มหาภารตะ · อัธยายะ 1.61

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.61.1

शृणु राजन्यथा वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।
विरोधमन्वगच्छन्त धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः ॥ १.६१.१ ॥

ข้าแต่พระราชา จงฟังเถิดว่า พี่น้องปาณฑพทั้งห้าผู้กล้าหาญนั้นได้เกิดความขัดแย้งกับบุตรแห่งธฤตราษฎร์ผู้มีจิตชั่วร้ายอย่างไร

1.61.2

गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य मनोबुद्धिसमाधिभिः ।
संपूज्य च द्विजान्सर्वांस्तथान्यान्विदुषो जनान् ॥ १.६१.२ ॥

ก่อนอื่นข้าพเจ้าถวายนมัสการแด่ครู ด้วยใจ ปัญญา และสมาธิ แล้วบูชาพราหมณ์ทั้งปวงและผู้รู้อื่น ๆ

1.61.3

महर्षेर्विश्रुतस्येह सर्वलोकेषु धीमतः ।
प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः ॥ १.६१.३ ॥

ข้าพเจ้าจะเล่าคำสอนที่สมบูรณ์ของมหาฤๅษีวยาส ผู้มีชื่อเสียงในโลกนี้และในโลกทั้งปวง ผู้มีปัญญาและมีรัศมีหาที่สุดมิได้

1.61.4

श्रोतुं पात्रं च राजंस्त्वं प्राप्येमां भारतीं कथाम् ।
गुरोर्वक्त्रपरिस्पन्दो मनः प्रोत्साहतीव मे ॥ १.६१.४ ॥

ข้าแต่พระราชา พระองค์เป็นผู้คู่ควรแก่การฟังเรื่องราวแห่งภารตะนี้ ความเคลื่อนไหวของริมฝีปากครูของข้าพเจ้าทำให้ใจข้าพเจ้าฮึกเหิมจะกล่าวยิ่งนัก

1.61.5

शृणु राजन्यथा भेदः कुरुपाण्डवयोरभूत् ।
राज्यार्थे द्यूतसंभूतो वनवासस्तथैव च ॥ १.६१.५ ॥

ข้าแต่พระราชา จงฟังเถิดว่า ความแตกแยกระหว่างกุรุกับปาณฑพเกิดขึ้นอย่างไร และการเนรเทศเข้าป่าอันเกิดจากการเล่นพนันเพื่อแย่งราชอาณาจักรนั้นเกิดขึ้นได้อย่างไร

1.61.6

यथा च युद्धमभवत्पृथिवीक्षयकारकम् ।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि पृच्छते भरतर्षभ ॥ १.६१.६ ॥

ส่วนสงครามที่ก่อให้เกิดความพินาศแก่แผ่นดินนั้นเกิดขึ้นอย่างไร ข้าพเจ้าจะเล่าให้พระองค์ผู้ทรงถามฟัง ข้าแต่วัวแห่งภารตะ

1.61.7

मृते पितरि ते वीरा वनादेत्य स्वमन्दिरम् ।
नचिरादेव विद्वांसो वेदे धनुषि चाभवन् ॥ १.६१.७ ॥

เมื่อบิดาของเขาสิ้นชีพแล้ว เหล่าวีรบุรุษนั้นก็กลับจากป่าไปยังเรือนของตน และไม่นานนักก็เป็นผู้รอบรู้ในพระเวทและการยิงธนู

1.61.8

तांस्तथा सत्ववीर्यौजःसंपन्नान्पौरसंमतान् ।
नामृष्यन्कुरवो दृष्ट्वा पाण्डवाञ्श्रीयशोभृतः ॥ १.६१.८ ॥

เมื่อกุรุเห็นปาณฑพผู้เปี่ยมด้วยพลัง กำลัง และความเข้มแข็ง เป็นที่นับถือของชาวเมือง ทรงไว้ซึ่งศิริและเกียรติยศ พวกเขาจึงทนไม่ได้

1.61.9

ततो दुर्योधनः क्रूरः कर्णश्च सहसौबलः ।
तेषां निग्रहनिर्वासान्विविधांस्ते समारभन् ॥ १.६१.९ ॥

