Mahābhārata · Adhyāya 1.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.99.1
राजन्सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि ।
आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि ॥ १.९९.१ ॥
Oh rey, ves las faltas ajenas del tamaño de granos de mostaza, pero no ves las tuyas, aunque sean del tamaño de frutos de bilva.
1.99.2
मेनका त्रिदशेष्वेव त्रिदशाश्चानु मेनकाम् ।
ममैवोद्रिच्यते जन्म दुष्यन्त तव जन्मतः ॥ १.९९.२ ॥
Menakā está entre los dioses, y los dioses siguen a Menakā. Oh Dushyanta, mi nacimiento es más elevado que el tuyo.
1.99.3
क्षितौ चरसि राजंस्त्वमन्तरिक्षे चराम्यहम् ।
आवयोरन्तरं पश्य मेरुसर्षपयोरिव ॥ १.९९.३ ॥
Oh rey, tú caminas sobre la tierra y yo me muevo por el cielo. Mira la diferencia entre nosotros, como la que hay entre el Meru y un grano de mostaza.
1.99.4
महेन्द्रस्य कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च ।
भवनान्यनुसंयामि प्रभावं पश्य मे नृप ॥ १.९९.४ ॥
Visito las moradas de Mahendra, Kubera, Yama y Varuṇa. Oh rey, contempla mi poder.
1.99.5
पुरा नरवरः पुत्र उर्वश्यां जनितस्तदा ।
आयुर्नाम महाराज तव पूर्वपितामहः ॥ १.९९.५ ॥
Hace tiempo, un hijo, el mejor de los hombres, nació de Urvaśī. Oh gran rey, Āyu por nombre, fue tu antepasado remoto.
1.99.6
महर्षयश्च बहवः क्षत्रियाश्च परन्तपाः ।
अप्सरःसु ऋषीणां च मातृदोषो न विद्यते ॥ १.९९.६ ॥
Muchos grandes sabios y guerreros que abrasan a sus enemigos nacieron de apsarasas y de sabios, y en sus madres no se encuentra falta alguna.
1.99.7
सत्यश्चापि प्रवादोऽयं प्रवक्ष्यामि च ते नृप ।
निदर्शनार्थं न द्वेषाच्छ्रुत्वा तत्क्षन्तुमर्हसि ॥ १.९९.७ ॥
Este relato también es verdadero, y te lo contaré, oh rey. Se dice como ejemplo, no por odio; habiéndolo oído, debes perdonarlo.
1.99.8
विरूपो यावदादर्शे नात्मनो वीक्षते मुखम् ।
मन्यते तावदात्मानमन्येभ्यो रूपवत्तरम् ॥ १.९९.८ ॥
Mientras el feo no mire su rostro en un espejo, se cree más hermoso que los demás.
1.99.9
यदा तु रूपमादर्शे विरूपं सोऽभिवीक्षते ।
तदा ह्रीमांस्तु जानीयादन्तरं नेतरं जनम् ॥ १.९९.९ ॥
Pero cuando ve en el espejo su forma deforme, el hombre modesto debe comprender que no es distinto de los demás.
1.99.10
अतीव रूपसंपन्नो न कंचिदवमन्यते ।
अतीव जल्पन्दुर्वाचो भवतीह विहेतुकः ॥ १.९९.१० ॥
El hombre de belleza extrema no desprecia a nadie; pero quien habla palabras hirientes en exceso se convierte aquí en causa de daño.
1.99.11
पांसुपातेन हृष्यन्ति कुञ्जरा मदशालिनः ।
तथा परिवदन्नन्यान्हृष्टो भवति दुर्मतिः ॥ १.९९.११ ॥
Los elefantes orgullosos en celo se alegran cuando cae polvo sobre ellos; así también el hombre de mala mente se alegra cuando habla mal de los demás.
