મહાભારત · અધ્યાય 1.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.30.1
स्पष्टमात्रा तु पद्भ्यां सा गरुडेन बलीयसा ।
अभज्यत तरोः शाखा भग्नां चैकामधारयत् ॥ १.३०.१ ॥
બળવાન ગરુડે તેના પગથી વૃક્ષની એક ડાળી તોડી; તૂટેલી ડાળીઓમાંથી એક તેણે પકડી રાખી.
1.30.2
तां भङ्क्त्वा स महाशाखां स्मयमानो विलोकयन् ।
अथात्रं लम्बतोऽपश्यद्वालखिल्यानधोमुखान् ॥ १.३०.२ ॥
તે મોટી ડાળી તોડીને તે હસતો જોતો રહ્યો; પછી તેણે ઊંધા લટકતા બાલખિલ્ય ઋષિઓને જોયા.
1.30.3
ऋषयो ह्यत्र लम्बन्ते न हन्यामिति तानृषीन् ।
तपोरतांल्लम्बमानान्ब्रह्मर्षीनभिवीक्ष्य सः ॥ १.३०.३ ॥
અહીં ઋષિઓ લટકે છે, હું તેમને નહીં મારું એમ વિચારી, તપમાં લીન લટકતા તે બ્રહ્મર્ષિઓને જોઈને તે—
1.30.4
हन्यादेतान्संपतन्ती शाखेत्यथ विचिन्त्य सः ।
नखैर्दृढतरं वीरः संगृह्य गजकच्छपौ ॥ १.३०.४ ॥
'પડતી આ ડાળી આમને મારી નાખશે' એમ વિચારી, તે વીરે પોતાના નખથી હાથી અને કાચબાને અતિ દૃઢતાથી પકડ્યા.
1.30.5
स तद्विनाशसंत्रासादभिपत्य स्वगाधिपः ।
शाखामास्येन जग्राह तेषामेवान्ववेक्षया ॥ १.३०.५ ॥
તેમના વિનાશના ભયથી પક્ષીઓનો રાજા ઝપટ મારીને પોતાની ચાંચથી તે ડાળી પકડી લીધી; તેમના પ્રત્યેના આદરથી જ.
1.30.6
अतिदैवं तु तत्तस्य कर्म दृष्ट्वा महर्षयः ।
विस्मयोत्कम्पहृदया नाम चक्रुर्महाखगे ॥ १.३०.६ ॥
તેનું તે અલૌકિક કર્મ જોઈને મહર્ષિઓએ વિસ્મય અને કંપિત હૃદયથી તે મહાન પક્ષીનું નામ પાડ્યું.
1.30.7
गुरुं भारं समासाद्योड्डीन एष विहङ्गमः ।
गरुडस्तु खगश्रेष्ठस्तस्मात्पन्नगभोजनः ॥ १.३०.७ ॥
ભારે ભાર ઉપાડીને આ પક્ષી ઊડ્યું. પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગરુડ તેથી સર્પોનું ભક્ષણ કરનાર છે.
1.30.8
ततः शनैः पर्यपतत्पक्षैः शैलान्प्रकम्पयन् ।
एवं सोऽभ्यपतद्देशान्बहून्सगजकच्छपः ॥ १.३०.८ ॥
પછી ધીમે ધીમે પાંખોથી પર્વતોને ધ્રુજાવતો તે ઊડ્યો. આ રીતે હાથીઓ અને કાચબાઓ સહિત અનેક દેશો પર તે ઝપટ્યો.
1.30.9
दयार्थं वालखिल्यानां न च स्थानमविन्दत ।
स गत्वा पर्वतश्रेष्ठं गन्धमादनमञ्जसा ॥ १.३०.९ ॥
વાલખિલ્યોની દયા માટે તેને સ્થાન મળ્યું નહીં. તે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ ગંધમાદન પર ઝડપથી ગયો.