ครั้นนั้น ทุรโยธน์ผู้โหดร้าย กับกรรณะและสระอนุชาแห่งสุพละ จึงวางแผนหลากหลายเพื่อปราบปรามและขับไล่พวกเขา

1.61.10

ततो दुर्योधनः क्रूरः कुलिङ्गस्य मते स्थितः ।
पाम्डवान्विविधोपायै राज्यहेतोरपीडयत् ॥ १.६१.१० ॥

ครั้นนั้น ทุรโยธน์ผู้โหดร้าย ดำเนินตามคำแนะนำของกุลิงคะ คือกรรณะ ได้กลั่นแกล้งปาณฑพด้วยอุบายต่าง ๆ เพื่อเห็นแก่ราชอาณาจักร

1.61.11

ददावथ विषं पापो भीमाय धृतराष्ट्रजः ।
जरयामास तद्वीरः सहान्नेन वृकोदरः ॥ १.६१.११ ॥

ครั้นนั้น บุตรแห่งธฤตราษฎร์ผู้บาปได้ให้ยาพิษแก่ภีมะ แต่วีรบุรุษวฤโกทรผู้นั้นย่อยมันไปพร้อมกับอาหาร

1.61.12

प्रमाणकोट्यां संसुप्तं पुनर्बद्ध्वा वृकोदरम् ।
तोयेषु भीमं गङ्गायाः प्रक्षिप्य पुरमाव्रजत् ॥ १.६१.१२ ॥

ครั้นมัดวฤโกทรซึ่งหลับสนิทอยู่ที่ปรมาณโกฏิอีกครั้ง แล้วโยนภีมะลงในกระแสน้ำคงคา ก็เดินทางกลับเข้าเมือง

1.61.13

यदा विबुद्धः कौन्तेयस्तदा संछिद्य बन्धनम् ।
उदतिष्ठन्महाबाहुर्भीमसेनो गतव्यथः ॥ १.६१.१३ ॥

เมื่อบุตรแห่งกุนตีตื่นขึ้น ก็ตัดเครื่องผูกมัดออก แล้วภีมเสนผู้มีแขนทรงพลังก็ลุกขึ้น ปราศจากความเจ็บปวด

1.61.14

आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तं चैनमदंशयत् ।
सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार स शत्रुहा ॥ १.६१.१४ ॥

ขณะที่เขาหลับ งูดำพิษร้ายได้กัดเขาทั่วทุกส่วนของร่างกาย แต่ผู้ปราบศัตรูคนนั้นก็มิได้สิ้นชีพ

1.61.15

तेषां तु विप्रकारेषु तेषु तेषु महामतिः ।
मोक्षणे प्रतिकारे च विदुरोऽवहितोऽभवत् ॥ १.६१.१५ ॥

ต่อการกลั่นแกล้งต่าง ๆ ของพวกเขา และต่อการพ้นภัยและการแก้ไขเหล่านั้น วิทุระผู้มีปัญญาใหญ่ได้คอยเอาใจใส่อยู่เสมอ

1.61.16

स्वर्गस्थो जीवलोकस्य यथा शक्रः सुखावहः ।
पाण्डवानां तथा नित्यं विदुरोऽपि सुखावहः ॥ १.६१.१६ ॥

ดังที่พระอินทร์ผู้ประทับในสวรรค์เป็นผู้นำความสุขมาสู่โลกแห่งสิ่งมีชีวิต วิทุระก็เป็นผู้นำความสุขมาสู่ปาณฑพอยู่เสมอฉันนั้น

1.61.17

यदा तु विविधोपायैः संवृतैर्विवृतैरपि ।
नाशकद्विनिहन्तुं तान्दैवभाव्यर्थरक्षितान् ॥ १.६१.१७ ॥

เมื่อเขาไม่อาจสังหารพวกเขาได้ ไม่ว่าด้วยอุบายต่าง ๆ ทั้งที่ซ่อนเร้นและเปิดเผย เพราะพวกเขาได้รับการคุ้มครองด้วยการกำหนดของโชคชะตา

1.61.18

ततः संमन्त्र्य सचिवैर्वृषदुःशासनादिभिः ।
धृतराष्ट्रमनुज्ञाप्य जातुषं गृहमादिशत् ॥ १.६१.१८ ॥

ครั้นนั้น เขาปรึกษากับอำมาตย์ ได้แก่วฤษะ ทุศศาสนะ และคนอื่น ๆ และได้รับอนุญาตจากธฤตราษฎร์ จึงสั่งให้สร้างเรือนจากขี้ผึ้ง

1.61.19

तत्र तान्वासयामास पाण्डवानमितौजसः ।
सुतप्रियैषी तान्राजा पाण्डवानम्बिकासुतः।
ततो विवासयामास राज्यभोगबुभुक्षया ॥ १.६१.१९ ॥

ที่นั่นเขาได้ให้ปาณฑพผู้มีพลังหาที่สุดมิได้พำนัก ครั้นนั้นพระราชาผู้เป็นบุตรของอัมพิกา ปรารถนาความสุขของบุตรตน จึงเนรเทศปาณฑพเพราะปรารถนาจะเสวยราชสมบัติ

1.61.20

ते प्रातिष्ठन्त सहिता नगरान्नागसाह्वयात् ।
प्रस्थाने चाभवन्मन्त्री क्षत्ता तेषां महात्मनाम् ॥ १.६१.२० ॥

พวกเขาพร้อมกันออกเดินทางจากเมืองที่เรียกว่านาคสาหวัยไป และในการจากไปของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้น ที่ปรึกษาของพวกเขาคือผู้ดูแล (วิทุระ)

1.61.21

तेन मुक्ता जतुगृहान्निशीथे प्राद्रवन्वनम् ।
ततः संप्राप्य कौन्तेया नगरं वारणावतम् ॥ १.६१.२१ ॥

ทั้งนั้นเมื่อพระองค์ปลดปล่อยให้พ้นจากบ้านชาดในยามเที่ยงคืน เขาทั้งหลายก็วิ่งหนีเข้าไปในป่า แล้วโอรสของกุนตีก็มาถึงนครวารณาวตะ

1.61.22

न्यवसन्त महात्मानो मात्रा सह परन्तपाः ।
धृतराष्ट्रेण चाज्ञप्ता उषिता जातुषे गृहे ॥ १.६१.२२ ॥

เหล่าผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้เผาผลาญศัตรูเหล่านั้นพำนักอยู่ที่นั่นพร้อมกับมารดา เพราะถูกบังคับให้อยู่ในบ้านชาดตามคำสั่งของธฤตราษฎร์

1.61.23

पुरोचनाद्रक्षमाणाः संवत्सरमतन्द्रिताः ।
सुरुङ्गां कारयित्वा तु विदुरेण प्रचोदिताः ॥ १.६१.२३ ॥

เขาทั้งหลายระวังตนจากปุโรจนะ ตื่นตัวอยู่ตลอดหนึ่งปี และเมื่อวิทุระชักนำ จึงให้ขุดอุโมงค์ลับขึ้น

1.61.24

आदीप्य जातुषं वेश्म दग्ध्वा चैव पुरोचनम् ।
प्राद्रवन्भयसंविग्ना मात्रा सह पन्तपाः ॥ १.६१.२४ ॥

เมื่อจุดไฟเผาบ้านชาดและเผาปุโรจนะเสียแล้ว ด้วยใจสั่นสะท้านด้วยความกลัว เขาทั้งหลายผู้เผาผลาญศัตรูก็วิ่งหนีไปพร้อมกับมารดา

1.61.25

ददृशुर्दारुमं रक्षो हिडिम्बं वननिर्झरे ।
हत्वा च तं राक्षसेन्द्रं भीताः समवबोधनात् ॥ १.६१.२५ ॥

เขาได้พบยักษ์ร้ายหิฑิมพะที่ริมธารป่า เมื่อสังหารจอมยักษ์นั้นแล้ว เขาก็หวาดกลัวเมื่อตื่นขึ้นพร้อมกัน

