ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.84.1
यदाऽवसो नन्दने कामरूपी ।
संवत्सराणामयुतं शतानाम्।
किं कारणं कार्तयुगप्रधान ।
हित्वा च त्वं वसुधामन्वपद्यः ॥ १.८४.१ ॥
ହେ କୃତଯୁଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା! ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆପଣ ନନ୍ଦନ ବନରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ବାସ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀକୁ କାହିଁକି ଫେରି ଆସିଲେ?
1.84.2
ज्ञातिः सुहृत्स्वजनो वा यथेह ।
क्षीणे वित्ते त्यज्यते मानवैर्हि।
तथा तत्र क्षीणपुण्यं मनुष्यं ।
त्यजन्ति सद्यः सेश्वरा देवसङ्घाः ॥ १.८४.२ ॥
ଏଠାରେ ଧନ ଖସିଗଲେ ମଣିଷ ଜ୍ଞାତି, ବନ୍ଧୁ ଓ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ସେହିପରି ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଦେବଗଣ ନିଜ ଅଧିପତିଙ୍କ ସହିତ ସେହି ମଣିଷକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
1.84.3
तस्मिन्कथं क्षीणपुण्या भवन्ति ।
संमुह्यते मेऽत्र मनोऽतिमात्रम्।
किं वा विशिष्टाः कस्य धामोपयान्ति ।
तद्वै ब्रूहि क्षेत्रवित्त्वं मतो मे ॥ १.८४.३ ॥
ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ କିପରି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ? ଏଠାରେ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି। ଅଥବା ସେହି ବିଶିଷ୍ଟମାନେ କାହାର ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି? ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି ମାନେ।
1.84.4
इमं भौमं नरकं ते पतन्ति ।
ललाप्यमाना नरदेव सर्वे।
ते कङ्कगोमायुबलाशनार्थे ।
क्षीणे पुण्ये बहुधा प्रव्रजन्ति ॥ १.८४.४ ॥
ହେ ନରଦେବ! ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଳାପ କରି ଏହି ଭୌମ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସେମାନେ ଶକୁନି ଓ ଶିଆଳର ଆହାର ହେବା ପାଇଁ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଘୂରନ୍ତି।
1.84.5
तस्मादेतद्वर्जनीयं नरेन्द्र ।
दुष्टं लोके गर्हणीयं च कर्म।
आख्यातं ते पार्थिव सर्वमेव ।
भूयश्चेदानीं वद किं ते वदामि ॥ १.८४.५ ॥
ଅତଏବ, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜନ୍! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସବୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ଆଉ କ'ଣ କହିବି, ତାହା ଆପଣ କୁହନ୍ତୁ।
1.84.6
यदा तु तान्वितुदन्ते वयांसि ।
तथा गृध्राः शितिकण्ठाः पतङ्गाः।
कथं भवन्ति कथमाभवन्ति ।
न भौममन्यं नरकं शृणोमि ॥ १.८४.६ ॥
ପକ୍ଷୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚିରିଲେ, ଏବଂ ଗୃଧ୍ର, ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ଉଡ଼ନ୍ତା ପ୍ରାଣୀମାନେ (ଚିରିଲେ), ସେମାନେ କିପରି ହୁଅନ୍ତି, କିପରି ଜନ୍ମନ୍ତି? ଏହି ଭୌମ ନରକ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ନରକ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣି ନାହିଁ।
1.84.7
ऊर्ध्वं देहात्कर्मणो जृम्भमाणा-
द्व्यक्तं पृथिव्यामनुसंचरन्ति।
इमं भौमं नरकं ते पतन्ति ।
नावेक्षन्ते वर्षपूगाननेकान् ॥ १.८४.७ ॥
ଦେହରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ, କର୍ମ ଯୋଗୁ ଫୁଲି ଉଠି, ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ବୁଲନ୍ତି। ଏହି ଭୌମ ନରକରେ ସେମାନେ ପଡ଼ନ୍ତି; ଅନେକ ବର୍ଷ ସେମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
1.84.8
षष्टिं सहस्राणि पतन्ति व्योम्नि ।
तथा अशीतिं परिवत्सराणि।
तान्वै तुदन्ति पततः प्रपातं ।
भीमा भौमा राक्षसास्तीक्ष्णदंष्ट्राः ॥ १.८४.८ ॥
ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଷାଠିଏ ହଜାର (ବର୍ଷ) ପଡ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ସେହିପରି ଅଶୀ ବର୍ଷ। ପଡ଼ୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର, ଭୌମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି।
1.84.9
यदेनसस्ते पततस्तुदन्ति ।
भीमा भौमा राक्षसास्तीक्ष्णदंष्ट्राः।
कथं भवन्ति कथमाभवन्ति ।
कथंभूता गर्भभूता भवन्ति ॥ १.८४.९ ॥
ପାପ ଯୋଗୁ ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର, ଭୌମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି। ସେମାନେ କିପରି ହୁଅନ୍ତି, କିପରି ଜନ୍ମନ୍ତି, କେଉଁ ରୂପର ହୁଅନ୍ତି, ଗର୍ଭରୂପ ହୋଇ କିପରି ହୁଅନ୍ତି?
