ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.85.1
चरन्गृहस्थः कथमेति धर्मान्कथं भिक्षुः कथमाचार्यकर्मा ।
वानप्रस्थः सत्पथे सन्निविष्टो
बहून्यस्मिन्संप्रति वेदयन्ति ॥ १.८५.१ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਭਿਕਸ਼ੂ ਕਿਵੇਂ? ਆਚਾਰਿਆ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ? ਸਤਪਥ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ — ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1.85.2
आहूताध्यायी गुरुकर्मस्वचोद्यः ।
पूर्वोत्थायी चरमं चोपशायी।
मृदुर्दान्तो धृतिमानप्रमत्तः ।
स्वाध्याशीलः सिध्यति ब्रह्मचारी ॥ १.८५.२ ॥
ਬੁਲਾਉਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌਣ ਵਾਲਾ, ਕੋਮਲ, ਸੰਜਮੀ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪ੍ਰੇਮੀ — ਅਜਿਹਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.85.3
धर्मागतं प्राप्य धनं यजेत ।
दद्यात्सदैवातिथीन्भोजयेच्च।
अनाददानश्च परैरदत्तं ।
सैषा गृहस्थोपनिषत्पुराणी ॥ १.८५.३ ॥
ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਯੱਗ ਕਰੇ; ਸਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਨਾ ਲਵੇ — ਇਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ।
1.85.4
स्ववीर्यजीवी वृजिनान्निवृत्तो ।
दाता परेभ्यो न परोपतापी।
तादृङ्मुनिः सिद्धिमुपैति मुख्यां ।
वसन्नरण्ये नियताहारचेष्टः ॥ १.८५.४ ॥
ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ — ਅਜਿਹਾ ਮੁਨੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸ ਕੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਤੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.85.5
अशिल्पजीवी गुणवांश्चैव नित्यं ।
जितेन्द्रियः सर्वतो विप्रयुक्तः।
अनोकशायी लघुरल्पप्रसार-
श्चरन्देशानेकचरः स भिक्षुः ॥ १.८५.५ ॥
ਕਲਾ-ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਗੁਣਵਾਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਵਿਰਕਤ, ਘਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੌਣ ਵਾਲਾ, ਹਲਕਾ, ਥੋੜੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਕੱਲਾ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ — ਉਹੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਹੈ।
1.85.6
रात्र्या यया वाऽभिजिताश्च लोका ।
भवन्ति कामाभिजिताः सुखाश्च।
तामेव रात्रिं प्रयतेत विद्वा-
नरण्यसंस्थो भवितुं यतात्मा ॥ १.८५.६ ॥
ਜਿਸ ਰਾਤ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਾਮ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਰਾਤ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਲਈ।
1.85.7
दशैव पूर्वान्दश चापरांश्च ।
ज्ञातीनथात्मानमथैकविंशम्।
अरण्यवासी सुकृते दधाति ।
विमुच्यारण्ये स्वशरीरधातून् ॥ १.८५.७ ॥
ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ, ਦਸ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਇੱਕੀਵਾਂ ਵਜੋਂ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤ ਛੱਡ ਕੇ।
1.85.8
कतिस्विदेव मुनयः कति मौनानि चाप्युत ।
भवन्तीति तदाचक्ष्व श्रोतुमिच्छामहे वयम् ॥ १.८५.८ ॥
ਕਿੰਨੇ ਮੁਨੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਮੌਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
1.85.9
अरण्ये वसतो यस्य ग्रामो भवति पृष्ठतः ।
ग्रामे वा वसतोऽरण्यं स मुनिः स्याज्जनाधिप ॥ १.८५.९ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮੁਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ।
1.85.10
कथंस्विद्वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः ।
ग्रामे वा वसतोऽरण्यं कथं भवति पृष्ठतः ॥ १.८५.१० ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
1.85.11
न ग्राम्यमुपयुञ्जीत य आरण्यो मुनिर्भवेत् ।