1.30.10
ददर्श कश्यपं तत्र पितरं तपसि स्थितम् ।
ददर्श तं पिता चापि दिव्यरूपं विहङ्गमम् ॥ १.३०.१० ॥
ત્યાં તપમાં સ્થિત પિતા કશ્યપને તેણે જોયા. પિતાએ પણ તે દિવ્યરૂપ પક્ષીને જોયું.
1.30.11
तेजोवीर्यबलोपेतं मनोमारुतरंहसम् ।
शैलशृङ्गप्रतीकाशं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम् ॥ १.३०.११ ॥
તેજ, વીર્ય, બળથી યુક્ત; મન અને પવનના વેગવાળો; પર્વતશિખર જેવો; ઉગામેલા બ્રહ્મદંડ જેવો.
1.30.12
अचिन्त्यमनभिध्येयं सर्वभूतभयंकरम् ।
महावीर्यधरं रौद्रं साक्षादग्निमिवोद्यतम् ॥ १.३०.१२ ॥
અચિંત્ય, ધ્યાનમાં ન લાવી શકાય તેવો, સર્વ પ્રાણીઓને ભયંકર, મહાવીર્ય ધારણ કરનાર, રૌદ્ર; સાક્ષાત ઊઠેલા અગ્નિ જેવો.
1.30.13
अप्रधृष्यमजेयं च देवदानवराक्षसैः ।
भेत्तारं गिरिशृङ्गाणां समुद्रजलशोषणम् ॥ १.३०.१३ ॥
દેવ, દાનવ અને રાક્ષસોથી અજેય અને અપરાજિત; પર્વતશિખરો ભેદનાર અને સમુદ્રજળ શોષનાર.
1.30.14
लोकसंलोडनं घोरं कृतान्तसमदर्शनम् ।
तमागतमभिप्रेक्ष्य भगवान्कश्यपस्तदा।
विदित्वा चास्यं संकल्पमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.३०.१४ ॥
લોકોને ધ્રુજાવનાર, ભયંકર, કૃતાંત સમાન દેખાતો. તેને આવતો જોઈને ભગવાન કશ્યપે તેનો સંકલ્પ જાણીને આ વચન કહ્યું.
1.30.15
पुत्र मा साहसं कार्षीर्मा सद्यो लप्स्यसे व्यथाम् ।
मा त्वां दहेयुः संक्रुद्धा वालखिल्या मरीचिपाः ॥ १.३०.१५ ॥
પુત્ર, સાહસ ન કર; તરત તું દુઃખ પામીશ. ક્રોધિત, કિરણો પીનારા વાલખિલ્યો તને બાળી ન દે.
1.30.16
ततः प्रसादयामास कश्यपः पुत्रकारणात् ।
वालखिल्यान्महाभागांस्तपसा हतकल्मषान् ॥ १.३०.१६ ॥
ત્યારે પુત્રના કારણે કશ્યપે તપથી પાપ નાશ પામેલા મહાભાગ વાલખિલ્યોને પ્રસન્ન કર્યા.
1.30.17
प्रजाहितार्थमारम्भो गरुडस्य तपोधनाः ।
चिकीर्षति महत्कर्म तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ १.३०.१७ ॥
હે તપોધનો, ગરુડનો આ આરંભ પ્રજાહિત માટે છે; તે એક મહાન કાર્ય કરવા ઇચ્છે છે, તેથી તમે તેને અનુમતિ આપવા યોગ્ય છો.
1.30.18
एवमुक्ता भगवता मुनयस्ते समभ्ययुः ।
मुक्त्वा शाखां गिरिं पुण्यं हिमवन्त तपोऽर्थिनः ॥ १.३०.१८ ॥
ભગવાને આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે તે મુનિઓ તપની ઇચ્છાથી શાખા છોડીને પવિત્ર હિમવાન પર્વત તરફ ગયા.
