महाभारत · अध्याय 1.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.75.1
अथ दीर्घस्य कालस्य देवयानी नृपोत्तम ।
वनं तदेव निर्याता क्रीडार्थं वरवर्णिनी ॥ १.७५.१ ॥
नंतर दीर्घ काळानंतर, हे नृपश्रेष्ठा, सुंदर वर्णाची देवयानी खेळण्यासाठी त्याच वनात गेली.
1.75.2
तेन दासीसहस्रेण सार्धं शर्मिष्ठया तदा ।
तमेव देशं संप्राप्ता यथाकामं चचार सा ॥ १.७५.२ ॥
तेव्हा ती हजार दासी आणि शर्मिष्ठेसह त्याच ठिकाणी पोहोचली आणि आपल्या इच्छेनुसार फिरू लागली.
1.75.3
ताभिः सखीभिः सहिता सर्वाभिर्मुदिता भृशम् ।
क्रीडन्त्योऽभिरताः सर्वाः पिबन्त्यो मधुमाधवीं ॥ १.७५.३ ॥
त्या सर्व सखींसह अत्यंत आनंदित होऊन खेळत, सर्वजणी गोड माधवी मद्य पीत होत्या.
1.75.4
खादन्त्यो विविधान्भक्ष्यान्विदशन्त्यः फलानि च ।
पुनश्च नाडुषो राजा मृगलिप्सुर्यदृच्छया ॥ १.७५.४ ॥
ते विविध पदार्थ खात आणि फळे चावत होत्या. तेवढ्यात नहुषाचा पुत्र राजा हरणांच्या शोधात योगायोगाने तेथे आला.
1.75.5
तमेव देशं संप्राप्तो जलार्थी श्रमकर्शितः ।
ददर्श देवयानीं स शर्मिष्ठां ताश्च योषितः ॥ १.७५.५ ॥
पाण्याच्या शोधात, श्रमाने थकलेला तो त्याच ठिकाणी पोहोचला आणि त्याने देवयानी, शर्मिष्ठा व त्या स्त्रियांना पाहिले.
1.75.6
पिबन्तीर्ललमानाश्च दिव्याभरणभूषिताः ।
आसनप्रवरे दिव्ये सर्वरत्नविभूषिते।
उपविष्टां च ददृशे देवयानीं शुचिस्मिताम् ॥ १.७५.६ ॥
त्या पीत होत्या आणि खेळत होत्या, दिव्य अलंकारांनी सजलेल्या होत्या. सर्वरत्नांनी सजलेल्या श्रेष्ठ दिव्य आसनावर बसलेली, शुचिस्मिता देवयानी त्याने पाहिली.
1.75.7
रूपेणाप्रतिमां तासां स्त्रीणां मध्ये वराङ्गनम् ।
आसनाच्च ततः किंचिद्विहीनां हेमभीषिताम् ॥ १.७५.७ ॥
त्या स्त्रियांमध्ये रूपाने अतुलनीय, श्रेष्ठ अंगना, आसनावरून किंचित उठलेली, सोन्याने शोभिवंत अशी ती होती.
1.75.8
असुरेन्द्रसुतां चापि निषण्णां चारुहासिनीम् ।
ददर्श पादौ विप्रायाः संवहन्तीमनिन्दिताम् ॥ १.७५.८ ॥
असुरेंद्राची कन्याही, बसलेली आणि सुंदर हसणारी, त्याने पाहिली; निर्दोष ब्राह्मण-कन्येचे पाय ती चेपत होती.
1.75.9
गायन्त्योऽथ प्रनृत्यन्त्यो वादयन्त्योऽथ भारत ।
दृष्ट्वा ययातिमतुलं लज्जयाऽवनताः स्थिताः ॥ १.७५.९ ॥
गाणाऱ्या, नाचणाऱ्या आणि वाद्ये वाजवणाऱ्या त्या, हे भारता, अतुलनीय ययातीला पाहून लाजेने नम्र होऊन उभ्या राहिल्या.
1.75.10
द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां द्वे कन्ये परिवारिते ।
गोत्रे च नामनी चैव द्वयोः पृच्छाम्यहं शुभे। ॥ १.७५.१० ॥
हजारो कन्यांनी वेढलेल्या दोन कन्यांचे गोत्र आणि नावे मी विचारतो, हे शुभे.
