महाभारत · अध्याय 1.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.76.1
ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम् ।
प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत् ॥ १.७६.१ ॥
ययाती आपल्या नगरात पोहोचला, जे महेंद्राच्या नगरीसारखे होते. अंतःपुरात प्रवेश करून त्याने तेथे देवयानीला वसवले.
1.76.2
देवयान्याश्चानुमते सुतां तां वृषपर्वणः ।
अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत् ॥ १.७६.२ ॥
देवयानीच्या संमतीने, वृषपर्व्याच्या त्या कन्येसाठी अशोकवनिकेजवळ घर बांधून त्याने तिला तेथे वसवले.
1.76.3
वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठां वार्षपर्वणीम् ।
वासोभरन्नपानैश्च संविभज्य सुसत्कृताम् ॥ १.७६.३ ॥
हजार दासींनी वेढलेल्या वृषपर्व्याच्या कन्या शर्मिष्ठेला वस्त्र, अन्न व पेये वाटून उत्तम सन्मानाने वागवले.
1.76.4
देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः ।
प्रीत्या परमया युक्तो मुमुदे शाश्वतीः समाः ॥ १.७६.४ ॥
नहुषपुत्र तो राजा देवयानीसह परम प्रेमाने युक्त होऊन अनेक वर्षे आनंदात राहिला.
1.76.5
अशोकवनिकामध्ये देवयानी समागता ।
शर्मिष्ठया सा क्रीडित्वा रमणीये मनोरमे ॥ १.७६.५ ॥
अशोकवनिकेच्या मध्ये देवयानी शर्मिष्ठेसह एकत्र आली; त्या रमणीय, मनोहर स्थळी तिने खेळ खेळले.
1.76.6
तत्रैव तां तु निर्दिश्य राज्ञा सह ययौ गृहम् ।
एवमेव सह प्रीत्या बहु कालं मुमोद च ॥ १.७६.६ ॥
तेथेच तिला दाखवून राजासह ती घरी गेली; याच प्रकारे प्रेमाने एकत्र राहून ती बहुकाल आनंदात राहिली.
1.76.7
विजहार बहूनब्दान्देववन्मुदितः सुखी ॥ १.७६.७ ॥
तो देवांप्रमाणे आनंदित आणि सुखी होऊन अनेक वर्षे विहार करत राहिला.
1.76.8
ऋतुकाले तु संप्राप्ते देवयानी वराङ्गना ।
लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारं च व्यजायत ॥ १.७६.८ ॥
ऋतुकाल आल्यावर श्रेष्ठ स्त्री देवयानीला प्रथम गर्भ राहिला आणि तिने एका पुत्राला जन्म दिला.
1.76.9
गते वर्षसहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ।
ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा चान्वचिन्तयत् ॥ १.७६.९ ॥
हजार वर्षे उलटल्यावर शर्मिष्ठा तारुण्यात आली आणि आपला ऋतुकाल आलेला पाहून ती विचार करू लागली.
1.76.10
शुद्धा स्नाता तु शर्मिष्ठा सर्वालङ्कारशोभिता ।
अशोकशाखामालम्ब्य सुपुष्पस्तबकैर्वृताम् ॥ १.७६.१० ॥
शुद्ध होऊन स्नान करून सर्व अलंकारांनी शोभणारी शर्मिष्ठा, फुलांच्या गुच्छांनी भरलेली अशोकाची फांदी धरून उभी राहिली.
1.76.11
आदर्शे मुखमुद्वीक्ष्य भर्तुर्दर्शनलालसा ।
शोकमोहसमाविष्टा वचनं चेदमब्रवीत् ॥ १.७६.११ ॥
आरशात आपले मुख पाहून, पतीच्या दर्शनाच्या लालसेने, शोक आणि मोहाने व्याप्त झालेली ती हे वचन बोलली.
1.76.12
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतसाम् ।
त्वन्नामानं कुरुष्वाद्य प्रियसंदर्शनेन माम्।
एवमुक्तवती सा तु शर्मिष्ठा पुनरब्रवीत् ॥ १.७६.१२ ॥
"हे अशोका, शोक दूर करणाऱ्या! शोकाने पीडित मनांचे दुःख हरण करणाऱ्या, आज प्रियाच्या दर्शनाने मला तुझ्या नावाला साजेशी कर." असे बोलून शर्मिष्ठा पुन्हा बोलली.
