મહાભારત · અધ્યાય 1.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.61.1
शृणु राजन्यथा वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।
विरोधमन्वगच्छन्त धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः ॥ १.६१.१ ॥
હે રાજન, સાંભળો: વીર પાંચ પાંડવ ભાઈઓ દુષ્ટાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સાથે કેવી રીતે વિરોધમાં પડ્યા.
1.61.2
गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य मनोबुद्धिसमाधिभिः ।
संपूज्य च द्विजान्सर्वांस्तथान्यान्विदुषो जनान् ॥ १.६१.२ ॥
પ્રથમ ગુરુને મન, બુદ્ધિ અને એકાગ્રતાથી પ્રણામ કરીને, અને સર્વ દ્વિજોનો તથા અન્ય વિદ્વાનોનો સત્કાર કરીને.
1.61.3
महर्षेर्विश्रुतस्येह सर्वलोकेषु धीमतः ।
प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः ॥ १.६१.३ ॥
આ લોકમાં તથા સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત, બુદ્ધિમાન મહર્ષિ, અમિત તેજસ્વી વ્યાસનો સંપૂર્ણ મત હું કહીશ.
1.61.4
श्रोतुं पात्रं च राजंस्त्वं प्राप्येमां भारतीं कथाम् ।
गुरोर्वक्त्रपरिस्पन्दो मनः प्रोत्साहतीव मे ॥ १.६१.४ ॥
હે રાજન, આ ભારતકથા સાંભળવાને તું યોગ્ય પાત્ર છે. ગુરુના મુખની હલચલ મારા મનને અત્યંત ઉત્સાહિત કરે છે.
1.61.5
शृणु राजन्यथा भेदः कुरुपाण्डवयोरभूत् ।
राज्यार्थे द्यूतसंभूतो वनवासस्तथैव च ॥ १.६१.५ ॥
હે રાજન, કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે ભેદ કેવી રીતે થયો તે સાંભળો. રાજ્ય માટે જુગારથી ઉત્પન્ન થયેલો વનવાસ પણ એવો જ.
1.61.6
यथा च युद्धमभवत्पृथिवीक्षयकारकम् ।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि पृच्छते भरतर्षभ ॥ १.६१.६ ॥
અને પૃથ્વીનો વિનાશ કરનારું યુદ્ધ કેવી રીતે થયું, તે હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પૂછનાર તને હું કહીશ.
1.61.7
मृते पितरि ते वीरा वनादेत्य स्वमन्दिरम् ।
नचिरादेव विद्वांसो वेदे धनुषि चाभवन् ॥ १.६१.७ ॥
પિતાના મૃત્યુ પછી તે વીરો વનમાંથી પોતાના ઘરે પાછા આવ્યા; થોડા સમયમાં જ તેઓ વેદ અને ધનુર્વિદ્યામાં વિદ્વાન બન્યા.
1.61.8
तांस्तथा सत्ववीर्यौजःसंपन्नान्पौरसंमतान् ।
नामृष्यन्कुरवो दृष्ट्वा पाण्डवाञ्श्रीयशोभृतः ॥ १.६१.८ ॥
સત્ત્વ, વીર્ય, ઓજથી સંપન્ન, નગરજનોથી સન્માનિત અને શ્રી તથા યશથી ભરેલા પાંડવોને જોઈને કૌરવો તે સહન ન કરી શક્યા.
1.61.9
ततो दुर्योधनः क्रूरः कर्णश्च सहसौबलः ।
तेषां निग्रहनिर्वासान्विविधांस्ते समारभन् ॥ १.६१.९ ॥
પછી ક્રૂર દુર્યોધન, કર્ણ અને સૌબલ (શકુનિ) સાથે મળીને તેમને દબાવવા અને દેશનિકાલ કરવાના અનેક ઉપાયો આદર્યા.
1.61.10
ततो दुर्योधनः क्रूरः कुलिङ्गस्य मते स्थितः ।
पाम्डवान्विविधोपायै राज्यहेतोरपीडयत् ॥ १.६१.१० ॥
પછી ક્રૂર દુર્યોધન કુલિંગ (કર્ણ)ના મતે ચાલીને રાજ્ય માટે અનેક ઉપાયોથી પાંડવોને પીડવા લાગ્યો.