1.61.26

निशि संप्राद्रवन्पार्था धार्तराष्ट्रभयार्दिताः ।
प्राप्ता हिडिम्बा भीमेन यत्र जातो घटोत्कचः ॥ १.६१.२६ ॥

ยามค่ำคืน โอรสของปฤถาวิ่งหนีไป ถูกความกลัวต่อโอรสของธฤตราษฎร์ทรมาน หิฑิมพาไปพร้อมกับภีมะถึงที่ที่ฆฏโอตกัจเกิด

1.61.27

एकचक्रां ततो हत्वा पाण्डवाः संशितव्रताः ।
वेदाध्ययनसंपन्नास्तेऽभवन्ब्रह्मचारिणः ॥ १.६१.२७ ॥

จากนั้น ปาณฑพผู้มั่นในคำปฏิญาณ เมื่อสังหารเขาที่เอกจักรแล้ว ก็กลายเป็นพรหมจารีผู้ศึกษาพระเวทจนสำเร็จ

1.61.28

ते तत्र नियताः कालं कंचिदूषुर्नरर्षभाः ।
मात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.६१.२८ ॥

บุรุษผู้ประเสริฐและสำรวมตนเหล่านั้นพำนักอยู่ที่นั่นชั่วระยะหนึ่งพร้อมกับมารดา ในเรือนของพราหมณ์แห่งเอกจักรา

1.61.29

तत्राससाद क्षुधितं पुरुषादं वृकोदरः ।
भीमसेनो महाबाहुर्बकं नाम महाबलम् ॥ १.६१.२९ ॥

ที่นั่นภีมเสนผู้มีแขนทรงพลัง ผู้มีท้องดุจหมาป่า ได้พบยักษ์กินคนผู้หิวโหย ชื่อพกะ ผู้มีกำลังมหาศาล

1.61.30

तं चापि पुरुषव्याघ्रो बाहुवीर्येण पाण्डवः ।
निहत्य तरसा वीरो नागरान्पर्यसान्त्वयत् ॥ १.६१.३० ॥

ปาณฑพผู้เป็นวีรบุรุษ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ได้สังหารพกะด้วยกำลังแขนอย่างรวดเร็ว และปลอบโยนชาวเมืองจนสิ้นกังวล

1.61.31

ततस्ते शुश्रुवुः कृष्णां पञ्चालेषु स्वयंवराम् ।
श्रुत्वा चैवाभ्यगच्छ्त गत्वा चैवालभन्त ताम् ॥ १.६१.३१ ॥

จากนั้นเขาได้ยินว่ากฤษณาจะถูกเลือกโดยการแข่งขันสยุมพรในแคว้นปัญจาละ เมื่อได้ยินแล้วจึงไปที่นั่น และเมื่อไปถึงก็ได้นางมา

1.61.32

ते तत्र द्रौपदीं लब्ध्वा परिसंवत्सरोषिताः ।
विदिता हास्तिनपुरं प्रत्याजग्मुररिन्दमाः ॥ १.६१.३२ ॥

เขาทั้งหลายได้เทราปทีที่นั่นแล้ว พำนักอยู่ที่นั่นเต็มหนึ่งปี ผู้ปราบศัตรูเหล่านั้นเป็นที่รู้จักแล้วจึงเดินทางกลับสู่หัสตินาปุระ

1.61.33

ते उक्ता धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च ।
भ्रातृभिर्विग्रहस्तात कथं वो न भवेदिति ॥ १.६१.३३ ॥

พระเจ้าธฤตราษฎร์และโอรสของศานตนุ (ภีษมะ) ตรัสกับเขาทั้งหลายว่า "ลูกเอ๋ย เหตุใดจะไม่มีการทะเลาะวิวาทระหว่างเจ้ากับพี่น้องเล่า"

1.61.34

अस्माभिः खाण्डवप्रस्थे युष्मद्वासोऽनुचिन्तितः ।
तस्माज्जनपदोपेतं सुविभक्तमहापथम् ॥ १.६१.३४ ॥

