મહાભારત · અધ્યાય 1.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.76.1
ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम् ।
प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत् ॥ १.७६.१ ॥
યયાતિ પોતાના નગરે પહોંચ્યો, જે મહેન્દ્રની નગરી જેવું હતું. અંતઃપુરમાં પ્રવેશીને ત્યાં તેણે દેવયાનીને વસાવી.
1.76.2
देवयान्याश्चानुमते सुतां तां वृषपर्वणः ।
अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत् ॥ १.७६.२ ॥
દેવયાનીની સંમતિથી, વૃષપર્વાની એ પુત્રી માટે અશોકવાટિકા પાસે ઘર બાંધીને તેને ત્યાં વસાવી.
1.76.3
वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठां वार्षपर्वणीम् ।
वासोभरन्नपानैश्च संविभज्य सुसत्कृताम् ॥ १.७६.३ ॥
હજાર દાસીઓથી ઘેરાયેલી વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠાને વસ્ત્ર, અન્ન અને પેય વહેંચીને સારી રીતે સન્માનિત કરવામાં આવી.
1.76.4
देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः ।
प्रीत्या परमया युक्तो मुमुदे शाश्वतीः समाः ॥ १.७६.४ ॥
નહુષનો પુત્ર તે રાજા દેવયાની સાથે પરમ પ્રેમથી યુક્ત થઈને ઘણાં વર્ષો સુધી આનંદમાં રહ્યો.
1.76.5
अशोकवनिकामध्ये देवयानी समागता ।
शर्मिष्ठया सा क्रीडित्वा रमणीये मनोरमे ॥ १.७६.५ ॥
અશોકવાટિકાની વચ્ચે દેવયાની શર્મિષ્ઠા સાથે મળી; એ રમણીય, મનોહર સ્થળે તેણે ક્રીડા કરી.
1.76.6
तत्रैव तां तु निर्दिश्य राज्ञा सह ययौ गृहम् ।
एवमेव सह प्रीत्या बहु कालं मुमोद च ॥ १.७६.६ ॥
ત્યાં જ તેને બતાવીને રાજા સાથે તે ઘરે ગઈ; આ રીતે જ પ્રેમથી સાથે રહીને ઘણા સમય સુધી આનંદ માણ્યો.
1.76.7
विजहार बहूनब्दान्देववन्मुदितः सुखी ॥ १.७६.७ ॥
તે દેવોની જેમ આનંદિત અને સુખી થઈને ઘણાં વર્ષો સુધી વિહાર કરતો રહ્યો.
1.76.8
ऋतुकाले तु संप्राप्ते देवयानी वराङ्गना ।
लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारं च व्यजायत ॥ १.७६.८ ॥
ઋતુકાળ આવતાં શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી દેવયાનીએ પ્રથમ ગર્ભ ધારણ કર્યો અને એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.
1.76.9
गते वर्षसहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ।
ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा चान्वचिन्तयत् ॥ १.७६.९ ॥
હજાર વર્ષ વીત્યા પછી શર્મિષ્ઠાએ યૌવન પ્રાપ્ત કર્યું અને પોતાનો ઋતુકાળ આવેલો જોઈને તે વિચારવા લાગી.
1.76.10
शुद्धा स्नाता तु शर्मिष्ठा सर्वालङ्कारशोभिता ।
अशोकशाखामालम्ब्य सुपुष्पस्तबकैर्वृताम् ॥ १.७६.१० ॥
શુદ્ધ થઈ સ્નાન કરીને સર્વ અલંકારોથી શોભતી શર્મિષ્ઠા, ફૂલોના ગુચ્છોથી ભરેલી અશોકની ડાળી પકડીને ઊભી રહી.
1.76.11
आदर्शे मुखमुद्वीक्ष्य भर्तुर्दर्शनलालसा ।
शोकमोहसमाविष्टा वचनं चेदमब्रवीत् ॥ १.७६.११ ॥
અરીસામાં પોતાનું મુખ જોઈને, પતિના દર્શનની ઝંખનામાં, શોક અને મોહથી ઘેરાયેલી તે આ વચન બોલી.
1.76.12
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतसाम् ।
त्वन्नामानं कुरुष्वाद्य प्रियसंदर्शनेन माम्।
एवमुक्तवती सा तु शर्मिष्ठा पुनरब्रवीत् ॥ १.७६.१२ ॥
"હે અશોક, શોકને દૂર કરનાર! શોકથી પીડિત ચિત્તોનો શોક હરનાર, આજે પ્રિયના દર્શનથી મને તારા નામને અનુરૂપ બનાવ." એમ કહીને શર્મિષ્ઠા ફરી બોલી.