1.61.11
ददावथ विषं पापो भीमाय धृतराष्ट्रजः ।
जरयामास तद्वीरः सहान्नेन वृकोदरः ॥ १.६१.११ ॥
પછી પાપી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે ભીમને ઝેર આપ્યું; પરંતુ વીર વૃકોદર (ભીમ)એ તેને અન્ન સાથે પચાવી લીધું.
1.61.12
प्रमाणकोट्यां संसुप्तं पुनर्बद्ध्वा वृकोदरम् ।
तोयेषु भीमं गङ्गायाः प्रक्षिप्य पुरमाव्रजत् ॥ १.६१.१२ ॥
પ્રમાણકોટિ પાસે ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા વૃકોદર (ભીમ)ને ફરી બાંધીને ગંગાના જળમાં ફેંકી તે નગરમાં પાછો ગયો.
1.61.13
यदा विबुद्धः कौन्तेयस्तदा संछिद्य बन्धनम् ।
उदतिष्ठन्महाबाहुर्भीमसेनो गतव्यथः ॥ १.६१.१३ ॥
કુંતીપુત્ર જાગ્યો ત્યારે બંધનો કાપીને મહાબાહુ ભીમસેન પીડારહિત થઈ ઊભો થયો.
1.61.14
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तं चैनमदंशयत् ।
सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार स शत्रुहा ॥ १.६१.१४ ॥
સૂતેલા તેને ઝેરી કાળા સર્પોએ શરીરના બધા અંગો પર ડંસ્યો; છતાં શત્રુહંતા મર્યો નહીં.
1.61.15
तेषां तु विप्रकारेषु तेषु तेषु महामतिः ।
मोक्षणे प्रतिकारे च विदुरोऽवहितोऽभवत् ॥ १.६१.१५ ॥
તેમના કરેલા અનેક પ્રકારના અપકારો સામે, તેમાંથી મુક્તિ અને પ્રતિકારમાં મહામતિ વિદુર સાવધ રહ્યા.
1.61.16
स्वर्गस्थो जीवलोकस्य यथा शक्रः सुखावहः ।
पाण्डवानां तथा नित्यं विदुरोऽपि सुखावहः ॥ १.६१.१६ ॥
સ્વર્ગમાં રહેલો ઇન્દ્ર જેમ જીવલોકને સુખ આપનાર છે, તેમ વિદુર પણ પાંડવોને સદા સુખ આપનાર છે.
1.61.17
यदा तु विविधोपायैः संवृतैर्विवृतैरपि ।
नाशकद्विनिहन्तुं तान्दैवभाव्यर्थरक्षितान् ॥ १.६१.१७ ॥
ગુપ્ત અને જાહેર અનેક ઉપાયોથી પણ જ્યારે તેઓ તેમને મારી શક્યા નહીં, કારણ કે દૈવી નિયતિથી તેઓ રક્ષિત હતા.
1.61.18
ततः संमन्त्र्य सचिवैर्वृषदुःशासनादिभिः ।
धृतराष्ट्रमनुज्ञाप्य जातुषं गृहमादिशत् ॥ १.६१.१८ ॥
પછી વૃષ, દુઃશાસન વગેરે મંત્રીઓ સાથે મંત્રણા કરી, ધૃતરાષ્ટ્રની અનુમતિ લઈને તેણે લાક્ષાગૃહ બાંધવાનો આદેશ આપ્યો.
1.61.19
तत्र तान्वासयामास पाण्डवानमितौजसः ।
सुतप्रियैषी तान्राजा पाण्डवानम्बिकासुतः।
ततो विवासयामास राज्यभोगबुभुक्षया ॥ १.६१.१९ ॥
ત્યાં તેણે અમિત તેજસ્વી પાંડવોને વસાવ્યા. પુત્રોનું પ્રિય ઇચ્છનારા અંબિકાપુત્ર રાજાએ રાજ્યભોગની લાલસાથી પછી તે પાંડવોને દેશનિકાલ કર્યા.
1.61.20
ते प्रातिष्ठन्त सहिता नगरान्नागसाह्वयात् ।
प्रस्थाने चाभवन्मन्त्री क्षत्ता तेषां महात्मनाम् ॥ १.६१.२० ॥
તેઓ સૌ સાથે નાગસાહ્વય નગરમાંથી નીકળ્યા. તે મહાત્માઓના પ્રસ્થાનમાં તેમના મંત્રી ક્ષત્તા (વિદુર) હતા.
1.61.21
तेन मुक्ता जतुगृहान्निशीथे प्राद्रवन्वनम् ।
ततः संप्राप्य कौन्तेया नगरं वारणावतम् ॥ १.६१.२१ ॥
તેના દ્વારા મુક્ત થઈને લાક્ષાગૃહમાંથી મધ્યરાત્રિએ તેઓ વન તરફ દોડ્યા. પછી કુંતીના પુત્રો વારણાવત નગરે પહોંચ્યા.
1.61.22
न्यवसन्त महात्मानो मात्रा सह परन्तपाः ।
धृतराष्ट्रेण चाज्ञप्ता उषिता जातुषे गृहे ॥ १.६१.२२ ॥
શત્રુઓને તાપનારા તે મહાત્માઓ માતા સાથે ત્યાં રહ્યા. ધૃતરાષ્ટ્રની આજ્ઞાથી તેઓ લાક્ષાગૃહમાં રહ્યા હતા.
1.61.23
पुरोचनाद्रक्षमाणाः संवत्सरमतन्द्रिताः ।
सुरुङ्गां कारयित्वा तु विदुरेण प्रचोदिताः ॥ १.६१.२३ ॥
પુરોચનથી પોતાને બચાવતા તેઓ એક વર્ષ સાવધ રહ્યા. વિદુરની પ્રેરણાથી તેમણે એક સુરંગ બનાવડાવી.
1.61.24
आदीप्य जातुषं वेश्म दग्ध्वा चैव पुरोचनम् ।
प्राद्रवन्भयसंविग्ना मात्रा सह पन्तपाः ॥ १.६१.२४ ॥
લાક્ષાગૃહને આગ ચાંપીને અને પુરોચનને બાળીને, ભયથી વ્યાકુળ થઈને તેઓ માતા સાથે ભાગ્યા; તેઓ શત્રુઓને તાપનારા હતા.
1.61.25
ददृशुर्दारुमं रक्षो हिडिम्बं वननिर्झरे ।
हत्वा च तं राक्षसेन्द्रं भीताः समवबोधनात् ॥ १.६१.२५ ॥
વનના ઝરણા પાસે ક્રૂર રાક્ષસ હિડિંબને તેમણે જોયો. તે રાક્ષસરાજને મારીને, સાથે જાગી જવાથી તેઓ ભયભીત થયા.
1.61.26
निशि संप्राद्रवन्पार्था धार्तराष्ट्रभयार्दिताः ।
प्राप्ता हिडिम्बा भीमेन यत्र जातो घटोत्कचः ॥ १.६१.२६ ॥
રાત્રે પૃથાના પુત્રો ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના ભયથી પીડાઈને ભાગ્યા. હિડિંબા ભીમ સાથે જ્યાં ઘટોત્કચનો જન્મ થયો હતો ત્યાં પહોંચી.
1.61.27
एकचक्रां ततो हत्वा पाण्डवाः संशितव्रताः ।
वेदाध्ययनसंपन्नास्तेऽभवन्ब्रह्मचारिणः ॥ १.६१.२७ ॥
પછી એકચક્રામાં (રાક્ષસને) મારીને, દૃઢવ્રતી પાંડવો વેદાધ્યયનમાં નિપુણ થઈને બ્રહ્મચારી બન્યા.
1.61.28
ते तत्र नियताः कालं कंचिदूषुर्नरर्षभाः ।
मात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.६१.२८ ॥
તે સંયમી નરશ્રેષ્ઠો માતા સાથે એકચક્રામાં એક બ્રાહ્મણના ઘરમાં થોડો સમય રહ્યા.
1.61.29
तत्राससाद क्षुधितं पुरुषादं वृकोदरः ।
भीमसेनो महाबाहुर्बकं नाम महाबलम् ॥ १.६१.२९ ॥
ત્યાં મહાબાહુ વૃકોદર ભીમસેન ભૂખ્યા નરભક્ષી બક નામના મહાબલવાન રાક્ષસ પાસે પહોંચ્યા.
