ స్త్రీకి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'మీరు చాలా సంతృప్తిగా ఉండండి. నాగరాజు తక్షకుడు నన్ను హాని చేయడానికి సమర్థుడు కాడు.'

1.3.113

स एवमुक्त्वा तां क्षत्रियामामन्त्र्य पौष्यसकाशमागच्छत् ।
आह चैनं भोः पौष्य प्रीतोऽस्मीति तमुत्तङ्कं पौष्यः प्रत्युवाच ॥ १.३.११३ ॥

ఇలా చెప్పి, ఆ క్షత్రియ స్త్రీ దగ్గర సెలవు తీసుకుని, అతడు పౌష్యుని వద్దకు వచ్చాడు. అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ పౌష్యా, నేను సంతోషంగా ఉన్నాను.' అప్పుడు పౌష్యుడు ఉత్తంకునికి సమాధానమిచ్చాడు.

1.3.114

भगवंश्चिरेण पात्रमासाद्यते भवाश्च गुणवानतिथिस्तदिच्छे श्राद्धं कर्तुं क्रियतां क्षण इति ॥ १.३.११४ ॥

'భగవాన్, యోగ్యమైన పాత్రుడు చాలా కాలానికి దొరుకుతాడు; మీరు గుణవంతులైన అతిథి; కాబట్టి నేను శ్రాద్ధం చేయాలనుకుంటున్నాను. కొంచెం సేపు ఆగండి.'

1.3.115

तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच कृतक्षण एवास्मि शीघ्रमिच्छामि यथोपपन्नमन्नमुपस्कृतं भवतेति स तथेत्युक्त्वा यथोपपन्नेनान्नेनैनं भोजयामास ॥ १.३.११५ ॥

ఉత్తంకుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: "నేను సమయానికే వచ్చాను; లభ్యమైన ఆహారాన్ని త్వరగా సిద్ధం చేయండి అని కోరుతున్నాను." అతడు "సరే" అని చెప్పి, లభ్యమైన ఆహారంతోనే అతనికి భోజనం పెట్టాడు.

1.3.116

अथोत्तङ्कः सकेशं शीतमन्नं दृष्ट्वा अशुच्येतदिति मत्वा तं पौष्यमुवाच ।
यस्मान्मे अशुच्यन्नं ददासि तस्मादन्धो भविष्यसीति ॥ १.३.११६ ॥

అప్పుడు ఉత్తంకుడు వెంట్రుకతో కూడిన చల్లని ఆహారాన్ని చూసి, "ఇది అపవిత్రం" అని భావించి పౌష్యునితో ఇలా అన్నాడు: "నాకు అపవిత్రమైన అన్నాన్ని నీవు ఇచ్చావు కాబట్టి, నీవు అంధుడవు అవుతావు."

1.3.117

तं पौष्यः प्रत्युवाच ।
यस्मात्त्वमदुष्टमन्नंदूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.११७ ॥

పౌష్యుడు అతనికి ఇలా బదులిచ్చాడు: "నీవు పవిత్రమైన అన్నాన్ని దూషిస్తున్నావు కాబట్టి, నీవు సంతానహీనుడవు అవుతావు." అప్పుడు ఉత్తంకుడు అతనికి బదులిచ్చాడు.

1.3.118

न युक्तं भवताऽन्नमशुचि दत्त्वा प्रतिशापं दातुं तस्मादन्नमेव प्रत्यक्षीकुरु ।
ततः पौष्यस्तदन्नमशुचि दृष्ट्वा तस्याशुचिभावमपरोक्षयामास ॥ १.३.११८ ॥

ఉత్తంకుడు ఇలా అన్నాడు: "అపవిత్రమైన అన్నాన్ని ఇచ్చి నీవు ప్రతిశాపం ఇవ్వడం తగదు; కాబట్టి ఆ అన్నాన్నే మళ్లీ చూపించు." అప్పుడు పౌష్యుడు ఆ అపవిత్రమైన అన్నాన్ని చూచి, దాని అపవిత్రతను ప్రత్యక్షంగా చేశాడు.

1.3.119

अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रियोपहृतमनुष्णं सकेशं चाशुच्येतदिति मत्वा तमृषिमुत्तङ्कं प्रसादयामास ॥ १.३.११९ ॥

అప్పుడు, విరబోసుకున్న జుట్టుగల ఒక స్త్రీ తెచ్చిన ఆ అన్నం చల్లగా, వెంట్రుకతో ఉండటం చూసి, "ఇది అపవిత్రం" అని భావించి, ఋషి ఉత్తంకుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు.

