মহাভারত · অধ্যায় 1.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.8.1
स चापि च्यवनो ब्रह्मन्भार्गवोऽजनयत्सुतम् ।
सुकन्यायां महात्मानं प्रमतिं दीप्ततेजसम् ॥ १.८.१ ॥
ভৃগুবংশীয় চ্যবনও, হে ব্রাহ্মণ, সুকন্যার গর্ভে এক পুত্র জন্মান; সেই মহাত্মা প্রমতি, দীপ্ত তেজের অধিকারী।
1.8.2
प्रमतिस्तु रुरुं नाम घृताच्यां समजीजनत् ।
रुरुः प्रमद्वरायां तु शुनकं समजीजनम् ॥ १.८.२ ॥
প্রমতি ঘৃতাচীর গর্ভে রুরু নামে পুত্র উৎপাদন করেন; রুরু প্রমদ্বরার গর্ভে শুনককে জন্ম দেন।
1.8.3
शुनकस्तु महासत्वः सर्वभार्गवनन्दनः ।
जातस्तपसि तीव्रे च स्थितः स्थिरयशास्ततः ॥ १.८.३ ॥
মহাসত্ত্ব শুনক, সমস্ত ভার্গবের আনন্দ, জন্ম নিলেন; কঠোর তপস্যায় স্থিত হলেন, স্থির যশের অধিকারী।
1.8.4
तस्य ब्रह्मन्रुरोः सर्वं चरितं भूरितेजसः ।
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि तच्छृणु त्वमशेषतः ॥ १.८.४ ॥
হে ব্রাহ্মণ, সেই মহাতেজস্বী রুরুর সমস্ত চরিত আমি বিস্তারিতভাবে বলব; তুমি তা সম্পূর্ণ শোনো।
1.8.5
ऋषिरासीन्महान्पूर्वं तपोविद्यासमन्वितः ।
स्थूलकेश इति ख्यातः सर्वभूतहिते रतः ॥ १.८.५ ॥
পূর্বে তপস্যা ও বিদ্যায় সমৃদ্ধ এক মহান ঋষি ছিলেন; তিনি স্থূলকেশ নামে খ্যাত ছিলেন এবং সর্বভূতের হিতে রত ছিলেন।
1.8.6
एतस्मिन्नेव काले तु मेनकायां प्रजज्ञिवान् ।
गन्धर्वराजो विप्रर्षे विश्वावसुरिति स्मृतः ॥ १.८.६ ॥
এই সময়েই, হে বিপ্রঋষি, মেনকার গর্ভে গন্ধর্বরাজ এক পুত্র উৎপাদন করেন, যিনি বিশ্বাবসু নামে স্মৃত।
1.8.7
अप्सरा मेनका तस्य तं गर्भं भृगुनन्दन ।
उत्ससर्ज यथाकालं स्थूलकेशाश्रमं प्रति ॥ १.८.७ ॥
হে ভৃগুনন্দন! অপ্সরা মেনকা যথাসময়ে সেই গর্ভ স্থূলকেশের আশ্রমের দিকে পরিত্যাগ করল।
1.8.8
उत्सृज्य चैव तं गर्भं नद्यास्तीरे जगाम सा ।
अप्सरा मेनका ब्रह्मन्निर्दया निरपत्रपा ॥ १.८.८ ॥
সেই গর্ভ ত্যাগ করে সে নদীতীরে চলে গেল। হে ব্রহ্মন্! অপ্সরা মেনকা ছিল নির্দয় ও নির্লজ্জ।
1.8.9
कन्याममरगर्भाभां ज्वलन्तीमिव च श्रिया ।
तां ददर्श समुत्सृष्टां नदीतीरे महानृषिः ॥ १.८.९ ॥
দেবগর্ভের মতো দীপ্ত, শ্রীতে জ্বলন্তের মতো সেই কন্যাকে নদীতীরে পরিত্যক্ত অবস্থায় মহর্ষি দেখলেন।
1.8.10
स्थूलकेशः स तेजस्वी विजने बन्धुवर्जिताम् ।
स तां दृष्ट्वा तदा कन्यां स्थूलकेशो महाद्विजः ॥ १.८.१० ॥
তেজস্বী স্থূলকেশ, নির্জন স্থানে বন্ধুহীন সেই কন্যাকে দেখে, তখন সেই মহাদ্বিজ স্থূলকেশ...
