મહાભારત · અધ્યાય 1.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.85.1
चरन्गृहस्थः कथमेति धर्मान्कथं भिक्षुः कथमाचार्यकर्मा ।
वानप्रस्थः सत्पथे सन्निविष्टो
बहून्यस्मिन्संप्रति वेदयन्ति ॥ १.८५.१ ॥
ગૃહસ્થ કેવી રીતે ધર્મો પામે છે? ભિક્ષુ કેવી રીતે? આચાર્યકર્મ કરનાર કેવી રીતે? સત્પથે સ્થિર વાનપ્રસ્થ — આ વિષયમાં હવે ઘણા ઘણું કહે છે.
1.85.2
आहूताध्यायी गुरुकर्मस्वचोद्यः ।
पूर्वोत्थायी चरमं चोपशायी।
मृदुर्दान्तो धृतिमानप्रमत्तः ।
स्वाध्याशीलः सिध्यति ब्रह्मचारी ॥ १.८५.२ ॥
બોલાવ્યે અધ્યયન કરનાર, ગુરુકાર્યોમાં પ્રેરણા વિના જોડાનાર, સૌથી પહેલા ઊઠનાર અને સૌથી છેલ્લે સૂનાર, કોમળ, સંયમી, ધીરજવાન, સાવધ અને સ્વાધ્યાયશીલ — એવો બ્રહ્મચારી સિદ્ધિ પામે છે.
1.85.3
धर्मागतं प्राप्य धनं यजेत ।
दद्यात्सदैवातिथीन्भोजयेच्च।
अनाददानश्च परैरदत्तं ।
सैषा गृहस्थोपनिषत्पुराणी ॥ १.८५.३ ॥
ધર્મથી મળેલું ધન મેળવીને યજ્ઞ કરવો; હંમેશાં દાન આપવું અને અતિથિઓને ભોજન કરાવવું; બીજાએ ન આપેલું ન લેવું — આ જ ગૃહસ્થની પ્રાચીન ઉપનિષદ છે.
1.85.4
स्ववीर्यजीवी वृजिनान्निवृत्तो ।
दाता परेभ्यो न परोपतापी।
तादृङ्मुनिः सिद्धिमुपैति मुख्यां ।
वसन्नरण्ये नियताहारचेष्टः ॥ १.८५.४ ॥
પોતાના પરાક્રમથી જીવનાર, પાપથી નિવૃત્ત, બીજાને આપનાર, બીજાને પીડા ન આપનાર — એવો મુનિ વનમાં વસીને, નિયમિત આહાર અને આચરણથી શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ પામે છે.
1.85.5
अशिल्पजीवी गुणवांश्चैव नित्यं ।
जितेन्द्रियः सर्वतो विप्रयुक्तः।
अनोकशायी लघुरल्पप्रसार-
श्चरन्देशानेकचरः स भिक्षुः ॥ १.८५.५ ॥
કલાથી આજીવિકા ન કરનાર, હંમેશાં ગુણવાન, ઇન્દ્રિયોને જીતનાર, સર્વ રીતે વિરક્ત, ઘર વિના સૂનાર, હળવો, થોડી જરૂરિયાતવાળો, એકલો અનેક દેશોમાં વિચરનાર — એ જ ભિક્ષુ છે.
1.85.6
रात्र्या यया वाऽभिजिताश्च लोका ।
भवन्ति कामाभिजिताः सुखाश्च।
तामेव रात्रिं प्रयतेत विद्वा-
नरण्यसंस्थो भवितुं यतात्मा ॥ १.८५.६ ॥
જે રાત્રિ દ્વારા લોકો જિતાય છે, અથવા કામથી જિતાઈને સુખી થાય છે, તે જ રાત્રિ માટે વિદ્વાને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, વનમાં વસનાર અને સંયમિત આત્મા થવા માટે.
1.85.7
दशैव पूर्वान्दश चापरांश्च ।
ज्ञातीनथात्मानमथैकविंशम्।
अरण्यवासी सुकृते दधाति ।
विमुच्यारण्ये स्वशरीरधातून् ॥ १.८५.७ ॥
દસ પૂર્વજોને, દસ પછીના વંશજોને, પછી સગાંઓને અને પોતાને, એકવીસમા તરીકે, વનવાસી પુણ્યકર્મમાં સ્થાપે છે, વનમાં પોતાના શરીરધાતુઓને છોડીને.
1.85.8
कतिस्विदेव मुनयः कति मौनानि चाप्युत ।
भवन्तीति तदाचक्ष्व श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.८५.८ ॥
કેટલા મુનિઓ છે, અને કેટલાં મૌન પણ હોય છે? તે અમને કહો, અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.
1.85.9
अरण्ये वसतो यस्य ग्रामो भवति पृष्ठतः ।
ग्रामे वा वसतोऽरण्यं स मुनिः स्याज्जनाधिप ॥ १.८५.९ ॥
વનમાં વસનારને ગામ પાછળ હોય, અથવા ગામમાં વસનારને વન પાછળ હોય, તે મુનિ થાય, હે જનાધિપ.
1.85.10
कथंस्विद्वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः ।
ग्रामे वा वसतोऽरण्यं कथं भवति पृष्ठतः ॥ १.८५.१० ॥
વનમાં વસનારને ગામ કેવી રીતે પાછળ હોય છે, અથવા ગામમાં વસનારને વન કેવી રીતે પાછળ હોય છે?