1.76.13
ऋतुकालश्च संप्राप्तो न च मेऽस्ति वृतः पतिः ।
किं प्राप्तं किं नु कर्तव्यं किं वा कृत्वा सुखं भवेत् ॥ १.७६.१३ ॥
ऋतुकाल आला आहे, पण माझा वरलेला पती नाही. मला काय मिळाले? आता काय करावे? काय केल्याने सुख मिळेल?
1.76.14
देवयानी प्रजाताऽसौ वृथाऽहं प्राप्तयौवना ।
यथा तया वृतो भर्ता तथैवाहं वृणोमि तम् ॥ १.७६.१४ ॥
देवयानीला पुत्र झाला; मी यौवन पावूनही व्यर्थ आहे. तिने ज्याला पती निवडले, तसेच मीही त्याला निवडते.
1.76.15
राज्ञा पुत्रफलं देयमिति मे निश्चिता मतिः ।
अपीदानीं स धर्मात्मा ईयान्मे दर्शनं रहः ॥ १.७६.१५ ॥
राजाने पुत्रफल द्यावे, असा माझा निश्चय आहे. आताही तो धर्मात्मा एकांतात मला दर्शन देवो.
1.76.16
केशैर्बध्या तु राजानं याचेऽहं सदृशं पतिम् ।
स्पृहेदिदं देवयानी पुत्रमीक्ष्य पुनःपुनः।
क्रीडन्नन्तःपुरे तस्याः क्वचित्क्षणमवाप्य च ॥ १.७६.१६ ॥
केस बांधलेली मी राजाला माझ्या योग्य पतीची याचना करते. अंतःपुरात खेळणाऱ्या या पुत्राला पुन्हा पुन्हा पाहून देवयानी लालचावो; आणि तिला तो क्षणभर मिळो.
1.76.17
अथ निष्क्रम्य राजाऽसौ तस्मिन्काले यदृच्छया ।
अशोकवनिकाभ्याशे शर्मिष्ठां प्राप तिष्ठतीम् ॥ १.७६.१७ ॥
तेव्हा तो राजा बाहेर पडला आणि योगायोगाने अशोकवनिकेजवळ उभ्या असलेल्या शर्मिष्ठेला भेटला.
1.76.18
तमेकं रहिते दृष्ट्वा शर्मिष्ठा चारुहासिनी ।
प्रत्युद्गम्याञ्जलिं कृत्वा राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.७६.१८ ॥
त्याला एकांतात एकटा पाहून सुंदर हसणारी शर्मिष्ठा पुढे आली, हात जोडून राजाला हे वचन बोलली.
1.76.19
सोमस्येन्द्रस्य विष्णोर्वा यमस्य वरुणस्य वा ।
तव वा नाहुष गृहे कः स्त्रियं द्रष्टुमर्हति ॥ १.७६.१९ ॥
सोमाचे, इंद्राचे, विष्णूचे, यमाचे, वरुणाचे किंवा तुझे — हे नहुषपुत्रा, तुझ्या घरात स्त्रीकडे पाहण्यास कोण योग्य आहे?
1.76.20
रूपाभिजनशीलैर्हि त्वं राजन्वेत्थ मां सदा ।
सा त्वां याचे प्रसाद्याहमृतुं देहि नराधिप ॥ १.७६.२० ॥
हे राजा, रूप, कुल आणि शील यांवरून तू मला नेहमी ओळखतोस. तुला प्रसन्न करून मी याचना करते — हे नराधिपा, मला ऋतुदान दे.
1.76.21
वेद्मि त्वां शीलसंपन्नां दैत्यकन्यामनिन्दिताम् ।
रूपं च ते न पश्यामि सूच्यग्रमपि निन्दितम् ॥ १.७६.२१ ॥
तू शीलसंपन्न, दैत्यकन्या आणि निर्दोष आहेस हे मला ठाऊक आहे; पण सुईच्या टोकाएवढेही निंद्य असे तुझे रूप मला दिसत नाही.
1.76.22
तदाप्रभृति दृष्ट्वा त्वां स्मराम्यनिशमुत्तमे ।
अब्रवीदुशना काव्यो देवयानीं यदाऽवहम्।
नेयमाह्वयितव्या ते शयने वार्षपर्वणी ॥ १.७६.२२ ॥
तेव्हापासून तुला पाहून मी सतत तुझे स्मरण करतो, हे उत्तमे. देवयानीला मी आणले तेव्हा कविपुत्र उशनसांनी सांगितले होते: 'शय्येत तू ही वृषपर्वाची कन्या बोलावू नयेस.'