เราได้พิจารณาที่พำนักให้พวกเจ้าที่ขาณฑวปรัสถ์ ซึ่งมีแว่นแคว้นและมีถนนใหญ่ที่แบ่งไว้อย่างดี

1.61.35

वासाय स्वाण्डवप्रस्थं व्रजध्वं गतमत्सराः ।
तयोस्ते वचनाज्जग्मुः सह सर्वैः सुहृज्जनैः ॥ १.६१.३५ ॥

จงไปยังขาณฑวปรัสถ์เพื่อพำนักอยู่ที่นั่นเถิด โดยปราศจากความอิจฉาริษยา" เมื่อได้ฟังถ้อยคำของทั้งสองแล้ว เขาก็ไปพร้อมกับญาติมิตรทั้งปวงที่หวังดีต่อเขา

1.61.36

नगरं खाण्डवप्रस्थं रत्नान्यादाय सर्वशः ।
तत्र ते न्यवसन्पार्थाः संवत्सरगणांन्बहून् ॥ १.६१.३६ ॥

โอรสของปฤถาถือเอาอัญมณีทั้งสิ้นไปด้วย แล้วพำนักอยู่ที่นครขาณฑวปรัสถ์นั้นหลายรอบปี

1.61.37

वशे शस्त्रप्रतापेन कुर्वन्तोऽन्यान्महीभृतः ।
एवं धर्मप्रधानास्ते सत्यव्रतपरायणाः ॥ १.६१.३७ ॥

ด้วยอานุภาพแห่งอาวุธ เขาทำให้บรรดากษัตริย์อื่น ๆ อยู่ใต้อำนาจ ส่วนเขาทั้งหลายผู้มีธรรมะเป็นสำคัญ และยึดมั่นในคำปฏิญาณแห่งสัจจะ ก็ดำรงชีวิตเช่นนี้

1.61.38

अप्रमत्तोत्थिताः क्षान्ताः प्रतपन्तोऽहितान्बहून् ।
अजयद्भीमसेनस्तु दिशं प्राचीं महायशाः ॥ १.६१.३८ ॥

ผู้ตื่นตัว พร้อมอยู่เสมอ และอดทน เผาผลาญศัตรูจำนวนมาก ภีมเสนผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ได้พิชิตทิศตะวันออก

1.61.39

उदीचीमर्जुनो वीरः प्रतीचीं नकुलस्तथा ।
दक्षिणां सहदेवस्तु विजिग्ये परवीरहा ॥ १.६१.३९ ॥

วีรบุรุษอรชุนพิชิตทิศเหนือ นกุลก็เช่นกันพิชิตทิศตะวันตก และสหเทพผู้สังหารวีรบุรุษของศัตรู พิชิตทิศใต้

1.61.40

एवं चक्रुरिमां सर्वे वशे कृत्स्नां वसुन्धराम् ।
पञ्चभिः सूर्यसङ्काशैः सूर्येण च विराजता ॥ १.६१.४० ॥

ทั้งหมดได้กระทำเช่นนี้ โดยนำแผ่นดินทั้งสิ้นนี้มาอยู่ใต้อำนาจ ทั้งห้าพี่น้องผู้รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์ และดวงอาทิตย์ที่ส่องแสงเจิดจ้า

1.61.41

षट्सूर्येवाभवत्पृथ्वी पाण्डवैः सत्यविक्रमैः ।
ततो निमित्ते कस्मिंश्चिद्धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १.६१.४१ ॥

ปาณฑพผู้มีวิกรมอันแท้จริงทำให้แผ่นดินประหนึ่งมีดวงอาทิตย์หกดวง จากนั้น ในเหตุการณ์หนึ่ง พระเจ้าธรรมราชยุธิษฐิระ

1.61.42

वनं प्रस्थापयामास तेजस्वी सत्यविक्रमः ।
प्राणेभ्योऽपि प्रियतरं भ्रातरं सव्यसाचिनम् ॥ १.६१.४२ ॥

