ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.73.1
यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षते ।
देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥ १.७३.१ ॥
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କଠୋର ବାକ୍ୟ ସର୍ବଦା ସହେ, ହେ ଦେବଯାନୀ, ଜାଣ ଯେ ସେ ଏହି ସବୁ ଜୟ କରିଛି।
1.73.2
यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति इयं यथा ।
स यन्तेत्युच्यते सद्भिर्न यो रश्मिषु लम्बते ॥ १.७३.२ ॥
ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଯିଏ ଏହିପରି ନିରୋଧ କରେ, ତାକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ 'ସାରଥି' କହନ୍ତି; ଯିଏ ଲଗାମରେ ଝୁଲେ ସେ ନୁହେଁ।
1.73.3
यः समुत्पतितं क्रोधमक्रोधेन निरस्यति ।
देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥ १.७३.३ ॥
ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଅକ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଦୂର କରେ, ହେ ଦେବଯାନୀ, ଜାଣ ଯେ ସେ ଏହି ସବୁ ଜୟ କରିଛି।
1.73.4
यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयेह निरस्यति ।
यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥ १.७३.४ ॥
ଏଠାରେ ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ କ୍ଷମାରେ ଯିଏ ଦୂର କରେ — ସାପ ଯେପରି ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡେ — ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ 'ପୁରୁଷ' କୁହାଯାଏ।
1.73.5
यः संधारयते मन्युं योऽतिवादांस्तितिक्षते ।
यश्च तप्तो न तपति दृढं सोऽर्थस्य भाजनम् ॥ १.७३.५ ॥
ଯିଏ ମନ୍ୟୁ (କ୍ରୋଧ) କୁ ଧରିରଖେ, ଯିଏ କଠୋର ବାକ୍ୟ ସହେ, ଏବଂ ଯିଏ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ ନାହିଁ — ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅର୍ଥର (ଧନ, ହିତର) ପାତ୍ର।
1.73.6
यो यजेदपरिश्रान्तो मासिमासि शतं समाः ।
न क्रुद्ध्येद्यश्च सर्वस्य तयोरक्रोधनोऽधिकः ॥ १.७३.६ ॥
ଯିଏ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ ମାସ ମାସ ଶହେ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ କାହା ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରେ ନାହିଁ — ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅକ୍ରୋଧୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
1.73.7
तस्मादक्रोधनः श्रेष्ठः कामक्रोधौ विगर्हितौ ।
क्रुद्धस्य निष्फलान्येव दानयज्ञतपांसि च ॥ १.७३.७ ॥
ତେଣୁ କ୍ରୋଧ ନକରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଉଭୟ ନିନ୍ଦନୀୟ। କ୍ରୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିର ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।
1.73.8
तस्मादक्रोधने यज्ञतपोदानफलं महत् ।
भवेदसंशयं भद्रे नेतरस्मिन्कदाचन ॥ १.७३.८ ॥
ତେଣୁ କ୍ରୋଧ ନକରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଯଜ୍ଞ, ତପ ଓ ଦାନର ଫଳ ମହତ୍ ହୁଏ; ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କଠାରେ ତାହା କଦାପି ହୁଏ ନାହିଁ।
1.73.9
न यतिर्न तपस्वी च न यज्वा न च धर्मभाक् ।
क्रोधस्य यो वशं गच्छेत्तस्य लोकद्वयं न च ॥ १.७३.९ ॥
ଯେ କ୍ରୋଧର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ, ସେ ଯତି ନୁହେଁ, ତପସ୍ଵୀ ନୁହେଁ, ଯଜ୍ଞକାରୀ ନୁହେଁ, ଧର୍ମର ଭାଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତାର ଦୁଇ ଲୋକ ନାହିଁ।
1.73.10
पुत्रो भृत्यः सुहृद्भ्राता भार्या धर्मश्च सत्यता ।
तस्यैतान्यपयास्यन्ति क्रोधशीलस्य निश्चितम् ॥ १.७३.१० ॥
ପୁତ୍ର, ଭୃତ୍ୟ, ସୁହୃଦ, ଭାଇ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟତା — କ୍ରୋଧ ସ୍ୱଭାବର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।
1.73.11
यत्कुमाराः कुमार्यश्च वैरं कुर्युरचेतसः ।
न तत्प्राज्ञोऽनुकुर्वीत न विदुस्ते बलाबलम् ॥ १.७३.११ ॥
ପିଲା ଓ ଝିଅମାନେ ଅବିବେକରୁ ଶତ୍ରୁତା କଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ତାହା ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ନିଜର ବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
1.73.12
वेदाहं तात बालाऽपि धर्माणां यदिहान्तरम् ।
अक्रोधे चातिवादे च वेद चापि बलाबलम् ॥ १.७३.१२ ॥
ହେ ତାତ, ମୁଁ ବାଳିକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଧର୍ମର ଅନ୍ତର ଜାଣେ; କ୍ରୋଧହୀନତା ଓ ଅପମାନ ସହିବାରେ ବଳ ଓ ଦୁର୍ବଳତା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ।
1.73.13
स्ववृत्तिमननुष्ठाय धर्ममुत्सृज्य तत्त्वतः ।
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेस्तु न क्षन्तव्यं बुभूषता ॥ १.७३.१३ ॥
ନିଜ ବୃତ୍ତି ପାଳନ ନ କରି, ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶିଷ୍ୟୋଚିତ ଆଚରଣ ନ କରୁଥିବା ଶିଷ୍ୟକୁ, ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.73.14
प्रेष्यः शिष्यः स्ववृत्तिं हि विसृज्य विफलं गतः ।