तथास्य वसतोऽरण्ये ग्रामो भवति पृष्ठतः ॥ १.८५.११ ॥
ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਮੁਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭੋਗ ਨਾ ਭੋਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.85.12
अनग्निरनिकेतश्चाप्यगोत्रचरणो मुनिः ।
कौपीनाच्छादनं यावत्तावदिच्छेच्च चीवरम् ॥ १.८५.१२ ॥
ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੋਤਰ-ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਰਦਾ ਮੁਨੀ ਕੌਪੀਨ ਢਕਣ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਵਸਤਰ ਚਾਹਵੇ।
1.85.13
यावत्प्राणाभिसन्धानं तावदिच्छेच्च भोजनम् ।
तथाऽस्य वसतो ग्रामेऽरण्यं भवति पृष्ठतः ॥ १.८५.१३ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾਉਣ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਭੋਜਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1.85.14
यस्तु कामान्परित्यज्य त्यक्तकर्मा जितेन्द्रियः ।
आतिष्ठेच्च मुनिर्मौनं स लोके सिद्धिमाप्नुयात् ॥ १.८५.१४ ॥
ਜੋ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੌਨ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.85.15
धौतदन्तं कृत्तनखं सदा स्नातमलङ्कृतम् ।
असितं सितकर्माणं कस्तमर्हति नार्चितुम् ॥ १.८५.१५ ॥
ਦੰਦ ਸਾਫ਼, ਨਹੁੰ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ ਵਾਲਾ, ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕੌਣ ਨਾ ਕਰੇ?
1.85.16
तपसा कर्शितः क्षामः क्षीणमांसास्थिशोणितः ।
स च लोकमिमं जित्वा लोकं विजयते परम् ॥ १.८५.१६ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਸ, ਹੱਡੀ ਤੇ ਲਹੂ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਰਮ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
1.85.17
यदा भवति निर्द्वन्द्वो मुनिर्मौनं समास्थितः ।
अथ लोकमिमं जित्वा लोकं विजयते परम् ॥ १.८५.१७ ॥
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੌਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਰਮ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
1.85.18
आस्येन तु यदाऽहारं गोवन्मृगयते मुनिः ।
अथास्य लोकः सर्वोऽयं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १.८५.१८ ॥
ਮੁਨੀ ਜਦੋਂ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਆਹਾਰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.85.19
सामान्यधर्मः सर्वेषां क्रोधो लोभो द्रुहाऽक्षमा ।
विहाय मत्सरं शाठ्यं दर्पं दम्भं च पैशुनम्।
क्रोधं लोभं ममत्वं च यस्य नास्ति स धर्मवित् ॥ १.८५.१९ ॥
ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਦ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਸਭ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਈਰਖਾ, ਛਲ, ਹੰਕਾਰ, ਦੰਭ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
1.85.20
नित्याशनो ब्रह्मचारी गृहस्थो वनगो मुनिः ।
नाधर्ममशनात्प्राप्येत्कथं ब्रूहीह पृच्छते ॥ १.८५.२० ॥
ਨਿੱਤ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਅਤੇ ਵਣਵਾਸੀ ਮੁਨੀ — ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਮਿਲੇ? ਇੱਥੇ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।
1.85.21
अष्टौ ग्रासा मुनेः प्रोक्ताः षोडशारण्यवासिनः ।
द्वात्रिंशत्तु गृहस्थस्य अमितं ब्रह्मचारिणः ॥ १.८५.२१ ॥
ਮੁਨੀ ਲਈ ਅੱਠ ਗਰਾਹੀਆਂ, ਵਣਵਾਸੀ ਲਈ ਸੋਲਾਂ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਲਈ ਬੱਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਅਪਾਰ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
1.85.22
इत्येवं कारणैर्ज्ञेयमष्टकैतच्छुभाशुभम् ॥ १.८५.२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਸ਼ਟਕ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।