พระองค์ผู้รุ่งโรจน์และมีวิกรมอันแท้จริงทรงส่งพระอนุชาอรชุนซึ่งทรงรักยิ่งกว่าชีวิตของพระองค์เองไปยังป่า

1.61.43

अर्जुनं पुरुषव्याघ्रं स्थिरात्मानं गुणैर्युतम् ।
स वै संवत्सरं पूर्णं मासं चैकं वने वसन् ॥ १.६१.४३ ॥

อรชุนผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ มีจิตมั่นคงและประกอบด้วยคุณธรรม ทรงประทับอยู่ในป่าเต็มหนึ่งปีกับอีกหนึ่งเดือน

1.61.44

तीर्थयात्रां च कृतवान्नागकन्यामवाप च ।
पाण्ड्यस्य तनयां लब्ध्वा तत्र ताभ्यांसहोषितः ॥ १.६१.४४ ॥

พระองค์ทรงจาริกแสวงบุญ และทรงได้นาคกัญญาเป็นชายา ที่นั่นทรงได้ธิดาของพระราชาปาณฑยะ และประทับอยู่กับทั้งสองนาง

1.61.45

ततोऽगच्छद्धृषीकेशं द्वारवत्यां कदाचन ।
लब्धवांस्तत्र बीभत्सुर्भार्यां राजीवलोचनाम् ॥ १.६१.४५ ॥

ต่อมาครั้งหนึ่งพระองค์เสด็จไปยังทวารกาหาหฤษีเกศะ คือพระกฤษณะ และที่นั่นพระพิภัตสุได้ภรรยาผู้มีดวงตาดุจดอกบัว

1.61.46

अनुजां वासुदेवस्य सुभद्रां भद्रभाषिणीम् ।
सा शचीव महेन्द्रेण श्रीः कृष्णेनेव सङ्गता ॥ १.६१.४६ ॥

พระสุภัทรา น้องสาวของพระวาสุเทพ มีวาจาอ่อนหวาน ได้ผูกพันกับพระอินทร์ดุจพระศจี และผูกพันกับพระกฤษณะดุจพระศรี

1.61.47

सुभद्रा युयुजे प्रीत्या पाण्डवेनार्जुनेन ह ।
अतर्पयच्च कौन्तेयः खाण्डवे हव्यवाहनम् ॥ १.६१.४७ ॥

พระสุภัทราด้วยความรักได้ผูกพันกับอรชุนผู้เป็นปาณฑพ และโอรสของพระนางกุนตีทรงถวายความอิ่มแก่พระอัคนีผู้นำเครื่องบูชาในป่าขาณฑวะ

1.61.48

बीभत्सुर्वासुदेवेन सहितो नृपस्तम ।
नातिभारो हि पार्थस्य केशवेन सहाभवत् ॥ १.६१.४८ ॥

ข้าแต่กษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุด พระพิภัตสุผู้ประทับอยู่กับพระวาสุเทพไม่มีภาระหนักเกินไปเลย เพราะการอยู่กับพระเกศวะนั้นไม่เป็นภาระแก่โอรสของพระปฤถาเลย

1.61.49

व्यवसायसहायस्य विष्णोः शत्रुवधेष्विव ।
पार्थायाग्निर्ददौ चापि गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ॥ १.६१.४९ ॥

ดุจพระวิษณุทรงช่วยเหลือในการกระทำให้ศัตรูพินาศ พระอัคนีก็ประทานคันธนูอันวิเศษที่สุด คือคาณฑีวะ แก่ปารถะ

1.61.50

इषुधी चाक्षयैर्बाणै रथं च कपिलक्षणम् ।
मोक्षयामास बीभत्सुर्मयं यत्र महासुरम् ॥ १.६१.५० ॥

พระพิภัตสุได้ปลดปล่อยแล่งศรสองใบ ลูกศรที่ไม่มีวันหมด และรถที่มีรูปลิงเป็นเครื่องหมาย จากที่ที่อสูรใหญ่มายาอยู่

1.61.51

स चकार सभां दिव्यां सर्वरत्नसमाचिताम् ।
तस्यां दुर्योधनो मन्दो लोभं चक्रे सुदुर्मतिः ॥ १.६१.५१ ॥

