ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.77.1
तस्मिन्नक्षत्रसंयोगे शुक्ले पुण्यर्क्षगेन्दुना ।
स राजा मुमुदे सम्राट् तया शर्मिष्ठया सह ॥ १.७७.१ ॥
ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਸਮਰਾਟ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।
1.77.2
प्रजानां श्रीरिवाभ्याशे शर्मिष्ठा ह्यभवद्वधूः ।
पन्नगीवोग्ररूपा वै देवयानी ममाप्यभूत् ॥ १.७७.२ ॥
ਪਰਜਾ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਂਗ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਵਹੁਟੀ ਬਣੀ; ਅਤੇ ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨਾਗਣੀ ਵਾਂਗ ਦੇਵਯਾਨੀ ਵੀ ਮੇਰੀ ਬਣੀ।
1.77.3
पर्जन्य इव सस्यानां देवानाममृतं यथा ।
तद्वन्ममापि संभूता शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी।
इत्येवं मनसा ज्ञात्वा देवयानीमवर्जयत् ॥ १.७७.३ ॥
ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਖਾ-ਪਰਵ ਵਰਗੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਜੰਮੀ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
1.77.4
श्रुत्वा कुमारं जातं तु देवयानी शुचिस्मिता ।
चिन्तयामास दुःखार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत ॥ १.७७.४ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁੱਚੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ।
1.77.5
अभिगम्य च शर्मिष्ठां देवयान्यब्रवीदिदम् ।
किमिदं वृजिनं सुभ्रु कृतं वै कामलुब्धया ॥ १.७७.५ ॥
ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—'ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ?'
1.77.6
ऋषिरभ्यागतः कश्चिद्धर्मात्मा वेदपारगः ।
स मया वरदः कामं याचितो धर्मसंहितम् ॥ १.७७.६ ॥
ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਵਰਦਾਤਾ ਤੋਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ।
1.77.7
अपत्यार्थे स तु मया वृतो वै चारुहासिनि ।
नाहमन्यायतः काममाचरामि शुचिस्मिते।
तस्मादृषेर्ममापत्यमिति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.७७.७ ॥
ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤਾ, ਮੈਂ ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਹੀ ਹੈ।
1.77.8
शोभनं भीरु यद्येवमथ स ज्ञायते द्विजः ।
गोत्रनामाभिजनतो वेत्तुमिच्छामि तं द्विजम् ॥ १.७७.८ ॥
ਦੇਵਯਾਨੀ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਭੀਰੂ, ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੋਤਰ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਕੁਲ ਤੋਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
1.77.9
तपसा तेजसा चैव दीप्यमानं यथा रविम् ।
तं दृष्ट्वा मम संप्रष्टुं शक्तिर्नासीच्छुचिस्मिते ॥ १.७७.९ ॥
ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤਾ, ਤਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।
1.77.10
यद्येतदेवं शर्मिष्ठे न मन्युर्विद्यते मम ।
अपत्यं यदि ते लब्धं ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च वै द्विजात् ॥ १.७७.१० ॥
ਦੇਵਯਾਨੀ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਜੇ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਜੇਠੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
1.77.11
अन्योन्यमेवमुक्त्वा तु संप्रहस्य च ते मिथः ।
जगाम भार्गवी वेश्म तथ्यमित्यवजग्मुषी ॥ १.७७.११ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਹੱਸ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਭਾਰਗਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ।
1.77.12
ययातिर्देवयान्यां तु पुत्रावजनयन्नृपः ।
यदुं च तुर्वसुं चैव शक्रविष्णू इवापरौ ॥ १.७७.१२ ॥
ਰਾਜੇ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੋਂ ਯਦੂ ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੂ ਨਾਮਕ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਦੋ ਸਨ।
1.77.13
तस्मिन्काले तु राजर्षिर्ययातिः पृथिवीपतिः ।
माध्वीकरससंयुक्तां मदिरां मदवर्धनीम् ॥ १.७७.१३ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਯਯਾਤਿ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਾਧਵੀਕ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਨਸ਼ਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਦਿਰਾ [ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ]।
1.77.14
पाययामास शुक्रस्य तनयां रक्तपिङ्गलाम् ।
पीत्वा पीत्वा च मदिरां देवयानी मुमोह सा ॥ १.७७.१४ ॥
ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਲਾਲ-ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ [ਦੇਵਯਾਨੀ] ਨੂੰ ਮਦਿਰਾ ਪਿਲਾਈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ।
1.77.15
रुदती गायमाना च नृत्यन्ती च मुहुर्मुहुः ।
बहु प्रलपती देवी राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.७७.१५ ॥
ਰੋਂਦੀ, ਗਾਉਂਦੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੱਚਦੀ, ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.77.16
राजवद्रूपवेषौ ते किमर्थं त्वमिहागतः ।
केन कार्येण संप्राप्तो निर्जनं गहनं वनम् ॥ १.७७.१६ ॥
ਰਾਜੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇਸ ਸੁੰਨਸਾਨ, ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ?