1.76.23
देवयान्याः प्रियं कृत्वा शर्मिष्ठामपि पोषय ॥ १.७६.२३ ॥
देवयानीचे प्रिय करून शर्मिष्ठेचेही पालन कर.
1.76.24
न नर्मयुक्तमनृतं हिनस्ति ।
न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले।
प्राणात्यये सर्वधनापहारे ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ १.७६.२४ ॥
विनोदाने बोललेले असत्य हानी करत नाही; हे राजा, स्त्रियांविषयी, विवाहकाली, प्राणसंकटात, सर्वधनहरणात — ही पाच असत्ये निष्पाप म्हटली आहेत.
1.76.25
पृष्टं तु साक्ष्ये प्रवदन्तमन्यथा ।
वदन्ति मिथ्या पतितं नरेन्द्र।
एकार्थतायां तु समाहितायां ।
मिथ्या वदन्तं ह्यनृतं हिनस्ति ॥ १.७६.२५ ॥
साक्षीत विचारले असता जो वेगळे सांगतो, हे नरेंद्रा, त्याला खोटारडा व पतित म्हणतात. पण विषय एकच असून मन एकाग्र असता, खोटे बोलणाऱ्याला खोटेपणाच नष्ट करतो.
1.76.26
अनृतं नानृतं स्त्रीषु परिहासविवाहयोः ।
आत्मप्राणार्थघाते च तदेवोत्तमतां व्रजेत् ॥ १.७६.२६ ॥
स्त्रियांशी, विनोदात व विवाहात बोललेले असत्य हे असत्य नाही. स्वतःचा प्राण किंवा धन नष्ट होत असतानाही तेच असत्य उत्तम ठरते.
1.76.27
राजा प्रमाणं भूतानां स नश्येत मृषा वदन् ।
अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुमुत्सहे ॥ १.७६.२७ ॥
राजा हा सर्व प्राण्यांसाठी प्रमाण आहे. खोटे बोलला तर तो नष्ट होईल. धनसंकटात सापडलो तरी मी खोटे करण्याचे धाडस करणार नाही.
1.76.28
समावेतौ मतो राजन्पतिः सख्याश्च यः पतिः ।
समं विवाहमित्याहुः सख्या मेऽसि वृतः पतिः ॥ १.७६.२८ ॥
हे राजा, मैत्रिणीचा पती आणि जो पती आहे, हे दोघेही समान मानले जातात. विवाह समान असतो असे म्हणतात; माझ्या मैत्रिणीचा पती म्हणून मी तुला वरले आहे.
1.76.29
सह दत्तास्मि काव्येन देवयान्या मनीषिणा ।
पूज्या पोषयितव्येति न मृषा कर्तुमर्हसि ॥ १.७६.२९ ॥
मी ज्ञानी काव्यासह, देवयानीसह दिली गेले आहे. मी पूज्य व पोषणीय आहे; म्हणून तुम्ही खोटे करणे योग्य नाही.
1.76.30
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च ।
याचितॄणां ददासि त्वं गोभूम्यादीनि यानि च ॥ १.७६.३० ॥
सोने, मणी, मोती, वस्त्रे, अलंकार आणि गायी, जमीन इत्यादी जे काही आहे, ते तू याचकांना देतोस.
1.76.31
बहिःस्थं दानमित्युक्तं न शरीराश्रितं नृप ।
दुष्करं पुत्रदानं च आत्मदानं च दुष्करम् ॥ १.७६.३१ ॥
बाहेरील वस्तूचे दान हेच दान म्हटले आहे, शरीराश्रित दान नव्हे, हे राजा. पुत्रदान कठीण आहे, आणि आत्मदान तर अधिकच कठीण आहे.
1.76.32
शरीरदानात्तत्सर्वं दत्तं भवति मारिष ।
यस्य यस्य यथा कामस्तस्य तस्य ददाम्यहम् ॥ १.७६.३२ ॥
शरीरदानाने ते सर्व दिले गेले असे होते, हे मारिष. ज्याची जशी इच्छा आहे, त्याला मी तसे देते.