1.30.19
ततस्तेष्वपयातेषु पितरं विनतासुतः ।
शाखाव्याक्षिप्तवदनः पर्यपृच्छत कश्यपम् ॥ १.३०.१९ ॥
તેઓ ગયા પછી, ડાળીથી મુખ અટકાયેલા વિનતાના પુત્રે પિતા કશ્યપને પૂછ્યું.
1.30.20
भगवन्क्व विमुञ्चामि तरोः शाखामिमामहम् ।
वर्जितं मानुषैर्देशमाख्यातु भगवान्मम ॥ १.३०.२० ॥
હે ભગવન્, આ વૃક્ષની ડાળી હું ક્યાં મૂકું? મનુષ્યોથી રહિત સ્થાન ભગવાન મને કહો.
1.30.21
ततो निःपुरुषं शैलं हिमसंरुद्धकन्दरम् ।
अगम्यं मनसाप्यन्यैस्तस्याचख्यौ स कश्यपः ॥ १.३०.२१ ॥
ત્યારે કશ્યપે તેને મનુષ્યરહિત, હિમથી ઢંકાયેલી ગુફાઓવાળા અને અન્યો મનથી પણ ન પહોંચી શકે એવા એક પર્વતનું વર્ણન કર્યું.
1.30.22
तं पर्वतं महाकुक्षिमुद्दिश्य स महाखगः ।
जवेनाभ्यपतत्तार्क्ष्यः सशाखागजकच्छपः ॥ १.३०.२२ ॥
વિશાળ પોલાણવાળા તે પર્વતને લક્ષ્ય કરીને તે મહાપક્ષી તાર્ક્ષ્ય ડાળી, હાથી અને કાચબા સાથે વેગથી ઊતર્યો.
1.30.23
न तां वध्री परिणहेच्छतचर्मा महातनुम् ।
शाखिनो महतीं शाखां यां प्रगृह्य ययौ खगः ॥ १.३०.२३ ॥
સો ચામડીવાળું નિર્બળ પક્ષી એ વિશાળ દેહને પકડી શકે નહીં. પક્ષી વૃક્ષની જે મોટી ડાળી પકડીને ગયો, તે લઈને તે ચાલ્યો.
1.30.24
स ततः शतसाहस्रं योजनान्तरमागतः ।
कालेन नातिमहता गरुडः पतगेश्वरः ॥ १.३०.२४ ॥
પછી તે પક્ષીઓના સ્વામી ગરુડ વધુ સમય લીધા વિના એક લાખ યોજન દૂર પહોંચ્યો.
1.30.25
स तं गत्वा क्षणेनैव पर्वतं वचनात्पितुः ।
अमुञ्चन्महतीं शाखां सस्वनं तत्र खेचरः ॥ १.३०.२५ ॥
પિતાના વચનથી તે ક્ષણમાં એ પર્વત પાસે પહોંચ્યો અને ત્યાં આકાશચારી ગરુડે એક મોટી ડાળ અવાજ સાથે છોડી.
1.30.26
पक्षानिलहतश्चास्य प्राकम्पत स शैलराट् ।
मुमोच पुष्पवर्षं च समागलितपादप ॥ १.३०.२६ ॥
પાંખોના પવનથી આહત થઈ એ પર્વતરાજ કંપ્યો; ફૂલોની વર્ષા કરી, વૃક્ષો મૂળસહિત ઊખડ્યાં.
1.30.27
शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्त गिरेस्तस्य समन्ततः ।
मणिकाञ्चनचित्राणि शोभयन्ति महागिरिम् ॥ १.३०.२७ ॥
એ પર્વતની ચારેબાજુ શિખરો તૂટી પડ્યાં; મણિ અને સોનાથી ચિત્રિત એ શિખરો એ મહાપર્વતની શોભા વધારતાં હતાં.
1.30.28
शाखिनो बहवश्चापि शाखयाऽभिहतास्तया ।
काञ्चनैः कुसुमैर्भान्ति विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः ॥ १.३०.२८ ॥
એ ડાળથી આહત થયેલાં ઘણાં વૃક્ષો પણ સોનેરી ફૂલોથી વીજળીવાળા મેઘો જેવાં ચમકતાં હતાં.