1.75.11
आख्यास्याम्यहमादत्स्व वचनं मे नराधिप ।
शुक्रो नामासुरगुरुः सुतां जानीहि तस्य माम् ॥ १.७५.११ ॥
मी सांगते; हे नराधिपा, माझे बोलणे ऐका. असुरांचा गुरु शुक्र नावाचा, त्याची कन्या मला समजा.
1.75.12
इयं च मे सखी दासी यत्राहं तत्र गामिनी ।
दुहिता दानवेन्द्रस्य शर्मिष्ठा वृषपर्वणः ॥ १.७५.१२ ॥
ही माझी सखी आणि दासी आहे; मी जिथे जाते तिथे ही येते. ही दानवराज वृषपर्व्याची कन्या शर्मिष्ठा आहे.
1.75.13
कथं तु ते सखी दासी कन्येयं वरवर्णिनी ।
असुरेन्द्रसुता सुभ्रूः परं कौतूहलं हि मे ॥ १.७५.१३ ॥
तुझी सखी आणि दासी ही श्रेष्ठ वर्णाची कन्या कशी? असुरेंद्राची कन्या, सुंदर भुवयांची; हिच्याविषयी मला मोठे कुतूहल आहे.
1.75.14
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी ।
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले ॥ १.७५.१४ ॥
ती देवी नाही, गंधर्वी नाही, यक्षी नाही, किंवा किन्नरीही नाही; अशा रूपाची स्त्री मी पृथ्वीवर पूर्वी पाहिली नव्हती.
1.75.15
श्रीरिवायतपद्माक्षी सर्वलक्षणशोभना ।
असुरेन्द्रसुता कन्या सर्वालङ्कारभूषिता ॥ १.७५.१५ ॥
ही जणू श्रीलक्ष्मीसारखी आहे, विस्तीर्ण कमळनेत्री, सर्व शुभलक्षणांनी शोभणारी; असुरेंद्राची ही कन्या सर्व अलंकारांनी भूषित आहे.
1.75.16
दैवेनोपहता सुभ्रूरुताहो तपसापि वा ।
अन्यथैषाऽनवद्याङ्गी दासी नेह भविष्यति ॥ १.७५.१६ ॥
दैवाने पीडित झालेली आहेस की, हे सुंदर भुवयांच्या, की तपश्चर्येने? अन्यथा ही निर्दोष अंगांची येथे दासी झाली नसती.
1.75.17
अस्या रूपेण ते रूपं न किंचित्सदृशं भवेत् ।
पुरा दुश्चरितेनेयं तव दासी भवत्यहो ॥ १.७५.१७ ॥
तिच्या रूपाशी तुझे रूप किंचितही तुलनीय नसते. पूर्वी कोणत्यातरी दुराचाराने ही तुझी दासी झाली आहे, अरेरे!
1.75.18
सर्व एव नरश्रेष्ठ विधानमनुवर्तते ।
विधानविहितं मत्वा मा विचित्राः कथाःकृथाः ॥ १.७५.१८ ॥
हे नरश्रेष्ठा, सर्व लोक विधानाचेच अनुसरण करतात. हे विधीने ठरलेले मानून विचित्र गोष्टी सांगू नकोस.
1.75.19
राजवद्रूपवेषौ ते ब्राह्मीं वाचं बिभर्षि च ।
को नाम त्वं कुतश्चासि कस्य पुत्रश्च शस मे ॥ १.७५.१९ ॥
तुझे रूप आणि वेश राजासारखे आहेत, तरी तू ब्राह्मी वाणी बोलतोस. तू कोण आहेस, कुठून आलास आणि कोणाचा पुत्र आहेस? मला सांग.
1.75.20
ब्रहमचर्येण वेदो मे कृत्स्रः श्रुतिपथं गतः ।
राजाहं राजपुत्रश्च ययातिरिति विश्रुतः ॥ १.७५.२० ॥
ब्रह्मचर्यामुळे मी संपूर्ण वेद ऐकला आहे. मी राजा आहे, राजपुत्र आहे; ययाति नावाने प्रसिद्ध आहे.
1.75.21
केनास्यर्थेन नृपते इमं देशमुपागतः ।
जिघृक्षुर्वारिजं किंचिदथवा मृगलिप्सया ॥ १.७५.२१ ॥
हे राजा, कोणत्या हेतूने तू या प्रदेशात आलास? पाण्यात जन्मलेले काहीतरी घेण्याच्या इच्छेने, की हरिण मिळवण्याच्या लालसेने?