1.99.12
सत्यधर्मच्युतात्पुंसः क्रुद्धादाशीविषादिव ।
सुनास्तिकोप्युद्विजते जनः किं पुनरास्तिकः ॥ १.९९.१२ ॥
La gente se alarma ante un hombre caído de la verdad y el dharma, como ante una serpiente airada; incluso un ateo declarado inquieta a la gente, cuánto más un creyente.
1.99.13
स्वयमुत्पाद्य पुत्रं वै सदृशं योऽवमन्यते ।
तस्य देवाः श्रियं घ्नन्ति तत्रैनं कलिराविशेत् ॥ १.९९.१३ ॥
Quien desprecia a un hijo que él mismo engendró, semejante a sí mismo, los dioses destruyen su fortuna, y Kali entra en él.
1.99.14
अभव्येऽप्यनृतेऽशुद्धे नास्तिके पापकर्मणि ।
दुराचारे कलिर्ह्याशु न कलिर्धर्मचारिषु ॥ १.९९.१४ ॥
Kali entra pronto en el desafortunado, el mentiroso, el impuro, el incrédulo, el que hace obras malvadas y el de mala conducta; Kali no entra en los que siguen el dharma.
1.99.15
मूर्खो हि जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाचः शुभाशुभाः ।
अशुभं वाक्यमादत्ते पुरीषमिव सूकरः ॥ १.९९.१५ ॥
El necio, al oír las palabras buenas y malas de los hombres que hablan, toma la mala expresión, como el cerdo toma el excremento.
1.99.16
प्राज्ञस्तु जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाचः शुभाशुभाः ।
गुणवद्वाक्यमादत्ते हंसः क्षीरमिवाम्भसि ॥ १.९९.१६ ॥
Pero el sabio, al oír las palabras buenas y malas de los hombres que hablan, toma la expresión virtuosa, como el cisne toma la leche en el agua.
1.99.17
आत्मनो दुष्टभावत्वं जानन्नीचोऽप्रसन्नधीः ।
परेषामपि जानाति स्वधर्मसदृशान्गुणान् ॥ १.९९.१७ ॥
El hombre vil, que conoce su propia naturaleza malvada y tiene la mente insatisfecha, también reconoce en los demás las cualidades semejantes a su propia condición.
1.99.18
दह्यमानास्तु तीव्रेण नीचाः परयशोग्निना ।
अशक्तास्तद्गतिं गन्तुं ततो निन्दां प्रकुर्वते ॥ १.९९.१८ ॥
Ardiendo con el fuego feroz de la fama ajena, los viles, incapaces de seguir su camino, por eso propagan la censura.
1.99.19
अन्यान्परिवदन्साधुर्यथा हि परितप्यते ।
तथा परिवदन्नन्यान्हृष्टो भवति दुर्जनः ॥ १.९९.१९ ॥
Como el hombre bueno se atormenta al hablar mal de otros, así el hombre malvado se alegra al hablar mal de otros.
1.99.20
अपवादरता मूर्खा भवन्ति हि विशेषतः ।
नापवादरताः सन्तो भवन्ति स्म विशेषतः ॥ १.९९.२० ॥
Los necios que se complacen en la calumnia son especialmente así; los buenos que no se complacen en la calumnia especialmente no lo son.
1.99.21
अभिवाद्य यथा वृद्धान्साधुर्गच्छति निर्वृतिम् ।
एवं सज्जनमाक्रुश्य मूर्खो भवति निर्वृतः ॥ १.९९.२१ ॥
Como el hombre bueno alcanza la paz al saludar respetuosamente a los mayores, así el necio se contenta al injuriar a un hombre bueno.
1.99.22
सुखं जीवन्त्यदोषज्ञा मूर्खा दोषानुदर्शिनः ।
यथा वाच्याः परैः सन्तः परानाहुस्तथाविधान् ॥ १.९९.२२ ॥
Los que no conocen la falta viven felices; los necios que ven faltas no. Como los buenos son tachados de faltos por otros, así ellos llaman tales a otros.