1.84.10
अस्रं रेतः पुष्पफलानुपृक्त-
मन्वेति तद्वै पुरुषेण सृष्टम्।
स वै तस्या रज आपद्यते वै ।
स गर्भभूतः समुपैति तत्र ॥ १.८४.१० ॥
ରକ୍ତ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳର ରସ ସହିତ ମିଶି, ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ (ଜୀବ)ର ପଛେ ଯାଆନ୍ତି। ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ରଜରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଗର୍ଭ ହୋଇ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
1.84.11
वनस्पतीनोषधीश्चाविशन्ति ।
आपो वायुं पृथिवीं चान्तरिक्षम्।
चतुष्पदं द्विपदं चाति सर्व-
मेवंभूता गर्भभूता भवन्ति ॥ १.८४.११ ॥
ସେମାନେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଔଷଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ; ଚତୁଷ୍ପଦ ଓ ଦ୍ୱିପଦ ପ୍ରାଣୀରେ ଏବଂ ସବୁରେ। ଏହିପରି ସେମାନେ ଗର୍ଭ ହୁଅନ୍ତି।
1.84.12
अन्यद्वपुर्विदधातीह गर्भ-
मुताहोस्वित्स्वेन कायेन याति।
आपद्यमानो नरयोनिमेता-
माचक्ष्व मे संशयात्प्रब्रवीमि ॥ १.८४.१२ ॥
ଏଠାରେ ଗର୍ଭ ନୂଆ ଶରୀର ଧାରଣ କରେ କି, ନା ନିଜ ଶରୀରରେ ଯାଏ? ମନୁଷ୍ୟ-ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ମୋତେ ତାହା ବୁଝାନ୍ତୁ; ସନ୍ଦେହରୁ ପଚାରୁଛି।
1.84.13
शरीरदेहातिसमुच्छ्रयं च ।
चक्षुःश्रोत्रे लभते केन संज्ञाम्।
एतत्तत्त्वं सर्वमाचक्ष्व पृष्टः ।
क्षेत्रज्ञं त्वां तात मन्याम सर्वे ॥ १.८४.१३ ॥
ଶରୀର, ଦେହ ଓ ତାର ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ-କର୍ଣ୍ଣ କିଏ ଦ୍ୱାରା ସଂଜ୍ଞା ପାଆନ୍ତି? ପଚରାଯାଇ ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ହେ ତାତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମନେ କରୁ।
1.84.14
वायुः समुत्कर्षति गर्भयोनि-
मृतौ रेतः पुष्पफलानुपृक्तम्।
स तत्र तन्मात्रकृताधिकारः ।
क्रमेण संवर्धयतीह गर्भम् ॥ १.८४.१४ ॥
ଋତୁକାଳରେ ବାୟୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ସହ ମିଶ୍ରିତ ରେତସକୁ ଗର୍ଭଯୋନିକୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ନେଇଯାଏ। ସେଠାରେ ସେ ସେହି ତନ୍ମାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖି କ୍ରମେ ଏଠାରେ ଗର୍ଭକୁ ପୋଷଣ କରେ।
1.84.15
स जायमानो विगृहीतमात्रः ।
संज्ञामधिष्ठाय ततो मनुष्यः।
स श्रोत्राभ्यां वेदयतीह शब्दं ।
स वै रूपं पश्यति चक्षुषा च ॥ १.८४.१५ ॥
ସେ ଜନ୍ମକାଳରେ ଆକାର ଗ୍ରହଣ କରି, ସଂଜ୍ଞାକୁ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରି ତା'ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ହୁଏ। ସେ ଏଠାରେ କାନରେ ଶବ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ଆଖିରେ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ।
1.84.16
घ्राणेन गन्धं जिह्वयाऽथो रसं च ।
त्वचा स्पर्शं मनसा वेदभावम्।
इत्यष्टकेहोपहितं हि विद्धि ।
महात्मनः प्राणभृतः शरीरे ॥ १.८४.१६ ॥
ନାସିକାରେ ଗନ୍ଧ, ଜିହ୍ୱାରେ ରସ, ତ୍ୱଚାରେ ସ୍ପର୍ଶ, ମନରେ ଜ୍ଞାନଭାବ—ହେ ଅଷ୍ଟକ, ଏସବୁ ମହାତ୍ମା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣ।
1.84.17
यः संस्थितः पुरुषो दह्यते वा ।
निखन्यते वापि निकृष्यते वा।
अभावभूतः स विनाशमेत्य ।
केनात्मानं चेतयते परस्तात् ॥ १.८४.१७ ॥
ଯେ ପୁରୁଷ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ପୋତା ଗଲେ କିମ୍ବା ଟାଣି ନିଆଗଲେ, ଅଭାବପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବିନାଶ ପାଏ—ତେବେ ପରଲୋକରୁ ସେ କାହା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣେ?