तस्मात्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते ॥ १.७३.१४ ॥
ନିଜ ବୃତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଇଥିବା ସେବକ ବା ଶିଷ୍ୟ ପରି, ମିଶ୍ରିତ ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
1.73.15
पुमांसो ये हि निन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च ।
न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु ॥ १.७३.१५ ॥
ଆଚରଣ ଓ ବଂଶ ଯୋଗୁଁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛୁକ ଜ୍ଞାନୀ ସେହି ପାପବୁଦ୍ଧି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.73.16
ये त्वेनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन वा ।
तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते ॥ १.७३.१६ ॥
ଆଚରଣ କିମ୍ବା ବଂଶ ଯୋଗୁଁ ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସେହି ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ବାସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
1.73.17
सुयन्त्रितपरा नित्यं विहीनाश्च धनैर्वराः ।
दुर्वृत्ताः पापकर्माणश्चण्डाला धनिनोपि च ॥ १.७३.१७ ॥
ସର୍ବଦା ସୁସଂଯମୀ କିନ୍ତୁ ଧନହୀନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଥାନ୍ତି; ଦୁରାଚାରୀ ଓ ପାପକର୍ମୀ ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚଣ୍ଡାଳ।
1.73.18
नैव जात्या हि चण्डालाः स्वकर्मविहितैर्विना ।
धनाभिजनविद्यासु सक्ताश्चण्डालधर्मिणः ॥ १.७३.१८ ॥
କେବଳ ଜନ୍ମ ଯୋଗୁଁ କେହି ଚଣ୍ଡାଳ ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ଆଚରଣ ବିନା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଧନ, ବଂଶ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଚଣ୍ଡାଳଧର୍ମୀ।
1.73.19
अकारणाश्च द्वेष्यन्ति परिवादं वदन्ति ते ।
साधोस्तत्र न वासोस्ति पापिभिः पापतां व्रजेत् ॥ १.७३.१९ ॥
ସେମାନେ ବିନା କାରଣରେ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଓ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି। ସାଧୁଙ୍କର ସେଠାରେ ବାସ ନାହିଁ; ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ ପାପ ଲାଗେ।
1.73.20
सुकृते दुष्कृते वापि यत्र सज्जति यो नरः ।
ध्रुवं रतिर्भवेत्तस्य तस्माद्द्वेषं न रोचयेत् ॥ १.७३.२० ॥
ଭଲ ବା ମନ୍ଦ କର୍ମରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ହିଁ ତାର ନିଶ୍ଚୟ ରୁଚି ହୁଏ। ଅତଏବ ଦ୍ୱେଷକୁ ପସନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
1.73.21
वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः ।
मम मथ्नाति हृदयमग्निकाम इवारणिम् ॥ १.७३.२१ ॥
ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କର କଠୋର ଓ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବାକ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟକୁ ମନ୍ଥନ କରୁଛି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକାମୀ ଲୋକ ଅରଣିକୁ ମନ୍ଥନ କରେ।
1.73.22
न ह्यतो दुष्करतरं मन्ये लोकेष्वपि त्रिषु ।
यः सपत्नश्रियं दीप्तां हीनश्रीः पर्युपासते ॥ १.७३.२२ ॥
ତିନି ଲୋକରେ ଏଥିରୁ ଅଧିକ କଠିନ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ: ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇ ସପତ୍ନୀର ଦୀପ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ସେବା କରିବା।
1.73.23
मरणं शोभनं तस्य इति विद्वज्जना विदुः ।
अवमानमवाप्नोति शनैर्नीचसमागमात् ॥ १.७३.२३ ॥
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମରଣ ହିଁ ଭଲ ବୋଲି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ନୀଚ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅପମାନ ହିଁ ମିଳେ।
1.73.24
अतिवादा वक्त्रतो निःसरन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वै मर्मसु ते पतन्ति ।
तस्माद्धीरो नैव मुच्येत्परेषु ॥ १.७३.२४ ॥
କଠୋର ବାକ୍ୟ ମୁଖରୁ ବାହାରେ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ରାତ୍ରିଦିନ ଶୋକ କରେ। ସେ ଅନ୍ୟର ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ପଡ଼େ; ତେଣୁ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ (ଏପରି ଆଘାତରୁ) କେବେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
1.73.25
निरोहेदायुधैश्छिन्नं संरोहेद्दग्धमाग्निना ।
वाक्क्षतं च न संरोहेदाशरीरं शरीरिणाम् ॥ १.७३.२५ ॥
ଅସ୍ତ୍ରରେ କଟା ଘା ପୁରିଯାଏ, ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ା ଘା ମଧ୍ୟ ପୁରେ; କିନ୍ତୁ ବାକ୍ୟର ଘା ପୁରେ ନାହିଁ, ତାହା ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଏଁ ନାହିଁ।
1.73.26
संरोहित शरैर्विद्धं नवं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहेत वाक्क्षतम् ॥ १.७३.२६ ॥
ବାଣରେ ବିନ୍ଧା ଘା, କୁରାଢ଼ିରେ ନୂଆ ମାରିଥିବା ଘା ପୁରିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବାକ୍ୟରେ କୁହାଯାଇଥିବା କଠୋର ଓ ଘୃଣ୍ୟ କଥାର ଘା ପୁରେ ନାହିଁ।