1.99.23
अतो हास्यतरं लोके किंचिदन्यन्न विद्यते ।
यदि दुर्जन इत्याहुः सज्जनं दुर्जनाः स्वयम् ॥ १.९९.२३ ॥
Por eso, en el mundo no hay nada más risible que esto: que los malvados mismos llamen malvado al hombre bueno.
1.99.24
दारुणाल्लोकसंक्लेशाद्दुःखमाप्नोत्यसंशयम् ।
कुलवंशप्रतिष्ठां हि पितरः पुत्रमब्रुवन् ॥ १.९९.२४ ॥
Por las terribles aflicciones del mundo, sin duda sufre dolor; pues los antepasados hablaron al hijo sobre el honor de la familia y el linaje.
1.99.25
उत्तमं सर्वधर्माणां तस्मात्पुत्रं तु न त्यजेत् ।
स्वपत्नीप्रभवाँल्लब्धान्कृतान्समयवर्धितान् ॥ १.९९.२५ ॥
Es el más alto de todos los deberes; por tanto, no se debe abandonar al hijo: los hijos nacidos de la propia esposa, obtenidos, hechos y criados con el tiempo.
1.99.26
क्रीतान्कन्यासु चोत्पन्नान्पुत्रान्वै मनुरब्रवीत् ।
ते च षड्वन्धुदायादाः षडदायादबान्धवाः ॥ १.९९.२६ ॥
Manu dijo que existen hijos comprados y hijos engendrados mediante hijas. Son seis clases de parientes-herederos, y seis clases de parientes que no son herederos.
1.99.27
धर्मकृत्यवहा नॄणां मनसः प्रीतिवर्धनाः ।
त्रायन्ते नरकाज्जाताः पुत्रा धर्मप्लवाः पितॄन् ॥ १.९९.२७ ॥
Los hijos que cargan con los ritos de dharma de los hombres y aumentan el placer de la mente, al nacer, salvan a los padres del infierno; son barcas del dharma.
1.99.28
स त्वं नृपतिशार्दूल न पुत्रं त्यक्तुमर्हसि ।
तस्मात्पुत्रं च सत्यं च पालयस्व महीपते ॥ १.९९.२८ ॥
Tú, tigre entre los reyes, no debes abandonar a un hijo. Por tanto, señor de la tierra, protege al hijo y a la verdad.
1.99.29
उभयं पालयस्वैतन्नानृतं वक्तुमर्हसि ।
आत्मानं सत्यधर्मौ च पालयेथा महीपते।
नरेन्द्रसिंह कपटं न हि वोढुं त्वमर्हसि ॥ १.९९.२९ ॥
Protege ambas cosas; no te corresponde decir falsedad. Señor de la tierra, protégete a ti y al deber de la verdad. León entre los reyes, no te corresponde cargar con el engaño.
1.99.30
वरं कूपशताद्वापी वरं वापीशतात्क्रतुः ।
वरं क्रतुशतात्पुत्रः सत्यं पुत्रशताद्वरम् ॥ १.९९.३० ॥
Un pozo escalonado es mejor que cien pozos; un sacrificio es mejor que cien pozos escalonados; un hijo es mejor que cien sacrificios; la verdad es mejor que cien hijos.
1.99.31
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ।
अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥ १.९९.३१ ॥
Mil sacrificios de caballo y la verdad fueron pesados en la balanza; sólo la verdad supera a mil sacrificios de caballo.
1.99.32
सर्ववेदाधिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम् ।
सत्यस्यैव च राजेन्द्र कलां नार्हति षोडशीम् ॥ १.९९.३२ ॥
Dominar todos los Vedas y bañarse en todos los tirthas, oh rey de reyes, no igualan ni la decimosexta parte de la verdad.