1.75.22
मृगलिप्सुरहं भद्रे पानीयार्थमुपागतः ।
बहुधाऽप्यनुयुक्तोऽस्मि तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १.७५.२२ ॥
हे भद्रे, मी हरिणाच्या लालसेने नव्हे, पाण्यासाठीच आलो आहे. मला अनेकदा विनंती केली गेली आहे; म्हणून तू मला परवानगी द्यावीस.
1.75.23
द्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां दास्या शर्मिष्ठया सह ।
त्वदधीनाऽस्मि भद्रं ते सखा भर्ता च मे भव ॥ १.७५.२३ ॥
दोन हजार कन्या आणि दासी शर्मिष्ठेसह मी तुझ्या अधीन आहे. तुझे कल्याण असो; तू माझा सखा आणि पती हो.
1.75.24
असुरेन्द्रसुतामीक्ष्य तस्यां सक्तेन चेतसा ।
शर्मिष्ठा महिषी मह्यमिति मत्वा वचोऽब्रवीत् ॥ १.७५.२४ ॥
असुरराजाच्या कन्येला पाहून, तिच्यावर मन आसक्त झाल्याने, 'शर्मिष्ठा माझी पट्टराणी होईल' असे मानून त्याने हे वचन सांगितले.
1.75.25
विद्ध्यौशनसि भद्रं ते न त्वामर्होऽस्मि भामिनि ।
अविवाह्या हि राजानो देवयानि पितुस्तव ॥ १.७५.२५ ॥
हे उशनसाच्या कन्ये, तुझे कल्याण असो. हे सुंदरी, मी तुझ्या योग्य नाही. हे देवयानी, राजे तुझ्या पित्याच्या कुलातील कन्यांशी विवाह करीत नाहीत.
1.75.26
परभार्या स्वसा श्रेष्ठा सगोत्रा पतिता स्नुषा ।
अवरा भिक्षुकाऽस्वस्था अगम्याः कीर्तिता बुधैः ॥ १.७५.२६ ॥
परस्त्री, बहीण, श्रेष्ठ, सगोत्र, पतिता, सून, हीन जातीची, भिक्षुणी, आजारी — यांना ज्ञानी लोक अगम्य म्हणतात.
1.75.27
संसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रेण ब्रह्म संहितम् ।
अन्यत्वमस्ति न तयोरेकान्ततरमास्थिते।
ऋषिश्चाप्यृषिपुत्रश्च नाहुषाङ्ग वहस्व माम् ॥ १.७५.२७ ॥
ब्राह्मणाशी क्षत्रिय मिसळलेला आहे, क्षत्रियाशी ब्राह्मण जोडलेला आहे; या दोघांत पूर्ण भेद नाही. तू ऋषी आणि ऋषिपुत्र आहेस — हे नहुषपुत्रा, मला स्वीकार.
1.75.28
एकदेहोद्भवा वर्णाश्चत्वारोऽपि वराङ्गने ।
पृथग्धर्माः पृथक्शौचास्तेषां तु ब्राह्मणो वरः ॥ १.७५.२८ ॥
हे सुंदरी, चारही वर्ण एकाच देहापासून जन्मले तरी त्यांचे धर्म आणि शौच वेगळे आहेत. त्यांत ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे.
1.75.29
पाणि धर्मो नाहुषाऽयं न पुंभिः सेवितः पुरा ।
तं मे त्वमग्रहीरग्रे वृणोमि त्वामहं ततः ॥ १.७५.२९ ॥
हे नहुषपुत्रा, हात धरण्याचा हा धर्म पूर्वी पुरुषांनी पाळला नव्हता. माझा हात तू आधी धरलास, म्हणून मी आता तुलाच वरते.
1.75.30
कथं नु मे मनस्विन्याः पाणिमन्यः पुमान्स्पृशेत् ।
गृहीतमृषिपुत्रेण स्वयं वाप्यृषिणा त्वया ॥ १.७५.३० ॥
ऋषिपुत्राने किंवा स्वतः ऋषी असलेल्या तू धरलेला माझा हात, या मनस्विनीचा, दुसरा पुरुष कसा स्पर्श करील?