1.77.17
द्विजश्रेष्ठ नृपश्रेष्ठो ययातिश्चोग्रदर्शनः ।
तस्मादितः पलायस्व हितमिच्छसि चेद्द्विज ॥ १.७७.१७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯਯਾਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਭੱਜ ਜਾ।
1.77.18
इत्येवं प्रलपन्तीं तां देवयानीं तु नाहुषः ।
भर्त्सयामास वचनैरनर्हां पापवर्धनीम् ॥ १.७७.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤਿ ਨੇ ਅਯੋਗ, ਪਾਪ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਝਿੜਕਿਆ।
1.77.19
ततो वर्षवरान्मूकान्व्यङ्गान्वृद्धांश्च पङ्गुकान् ।
रक्षणे देवयान्याः स पोषणे च शशास तान् ॥ १.७७.१९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਗੂੰਗੇ, ਅੰਗਹੀਣ, ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਲੰਗੜੇ ਤੇ ਖੁਸਰੇ ਸੇਵਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ।
1.77.20
ततस्तु नाहुषो राजा शर्मिष्ठां प्राप्य बुद्धिमान् ।
रेमे च सुचिरं कालं तया शर्मिष्ठया सह ॥ १.७७.२० ॥
ਫਿਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਰਮਣ ਕੀਤਾ।
1.77.21
तस्मादेव तु राजर्षेः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ।
द्रुह्युं चानुं च पूरुं च त्रीन्कुमारानजीजनत् ॥ १.७७.२१ ॥
ਉਸ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਦ੍ਰੁਹਯੂ, ਅਨੂ ਅਤੇ ਪੂਰੂ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।
1.77.22
ततः काले तु कस्मिंश्चिद्देवयानी शुचिस्मिता ।
ययातिसहिता राजञ्जगाम रहितं वनम् ॥ १.७७.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਯਯਾਤੀ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਈ।
1.77.23
ददर्श च तदा तत्र कुमारान्देवरूपिणः ।
क्रीडमानान्सुविश्रब्धान्विस्मिता चेदमब्रवीत् ॥ १.७७.२३ ॥
ਤਦ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਰੂਪ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.77.24
कस्यैते दारका राजन्देवपुत्रोपमाः शुभाः ।
वर्चसा रूपतश्चैव सदृशा मे मतास्तव ॥ १.७७.२४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲਕ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ? ਤੇਜ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
1.77.25
एवं पृष्ट्वा तु राजानं कुमारान्पर्यपृच्छत ॥ १.७७.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ।
1.77.26
तस्मिन्काले तु तच्छ्रुत्वा धात्री तेषां वचोऽब्रवीत् ।
किं न ब्रूत कुमारा वः पितरं वै द्विजर्षभम् ॥ १.७७.२६ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਕੁਮਾਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਉਸ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਰੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ?"
1.77.27
ऋषिश्च ब्राह्मणश्चैव द्विजातिश्चैव नः पिता ।
शर्मिष्ठा नानृतं ब्रूते देवयानि क्षमस्व नः ॥ १.७७.२७ ॥
"ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਹਨ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ। ਦੇਵਯਾਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ।"
1.77.28
किंनामधेयगोत्रो वः पुत्रका ब्राह्मणः पिता ।
प्रब्रूत तत्त्वतः क्षिप्रं कश्चासौ क्व च वर्तते ॥ १.७७.२८ ॥
"ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਛੇਤੀ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?"
1.77.29
प्रब्रूत मे यथा तथ्यं श्रोतुमिच्छामि तं ह्यहम् ।
एवमुक्ताः कुमारस्ते देवयान्या सुमध्यया ॥ १.७७.२९ ॥
"ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਸੁਮਧਿਆ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਮਾਰ…
1.77.30
तेऽदर्शयन्प्रदेशिन्या तमेव नृपसत्तमम् ।
शर्मिष्ठां मातरं चैव तथाऽऽचख्युश्च दारकाः ॥ १.७७.३० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਰਜਨੀ ਨਾਲ ਉਸੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ।
1.77.31
इत्युक्त्वा सहितास्ते तु राजानमुपचक्रमुः ।
नाभ्यनन्दत तान्राजा देवयान्यास्तदान्तिके ॥ १.७७.३१ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ; ਪਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਨਾ ਕੀਤਾ।
1.77.32
रुदन्तस्तेऽथ शर्मिष्ठामभ्ययुर्बालकास्ततः ।
अविब्रुवन्ती किंचिच्च राजानं चारुलोचना ॥ १.७७.३२ ॥
ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬਾਲਕ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਕੋਲ ਗਏ; ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ।
1.77.33
नातिदूराच्च राजानं सा चातिष्ठदवाङ्मुखी ।
श्रुत्वा तेषां तु बालानां सव्रीड इव पार्थिवः ॥ १.७७.३३ ॥
ਉਹ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
1.77.34
प्रतिवक्तुमशक्तोऽभूत्तूष्णींभूतोऽभवन्नृपः ।
दृष्ट्वा तु तेषां बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति ॥ १.७७.३४ ॥
ਰਾਜਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ।
1.77.35
बुद्ध्वा तु तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठापिदमब्रवीत् ।
अभ्यागच्छति मां कश्चिदृषिरित्येवमब्रवीः ॥ १.७७.३५ ॥
ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।'
1.77.36
ययातिमेवं राजानं त्वं गोपायसि भामिनि ।
पूर्वमेव मया प्रोक्तं त्वया तु वृजिनं कृतम् ॥ १.७७.३६ ॥
'ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।'
1.77.37
मदधीना सती कस्मादकार्षीर्विप्रियं मम ।
तमेवाऽऽसुरधर्मं त्वमास्थिता न बिभेषि मे ॥ १.७७.३७ ॥
ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਸਤੀ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਉਸੇ ਅਸੁਰ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੀ?
