महाभारत · अध्याय 1.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.8.1
स चापि च्यवनो ब्रह्मन्भार्गवोऽजनयत्सुतम् ।
सुकन्यायां महात्मानं प्रमतिं दीप्ततेजसम् ॥ १.८.१ ॥
भृगुवंशीय च्यवनानेही, हे ब्रह्मन्, सुकन्येपासून एक पुत्र झाला; तो महात्मा प्रमती, तेजस्वी होता.
1.8.2
प्रमतिस्तु रुरुं नाम घृताच्यां समजीजनत् ।
रुरुः प्रमद्वरायां तु शुनकं समजीजनम् ॥ १.८.२ ॥
प्रमतीने घृताचीपासून रुरु नावाचा पुत्र झाला; रुरूने प्रमद्वरेपासून शुनकाला जन्म दिला.
1.8.3
शुनकस्तु महासत्वः सर्वभार्गवनन्दनः ।
जातस्तपसि तीव्रे च स्थितः स्थिरयशास्ततः ॥ १.८.३ ॥
महासत्त्व शुनक, सर्व भार्गवांचा आनंद, जन्मला; तीव्र तपात स्थिर झाला, स्थिर कीर्तीचा.
1.8.4
तस्य ब्रह्मन्रुरोः सर्वं चरितं भूरितेजसः ।
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि तच्छृणु त्वमशेषतः ॥ १.८.४ ॥
हे ब्रह्मन्, त्या अति तेजस्वी रुरूचे सर्व चरित्र मी विस्ताराने सांगेन; तू ते पूर्णपणे ऐक.
1.8.5
ऋषिरासीन्महान्पूर्वं तपोविद्यासमन्वितः ।
स्थूलकेश इति ख्यातः सर्वभूतहिते रतः ॥ १.८.५ ॥
पूर्वी तप आणि विद्या यांनी युक्त असा एक महान ऋषी होता; तो स्थूलकेश नावाने प्रसिद्ध होता आणि सर्व प्राण्यांच्या हितात रत असे.
1.8.6
एतस्मिन्नेव काले तु मेनकायां प्रजज्ञिवान् ।
गन्धर्वराजो विप्रर्षे विश्वावसुरिति स्मृतः ॥ १.८.६ ॥
याच काळात, हे विप्रर्षी, मेनकेपासून गंधर्वराजाला एक पुत्र झाला; तो विश्वावसू म्हणून स्मरला जातो.
1.8.7
अप्सरा मेनका तस्य तं गर्भं भृगुनन्दन ।
उत्ससर्ज यथाकालं स्थूलकेशाश्रमं प्रति ॥ १.८.७ ॥
हे भृगुनंदना! अप्सरा मेनकेने योग्य काळी तो गर्भ स्थूलकेशाच्या आश्रमाकडे सोडून दिला.
1.8.8
उत्सृज्य चैव तं गर्भं नद्यास्तीरे जगाम सा ।
अप्सरा मेनका ब्रह्मन्निर्दया निरपत्रपा ॥ १.८.८ ॥
तो गर्भ सोडून ती नदीकाठी निघून गेली. हे ब्रह्मन्! अप्सरा मेनका निर्दय आणि निर्लज्ज होती.
1.8.9
कन्याममरगर्भाभां ज्वलन्तीमिव च श्रिया ।
तां ददर्श समुत्सृष्टां नदीतीरे महानृषिः ॥ १.८.९ ॥
देवगर्भासारखी तेजस्वी, श्रीने प्रज्वलित वाटणाऱ्या त्या कन्येला नदीकाठी सोडलेली महर्षींनी पाहिले.
1.8.10
स्थूलकेशः स तेजस्वी विजने बन्धुवर्जिताम् ।
स तां दृष्ट्वा तदा कन्यां स्थूलकेशो महाद्विजः ॥ १.८.१० ॥
तेजस्वी स्थूलकेश, निर्जन ठिकाणी बंधुविहीन त्या कन्येला पाहून, तेव्हा तो महाद्विज स्थूलकेश...
1.8.11
जग्राह च मुनिश्रेष्ठः कृपाविष्टः पुपोष च ।
ववृधे सा वरारोहा तस्याश्रमपदे शुभे ॥ १.८.११ ॥
मुनिश्रेष्ठांनी कृपेने तिला उचलून घेतले आणि पोषण केले. सुंदर कटीप्रदेशाची ती कन्या त्यांच्या शुभ आश्रमात वाढू लागली.
1.8.12
जातकाद्याः क्रियाश्चास्या विधिपूर्वं यथाक्रमम् ।
स्थूलकेशो महाभागश्चकार सुमहानृषिः ॥ १.८.१२ ॥
तिचे जातकर्म इत्यादी संस्कार विधिपूर्वक, यथाक्रम, महाभाग्यवान महर्षी स्थूलकेशांनी केले.
1.8.13
प्रमदाभ्यो वरा सा तु सत्त्वरूपगुणान्विता ।
ततः प्रमद्वरेत्यस्या नाम चक्रे महानृषिः ॥ १.८.१३ ॥
प्रमदांमध्ये श्रेष्ठ असलेली ती सत्त्व, रूप आणि गुणांनी युक्त होती. तेव्हा महर्षींनी तिचे नाव प्रमद्वरा ठेवले.