1.75.31
क्रुद्धादाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात् ।
दुराधर्षतरो विप्रो ज्ञेयः पुंसा विजानता ॥ १.७५.३१ ॥
क्रुद्ध झालेल्या विषारी सर्पापेक्षा, सर्वतोमुख अग्नीपेक्षाही ब्राह्मण अधिक दुर्धर्ष आहे, हे ज्ञानी पुरुषाने जाणावे.
1.75.32
कथमाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात् ।
दुराधर्षतरो विप्र इत्यात्थ पुरुषर्षभ ॥ १.७५.३२ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, विषारी सर्प आणि सर्वतोमुख अग्नीपेक्षाही ब्राह्मण अधिक दुर्धर्ष आहे असे तू कसे म्हणतोस?
1.75.33
एकमाशीविषो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते ।
हन्ति विप्रः सराष्ट्राणि पुराण्यपि हि कोपितः ॥ १.७५.३३ ॥
विषारी सर्प एकालाच मारतो, शस्त्राने एकच माणूस मरतो; परंतु कोपलेला ब्राह्मण राष्ट्रांसह नगरांनाही नष्ट करतो.
1.75.34
दुराधर्षतरो विप्रस्तस्माद्भीरु मतो मम ।
अतोऽदत्तां च पित्रा त्वां भद्रे न विवहाम्यहम् ॥ १.७५.३४ ॥
ब्राह्मण अधिक दुर्धर्ष आहे असे माझे मत आहे, हे भित्रे. म्हणून हे भद्रे, तुझ्या पित्याने दिलेली नसलेली तुला मी विवाहात स्वीकारणार नाही.
1.75.35
दत्तां वहस्व तन्मा त्वं पित्रा राजन्वृतो मया ।
आयचतो भयं नास्ति दत्तां च प्रतिगृह्णतः ॥ १.७५.३५ ॥
हे राजा, माझ्या पित्याने दिलेली म्हणूनच मला विवाहात स्वीकार; मी तुलाच वरले आहे. याचना करणाऱ्याला भय नाही, दान स्वीकारणाऱ्यालाही भय नाही.
1.75.36
तिष्ठ राजन्मुहूर्तं च प्रेषयिष्याम्यहं पितुः ।
गच्छ त्वं धात्रिके शीघ्रं ब्रह्मकल्पमिहानय।
स्वयंवरे वृतं शीघ्रं निवेदय च नाहुषम् ॥ १.७५.३६ ॥
हे राजा, क्षणभर थांब; मी वडिलांकडे दूत पाठवते. हे धात्री, लवकर जा आणि ब्राह्मणासारख्या पुरुषाला येथे घेऊन ये. स्वयंवरात वरलेल्या नहुषपुत्राची त्वरित वार्ता दे.
1.75.37
त्वरितं देवयान्याथ संदिष्टं पितुरात्मनः ।
सर्वं निवेदयामास धात्री तस्मै यथातथम् ॥ १.७५.३७ ॥
मग देवयानीने आपल्या पित्याचा निरोप त्वरेने सांगितला; धात्रीने तो जसाच्या तसा त्यांना कळवला.
1.75.38
श्रुत्वैव च स राजानं दर्शयामास भार्गवः ।
दृष्ट्वैव चागतं शुक्रं ययातिः पृथिवीपतिः।
ववन्दे ब्राह्मणं काव्यं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ॥ १.७५.३८ ॥
हे ऐकताच भार्गवाने (शुक्राने) राजाला दर्शन दिले; आलेल्या शुक्राला पाहून पृथ्वीपती ययातीने ब्राह्मण काव्याला वंदन केले, हात जोडून नम्रपणे तो उभा राहिला.
1.75.39
राजायं नाहुषस्तात दुर्गमे पाणिमग्रहीत् ।
नान्यपूर्वगृहीतं मे तेनाहमभया कृता।
नमस्ते देहि मामस्मै लोके नान्यं पतिं वृणे ॥ १.७५.३९ ॥
बाबा, या नहुषपुत्र राजाने कठीण प्रसंगी माझा हात धरला. माझा हात यापूर्वी कुणीही धरलेला नव्हता; त्याने मला निर्भय केले. आपणास नमस्कार; मला यांना द्या, जगात मी दुसरा पती निवडणार नाही.