1.77.38
यदुक्तमृषिरित्येव तत्सत्यं चारुहासिनि ।
न्यायतो धर्मतश्चैव चरन्ती न बिभेमि ते ॥ १.७७.३८ ॥
"ਰਿਸ਼ੀ" ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ। ਨਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੀ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੀ।
1.77.39
यदा त्वया वृतो भर्ता वृत एव तदा मया ।
सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने ॥ १.७७.३९ ॥
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਪਤੀ ਚੁਣਿਆ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਖੀ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਪਤੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.77.40
पूज्यासि मम मान्या च ज्येष्ठा च ब्राह्मणी ह्यसि ।
त्वत्तोपि मे पूज्यतमो राजर्षिः किं न वेत्थ तत् ॥ १.७७.४० ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪੂਜਨੀਯ ਤੇ ਮਾਨਨੀਯ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜੇਠੀ ਵੀ ਹੈਂ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤਿ ਪੂਜਨੀਯ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ?
1.77.41
त्वत्पित्रा मम गुरुणा सह दत्ते उभे शुभे ।
ततो भर्ता च पूज्यश्च पोष्यां पोषयतीह माम् ॥ १.७७.४१ ॥
ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਇਸ ਲਈ ਪਤੀ ਵੀ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਪਾਲਣਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
1.77.42
श्रुत्वा तस्यास्ततो वाक्यं देवयान्यब्रवीदिदम् ।
रमस्वेह यथाकामं देव्या शर्मिष्ठया सह ॥ १.७७.४२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ — "ਇੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਮਣ ਕਰ।"
1.77.43
राजन्नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे कृतं त्वया ।
इति जज्वाल कोपेन देवयानी ततो भृशम् ॥ १.७७.४३ ॥
ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭੜਕ ਉੱਠੀ।
1.77.44
निर्दहन्तीव सव्रीडां शर्मिष्ठां समुदीक्ष्य च ।
अपविध्य च सर्वाणि भूषणान्यसितेक्षणा ॥ १.७७.४४ ॥
ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਵੱਲ ਜਿਵੇਂ ਸਾੜਦੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ।
1.77.45
सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम् ।
तूर्णं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस्तदा ॥ १.७७.४५ ॥
ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਕੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਨ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿਆ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਕੋਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
1.77.46
अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन्नृपः ।
न्यवर्तत नचैव स्म क्रोधसंरक्तलोचना ॥ १.७७.४६ ॥
ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮੁੜੀ ਹੀ ਨਹੀਂ।
1.77.47
अविब्रुवन्ती किंचित्सा राजानं साश्रुलोचना ।
अचिरादेव संप्राप्ता काव्यस्योशनसोऽन्तिकम् ॥ १.७७.४७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਹਿੰਦੀ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਕਾਵਿਆ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
1.77.48
सा तु दृष्ट्वै पितरमभिवाद्याग्रतः स्थिता ।
अनन्तरं यायातिस्तु पूजयामास भार्गवम् ॥ १.७७.४८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਵੀ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
1.77.49
अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम् ।
शर्मिष्ठयाऽतिवृत्ताऽस्मि दुहित्रा वृषपर्वणः ॥ १.७७.४९ ॥
ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਮ ਹਾਰ ਗਿਆ; ਉਲਟਾ ਆਚਰਣ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਾ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
1.77.50
त्रयोऽस्यां जनिताः पुत्रा राज्ञाऽनेन ययातिना ।
दुर्भगाया मम द्वौ तु पुत्रौ तात ब्रवीमि ते ॥ १.७७.५० ॥
ਇਸ ਰਾਜੇ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਬਦਕਿਸਮਤ ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਦੋ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।
1.77.51
धर्मज्ञ इति विख्यात एष राजा भृगूद्वह ।
अतिक्रान्तश्च मर्यादां काव्यैतत्कथयामि ते ॥ १.७७.५१ ॥
ਇਹ ਰਾਜਾ ਧਰਮਜ੍ਞ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨੇ ਮਰਯਾਦਾ ਲੰਘੀ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਵਯ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।
1.77.52
धर्मज्ञः सन्महाराज योऽधर्ममकृथाः प्रियम् ।
तस्माज्जरा त्वामचिराद्धर्षयिष्यति दुर्जया ॥ १.७७.५२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧਰਮਜ੍ਞ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਲਈ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਅਜੇਤੂ ਬੁਢਾਪਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰੇਗਾ।
1.77.53
ऋतुं वै याचमानाया भगवन्नान्यचेतसा ।
दुहितुर्दानवेन्द्रस्य धर्म्यमेतत्कृतं मया ॥ १.७७.५३ ॥
ਹੇ ਭਗਵਨ, ਰੁੱਤ ਮੰਗਦੀ ਦਾਨਵੇਂਦਰ ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਮਨ ਭਟਕਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।
1.77.54
ऋतुं वै याचमानाया न ददाति पुमानृतुम् ।
भ्रूणहेत्युच्यते ब्रह्मन् स इह ब्रह्मवादिभिः ॥ १.७७.५४ ॥
ਰੁੱਤ ਮੰਗਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜੋ ਮਰਦ ਰੁੱਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਭ੍ਰੂਣਹੱਤਿਆਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.77.55
अभिकामां स्त्रियं यश्च गम्यां रहसि याचितः ।
नोपैति स च धर्मेषु भ्रूणहेत्युच्यते बुधैः ॥ १.७७.५५ ॥
ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਗਈ, ਗਮਨ ਯੋਗ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਭਰੂਣਹੱਤਿਆਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.77.56
यद्यद्वृणोति मां कश्चित्तत्तद्देयमिति व्रतम् ।
त्वया च सापि दत्ता मे नान्यं नाथमिहेच्छति ॥ १.७७.५६ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਮੰਗੇ ਉਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।
1.77.57
इत्येतानि समीक्ष्याहं कारणानि भृगूद्वह ।
अधर्मभयसंविग्नः शर्मिष्ठामुपजग्मिवान्।
मत्वैतन्मे धर्म इति कृतं ब्रह्मन्क्षमस्व माम् ॥ १.७७.५७ ॥
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਹੈ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ।
1.77.58
नन्वहं प्रत्यवेक्ष्यस्ते मदधीनोऽसि पार्थिव ।
मिथ्याचारस्य धर्मेषु चौर्यं भवति नाहुष ॥ १.७७.५८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵਿਚਾਰਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈਂ। ਹੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
1.77.59
क्रुद्धेनोशनसा शप्तो ययातिर्नाहुषस्तदा ।
पूर्वं वयः परित्यज्य जरां सद्योऽन्वपद्यत ॥ १.७७.५९ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਉਸ਼ਨਸ ਵੱਲੋਂ ਸਰਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜਵਾਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਬੁਢਾਪਾ ਪਾ ਗਿਆ।
1.77.60
अतृप्तो यौवनस्याहं देवयान्यां भृगूद्वह ।
प्रसादं कुरु मे ब्रह्मञ्जरेयं न विशेच्च माम् ॥ १.७७.६० ॥
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਾਲ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਅਜੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਇਹ ਬੁਢਾਪਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਵੜੇ।
1.77.61
नाहं मृषा ब्रवीम्येतज्जरां प्राप्तोऽसि भूमिप ।
जरां त्वेतां त्वमन्यस्मिन्संक्रामय यदीच्छसि ॥ १.७७.६१ ॥
ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਹੇ ਭੂਮੀਪਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਇਹ ਬੁਢਾਪਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦੇ।
1.77.62
राज्यभाक्स भवेद्ब्रह्मन्पुण्यभाक्कीर्तिभाक्तथा ।
यो मे दद्याद्वयः पुत्रस्तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.७७.६२ ॥
ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹ ਰਾਜ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਓ।
1.77.63
संक्रामयिष्यसि जरां येथेष्टं नहुषात्मज ।
मामनुध्याय भावेन न च पापमवाप्स्यसि ॥ १.७७.६३ ॥
ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਬੁਢਾਪਾ ਬਦਲ ਸਕੇਂਗਾ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।
1.77.64
वयो दास्यति ते पुत्रो यः स राजा भविष्यति ।
आयुष्मान्कीर्तिमांश्चैव बह्वपत्यस्तथैव च ॥ १.७७.६४ ॥
ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਔਲਾਦ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।