1.3.120

भघवन्नेतदज्ञानादन्नं सकेशमुपाहृतं शीतं च ।
तत्क्षामये भवन्तं न भवेयमन्ध इति।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२० ॥

భగవన్, అజ్ఞానం వల్ల ఈ అన్నం వెంట్రుకలతో, చల్లగా తీసుకురాబడింది. అందుకే మిమ్మల్ని క్షమాపణ కోరుతున్నాను, నేను అంధుడను కాకుండా ఉండాలని. అని ఉత్తంకుడు జవాబిచ్చాడు.

1.3.121

न मृषा ब्रवीमि भूत्वा त्वमन्धो नचिरादनन्धो भविष्यसीति ।
ममापि शापो भवता दत्तो न भवेदिति ॥ १.३.१२१ ॥

నేను అబద్ధం చెప్పడం లేదు. నువ్వు అంధుడవు అవుతావు, కానీ కొంతకాలానికి మళ్లీ అంధుడిగా ఉండవు. నువ్వు నాకు ఇచ్చిన శాపం కూడా వ్యర్థం కాకూడదు.

1.3.122

तं पौष्यः प्रत्युवाच न चाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुं न हि मे मन्युरद्याप्युपशमं गच्छति किं चैतद्भवता न ज्ञायते ।
यथा ॥ १.३.१२२ ॥

పౌష్యుడు అతనికి ఇలా జవాబిచ్చాడు: నేను శాపాన్ని ఉపసంహరించలేను, ఎందుకంటే నా కోపం ఇప్పటికీ శాంతించలేదు. ఇది నీకు తెలియదా? ఎలాగంటే…

1.3.123

नवनीतं हृदयं ब्राह्मणस्य ।
वाचि क्षुरो निहितस्तीक्ष्णधारः।
तदुभयमेतद्विपरीतं क्षत्रियस्य ।
वाङ्नवनीतं हृदयं तीक्ष्णधारम्॥ इति ॥ १.३.१२३ ॥

బ్రాహ్మణుని హృదయం వెన్నలాంటిది; అతని మాటలో పదునైన కత్తి ఉంచబడింది. ఈ రెండూ క్షత్రియునికి విపరీతం: క్షత్రియుని మాట వెన్న, హృదయం పదునైన కత్తి.

1.3.124

तदेवंगते न शक्तोऽहं तीक्ष्णहृदयत्वात्तं शापमन्यथाकर्तुं गम्यतामिति ।
तमुत्तङ्कः प्रत्युवाच ॥ १.३.१२४ ॥

కాబట్టి ఇలాంటి స్థితిలో నా పదునైన హృదయం వల్ల ఆ శాపాన్ని మార్చలేను. ఇక వెళ్ళు. అని ఉత్తంకుడు అతనికి జవాబిచ్చాడు.

1.3.125

भवताऽहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीतः ।
प्राक् च तेऽभिहितं यस्माददुष्टमन्नं दूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति।
दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति ॥ १.३.१२५ ॥

నీవు ఆహారంలోని అపవిత్రతను చూసి నేను శాంతించాను. ముందుగా నీకు చెప్పబడింది: చెడిపోని ఆహారాన్ని నీవు చెడగొడతావు కాబట్టి నీవు సంతానహీనుడవు అవుతావు. చెడిన ఆహారంలో ఇది నా శాపం కాదు.

1.3.126

साधयामस्तावदित्युक्त्वा प्रातिष्ठतोत्तङ्कस्ते कुण्डले गृहीत्वा ।
सोऽपश्यदथ पथि नग्नं क्षपणकमागच्छन्तं मुहुर्मुहुर्दृश्यमानमदृश्यमानं च ॥ १.३.१२६ ॥

'ఇప్పుడు దీనిని పూర్తి చేద్దాం' అని చెప్పి ఉత్తంకుడు ఆ కుండలాలను తీసుకుని బయలుదేరాడు. అప్పుడు దారిలో నగ్నుడైన ఒక జైన సన్యాసి రావడం చూశాడు; అతడు మళ్ళీ మళ్ళీ కనిపిస్తూ మరలా అదృశ్యమవుతూ ఉన్నాడు.

1.3.127

अथोत्तङ्कस्ते कुण्डले संन्यस्य भूमावुदकार्थं प्रचक्रमे ।
एतस्मिन्नन्तरे स क्षपणकस्त्वरमाण उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत् ॥ १.३.१२७ ॥

అప్పుడు ఉత్తంకుడు ఆ కుండలాలను నేలపై ఉంచి నీటికోసం ఆచమనం మొదలుపెట్టాడు. ఇంతలో ఆ సన్యాసి త్వరగా సమీపించి, ఆ కుండలాలను పట్టుకుని పారిపోయాడు.

1.3.128

तमुत्तङ्कोऽभिसृत्य कृतोदककार्यः शुचिः प्रयतो नमो देवेभ्यो गुरुभ्यश्च कृत्वा महता जवेन तमन्वयात् ॥ १.३.१२८ ॥

ఉత్తంకుడు నీటి కార్యాన్ని పూర్తి చేసి, శుచిగా, నియమంతో, దేవతలకు గురువులకు నమస్కరించి, గొప్ప వేగంతో అతన్ని వెంబడించాడు.

1.3.129

तस्य तक्षको दृढमासन्नः सतं जग्राह ।
गृहीतमात्रः स तद्रूपं विहाय तक्षकस्वरूपं कृत्वा सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं प्रविवेश ॥ १.३.१२९ ॥

తక్షకుడు అతనిని గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. పట్టుకోగానే అతడు తన రూపాన్ని విడిచి, తక్షకుని రూపాన్ని ధరించి, హఠాత్తుగా భూమిలో తెరచుకున్న మహా బిలంలోకి ప్రవేశించాడు.

1.3.130

प्रविश्य च नागलोकं स्वभवनमगच्छत् ।
अथोत्तङ्कस्तस्याः क्षत्रियाया वचः स्मृत्वा तं तक्षकमन्वगच्छत् ॥ १.३.१३० ॥

నాగలోకంలో ప్రవేశించి అతడు తన భవనానికి వెళ్ళాడు. అప్పుడు ఉత్తంకుడు ఆ క్షత్రియ స్త్రీ మాటలను స్మరించి తక్షకుని అనుసరించాడు.

1.3.131

स तद्बिलं दण्डकाष्ठेन चखान न चाशकत् ।
तं क्लिश्यमानमिन्द्रोऽपश्यत्स वज्रं प्रेषयामास।
गच्छास्य ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुरुष्वेति ॥ १.३.१३१ ॥

అతడు ఆ బిలాన్ని దండ కర్రతో తవ్వాడు, కానీ సాధ్యం కాలేదు. బాధపడుతున్న అతడిని చూసి ఇంద్రుడు వజ్రాన్ని పంపాడు: 'వెళ్ళు, ఈ బ్రాహ్మణునికి సాయం చేయి' అన్నాడు.

1.3.132

अथ वज्रं दण्डकाष्ठमनुप्रविश्य तद्बिलमदारयत् ॥ १.३.१३२ ॥

అప్పుడు వజ్రం దండ కర్రలో ప్రవేశించి ఆ బిలాన్ని చీల్చింది.

1.3.133

तमुत्तङ्कोऽनुविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य च तं नागलोकमपर्यन्तमनेकविधप्रासादहर्म्यवलभीनिर्यूहशतसंकुलमुच्चावचक्रीडाश्चर्यस्थानावकीर्णमपश्यत् ॥ १.३.१३३ ॥

ఉత్తంకుడు ఆ బిలం గుండానే అతనిని అనుసరించి ప్రవేశించాడు. నాగలోకంలో ప్రవేశించి, అనంతమైన, అనేక రకాల ప్రాసాదాలు, భవనాలు, మేడలు, వందలాది ముందుకు పొడుచుకు వచ్చిన బాల్కనీలతో నిండి, ఎత్తుపల్లాల అద్భుతమైన క్రీడాస్థలాలతో విస్తరించిన దానిని చూశాడు.

1.3.134

स तत्र नागांस्तानस्तुवदेभिः श्लोकैः ।
य ऐरावतराजानः सर्पाः समितिशोभाः।
क्षरन्त इव जीमूताः सविद्युत्पवनेरिताः ॥ १.३.१३४ ॥

అక్కడ అతడు ఆ నాగులను ఈ శ్లోకాలతో స్తుతించాడు. ఐరావతుని వంశీకులైన రాజులు, యుద్ధంలో శోభించే సర్పాలు, మెరుపులు, గాలితో ప్రేరేపించబడి వర్షించే మేఘాల వలె ఉన్నారు.

1.3.135

सुरूपा बहुरूपाश्च तथा कल्माषकुण्डलाः ।
आदित्यवन्नाकपृष्ठे रेजुरैरावतोद्भवाः ॥ १.३.१३५ ॥

అందమైన రూపాలు, అనేక రూపాలు కలిగినవారు, చిత్రవర్ణ కుండలాలు ధరించినవారు, ఐరావతుని వలన జన్మించిన నాగులు స్వర్గపు ఉపరితలంపై సూర్యునివలె ప్రకాశించారు.

1.3.136

बहूनि नागवेश्मानि गङ्गायास्तीर उत्तरे ।
तत्रस्थानपि संस्तौमि महतः पन्नगानहम् ॥ १.३.१३६ ॥

గంగా నది ఉత్తర తీరంలో అనేక నాగుల నివాసాలు ఉన్నాయి; అక్కడ నివసించే గొప్ప సర్పాలను కూడా నేను స్తుతిస్తున్నాను.

1.3.137

इच्छेत्कोऽर्कांशुसेनायां चर्तुमैरावतं विना ।
शतान्यशीतिरष्टौ च सहस्राणि च विंशतिः ॥ १.३.१३७ ॥

ఐరావతం లేకుండా సూర్యకిరణాల సైన్యంలో సంచరించాలని ఎవరు కోరుకుంటారు? (వారు) వందలు, ఎనభై, ఎనిమిది, ఇరవై వేలు.

1.3.138

सर्पाणां प्रग्रहा यान्ति धृतराष्ट्रो यदैजति ।
ये चैनमुपसर्पन्ति ये च दूरपथं गताः ॥ १.३.१३८ ॥

ధృతరాష్ట్రుడు కదిలినప్పుడు సర్పాల కళ్లెములు వెళ్తాయి; అతనిని సమీపించేవారు, దూర మార్గంలో వెళ్ళినవారు కూడా.

1.3.139

अहमैरावतज्येष्ठभ्रातृभ्योऽकरवं नमः ।
यस्य वासः कुरुक्षेत्रे खाण्डवे चाभवत्पुरा ॥ १.३.१३९ ॥

ఐరావతుని పెద్ద సోదరులకు నేను నమస్కరించాను; పూర్వం వారి నివాసం కురుక్షేత్రంలో, ఖాండవంలో ఉండేది.

1.3.140

तं नागराजमस्तौषं कुण्डलार्थाय तक्षकम् ।
तक्षकश्चाश्वसेनश्च नित्यं सहचरावुभौ ॥ १.३.१४० ॥

కుండలాల కోసం ఆ నాగరాజు తక్షకుడిని నేను స్తుతించాను. తక్షకుడు, అశ్వసేనుడు ఇద్దరూ నిత్యం సహచరులు.

1.3.141

कुरुक्षेत्रं च वसतां नदीमिक्षुमतीमनु ।
जघन्यजस्तक्षकस्य श्रुतसेनेति यः सुतः ॥ १.३.१४१ ॥

కురుక్షేత్రంలోనూ ఇక్షుమతీ నది ఒడ్డున నివసించేవారిలోనూ, తక్షకుని చిన్న కుమారుడైన శ్రుతసేనుడు అనేవాడు.

1.3.142

अवसद्यो महद्द्युम्नि प्रार्थयन्नागमुख्यताम् ।
करवाणि सदा चाहं नमस्तस्मै महात्मने ॥ १.३.१४२ ॥

మహాతేజస్వి, నాగులలో ప్రధానత్వాన్ని కోరుతూ ఉండేవాడు. నేను ఎల్లప్పుడూ అతని కార్యం చేస్తాను. ఆ మహాత్మునికి నమస్కారం.

1.3.143

सौतिरुवाच ।
एवं स्तुत्वा स विप्रर्षिरुत्तङ्को भुजगोत्तमान्।
नैव ते कुण्डले लेभे ततश्चिन्तामुपागमत् ॥ १.३.१४३ ॥

సౌతి అన్నాడు: ఇలా విప్రఋషి ఉత్తంకుడు ఉత్తమ నాగులను స్తుతించాడు; కానీ ఆ కుండలాలను పొందలేదు. అప్పుడు అతడు చింతలో పడ్డాడు.

1.3.144

एवं स्तुवन्नपि नागान्यदा ते कुण्डले नालभत्तदाऽपश्यत्स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पटं वयन्त्यौ ।
तस्मिंस्तन्त्रे कृष्णाः सिताश्च तन्तवश्चक्रं चापश्यद्द्वादशारं षड्भिः कुमारैः परिवर्त्यमानं पुरुषं चापश्यदश्वं च दर्शनीयम् ॥ १.३.१४४ ॥

ఇలా నాగులను స్తుతిస్తున్నప్పుడు కూడా అతనికి ఆ కుండలాలు లభించనప్పుడు, మగ్గంపై ఇద్దరు స్త్రీలు వస్త్రం నేయడం అతను చూశాడు. ఆ మగ్గంలో నల్లని, తెల్లని దారాలు ఉన్నాయి; పన్నెండు ఆకులున్న ఒక చక్రాన్ని ఆరుగురు బాలకులు తిప్పుతుండగా చూశాడు, మరియు ఒక పురుషుడిని, అందమైన ఒక గుర్రాన్ని కూడా చూశాడు.