1.8.11
जग्राह च मुनिश्रेष्ठः कृपाविष्टः पुपोष च ।
ववृधे सा वरारोहा तस्याश्रमपदे शुभे ॥ १.८.११ ॥
মুনিশ্রেষ্ঠ করুণায় পূর্ণ হয়ে তাকে তুলে নিলেন ও লালনপালন করলেন। সুন্দর কটিদেশের সেই কন্যা তাঁর শুভ আশ্রমে বড় হতে লাগল।
1.8.12
जातकाद्याः क्रियाश्चास्या विधिपूर्वं यथाक्रमम् ।
स्थूलकेशो महाभागश्चकार सुमहानृषिः ॥ १.८.१२ ॥
তার জাতকর্ম প্রভৃতি ক্রিয়াগুলি বিধিমতো, যথাক্রমে, মহাভাগ্যবান মহর্ষি স্থূলকেশ সম্পন্ন করলেন।
1.8.13
प्रमदाभ्यो वरा सा तु सत्त्वरूपगुणान्विता ।
ततः प्रमद्वरेत्यस्या नाम चक्रे महानृषिः ॥ १.८.१३ ॥
প্রমদাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠা সেই কন্যা সত্ত্ব, রূপ ও গুণে ভূষিতা ছিলেন। তখন মহর্ষি তাঁর নাম রাখলেন প্রমদ্বরা।
1.8.14
तामाश्रमपदे तस्य रुरुर्दृष्ट्वा प्रमद्वराम् ।
बभूव किल धर्मात्मा मदनोपहतस्तदा ॥ १.८.१४ ॥
সেই আশ্রমে প্রমদ্বরাকে দেখে ধর্মাত্মা রুরু তখন মদনের আঘাতে আক্রান্ত হলেন।
1.8.15
पितरं सखिभिः सोऽथ श्रावयामास भार्गवम् ।
प्रमतिश्चाभ्ययाचत्तां स्थूलकेशं यशस्विनम् ॥ १.८.१५ ॥
তারপর তিনি বন্ধুদের মাধ্যমে পিতা ভার্গবকে খবর পাঠালেন। প্রমতি যশস্বী স্থূলকেশের কাছে সেই কন্যাকে প্রার্থনা করলেন।
1.8.16
ततः प्रादात्पिता कन्यां रुरवे तां प्रमद्वराम् ।
विवाहं स्थापयित्वाग्रे नक्षत्रे भगदैवते ॥ १.८.१६ ॥
তারপর পিতা সেই কন্যা প্রমদ্বরাকে রুরুর হাতে সমর্পণ করলেন, আগেই ভগদেবতা-অধিষ্ঠিত নক্ষত্রে বিবাহ স্থির করে।
1.8.17
ततः कतिपयाहस्य विवाहे समुपस्थिते ।
सखीभिः क्रीडती सार्धं सा कन्यावरवर्णिनी ॥ १.८.१७ ॥
তারপর কয়েক দিন পরে যখন বিবাহের সময় এল, তখন সেই সুবর্ণবর্ণা কন্যা সখীদের সঙ্গে খেলা করছিলেন।
1.8.18
नापश्यत्संप्रसुप्तं वै भुजंगं तिर्यगायतम् ।
पदा चैनं समाक्रामन्मुमूर्षुः कालचोदिता ॥ १.८.१८ ॥
গভীর ঘুমে আড়াআড়ি শুয়ে থাকা সাপটিকে সে দেখতে পায়নি। কালের প্রেরণায় সে পা দিয়ে তাকে মাড়িয়ে ফেলল।
1.8.19
स तस्याः संप्रमत्तायाश्चोदितः कालधर्मणा ।
विषोपलिप्तान्दशनान्भृशमङ्गे न्यपातयत् ॥ १.८.१९ ॥
কালধর্মে প্রণোদিত হয়ে সে অসাবধান সেই কন্যার অঙ্গে বিষলিপ্ত দংষ্ট্রা সজোরে বিদ্ধ করল।
1.8.20
सा दष्टा तेन सर्पेण पपात सहसा भुवि ।
विवर्णा विगतश्रीका भ्रष्टाभरणचेतना ॥ १.८.२० ॥
সেই সাপের দংশনে সে সহসা ভূমিতে পড়ে গেল; বিবর্ণ, শ্রীহীন, অলংকার খসে পড়ল, চেতনা লোপ পেল।
1.8.21
निरानन्दकरी तेषां बन्धूनां मुक्तमूर्धजा ।
व्यसुरप्रेक्षणीया सा प्रेक्षणीयतमाऽभवत् ॥ १.८.२१ ॥
সেই আত্মীয়দের আনন্দহীন করে তোলা সে, খোলা চুলে, প্রাণহীনের মতো দেখতে কষ্টকর হলেও, দেখতে অত্যন্ত মনোহর হয়ে উঠল।
1.8.22
प्रसुप्तेवाभवच्चापि भुवि सर्पविषार्दिता ।
भूयो मनोहरतरा बभूव तनुमध्यमा ॥ १.८.२२ ॥
সর্পবিষে পীড়িত সে ভূমিতে ঘুমন্তের মতো পড়ে রইল; ক্ষীণকটি সে আরও মনোহর হয়ে উঠল।
1.8.23
ददर्श तां पिता चैव ये चैवान्ये तपस्विनः ।
विचेष्टमानां पतितां भूतले पद्मवर्चसम् ॥ १.८.२३ ॥
তার পিতা ও অন্য তপস্বীরা তাকে দেখলেন; ভূমিতে পড়ে ছটফট করছে, পদ্মের মতো দীপ্তিময় সেই কন্যাকে।
1.8.24
ततः सर्वे द्विजतराः समाजग्मुः कृपान्विताः ।
स्वस्त्यात्रेयो महाजानुः कुशिकः शङ्खमेखलः ॥ १.८.२४ ॥
তখন সমস্ত শ্রেষ্ঠ দ্বিজ করুণায় পূর্ণ হয়ে সমবেত হলেন: স্বস্ত্যাত্রেয়, মহাজানু, কুশিক, শঙ্খমেখল।
1.8.25
उद्दालकः कठश्चैव श्वेतश्चैव महायशाः ।
भरद्वाजः कौणकृत्स्य आर्ष्टिषेणोऽथ गौतमः ॥ १.८.२५ ॥
উদ্দালক, কঠ, শ্বেত, মহাযশা ভরদ্বাজ, কৌণকৃৎস্য, আর্ষ্টিষেণ এবং গৌতম।
1.8.26
प्रमतिः सह पुत्रेण तथान्ये वनवासिनः ।
तां ते कन्यां व्यसुं दृष्ट्वा भुजंगस्य विषार्दिताम् ॥ १.८.२६ ॥
প্রমতি পুত্রের সঙ্গে এবং অন্য বনবাসীরাও সর্পবিষে জর্জরিত, প্রাণহীন সেই কন্যাকে দেখে।
1.8.27
रुरुदुः कृपयाऽविष्टा रुरुस्त्वार्तो बहिर्ययौ ।
ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठास्तत्रैवोपाविशंस्तदा ॥ १.८.२७ ॥
করুণায় আবিষ্ট হয়ে তারা কাঁদতে লাগল; কিন্তু রুরু আর্ত হয়ে বাইরে চলে গেল। তখন সেই দ্বিজশ্রেষ্ঠরা সকলেই সেখানেই বসে পড়লেন।