1.61.30
तं चापि पुरुषव्याघ्रो बाहुवीर्येण पाण्डवः ।
निहत्य तरसा वीरो नागरान्पर्यसान्त्वयत् ॥ १.६१.३० ॥
તે પુરુષવ્યાઘ્ર પાંડવ વીરે પોતાના બાહુબળથી તેને પણ તરત મારીને નગરજનોને સંપૂર્ણ આશ્વાસન આપ્યું.
1.61.31
ततस्ते शुश्रुवुः कृष्णां पञ्चालेषु स्वयंवराम् ।
श्रुत्वा चैवाभ्यगच्छ्त गत्वा चैवालभन्त ताम् ॥ १.६१.३१ ॥
પછી તેમણે પાંચાલ દેશમાં સ્વયંવર માટે રહેલી કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) વિશે સાંભળ્યું. સાંભળીને ત્યાં જઈને તેને પ્રાપ્ત કરી.
1.61.32
ते तत्र द्रौपदीं लब्ध्वा परिसंवत्सरोषिताः ।
विदिता हास्तिनपुरं प्रत्याजग्मुररिन्दमाः ॥ १.६१.३२ ॥
તેઓએ ત્યાં દ્રૌપદીને પ્રાપ્ત કરીને આખું વર્ષ ત્યાં નિવાસ કર્યો. પછી સૂચિત થઈને, હે શત્રુદમનો, તેઓ હસ્તિનાપુર પાછા ફર્યા.
1.61.33
ते उक्ता धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च ।
भ्रातृभिर्विग्रहस्तात कथं वो न भवेदिति ॥ १.६१.३३ ॥
"હે વત્સ, તમારો ભાઈઓ સાથે કલહ કેમ ન થાય?" એમ રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર અને શંતનુના પુત્ર (ભીષ્મ) એ તેમને કહ્યું.
1.61.34
अस्माभिः खाण्डवप्रस्थे युष्मद्वासोऽनुचिन्तितः ।
तस्माज्जनपदोपेतं सुविभक्तमहापथम् ॥ १.६१.३४ ॥
અમે ખાંડવપ્રસ્થમાં તમારા નિવાસનો વિચાર કર્યો છે. તેથી તે જનપદોથી યુક્ત અને સારી રીતે વિભાજિત મહામાર્ગોવાળું છે.
1.61.35
वासाय स्वाण्डवप्रस्थं व्रजध्वं गतमत्सराः ।
तयोस्ते वचनाज्जग्मुः सह सर्वैः सुहृज्जनैः ॥ १.६१.३५ ॥
"ઈર્ષ્યારહિત થઈને વસવાટ માટે ખાંડવપ્રસ્થમાં જાઓ." તે બંનેના વચનથી તેઓ બધા શુભચિંતકો સાથે ગયા.
1.61.36
नगरं खाण्डवप्रस्थं रत्नान्यादाय सर्वशः ।
तत्र ते न्यवसन्पार्थाः संवत्सरगणांन्बहून् ॥ १.६१.३६ ॥
ખાંડવપ્રસ્થ નગરમાં બધાં રત્નો લઈને પૃથાના પુત્રો ત્યાં ઘણાં વર્ષો સુધી રહ્યા.
1.61.37
वशे शस्त्रप्रतापेन कुर्वन्तोऽन्यान्महीभृतः ।
एवं धर्मप्रधानास्ते सत्यव्रतपरायणाः ॥ १.६१.३७ ॥
શસ્ત્રોના પ્રતાપથી અન્ય રાજાઓને વશ કરતા, એ રીતે તેઓ ધર્મપ્રધાન અને સત્યવ્રતપરાયણ હતા.
1.61.38
अप्रमत्तोत्थिताः क्षान्ताः प्रतपन्तोऽहितान्बहून् ।
अजयद्भीमसेनस्तु दिशं प्राचीं महायशाः ॥ १.६१.३८ ॥
સાવધ, તૈયાર અને ક્ષમાશીલ રહીને, અનેક શત્રુઓને તપાવતા, મહાયશસ્વી ભીમસેને પૂર્વ દિશા જીતી.
1.61.39
उदीचीमर्जुनो वीरः प्रतीचीं नकुलस्तथा ।
दक्षिणां सहदेवस्तु विजिग्ये परवीरहा ॥ १.६१.३९ ॥
વીર અર્જુને ઉત્તર દિશા, નકુલે પશ્ચિમ દિશા અને શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર સહદેવે દક્ષિણ દિશા જીતી.