1.30.29
ते हेमविकचा भूमौ युताः पर्वतधातुभिः ।
व्यराजञ्छाखिनस्तत्र सूर्यांशुप्रतिरञ्जिताः ॥ १.३०.२९ ॥
સોનેરી ફૂલ ખીલેલાં એ વૃક્ષો ભૂમિ પર પર્વતની ધાતુઓ સાથે ભળીને સૂર્યકિરણોથી રંગાઈને ત્યાં ઝળહળ્યાં.
1.30.30
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गमास्थाय स खगोत्तमः ।
भक्षयामास गरुडस्तावुभौ गजकच्छपौ ॥ १.३०.३० ॥
પછી એ પર્વતના શિખર પર ચઢીને પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગરુડે એ બંને, હાથી અને કાચબાને, ખાઈ લીધા.
1.30.31
तावुभौ भक्षयित्वा तु स तार्क्ष्यः कूर्मकुञ्जरौ ।
ततः पर्वतकूटाग्रादुत्पपात महाजवः ॥ १.३०.३१ ॥
તે બંને, કાચબો અને હાથી, ખાઈને તે તાર્ક્ષ્ય મહાવેગથી પર્વતશિખરના અગ્રભાગથી ઊડ્યો.
1.30.32
प्रावर्तन्ताथ देवानामुत्पाता भयशंसिनः ।
इन्द्रस्य वज्रं दयितं प्रजज्वाल भयात्ततः ॥ १.३०.३२ ॥
ત્યારે દેવોમાં ભય સૂચવતા અપશુકન પ્રગટ થવા લાગ્યા; ભયથી ઇન્દ્રનું પ્રિય વજ્ર સળગી ઊઠ્યું.
1.30.33
सधूमा न्यपतत्सार्चिर्दिवोल्का नभसश्च्युता ।
तथा वसूनां रुद्राणामादित्यानां च सर्वशः ॥ १.३०.३३ ॥
ધુમાડા અને જ્વાળાઓ સાથે આકાશમાંથી ઉલ્કા પડી; તેમજ વસુઓ, રુદ્રો અને આદિત્યોના ભાગેથી પણ સર્વત્ર.
1.30.34
साध्यानां मरुतां चैव ये चान्ये देवतागणाः ।
स्वं स्वं प्रहरणं तेषां परस्परमुपाद्रवत् ॥ १.३०.३४ ॥
સાધ્યો, મરુતો અને બીજા દેવગણોના પોતપોતાના શસ્ત્રો એકબીજા પર ધસી ગયા.
1.30.35
अभूतपूर्वं संग्रामे तदा देवासुरेऽपि च ।
ववुर्वाताः सनिर्घाताः पेतुरुल्काः सहस्रशः ॥ १.३०.३५ ॥
દેવ–અસુરના તે યુદ્ધમાં પહેલાં ક્યારેય ન બન્યું હોય તેવી રીતે ગર્જના સાથે પવનો વાયા; હજારો ઉલ્કાઓ પડી.
1.30.36
निरभ्रमेव चाकाशं प्रजगर्ज महास्वनम् ।
देवानामपि यो देवः सोऽप्यवर्षत शोणितम् ॥ १.३०.३६ ॥
વાદળ વિના પણ આકાશ મહાનાદ સાથે ગર્જ્યું; અને દેવોમાં જે દેવ હતા તેમણે પણ રક્તની વર્ષા કરી.
1.30.37
मम्लुर्माल्यानि देवानां नेशुस्तेजांसि चैव हि ।
उत्पातमेघा रौद्राश्च ववृषुः शोणितं बहु ॥ १.३०.३७ ॥
દેવોની માળાઓ કરમાઈ ગઈ અને તેમનું તેજ પણ નાશ પામ્યું. ભયંકર ઉત્પાત-મેઘો પુષ્કળ રક્ત વરસાવવા લાગ્યા.