1.75.40
अन्यो धर्मः प्रियस्त्वन्यो वृतस्ते नाहुषः पतिः ।
कचशापात्त्वया पूर्वं नान्यद्भवितुमर्हति ॥ १.७५.४० ॥
एक धर्म प्रिय आहे, दुसरा वेगळा आहे; तू नहुषपुत्राला पती म्हणून वरले आहेस. कचाच्या शापामुळे तुला आधी दुसरा पती होणे योग्य नाही.
1.75.41
वृतोऽनया पतिर्वीर सुतया त्वं ममेष्टया ।
स्वयं ग्रहे महान्दोषो ब्राह्मण्या वर्णसंकरात्।
गृहाणेमां मया दत्तां महिषीं नहुषात्मज ॥ १.७५.४१ ॥
हे वीरा, माझ्या प्रिय कन्येने या पतीची निवड केली आहे. स्वतःच विवाह करणे ब्राह्मण स्त्रीसाठी वर्णसंकरामुळे मोठा दोष आहे. हे नहुषपुत्रा, मी दिलेल्या या महिषीला (राणीला) स्वीकार.
1.75.42
अधर्मो न स्पृशेदेष महान्मामिह भार्गव ।
वर्णसंकरजो ब्रह्मन्निति त्वां प्रवृणोम्यहम् ॥ १.७५.४२ ॥
हे भार्गवा, येथे हे महान अधर्म मला स्पर्श न करो. हे ब्राह्मणा, वर्णसंकरातून जन्मलेला मी तुम्हाला असे वरतो.
1.75.43
अधर्मात्त्वां विमुञ्चामि शृणु त्वं वरमीप्सितम् ।
अस्मिन्विवाहे मा म्लासीरहं पापं नुदामि ते ॥ १.७५.४३ ॥
मी तुला अधर्मातून मुक्त करतो. तुला हवा असलेला वर ऐक. या विवाहात खिन्न होऊ नकोस; मी तुझे पाप दूर करतो.
1.75.44
वहस्व भार्यां धर्मेण देवयानीं सुमध्यमाम् ।
अनया सह संप्रीतिमतुलां समवाप्नुहि ॥ १.७५.४४ ॥
धर्मानुसार सुमध्यमा देवयानीला भार्या म्हणून स्वीकार. तिच्यासोबत अतुलनीय प्रेम प्राप्त कर.
1.75.45
इयं चापि कुमारी ते शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ।
संपूज्या सततं राजन्मा चैनां शयने ह्वयेः ॥ १.७५.४५ ॥
हे राजा, वृषपर्वाची ही कन्या शर्मिष्ठा तुझ्याकडून सदैव सन्मानित व्हावी. तिला शय्येवर बोलावू नकोस.
1.75.46
रहस्येनां समाहूय न वदेर्न च संस्पृशेः ।
वहस्व भार्यां भद्रं ते यथा काममवाप्स्यसि ॥ १.७५.४६ ॥
एकांतात तिला बोलावून तिच्याशी बोलू नकोस, तिला स्पर्शही करू नकोस. पत्नीचा स्वीकार कर; तुझे कल्याण होवो, तुझी इच्छा पूर्ण होईल.
1.75.47
एवमुक्तो ययातिस्तु शुक्रं कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
शास्त्रोक्तविधिना राजा विवाहमकरोच्छुभम् ॥ १.७५.४७ ॥
शुक्राने असे सांगितल्यावर राजा ययातीने शुक्राची प्रदक्षिणा केली आणि शास्त्रोक्त विधीने शुभ विवाह केला.
1.75.48
लब्ध्वा शुक्रान्महद्वित्तं देवयानीं तदोत्तमाम् ।
द्विसहस्रेण कन्यानां तथा शर्मिष्ठया सह ॥ १.७५.४८ ॥
शुक्राकडून महान धन आणि उत्तम देवयानी प्राप्त करून, दोन हजार कन्या आणि शर्मिष्ठेसह.
1.75.49
संपूजितश्च शुक्रेण दैत्यैश्च नृपसत्तमः ।
जगाम स्वपुरं हृष्टोऽनुज्ञातोऽथ महात्मना ॥ १.७५.४९ ॥
शुक्र आणि दैत्यांनी सन्मानित केलेला तो श्रेष्ठ राजा, महात्म्याची अनुमती मिळाल्यावर आनंदाने आपल्या नगरीला गेला.