1.61.40
एवं चक्रुरिमां सर्वे वशे कृत्स्नां वसुन्धराम् ।
पञ्चभिः सूर्यसङ्काशैः सूर्येण च विराजता ॥ १.६१.४० ॥
આ રીતે તે બધાએ આ સમગ્ર પૃથ્વીને વશ કરી. સૂર્ય સમાન પાંચ અને પ્રકાશતા સૂર્ય સાથે તેમણે આ કર્યું.
1.61.41
षट्सूर्येवाभवत्पृथ्वी पाण्डवैः सत्यविक्रमैः ।
ततो निमित्ते कस्मिंश्चिद्धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.६१.४१ ॥
સત્યપરાક્રમી પાંડવોથી પૃથ્વી છ સૂર્યો જેવી થઈ. પછી કોઈ કારણસર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે...
1.61.42
वनं प्रस्थापयामास तेजस्वी सत्यविक्रमः ।
प्राणेभ्योऽपि प्रियतरं भ्रातरं सव्यसाचिनम् ॥ १.६१.४२ ॥
તેજસ્વી, સત્યપરાક્રમી તેમણે પ્રાણથી પણ પ્રિય ભાઈ સવ્યસાચી (અર્જુન)ને વનમાં મોકલ્યો.
1.61.43
अर्जुनं पुरुषव्याघ्रं स्थिरात्मानं गुणैर्युतम् ।
स वै संवत्सरं पूर्णं मासं चैकं वने वसन् ॥ १.६१.४३ ॥
માણસોમાં વાઘ સમાન, સ્થિર મનવાળા, ગુણસંપન્ન અર્જુન — તેઓ પૂરા એક વર્ષ અને એક માસ વનમાં રહ્યા.
1.61.44
तीर्थयात्रां च कृतवान्नागकन्यामवाप च ।
पाण्ड्यस्य तनयां लब्ध्वा तत्र ताभ्यांसहोषितः ॥ १.६१.४४ ॥
તેમણે તીર્થયાત્રા કરી અને એક નાગકન્યાને મેળવી; ત્યાં પાંડ્ય રાજાની પુત્રીને મેળવીને તેમની સાથે વસ્યા.
1.61.45
ततोऽगच्छद्धृषीकेशं द्वारवत्यां कदाचन ।
लब्धवांस्तत्र बीभत्सुर्भार्यां राजीवलोचनाम् ॥ १.६१.४५ ॥
પછી એક વાર તે દ્વારકામાં હૃષીકેશ (કૃષ્ણ) પાસે ગયા; ત્યાં બીભત્સુ (અર્જુન)એ કમળનયના પત્ની મેળવી.
1.61.46
अनुजां वासुदेवस्य सुभद्रां भद्रभाषिणीम् ।
सा शचीव महेन्द्रेण श्रीः कृष्णेनेव सङ्गता ॥ १.६१.४६ ॥
વાસુદેવની નાની બહેન સુભદ્રા, મંગળ બોલનારી; ઇન્દ્ર સાથે શચીની જેમ અને કૃષ્ણ સાથે શ્રીની જેમ તે જોડાઈ.
1.61.47
सुभद्रा युयुजे प्रीत्या पाण्डवेनार्जुनेन ह ।
अतर्पयच्च कौन्तेयः खाण्डवे हव्यवाहनम् ॥ १.६१.४७ ॥
સુભદ્રા પ્રેમથી પાંડવ અર્જુન સાથે જોડાઈ; કૌંતેયે ખાંડવ વનમાં હવ્યવાહન (અગ્નિ)ને તૃપ્ત કર્યા.
1.61.48
बीभत्सुर्वासुदेवेन सहितो नृपस्तम ।
नातिभारो हि पार्थस्य केशवेन सहाभवत् ॥ १.६१.४८ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ! વાસુદેવ સાથે રહેલા બીભત્સુ (અર્જુન)ને અતિશય ભાર નહોતો; કેશવ સાથે રહેવું પાર્થ માટે ભારરૂપ બન્યું નહીં.
1.61.49
व्यवसायसहायस्य विष्णोः शत्रुवधेष्विव ।
पार्थायाग्निर्ददौ चापि गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ॥ १.६१.४९ ॥
શત્રુવધમાં પ્રયત્નના સહાયક વિષ્ણુની જેમ, અગ્નિએ પાર્થ (અર્જુન)ને ગાંડીવ નામનું ઉત્તમ ધનુષ્ય પણ આપ્યું.
1.61.50
इषुधी चाक्षयैर्बाणै रथं च कपिलक्षणम् ।
मोक्षयामास बीभत्सुर्मयं यत्र महासुरम् ॥ १.६१.५० ॥
બીભત્સુ (અર્જુન) જ્યાં મહાસુર મય હતો ત્યાંથી બે ભાથાં, અક્ષય બાણો અને વાનરચિહ્નવાળો રથ છોડાવી લીધાં.
1.61.51
स चकार सभां दिव्यां सर्वरत्नसमाचिताम् ।
तस्यां दुर्योधनो मन्दो लोभं चक्रे सुदुर्मतिः ॥ १.६१.५१ ॥
તેણે સર્વ રત્નોથી ભરેલી દિવ્ય સભા બનાવી. તે સભા પર મૂર્ખ અને અતિ દુર્બુદ્ધિ દુર્યોધને લોભ કર્યો.
1.61.52
ततोऽक्षैर्वञ्चयित्वा च सौबलेन युधिष्ठिरम् ।
वनं प्रस्थापयामास सप्तवर्षाणि पञ्च च ॥ १.६१.५२ ॥
પછી સૌબલ (શકુનિ) દ્વારા પાસાથી યુધિષ્ઠિરને છેતરીને તેણે તેમને સાત અને પાંચ વર્ષ માટે વનમાં મોકલ્યા.
1.61.53
अज्ञातमेकं राष्ट्रे च ततो वर्षं त्रयोदशम् ।
ततश्चतुर्दशे वर्षे याचमानाः स्वकं वसु ॥ १.६१.५३ ॥
પછી રાજ્યમાં એક વર્ષ અજ્ઞાત રહેવાનું હતું, અને પછી તેરમું વર્ષ પણ. પછી ચૌદમા વર્ષે તેઓ પોતાનું ધન માંગતા રહ્યા.
1.61.54
नालभन्त महाराज ततो युद्धमवर्तत ।
ततस्ते क्षत्रमुत्साद्य हत्वा दुर्योधनं नृपम् ॥ १.६१.५४ ॥
હે મહારાજ, તેમને (ધન) મળ્યું નહીં, ત્યારે યુદ્ધ થયું. પછી તેમણે ક્ષત્રિયવર્ગને ઉખેડીને રાજા દુર્યોધનને મારી નાખ્યો.
1.61.55
राज्यं विहतभूयिष्ठं प्रत्यपद्यन्त पाण्डवाः ।
इष्ट्वा क्रतूंश्च विविधानश्वमेधादिकान्बहून् ॥ १.६१.५५ ॥
મોટા ભાગે નાશ પામેલું રાજ્ય પાંડવોએ પાછું મેળવ્યું; અશ્વમેધ વગેરે અનેક પ્રકારના યજ્ઞો કર્યા.
1.61.56
धृतराष्ट्रे गते स्वर्गं विदुरे पञ्चतां गते ।
गमयित्वा क्रियां स्वर्ग्यां राज्ञाममिततेजसाम् ॥ १.६१.५६ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર સ્વર્ગે ગયા પછી અને વિદુર પંચત્વ પામ્યા પછી, તે અમિતતેજસ્વી રાજાઓની સ્વર્ગપ્રાપ્તિની ક્રિયા કરાવીને.
1.61.57
स्वं धाम याते वार्ष्णेये कृष्णदारान्प्ररक्ष्य च ।
महाप्रस्थानिकं कृत्वा गताः स्वर्गमनुत्तमम् ॥ १.६१.५७ ॥
વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ) પોતાના ધામે ગયા પછી, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) અને અન્ય સ્ત્રીઓનું રક્ષણ કરીને, મહાપ્રસ્થાન કરીને તેઓ શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગે ગયા.
1.61.58
एवमेतत्पुरावृत्तं तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
भेदो राज्यविनाशश्च जयश्च जयतांवर ॥ १.६१.५८ ॥
હે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તે અક્લિષ્ટકર્મા પુરુષોનો આ પૂર્વનો વૃત્તાંત આ છે: ભેદ, રાજ્યવિનાશ અને જય.