1.76.13
ऋतुकालश्च संप्राप्तो न च मेऽस्ति वृतः पतिः ।
किं प्राप्तं किं नु कर्तव्यं किं वा कृत्वा सुखं भवेत् ॥ १.७६.१३ ॥
ઋતુકાળ આવ્યો છે, પણ મેં વરેલો પતિ મારી પાસે નથી. મને શું મળ્યું? હવે શું કરવું જોઈએ? શું કરવાથી સુખ થશે?
1.76.14
देवयानी प्रजाताऽसौ वृथाऽहं प्राप्तयौवना ।
यथा तया वृतो भर्ता तथैवाहं वृणोमि तम् ॥ १.७६.१४ ॥
દેવયાની સંતાન પામી છે; હું યૌવન પામીને વ્યર્થ રહી ગઈ છું. જેમ તેણે પતિ વર્યો, તેમ હું પણ તેને જ વરું છું.
1.76.15
राज्ञा पुत्रफलं देयमिति मे निश्चिता मतिः ।
अपीदानीं स धर्मात्मा ईयान्मे दर्शनं रहः ॥ १.७६.१५ ॥
રાજાએ પુત્રફળ આપવું જોઈએ, એવો મારો નિશ્ચય છે. હવે પણ તે ધર્માત્મા એકાંતમાં મને દર્શન આપે.
1.76.16
केशैर्बध्या तु राजानं याचेऽहं सदृशं पतिम् ।
स्पृहेदिदं देवयानी पुत्रमीक्ष्य पुनःपुनः।
क्रीडन्नन्तःपुरे तस्याः क्वचित्क्षणमवाप्य च ॥ १.७६.१६ ॥
વાળ બાંધેલી હું રાજા પાસે મારા યોગ્ય પતિની યાચના કરું છું. અંતઃપુરમાં રમતા આ પુત્રને વારંવાર જોઈને દેવયાની લલચાય; અને તેને ક્ષણ માટે મળે.
1.76.17
अथ निष्क्रम्य राजाऽसौ तस्मिन्काले यदृच्छया ।
अशोकवनिकाभ्याशे शर्मिष्ठां प्राप तिष्ठतीम् ॥ १.७६.१७ ॥
ત્યારે તે રાજા બહાર નીકળ્યો, અને યોગાનુયોગે અશોકવાટિકા પાસે ઊભેલી શર્મિષ્ઠાને મળ્યો.
1.76.18
तमेकं रहिते दृष्ट्वा शर्मिष्ठा चारुहासिनी ।
प्रत्युद्गम्याञ्जलिं कृत्वा राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.७६.१८ ॥
તેને એકાંતમાં એકલો જોઈને સુંદર હાસ્યવાળી શર્મિષ્ઠા આગળ આવી, હાથ જોડીને રાજાને આ વચન બોલી.
1.76.19
सोमस्येन्द्रस्य विष्णोर्वा यमस्य वरुणस्य वा ।
तव वा नाहुष गृहे कः स्त्रियं द्रष्टुमर्हति ॥ १.७६.१९ ॥
સોમના, ઇન્દ્રના, વિષ્ણુના, યમના, વરુણના, અથવા તારા — હે નહુષપુત્ર, તારા ઘરમાં સ્ત્રીને જોવાને કોણ યોગ્ય છે?
1.76.20
रूपाभिजनशीलैर्हि त्वं राजन्वेत्थ मां सदा ।
सा त्वां याचे प्रसाद्याहमृतुं देहि नराधिप ॥ १.७६.२० ॥
હે રાજન, રૂપ, કુળ અને શીલથી તું મને હંમેશાં ઓળખે છે. તને પ્રસન્ન કરીને હું યાચના કરું છું — હે નરાધિપ, મને ઋતુદાન આપ.
1.76.21
वेद्मि त्वां शीलसंपन्नां दैत्यकन्यामनिन्दिताम् ।
रूपं च ते न पश्यामि सूच्यग्रमपि निन्दितम् ॥ १.७६.२१ ॥
તું શીલસંપન્ન, દૈત્યકન્યા અને નિર્દોષ છે એ હું જાણું છું; પણ સોયની અણી જેટલું પણ નિંદનીય તારું રૂપ હું જોતો નથી.
1.76.22
तदाप्रभृति दृष्ट्वा त्वां स्मराम्यनिशमुत्तमे ।
अब्रवीदुशना काव्यो देवयानीं यदाऽवहम्।
नेयमाह्वयितव्या ते शयने वार्षपर्वणी ॥ १.७६.२२ ॥
ત્યારથી તને જોઈને હું નિરંતર સ્મરણ કરું છું, હે ઉત્તમે. દેવયાનીને હું લાવ્યો ત્યારે કવિપુત્ર ઉશનાએ કહ્યું હતું: 'શય્યામાં તારે આ વૃષપર્વાની પુત્રીને બોલાવવી નહીં.'
1.76.23
देवयान्याः प्रियं कृत्वा शर्मिष्ठामपि पोषय ॥ १.७६.२३ ॥
દેવયાનીનું પ્રિય કરીને શર્મિષ્ઠાનું પણ પોષણ કર.
1.76.24
न नर्मयुक्तमनृतं हिनस्ति ।
न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले।
प्राणात्यये सर्वधनापहारे ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ १.७६.२४ ॥
મજાકમાં કહેલું જૂઠ હાનિ કરતું નથી; હે રાજન, સ્ત્રીઓ વિષે, લગ્નકાળે, પ્રાણસંકટમાં, સર્વધનના હરણમાં — આ પાંચ જૂઠોને નિષ્પાપ કહ્યાં છે.
1.76.25
पृष्टं तु साक्ष्ये प्रवदन्तमन्यथा ।
वदन्ति मिथ्या पतितं नरेन्द्र।
एकार्थतायां तु समाहितायां ।
मिथ्या वदन्तं ह्यनृतं हिनस्ति ॥ १.७६.२५ ॥
સાક્ષ્યમાં પૂછાતાં જે બીજું બોલે, હે નરેન્દ્ર, તેને જૂઠો અને પતિત કહે છે. પરંતુ વિષય એક જ હોય અને મન સમાહિત હોય ત્યારે, જૂઠું બોલનારને જૂઠ જ નષ્ટ કરે છે.
1.76.26
अनृतं नानृतं स्त्रीषु परिहासविवाहयोः ।
आत्मप्राणार्थघाते च तदेवोत्तमतां व्रजेत् ॥ १.७६.२६ ॥
સ્ત્રીઓ સાથે, હાસ્યમાં અને લગ્નમાં બોલાયેલું જૂઠ જૂઠ નથી. પોતાના પ્રાણ કે ધનના નાશ સમયે પણ એ જ જૂઠ ઉત્તમ બને છે.
1.76.27
राजा प्रमाणं भूतानां स नश्येत मृषा वदन् ।
अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुमुत्सहे ॥ १.७६.२७ ॥
રાજા પ્રાણીઓ માટે પ્રમાણ છે. જૂઠું બોલે તો તે નાશ પામશે. ધનની કટોકટીમાં પડીને પણ હું જૂઠું કરવાની હિંમત નહીં કરું.
1.76.28
समावेतौ मतो राजन्पतिः सख्याश्च यः पतिः ।
समं विवाहमित्याहुः सख्या मेऽसि वृतः पतिः ॥ १.७६.२८ ॥
હે રાજન, સખીનો પતિ અને જે પતિ છે, બંનેને સમાન માનવામાં આવે છે. લગ્નને સમાન કહેવાય છે; મારી સખીના પતિ તરીકે તું મારા દ્વારા વરાયો છે.
1.76.29
सह दत्तास्मि काव्येन देवयान्या मनीषिणा ।
पूज्या पोषयितव्येति न मृषा कर्तुमर्हसि ॥ १.७६.२९ ॥
હું મનીષી કાવ્ય સાથે, દેવયાની સાથે અપાયેલી છું. હું પૂજ્ય અને પોષણીય છું; તેથી તમારે જૂઠું કરવું ઘટતું નથી.
1.76.30
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च ।
याचितॄणां ददासि त्वं गोभूम्यादीनि यानि च ॥ १.७६.३० ॥
સોનું, મણિ, મોતી, વસ્ત્રો, આભૂષણો, ગાયો, જમીન વગેરે જે કંઈ છે, તે તું માગનારાઓને આપે છે.
1.76.31
बहिःस्थं दानमित्युक्तं न शरीराश्रितं नृप ।
दुष्करं पुत्रदानं च आत्मदानं च दुष्करम् ॥ १.७६.३१ ॥
બહારની વસ્તુનું દાન જ દાન કહેવાયું છે, શરીર પર આધારિત નહીં, હે રાજા. પુત્રદાન કઠિન છે, અને આત્મદાન તો વધુ કઠિન છે.
1.76.32
शरीरदानात्तत्सर्वं दत्तं भवति मारिष ।
यस्य यस्य यथा कामस्तस्य तस्य ददाम्यहम् ॥ १.७६.३२ ॥
શરીરદાનથી તે બધું દત્ત થઈ જાય છે, હે મારિષ. જેને જેવી ઇચ્છા હોય, તેને હું તે આપું છું.
1.76.33
इत्युक्त्वा नगरे राजंस्त्रिकालं घोषितं त्वया ।
त्वयोक्तमनृतं राजन्वृथा घोषितमेव वा।
तत्सत्यं कुरु राजेन्द्र यथा वैश्रवणस्तथा ॥ १.७६.३३ ॥
આમ કહીને, હે રાજા, નગરમાં તમે ત્રણ વાર ઘોષણા કરાવી. હે રાજા, તમે કહેલું અસત્ય છે, અથવા વ્યર્થ જાહેર થયું. હે રાજેન્દ્ર, વૈશ્રવણની જેમ તેને સત્ય કરો.
1.76.34
दातव्यं याचमानेभ्य इति मे व्रतमाहितम् ।
त्वं च याचसि मां कामं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १.७६.३४ ॥
યાચકોને આપવું જોઈએ એ મારું વ્રત સ્થિર છે. તમે પણ મારી પાસે માગો છો. કહો, તમારી ઇચ્છા શું છે, હું તમારા માટે શું કરું?
1.76.35
धनं वा यदि वा किंचिद्राज्यं वाऽपि शुचिस्मिते ।
अधर्मात्पाहि मां राजन्धर्मं च प्रतिपादय ॥ १.७६.३५ ॥
ધન હોય કે બીજું કંઈ, અથવા રાજ્ય પણ હોય, હે શુચિસ્મિતે. હે રાજા, મને અધર્મથી બચાવો અને ધર્મની સ્થાપના કરો.
1.76.36
नान्यं वृणे पुत्रकामा पुत्रात्परतरं न च ।
त्वत्तोऽपत्यवती लोके चरेयं धर्ममुत्तमम् ॥ १.७६.३६ ॥
પુત્રની કામના ધરાવતી હું બીજું કંઈ પસંદ કરતી નથી; પુત્રથી વધુ શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી. તમારાથી સંતાન પામીને હું જગતમાં ઉત્તમ ધર્મનું આચરણ કરી શકીશ.
1.76.37
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम् ॥ १.७६.३७ ॥
હે રાજન્, પત્ની, દાસ અને પુત્ર — આ ત્રણેય ધનહીન હોય છે. તેઓ જે કંઈ મેળવે છે તે જેના આ છે તેનું જ ધન છે.
1.76.38
पुत्रार्थं भर्तृपोषार्थं स्त्रियः सृष्टाः स्वयंभुवा ।
अपतिर्वापि या कन्या अनपत्या च या भवेत्।
तासां जन्म वृथा लोके गतिस्तासां न विद्यते ॥ १.७६.३८ ॥
સ્વયંભૂએ સ્ત્રીઓને પુત્રો માટે અને પતિના પોષણ માટે સર્જી છે. જે કન્યા પતિવિહીન હોય કે સંતાનવિહીન સ્ત્રી હોય, તેમનો જન્મ જગતમાં વ્યર્થ છે; તેમને ગતિ નથી.
1.76.39
देवयान्या भुजिष्याऽस्मि वश्या च तव भार्गवी ।
सा चाहं च त्वया राजन्भजनीये भजस्व माम् ॥ १.७६.३९ ॥
હું દેવયાનીની દાસી છું, અને ભાર્ગવી (દેવયાની) તમારે વશ છે. હે રાજન્, તે અને હું બંને તમારા ભોગ્ય છીએ; મને સ્વીકારો.
1.76.40
एवमुक्तस्तु राजा स तथ्यमित्यभिजज्ञिवान् ।
पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रत्यपादयत् ॥ १.७६.४० ॥
એમ કહેવાયા પછી રાજાએ તે સત્ય સમજ્યું; શર્મિષ્ઠાનું સન્માન કર્યું અને ધર્મનું પણ પ્રતિપાદન કર્યું.
1.76.41
स समागम्य शर्मिष्ठां यथा काममवाप्य च ।
अन्योन्यं चाभिसंपूज्य जग्मतुस्तौ यथागतम् ॥ १.७६.४१ ॥
તે શર્મિષ્ઠા સાથે સમાગમ કરીને, ઇચ્છા મુજબ તેને મેળવીને, એકબીજાનું સન્માન કરીને, બંને જે રીતે આવ્યા હતા તે રીતે પાછા ગયા.
1.76.42
तस्मिन्समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा चारुहासिनी ।
लेभे गर्भं प्रथमतस्तस्मान्नृपतिसत्तमात् ॥ १.७६.४२ ॥
તે સમાગમમાં સુંદર ભ્રમરો અને મધુર હાસ્યવાળી શર્મિષ્ઠાએ તે શ્રેષ્ઠ રાજાથી પ્રથમ વાર ગર્ભ ધારણ કર્યો.
1.76.43
प्रयज्ञे च ततः काले राजन्राजीवलोचना ।
कुमारं देवगर्भाभं राजीवनिभलोचनम् ॥ १.७६.४३ ॥
પછી યોગ્ય સમયે, હે રાજન્, કમલનયના (શર્મિષ્ઠા) દેવગર્ભ જેવા તેજવાળા, કમલનેત્રવાળા એક પુત્રને જન્મ આપ્યો.