มายาสร้างท้องพระโรงทิพย์ที่เต็มไปด้วยอัญมณีทุกชนิด และในท้องพระโรงนั้น ทุรโยธน์ผู้โง่เขลาและมีใจชั่วร้ายได้เกิดความโลภขึ้น

1.61.52

ततोऽक्षैर्वञ्चयित्वा च सौबलेन युधिष्ठिरम् ।
वनं प्रस्थापयामास सप्तवर्षाणि पञ्च च ॥ १.६१.५२ ॥

ต่อมา หลังจากหลอกลวงพระยุธิษฐิระในการเล่นลูกเต๋าโดยโอรสของท้าวสุพล คือศกุนี ทุรโยธน์จึงส่งพวกเขาไปยังป่าเป็นเวลาเจ็ดปีกับอีกห้าปี

1.61.53

अज्ञातमेकं राष्ट्रे च ततो वर्षं त्रयोदशम् ।
ततश्चतुर्दशे वर्षे याचमानाः स्वकं वसु ॥ १.६१.५३ ॥

จากนั้นพวกเขาต้องอยู่ในแคว้นโดยไม่ให้ผู้ใดรู้จักเป็นเวลาหนึ่งปี แล้วจึงอีกหนึ่งปีที่สิบสาม และในปีที่สิบสี่ พวกเขาก็ขอทานทรัพย์สมบัติของตน

1.61.54

नालभन्त महाराज ततो युद्धमवर्तत ।
ततस्ते क्षत्रमुत्साद्य हत्वा दुर्योधनं नृपम् ॥ १.६१.५४ ॥

ข้าแต่มหาราช พวกเขาไม่ได้มันคืน จากนั้นจึงเกิดสงคราม แล้วพวกเขาก็ทำลายชนชั้นกษัตริย์ และสังหารพระเจ้าทุรโยธน์

1.61.55

राज्यं विहतभूयिष्ठं प्रत्यपद्यन्त पाण्डवाः ।
इष्ट्वा क्रतूंश्च विविधानश्वमेधादिकान्बहून् ॥ १.६१.५५ ॥

ปาณฑพได้กลับคืนสู่ราชอาณาจักรที่เสียหายไปมาก และได้ประกอบพิธียัญหลายประเภท เริ่มด้วยพิธีอัศวเมธและอื่น ๆ อีกมากมาย

1.61.56

धृतराष्ट्रे गते स्वर्गं विदुरे पञ्चतां गते ।
गमयित्वा क्रियां स्वर्ग्यां राज्ञाममिततेजसाम् ॥ १.६१.५६ ॥

เมื่อท้าวธฤตราษฎร์เสด็จสู่สวรรค์แล้ว และท่านวิทุรสิ้นชีวิตไปแล้ว พวกเขาได้จัดพิธีกรรมที่นำไปสู่สวรรค์ให้แก่กษัตริย์เหล่านั้นผู้มีพระเดชานุภาพหาที่สุดมิได้

1.61.57

स्वं धाम याते वार्ष्णेये कृष्णदारान्प्ररक्ष्य च ।
महाप्रस्थानिकं कृत्वा गताः स्वर्गमनुत्तमम् ॥ १.६१.५७ ॥

เมื่อพระวารษเณยะ คือพระกฤษณะ เสด็จกลับสู่ที่ประทับของพระองค์แล้ว และพวกเขาได้คุ้มครองพระกฤษณา คือพระเทราปที กับสตรีอื่น ๆ พวกเขาก็ทำมหาปรัสถานและเสด็จสู่สวรรค์อันสูงสุด

1.61.58

एवमेतत्पुरावृत्तं तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
भेदो राज्यविनाशश्च जयश्च जयतांवर ॥ १.६१.५८ ॥

เรื่องเก่าแก่ของบรรดาผู้มีการกระทำไม่ยากลำบากเหล่านั้นเป็นดังนี้ คือการแตกแยก ความพินาศของราชอาณาจักร และชัยชนะ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้มีชัย