1.30.38
रजांसि मुकुटान्येषामुत्थितानि व्यधर्षयन् ।
ततस्त्राससमुद्विग्नः सह देवैः शतक्रतुः।
उत्पातान्दारुणान्पश्यन्नित्युवाच बृहस्पतिम् ॥ १.३०.३८ ॥
ઊડતી ધૂળે તેમના મુકુટોને મલિન કર્યા. ત્યારે ભયથી વ્યાકુળ થયેલો શતક્રતુ ઇન્દ્ર દેવો સાથે ભયંકર ઉત્પાતો જોતાં બૃહસ્પતિને આ પ્રમાણે બોલ્યો.
1.30.39
किमर्थं भगवन्घोरा उत्पाताः सहसोत्थिताः ।
न च शत्रुं प्रपश्यामि युधि यो नः प्रधर्षयेत् ॥ १.३०.३९ ॥
હે ભગવન્, આ ભયંકર ઉત્પાતો અચાનક શા માટે ઊઠ્યા? યુદ્ધમાં આપણા પર હુમલો કરી શકે એવો કોઈ શત્રુ મને દેખાતો નથી.
1.30.40
तवापराधाद्देवेन्द्र प्रमादाच्च शतक्रतो ।
तपसा वालखिल्यानां महर्षीणां महात्मनाम् ॥ १.३०.४० ॥
હે દેવેન્દ્ર, હે શતક્રતુ, આ તારા અપરાધ અને પ્રમાદને કારણે, તથા મહાત્મા વાલખિલ્ય મહર્ષિઓની તપસ્યાને કારણે થયું છે.
1.30.41
कश्यपस्य मुनेः पुत्रो विनतायाश्च खेचरः ।
हर्तुं सोममभिप्राप्तो बलवान्कामरूपधृक् ॥ १.३०.४१ ॥
કશ્યપ મુનિ અને વિનતાનો પુત્ર, આકાશમાં વિચરનાર, બળવાન, ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર—સોમને હરવા આવ્યો છે.
1.30.42
समर्थो बलिनां श्रेष्ठो हर्तुं सोमं विहंगमः ।
सर्वं संभावयाम्यस्मिन्नसाध्यमपि साधयेत् ॥ १.३०.४२ ॥
બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ એ વિહંગમ સોમને હરવા સમર્થ છે. તેના વિશે હું બધું શક્ય માનું છું; તે અસાધ્યને પણ સાધી શકે.
1.30.43
श्रुत्वैतद्वचनं शक्रः प्रोवाचामृतरक्षिणः ।
महावीर्यबलः पक्षी हर्तुं सोममिहोद्यतः ॥ १.३०.४३ ॥
આ વચન સાંભળીને ઇન્દ્રે અમૃતના રક્ષકોને કહ્યું: મહાપરાક્રમી અને બળવાન આ પક્ષી અહીં સોમ હરવા તત્પર છે.
1.30.44
युष्मान्संबोधयाम्येष गृहीत्वावरणायुधान् ।
परिवार्यामृतं सर्वे यूयं मद्वचनादिह ॥ १.३०.४४ ॥
હું તમને સાવધ કરું છું; આ કવચ અને શસ્ત્રો લઈને આવ્યો છે. મારા વચનથી તમે બધા અહીં અમૃતને ઘેરીને ઊભા રહો.
1.30.45
रक्षध्वं विबुधा वीरा यथा न स हरेद्बलात् ।
अतुलं हि बलं तस्य बृहस्पतिरुवाच ह ॥ १.३०.४५ ॥
હે વીર દેવતાઓ, તે બળપૂર્વક અમૃત હરી ન જાય તે માટે રક્ષણ કરો; તેનું બળ અતુલ્ય છે એમ બૃહસ્પતિએ કહ્યું હતું.
1.30.46
तच्छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं विस्मिता यत्नमास्थिताः ।
परिवार्यामृतं तस्थूर्वज्री चेन्द्रः प्रतापवान् ॥ १.३०.४६ ॥
આ સાંભળીને દેવતાઓ વિસ્મિત થયા અને પ્રયત્નપૂર્વક અમૃતને ઘેરીને ઊભા રહ્યા; વજ્રધારી પ્રતાપી ઇન્દ્ર પણ ઊભો રહ્યો.
1.30.47
धारयन्तो विचित्राणि काञ्चनानि मनस्विनः ।
कवचानि महार्हाणि वैदूर्यविकृतानि च ॥ १.३०.४७ ॥
વિચિત્ર, સોનેરી, અતિ મૂલ્યવાન કવચ ધારણ કરનારા મનસ્વી દેવતાઓ; અને વૈડૂર્યથી શણગારેલાં કવચ.
1.30.48
चर्माण्यपि च गात्रेषु भानुमन्ति दृढानि च ।
विविधानि च शस्त्राणि घोररूपाण्यनेकशः ॥ १.३०.४८ ॥
શરીર પર ચમકતી મજબૂત ઢાલો અને અનેક પ્રકારનાં ભયંકર રૂપવાળાં શસ્ત્રો પણ હતાં.
1.30.49
शिततीक्ष्णाग्रधाराणि समुद्यम्य सुरोत्तमः ।
सविस्फुलिङ्गज्वालानि सधूमानि च सर्वशः ॥ १.३०.४९ ॥
તીક્ષ્ણ ધારવાળાં શસ્ત્રો ઉપાડીને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ વીરોએ તણખા, જ્વાળા અને ધુમાડા સાથે ચારે બાજુથી તેમને ઊંચક્યાં.
1.30.50
चक्राणि परघांश्चैव त्रिशूलानि परश्वधान् ।
शक्तीश्च विविधास्तीक्ष्णाः करवालांश्च निर्मलान्।
स्वदेहरूपाण्यादाय गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः ॥ १.३०.५० ॥
ચક્રો, પરિઘો, ત્રિશૂળો, પરશુઓ, વિવિધ તીક્ષ્ણ શક્તિઓ, નિર્મળ તલવારો અને ભયંકર રૂપની ગદાઓ — પોતાના દેહના રૂપવાળાં શસ્ત્રો લઈને.
1.30.51
तैः शस्त्रैर्भानुमद्भिस्ते दिव्याभरणभूषिताः ।
भानुमन्तः सुरगणास्तस्थुर्विगतकल्मषाः ॥ १.३०.५१ ॥
તે ચમકતાં શસ્ત્રો સાથે, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત, તેજસ્વી અને નિષ્કલંક દેવગણો ઊભા રહ્યા.
1.30.52
अनुपमबलवीर्यतेजसो ।
धृतमनसः परिरक्षणेऽमृतस्य।
असुरपुरविदारणाः सुरा ।
ज्वलनसमिद्धवपुःप्रकाशिनः ॥ १.३०.५२ ॥
અનુપમ બળ, વીર્ય અને તેજવાળા, અમૃતના રક્ષણમાં દૃઢમનવાળા, અસુરોનાં નગરોને વિદારનારા દેવો, પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવાં દેહે પ્રકાશતા.
1.30.53
इति समरवरं सुराः स्थितास्ते ।
परिघसहस्रशतैः समाकुलम्।
विगलितमिव चाम्बरान्तरं ।
तपनमरीचिविकाशितं बभासे ॥ १.३०.५३ ॥
આ રીતે તે દેવો એ શ્રેષ્ઠ રણભૂમિમાં ઊભા રહ્યા; સેંકડો-હજારો પરિઘોથી ભરેલી, જાણે આકાશનો મધ્યભાગ ફાટી ગયો હોય તેમ, સૂર્યકિરણોથી પ્રકાશતી તે શોભી ઊઠી.