1.85.11
न ग्राम्यमुपयुञ्जीत य आरण्यो मुनिर्भवेत् ।
तथास्य वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः ॥ १.८५.११ ॥
જે વનવાસી મુનિ હોય તેણે ગ્રામ્ય ભોગોનો ઉપભોગ ન કરવો; આ રીતે, વનમાં વસનારને ગામ પાછળ હોય છે.
1.85.12
अनग्निरनिकेतश्चाप्यगोत्रचरणो मुनिः ।
कौपीनाच्छादनं यावत्तावदिच्छेच्च चीवरम् ॥ १.८५.१२ ॥
અગ્નિ અને ઘર વિનાનો, ગોત્રબંધન વિના વિચરતો મુનિ કૌપીન ઢાંકે એટલું જ વસ્ત્ર ઇચ્છે.
1.85.13
यावत्प्राणाभिसन्धानं तावदिच्छेच्च भोजनम् ।
तथाऽस्य वसतो ग्रामेऽरण्यं भवति पृष्ठतः ॥ १.८५.१३ ॥
પ્રાણ ટકાવવા પૂરતું જ ભોજન ઇચ્છવું. ગામમાં રહેનારા માટે પણ વન પાછળ રહે છે.
1.85.14
यस्तु कामान्परित्यज्य त्यक्तकर्मा जितेन्द्रियः ।
आतिष्ठेच्च मुनिर्मौनं स लोके सिद्धिमाप्नुयात् ॥ १.८५.१४ ॥
જે કામનાઓ છોડીને, કર્મો ત્યજીને, ઇન્દ્રિયો જીતીને મૌન ધારણ કરે, તે મુનિ આ લોકમાં સિદ્ધિ પામે છે.
1.85.15
धौतदन्तं कृत्तनखं सदा स्नातमलङ्कृतम् ।
असितं सितकर्माणं कस्तमर्हति नार्चितुम् ॥ १.८५.१५ ॥
દાંત સાફ, નખ કાપેલા, સદા સ્નાન કરેલા અને અલંકૃત, કાળા વર્ણના હોવા છતાં શુદ્ધ કર્મો કરનારનું પૂજન કોણ ન કરે?
1.85.16
तपसा कर्शितः क्षामः क्षीणमांसास्थिशोणितः ।
स च लोकमिमं जित्वा लोकं विजयते परम् ॥ १.८५.१६ ॥
તપથી કૃશ, ક્ષીણ, માંસ-હાડકાં-લોહી ક્ષીણ થયેલો તે આ લોક જીતીને પરમ લોક જીતે છે.
1.85.17
यदा भवति निर्द्वन्द्वो मुनिर्मौनं समास्थितः ।
अथ लोकमिमं जित्वा लोकं विजयते परम् ॥ १.८५.१७ ॥
મુનિ દ્વંદ્વોથી મુક્ત થઈ મૌનમાં પૂર્ણપણે સ્થિત થાય ત્યારે, આ લોક જીતીને પરમ લોક જીતે છે.
1.85.18
आस्येन तु यदाऽहारं गोवन्मृगयते मुनिः ।
अथास्य लोकः सर्वोऽयं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १.८५.१८ ॥
મુનિ ગાયની જેમ મુખથી આહાર શોધે છે, ત્યારે તેનો આ સમગ્ર લોક અમરત્વ માટે યોગ્ય બને છે.
1.85.19
सामान्यधर्मः सर्वेषां क्रोधो लोभो द्रुहाऽक्षमा ।
विहाय मत्सरं शाठ्यं दर्पं दम्भं च पैशुनम्।
क्रोधं लोभं ममत्वं च यस्य नास्ति स धर्मवित् ॥ १.८५.१९ ॥
ક્રોધ, લોભ, દ્રોહ અને અસહિષ્ણુતા સૌનો સામાન્ય ધર્મ છે; ઈર્ષ્યા, કપટ, અભિમાન, દંભ અને ચાડી છોડીને, જેનામાં ક્રોધ, લોભ અને મમતા નથી તે ધર્મજ્ઞ છે.
1.85.20
नित्याशनो ब्रह्मचारी गृहस्थो वनगो मुनिः ।
नाधर्ममशनात्प्राप्येत्कथं ब्रूहीह पृच्छते ॥ १.८५.२० ॥
નિત્ય ભોજન કરનાર, બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ અને વનવાસી મુનિ — ભોજનથી અધર્મ કેવી રીતે ન મળે? અહીં પૂછનારને કહો.
1.85.21
अष्टौ ग्रासा मुनेः प्रोक्ताः षोडशारण्यवासिनः ।
द्वात्रिंशत्तु गृहस्थस्य अमितं ब्रह्मचारिणः ॥ १.८५.२१ ॥
મુનિ માટે આઠ કોળિયા, વનવાસી માટે સોળ, ગૃહસ્થ માટે બત્રીસ અને બ્રહ્મચારી માટે અમર્યાદિત કહેવાયા છે.
1.85.22
इत्येवं कारणैर्ज्ञेयमष्टकैतच्छुभाशुभम् ॥ १.८५.२२ ॥
આ રીતે આ કારણોથી, હે અષ્ટક, આ શુભ-અશુભ જાણવું જોઈએ.