1.8.14
तामाश्रमपदे तस्य रुरुर्दृष्ट्वा प्रमद्वराम् ।
बभूव किल धर्मात्मा मदनोपहतस्तदा ॥ १.८.१४ ॥
त्या आश्रमात प्रमद्वरेला पाहून धर्मात्मा रुरु तेव्हा मदनाने पीडित झाला.
1.8.15
पितरं सखिभिः सोऽथ श्रावयामास भार्गवम् ।
प्रमतिश्चाभ्ययाचत्तां स्थूलकेशं यशस्विनम् ॥ १.८.१५ ॥
मग त्याने मित्रांमार्फत वडील भार्गवांना कळवले. प्रमतींनी यशस्वी स्थूलकेशांकडे तिची याचना केली.
1.8.16
ततः प्रादात्पिता कन्यां रुरवे तां प्रमद्वराम् ।
विवाहं स्थापयित्वाग्रे नक्षत्रे भगदैवते ॥ १.८.१६ ॥
मग वडिलांनी ती कन्या प्रमद्वरा रुरुला दिली. आधीच भग देवता असलेल्या नक्षत्रात विवाहाचा मुहूर्त ठरवून.
1.8.17
ततः कतिपयाहस्य विवाहे समुपस्थिते ।
सखीभिः क्रीडती सार्धं सा कन्यावरवर्णिनी ॥ १.८.१७ ॥
मग काही दिवसांतच विवाहाची वेळ जवळ आली. सुंदर वर्णाची ती कन्या सखींसोबत खेळत होती.
1.8.18
नापश्यत्संप्रसुप्तं वै भुजंगं तिर्यगायतम् ।
पदा चैनं समाक्रामन्मुमूर्षुः कालचोदिता ॥ १.८.१८ ॥
गाढ झोपलेल्या, आडवा पसरलेल्या सापाला तिने पाहिले नाही. कालप्रेरित होऊन तिने त्यावर पाय ठेवला.
1.8.19
स तस्याः संप्रमत्तायाश्चोदितः कालधर्मणा ।
विषोपलिप्तान्दशनान्भृशमङ्गे न्यपातयत् ॥ १.८.१९ ॥
कालधर्माने प्रेरित झालेल्या त्याने, बेसावध असलेल्या तिच्या अंगावर विषाने माखलेले दात जोराने रोवले.
1.8.20
सा दष्टा तेन सर्पेण पपात सहसा भुवि ।
विवर्णा विगतश्रीका भ्रष्टाभरणचेतना ॥ १.८.२० ॥
त्या सर्पाने दंश केलेली ती अचानक भूमीवर कोसळली; रंग फिकट, शोभा हरपलेली, अलंकार गळून पडले आणि शुद्ध हरपली.
1.8.21
निरानन्दकरी तेषां बन्धूनां मुक्तमूर्धजा ।
व्यसुरप्रेक्षणीया सा प्रेक्षणीयतमाऽभवत् ॥ १.८.२१ ॥
त्या बांधवांना आनंदहीन करणारी, मोकळ्या केसांची ती, निष्प्राणासारखी पाहवत नसली तरी पाहण्यास अत्यंत सुंदर दिसू लागली.
1.8.22
प्रसुप्तेवाभवच्चापि भुवि सर्पविषार्दिता ।
भूयो मनोहरतरा बभूव तनुमध्यमा ॥ १.८.२२ ॥
सर्पविषाने पीडित ती भूमीवर झोपल्यासारखी पडली, आणि तरीही पातळ कमरेची ती अधिकच मनोहर दिसू लागली.
1.8.23
ददर्श तां पिता चैव ये चैवान्ये तपस्विनः ।
विचेष्टमानां पतितां भूतले पद्मवर्चसम् ॥ १.८.२३ ॥
तिच्या पित्याने आणि इतर तपस्व्यांनी तिला पाहिले; भूमीवर पडून तडफडणारी, कमळासारख्या कांतीची ती.
1.8.24
ततः सर्वे द्विजतराः समाजग्मुः कृपान्विताः ।
स्वस्त्यात्रेयो महाजानुः कुशिकः शङ्खमेखलः ॥ १.८.२४ ॥
मग सर्व श्रेष्ठ द्विज करुणेने भरून एकत्र आले: स्वस्त्यात्रेय, महाजानु, कुशिक आणि शंखमेखल.
1.8.25
उद्दालकः कठश्चैव श्वेतश्चैव महायशाः ।
भरद्वाजः कौणकृत्स्य आर्ष्टिषेणोऽथ गौतमः ॥ १.८.२५ ॥
उद्दालक, कठ, श्वेत, महायशस्वी भरद्वाज, कौणकृत्स्य, आर्ष्टिषेण आणि गौतम.
1.8.26
प्रमतिः सह पुत्रेण तथान्ये वनवासिनः ।
तां ते कन्यां व्यसुं दृष्ट्वा भुजंगस्य विषार्दिताम् ॥ १.८.२६ ॥
प्रमती आपल्या पुत्रासह आणि इतर वनवासीही, सर्पविषाने पीडित व निष्प्राण झालेल्या त्या कन्येला पाहून.
1.8.27
रुरुदुः कृपयाऽविष्टा रुरुस्त्वार्तो बहिर्ययौ ।
ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठास्तत्रैवोपाविशंस्तदा ॥ १.८.२७ ॥
करुणेने व्याकुळ होऊन ते रडू लागले; पण रुरु दुःखाने बाहेर गेला. मग ते सर्व द्विजश्रेष्ठ तेथेच बसले.