1.84.18
हित्वा सोऽसून्सुप्तवन्निष्टनित्वा ।
पुरोधाय सुकृतं दुष्कृतं वा।
अन्यां योनिं पवनाग्रानुसारी ।
हित्वा देहं भजते राजसिंह ॥ १.८४.१८ ॥
ସେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି, ଶୋଇଥିବା ଲୋକ ପରି କରାହି, ସୁକର୍ମ ବା ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ପବନର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ଯୋନି ପାଏ, ହେ ରାଜସିଂହ।
1.84.19
पुण्यां योनिं पुण्यकृतो व्रजन्ति ।
पापां योनिं पापकृतो व्रजन्ति।
कीटाः पतङ्गाश्च भवन्ति पापा ।
न मे विवक्षास्ति महानुभाव ॥ १.८४.१९ ॥
ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଯୋନି ପାନ୍ତି, ପାପକର୍ମୀମାନେ ପାପ ଯୋନି ପାନ୍ତି; କୀଟ ଓ ପତଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ହେ ମହାନୁଭାବ, ମୋର ଆଉ କହିବାର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
1.84.20
चतुष्पदा द्विपदाः षट्पदाश्च ।
तथाभूता गर्भभूता भवन्ति।
आख्यातमेतन्निखिलेन सर्वं ।
भूयस्तु किं पृच्छसि राजसिंह ॥ १.८४.२० ॥
ଚାରି ପାଦ, ଦୁଇ ପାଦ ଓ ଛଅ ପାଦ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସ୍ୱଭାବରେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମନ୍ତି। ଏ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଇଛି; ହେ ରାଜସିଂହ, ତୁମେ ଆଉ କ'ଣ ପଚାରୁଛ?
1.84.21
किंस्वित्कृत्वा लभते तात लोका-
न्मर्त्यः श्रेष्ठांस्तपसा विद्यया च।
तन्मे पृष्टः शंस सर्वं यथाव-
च्छुभाँल्लोकान्येन गच्छेत्क्रमेण ॥ १.८४.२१ ॥
ହେ ତାତ, ମନୁଷ୍ୟ କଣ କରି ତପ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପାଏ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି; ସବୁ ଯଥାବତ୍ କହନ୍ତୁ, କେଉଁ କ୍ରମରେ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ଯିବା ଯାଇପାରେ।
1.84.22
पुंसः सदैवेति वदन्ति सन्तः ॥ १.८४.२२ ॥
ସଜ୍ଜନମାନେ ସର୍ବଦା ମନୁଷ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏହିପରି କହନ୍ତି।
1.84.23
अधीयानः पण्डितंमन्यमानो ।
यो विद्यया हन्ति यशः परेषाम्।
तस्यान्तवन्तश्च भवन्ति लोका ।
न चास्य तद्ब्रह्म फलं ददाति ॥ १.८४.२३ ॥
ପଢ଼ି ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଥିବା, ବିଦ୍ୟାରେ ଅନ୍ୟର ଯଶ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଲୋକର ଲୋକସବୁ ନାଶବାନ ହୁଏ; ସେହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ତାକୁ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ।
1.84.24
चत्वारि कर्माण्यभयङ्कराणि ।
भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि।
मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं ।
मानेनाधीतमुत मानयज्ञः ॥ १.८४.२४ ॥
ଚାରିଟି କର୍ମ ଭୟଙ୍କର; ଯଥାବିଧି ନ କଲେ ସେମାନେ ଭୟ ହିଁ ଦିଅନ୍ତି: ମାନ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ମାନ ପାଇଁ ମୌନ, ମାନରେ ଅଧ୍ୟୟନ, ମାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ।
1.84.25
न मानमान्यो मुदमाददीत ।
न सन्तापं प्राप्नुयाच्चावमानात्।
सन्तः सतः पूजयन्तीह लोके ।
नासाधवः साधुबुद्धिं लभन्ते ॥ १.८४.२५ ॥
ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ସମ୍ମାନରେ ଆନନ୍ଦ ନ ନେଉ, ଅପମାନରେ ସନ୍ତାପ ନ ପାଉ। ଏ ଲୋକରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ହିଁ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସାଧୁବୁଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
1.84.26
इति दद्यामिति यज इत्यदीय इति व्रतम् ।
इत्येतानि भयान्याहुस्तानि वर्ज्यानि सर्वशः ॥ १.८४.२६ ॥
'ମୁଁ ଦେବି', 'ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି', 'ମୁଁ ପଢ଼ିବି', 'ଏହା ବ୍ରତ' — ଏହିସବୁକୁ ଭୟ କୁହାଯାଏ; ସେ ସବୁକୁ ସର୍ବଥା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
1.84.27
ये चाश्रयं वेदयन्ते पुराणं ।
मनीषिणो मानसमार्गरुद्धम्।
तन्निःश्रेयस्तेन संयोगमेत्य ।
परां शान्तिं प्रत्युः प्रेत्य चेह ॥ १.८४.२७ ॥
ପୁରାତନ ଆଶ୍ରୟ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ମନୀଷୀମାନେ, ମନର ପଥରେ ଅବରୁଦ୍ଧ ତାହା, ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ନିଃଶ୍ରେୟସ ସହ ମିଳିତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପରମ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି।