มหาภารตะ · อัธยายะ 1.73

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.73.1

यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षते ।
देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥ १.७३.१ ॥

เทวยานี จงรู้ไว้เถิดว่า ผู้ใดที่อดทนต่อถ้อยคำรุนแรงของผู้อื่นเสมอ ด้วยผู้นั้นทุกสิ่งนี้ย่อมถูกชนะ

1.73.2

यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति इयं यथा ।
स यन्तेत्युच्यते सद्भिर्न यो रश्मिषु लम्बते ॥ १.७३.२ ॥

ผู้ที่ข่มความโกรธซึ่งเกิดขึ้นแล้วได้เช่นนี้ ท่านผู้ดีทั้งหลายเรียกผู้นั้นว่าสารถี ไม่ใช่ผู้ที่ห้อยโหนอยู่กับบังเหียน

1.73.3

यः समुत्पतितं क्रोधमक्रोधेन निरस्यति ।
देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥ १.७३.३ ॥

เทวยานี จงรู้ไว้เถิดว่า ผู้ใดขับไล่ความโกรธที่เกิดขึ้นแล้วด้วยความไม่โกรธ ด้วยผู้นั้นทุกสิ่งนี้ย่อมถูกชนะ

1.73.4

यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयेह निरस्यति ।
यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥ १.७३.४ ॥

ผู้ที่ขับไล่ความโกรธซึ่งเกิดขึ้นแล้วด้วยความให้อภัยในโลกนี้ เปรียบเหมือนงูที่ลอกคราบเก่าที่คร่ำคร่าทิ้งไป ผู้นั้นแลท่านเรียกว่าเป็นบุรุษ

1.73.5

यः संधारयते मन्युं योऽतिवादांस्तितिक्षते ।
यश्च तप्तो न तपति दृढं सोऽर्थस्य भाजनम् ॥ १.७३.५ ॥

ผู้ที่ข่มความโกรธไว้ ผู้ที่อดทนต่อถ้อยคำรุนแรง และผู้ที่แม้ถูกเบียดเบียนก็ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ผู้นั้นแน่แท้เป็นภาชนะรองรับทรัพย์และประโยชน์

1.73.6

यो यजेदपरिश्रान्तो मासिमासि शतं समाः ।
न क्रुद्ध्येद्यश्च सर्वस्य तयोरक्रोधनोऽधिकः ॥ १.७३.६ ॥

ผู้ที่บูชายัญโดยไม่เหนื่อยหน่าย ทุกเดือนตลอดร้อยปี กับผู้ที่ไม่โกรธใครเลย ในสองคนนี้ ผู้ไม่โกรธเป็นผู้ยิ่งใหญ่กว่า

1.73.7

तस्मादक्रोधनः श्रेष्ठः कामक्रोधौ विगर्हितौ ।
क्रुद्धस्य निष्फलान्येव दानयज्ञतपांसि च ॥ १.७३.७ ॥

เพราะฉะนั้น ผู้ไม่โกรธจึงประเสริฐที่สุด ส่วนความปรารถนาและความโกรธล้วนถูกตำหนิ แก่ผู้ที่กำลังโกรธ ทั้งการให้ทาน การบูชายัญ และการบำเพ็ญตบะ ย่อมไร้ผลโดยแท้

1.73.8

तस्मादक्रोधने यज्ञतपोदानफलं महत् ।
भवेदसंशयं भद्रे नेतरस्मिन्कदाचन ॥ १.७३.८ ॥

เพราะฉะนั้น แก่ผู้ไม่โกรธ ผลของการบูชายัญ การบำเพ็ญตบะ และการให้ทานย่อมยิ่งใหญ่ ดูก่อนผู้มีความงาม ย่อมเป็นเช่นนั้นโดยไม่ต้องสงสัย ส่วนในผู้อื่นนั้นไม่เคยเป็นเช่นนี้เลย

1.73.9

न यतिर्न तपस्वी च न यज्वा न च धर्मभाक् ।
क्रोधस्य यो वशं गच्छेत्तस्य लोकद्वयं न च ॥ १.७३.९ ॥

ผู้ที่ตกอยู่ในอำนาจของความโกรธ ไม่ใช่ทั้งผู้สละโลก ไม่ใช่ผู้บำเพ็ญตบะ ไม่ใช่ผู้บูชายัญ และไม่ใช่ผู้มีส่วนในธรรม สำหรับผู้นั้น โลกทั้งสองย่อมไม่มี

1.73.10

पुत्रो भृत्यः सुहृद्भ्राता भार्या धर्मश्च सत्यता ।
तस्यैतान्यपयास्यन्ति क्रोधशीलस्य निश्चितम् ॥ १.७३.१० ॥

บุตร ผู้รับใช้ มิตรสหาย พี่น้อง ภริยา ธรรม และความจริงใจ ทั้งหมดนี้แน่นอนว่าจะจากไปจากผู้ที่มีจิตใจชอบโกรธ

1.73.11

यत्कुमाराः कुमार्यश्च वैरं कुर्युरचेतसः ।
न तत्प्राज्ञोऽनुकुर्वीत न विदुस्ते बलाबलम् ॥ १.७३.११ ॥

หากเด็กชายและเด็กหญิงผู้ไม่รู้ความทำความบาดหมางกัน ผู้มีปัญญาไม่ควรเลียนแบบสิ่งนั้น เพราะพวกเขาไม่รู้กำลังและความอ่อนแอของตน

1.73.12

वेदाहं तात बालाऽपि धर्माणां यदिहान्तरम् ।
अक्रोधे चातिवादे च वेद चापि बलाबलम् ॥ १.७३.१२ ॥

พ่อเอ๋ย แม้ลูกจะยังเป็นเพียงเด็กหญิง ลูกก็รู้ความแตกต่างระหว่างธรรมทั้งหลายในที่นี้ ลูกยังรู้กำลังและความอ่อนแอทั้งในความไม่โกรธและในการอดทนต่อการดูหมิ่นด้วย

1.73.13

स्ववृत्तिमननुष्ठाय धर्ममुत्सृज्य तत्त्वतः ।
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेस्तु न क्षन्तव्यं बुभूषता ॥ १.७३.१३ ॥

ศิษย์ผู้ไม่ปฏิบัติหน้าที่ของตน ละทิ้งธรรมโดยแท้จริง และมีความประพฤติไม่เหมาะแก่การเป็นศิษย์ ผู้ที่ปรารถนาความเจริญก็ไม่ควรให้อภัยแก่เขา

1.73.14

प्रेष्यः शिष्यः स्ववृत्तिं हि विसृज्य विफलं गतः ।
तस्मात्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते ॥ १.७३.१४ ॥

เหมือนผู้รับใช้หรือศิษย์ที่ละทิ้งอาชีพของตนแล้วไปอย่างไร้ผล ข้าพเจ้าจึงไม่ชอบอยู่ร่วมกับผู้ที่มีความประพฤติปะปนกันเช่นนั้น

1.73.15

पुमांसो ये हि निन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च ।
न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोऽर्थी पापबुद्धिषु ॥ १.७३.१५ ॥

บุรุษผู้ตำหนิผู้อื่นเพราะความประพฤติหรือเพราะชาติกำเนิด ผู้มีปัญญาที่แสวงหาความเจริญไม่ควรอาศัยอยู่ท่ามกลางผู้มีจิตใจชั่วร้ายเช่นนั้น

1.73.16

ये त्वेनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन वा ।
तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते ॥ १.७३.१६ ॥

ส่วนผู้ที่รู้จักเขาดีไม่ว่าด้วยความประพฤติหรือชาติกำเนิด ควรอาศัยอยู่ท่ามกลางคนดีเหล่านั้น ที่อยู่เช่นนั้นกล่าวกันว่าประเสริฐที่สุด

1.73.17

सुयन्त्रितपरा नित्यं विहीनाश्च धनैर्वराः ।
दुर्वृत्ताः पापकर्माणश्चण्डाला धनिनोपि च ॥ १.७३.१७ ॥

มีผู้ดีเลิศที่ควบคุมตนได้ดีอยู่เสมอ แต่ขาดทรัพย์ ส่วนผู้ที่ประพฤติชั่วและกระทำบาป แม้จะร่ำรวย ก็เป็นจัณฑาล

1.73.18

नैव जात्या हि चण्डालाः स्वकर्मविहितैर्विना ।
धनाभिजनविद्यासु सक्ताश्चण्डालधर्मिणः ॥ १.७३.१८ ॥

ไม่มีใครเป็นจัณฑาลเพราะชาติกำเนิดเพียงอย่างเดียว หากปราศจากการกระทำที่กำหนดไว้ตามกรรมของตน ผู้ที่ยึดติดในทรัพย์ ชาติตระกูล และความรู้ ย่อมมีลักษณะของจัณฑาล

1.73.19

अकारणाश्च द्वेष्यन्ति परिवादं वदन्ति ते ।
साधोस्तत्र न वासोस्ति पापिभिः पापतां व्रजेत् ॥ १.७३.१९ ॥

พวกเขาเกลียดชังโดยไม่มีเหตุ และกล่าวคำตำหนิ ที่นั่นไม่มีที่อยู่ของคนดี ผู้ที่อยู่ร่วมกับคนชั่วย่อมตกไปสู่ความชั่ว

1.73.20

सुकृते दुष्कृते वापि यत्र सज्जति यो नरः ।
ध्रुवं रतिर्भवेत्तस्य तस्माद्द्वेषं न रोचयेत् ॥ १.७३.२० ॥

ไม่ว่าการกระทำดีหรือชั่วใด บุรุษผู้ใดยึดติดอยู่ที่ใด ความยินดีของเขาย่อมตั้งอยู่ที่นั่นอย่างแน่นอน เพราะฉะนั้นไม่ควรเห็นชอบในความเกลียดชัง

1.73.21

वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः ।
मम मथ्नाति हृदयमग्निकाम इवारणिम् ॥ १.७३.२१ ॥

คำพูดที่หยาบคายและน่าสะพรึงกลัวยิ่งของธิดาแห่งพระวฤษปรรวัน กวนหัวใจของข้าพเจ้า ดุจดังผู้ปรารถนาไฟกวนไม้อรณีฉะนั้น

1.73.22

न ह्यतो दुष्करतरं मन्ये लोकेष्वपि त्रिषु ।
यः सपत्नश्रियं दीप्तां हीनश्रीः पर्युपासते ॥ १.७३.२२ ॥

ข้าพเจ้าเห็นว่า แม้ในโลกทั้งสามก็ไม่มีสิ่งใดยากยิ่งไปกว่านี้ คือผู้ที่ไร้ศรีต้องคอยปรนนิบัติศรีอันรุ่งโรจน์ของศัตรู

1.73.23

मरणं शोभनं तस्य इति विद्वज्जना विदुः ।
अवमानमवाप्नोति शनैर्नीचसमागमात् ॥ १.७३.२३ ॥

บัณฑิตทั้งหลายรู้ว่า สำหรับผู้เช่นนั้น ความตายย่อมดีกว่า เพราะการคบหาคนต่ำช้า ความอัปยศย่อมได้มาทีละน้อย

1.73.24

अतिवादा वक्त्रतो निःसरन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य वै मर्मसु ते पतन्ति ।
तस्माद्धीरो नैव मुच्येत्परेषु ॥ १.७३.२४ ॥

คำพูดรุนแรงย่อมหลุดออกจากปาก ผู้ที่ถูกคำเหล่านั้นทิ่มแทงย่อมโศกเศร้าทั้งกลางวันและกลางคืน คำเหล่านั้นย่อมตกลงสู่จุดสำคัญในร่างของผู้อื่น ฉะนั้นผู้มีปัญญาจึงไม่ควรปล่อยตนให้พ้นจากการถูกผู้อื่นกระทบกระทั่งด้วยคำเช่นนั้นเลย

1.73.25

निरोहेदायुधैश्छिन्नं संरोहेद्दग्धमाग्निना ।
वाक्क्षतं च न संरोहेदाशरीरं शरीरिणाम् ॥ १.७३.२५ ॥

แผลที่อาวุธฟันเป็นรอยยังสมานได้ และแผลที่ไฟไหม้ก็สมานได้ แต่แผลจากคำพูดไม่อาจสมาน เพราะมันไม่ได้ทำร้ายกายของสัตว์ที่มีกาย

1.73.26

संरोहित शरैर्विद्धं नवं परशुना हतम् ।
वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहेत वाक्क्षतम् ॥ १.७३.२६ ॥

แผลที่ถูกลูกศรแทงก็สมานได้ บาดแผลสดที่ถูกขวานฟันก็สมานได้ แต่แผลจากคำพูด อันเกิดจากถ้อยคำหยาบคายและน่าอับอายที่กล่าวออกมา ย่อมไม่อาจสมานได้