1.76.33
इत्युक्त्वा नगरे राजंस्त्रिकालं घोषितं त्वया ।
त्वयोक्तमनृतं राजन्वृथा घोषितमेव वा।
तत्सत्यं कुरु राजेन्द्र यथा वैश्रवणस्तथा ॥ १.७६.३३ ॥
असे बोलून, हे राजा, नगरात तू तीन वेळा घोषणा करविलीस. हे राजा, तू जे सांगितलेस ते असत्य किंवा व्यर्थ घोषित झाले. हे राजेंद्रा, कुबेराप्रमाणे ते सत्य कर.
1.76.34
दातव्यं याचमानेभ्य इति मे व्रतमाहितम् ।
त्वं च याचसि मां कामं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १.७६.३४ ॥
याचकांना दान द्यावे हे माझे व्रत स्थिर आहे. तूही माझ्याकडे मागतेस. सांग, तुझी इच्छा काय आहे, मी तुझ्यासाठी काय करू?
1.76.35
धनं वा यदि वा किंचिद्राज्यं वाऽपि शुचिस्मिते ।
अधर्मात्पाहि मां राजन्धर्मं च प्रतिपादय ॥ १.७६.३५ ॥
धन असो किंवा काहीही, अगदी राज्यही असो, हे शुचिस्मिते. हे राजा, मला अधर्मापासून वाचव आणि धर्म प्रस्थापित कर.
1.76.36
नान्यं वृणे पुत्रकामा पुत्रात्परतरं न च ।
त्वत्तोऽपत्यवती लोके चरेयं धर्ममुत्तमम् ॥ १.७६.३६ ॥
पुत्राची इच्छा असलेली मी दुसरे काही निवडत नाही; पुत्रापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही. तुझ्यापासून संतती मिळवून मी जगात उत्तम धर्माचे आचरण करीन.
1.76.37
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः ।
यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम् ॥ १.७६.३७ ॥
हे राजन्, पत्नी, दास आणि पुत्र — हे तिघे धनहीन असतात. ते जे मिळवतात ते ज्याचे हे असतात त्याचेच धन होय.
1.76.38
पुत्रार्थं भर्तृपोषार्थं स्त्रियः सृष्टाः स्वयंभुवा ।
अपतिर्वापि या कन्या अनपत्या च या भवेत्।
तासां जन्म वृथा लोके गतिस्तासां न विद्यते ॥ १.७६.३८ ॥
स्वयंभूने स्त्रियांची निर्मिती पुत्रांसाठी आणि पतीच्या पोषणासाठी केली आहे. पतिहीन कन्या किंवा अपत्यहीन स्त्री असेल तर तिचा जन्म जगात व्यर्थ; तिला गती नाही.
1.76.39
देवयान्या भुजिष्याऽस्मि वश्या च तव भार्गवी ।
सा चाहं च त्वया राजन्भजनीये भजस्व माम् ॥ १.७६.३९ ॥
मी देवयानीची दासी आहे, आणि भार्गवी (देवयानी) तुमच्या अधीन आहे. हे राजन्, ती आणि मी दोघीही तुमच्या भोगासाठी योग्य आहोत; मला स्वीकारा.
1.76.40
एवमुक्तस्तु राजा स तथ्यमित्यभिजज्ञिवान् ।
पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रत्यपादयत् ॥ १.७६.४० ॥
असे सांगितल्यावर राजाने ते सत्य मानले; शर्मिष्ठेचा सन्मान केला आणि धर्माचेही प्रतिपादन केले.
1.76.41
स समागम्य शर्मिष्ठां यथा काममवाप्य च ।
अन्योन्यं चाभिसंपूज्य जग्मतुस्तौ यथागतम् ॥ १.७६.४१ ॥
तो शर्मिष्ठेशी समागम करून, इच्छेनुसार तिला मिळवून, परस्परांचा सन्मान करून, दोघेही जसे आले तसेच परत गेले.
1.76.42
तस्मिन्समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा चारुहासिनी ।
लेभे गर्भं प्रथमतस्तस्मान्नृपतिसत्तमात् ॥ १.७६.४२ ॥
त्या समागमात सुंदर भुवया आणि गोड हास्य असलेल्या शर्मिष्ठेने त्या श्रेष्ठ राजापासून प्रथम गर्भ धारण केला.
1.76.43
प्रयज्ञे च ततः काले राजन्राजीवलोचना ।
कुमारं देवगर्भाभं राजीवनिभलोचनम् ॥ १.७६.४३ ॥
नंतर योग्य काळी, हे राजा, कमलनयना (शर्मिष्ठा) देवगर्भासारख्या तेजस्वी, कमलनेत्रांच्या एका पुत्राला जन्म दिला.