1.99.33
नास्ति सत्यसमो धर्मो न सत्याद्विद्यते परम् ।
न हि तीव्रतरं पापमनृतादिह विद्यते ॥ १.९९.३३ ॥
No hay dharma igual a la verdad, y nada superior a la verdad se encuentra; en efecto, en este mundo no hay pecado más grave que la falsedad.
1.99.34
राजन्सत्यं परो धर्मः सत्याच्च समयः परः ।
मात्याक्षीः समयं राजन्सत्यं सङ्गतमस्तु ते ॥ १.९९.३४ ॥
Oh rey, la verdad es el dharma supremo, y la promesa es superior a la verdad. Oh rey, no abandones tu promesa; que la verdad te acompañe.
1.99.35
यः पापो न विजानीयात्कर्म कृत्वा नराधिप ।
न हि तादृक्परं पापमनृतादिह विद्यते ॥ १.९९.३५ ॥
Oh señor de los hombres, puede existir quien cometa una acción pecaminosa sin saberlo; pero en este mundo no hay pecado mayor que la falsedad.
1.99.36
यस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च ।
कल्याणावेक्षणं तस्मात्कर्तुमर्हसि धर्मतः ॥ १.९९.३६ ॥
Tu corazón conoce tanto la verdad como la falsedad; por eso debes actuar con mirada benévola, conforme al dharma.
1.99.37
यो न कामान्न च क्रोधान्न द्रोहादतिवर्तते ।
अमित्रं वापि मित्रं वा स एवोत्तमपूरुषः ॥ १.९९.३७ ॥
Quien no transgrede (el dharma) por deseo, ni por ira, ni por traición, sea enemigo o amigo, ese es el mejor de los hombres.
1.99.38
अनृतश्चेत्प्रसङ्गस्ते श्रद्दधासि न चेत्स्वयम् ।
आश्रमं गन्तुमिच्छामि त्वादृशो नास्ति सङ्गतं ॥ १.९९.३८ ॥
Si tu trato conmigo te parece falso, o si tú mismo no lo crees, deseo ir al ermitaño; no es apropiado que me una a alguien como tú.
1.99.39
पुत्रत्वे शङ्कमानस्य त्वं बुद्ध्या निश्चयं कुरु ।
गतिः स्वरः स्मृतिः सत्वं शीलं विद्या च विक्रमः ॥ १.९९.३९ ॥
Tú que dudas de la filiación, asegúrate con la razón: por el andar, la voz, la memoria, la naturaleza, el carácter, el saber y el valor.
1.99.40
धृष्णुप्रकृतिभावौ च आवर्ता रोमराजयः ।
समा यस्य यदा स्युस्ते तस्य पुत्रो न संशयः ॥ १.९९.४० ॥
El valor y la índole, los remolinos y las hileras de pelo — cuando éstos sean iguales en él y en ti, es tu hijo, sin duda.
1.99.41
सादृश्येनोद्धऋतं बिम्बं तव देहाद्विशांपते ।
तातेति भाषमाणं वै मा स्म राजन्वृथा कृथाः ॥ १.९९.४१ ॥
Oh señor de los hombres, esa imagen surgida de tu propio cuerpo se hace evidente por su semejanza; oh rey, no lo rechaces en vano cuando te llama 'padre'.
1.99.42
ऋते च गर्दभीक्षीरात्पयः पास्यति मे सुतः ।
ऋतेपि त्वां च दुष्यन्त शैलराजावतंसिकाम्।
चतुरन्तामिमामुर्वीं पुत्रो मे पालयिष्यति ॥ १.९९.४२ ॥
Salvo la leche de una burra, mi hijo no beberá leche; y aparte de ti, oh Duṣyanta, no hay otro. Mi hijo protegerá esta tierra de cuatro límites, ornamento del rey de las montañas.
1.99.43
शकुन्तले तव सुतश्चक्रवर्ती भविष्यति ।
एवमुक्तं महेन्द्रेण भविष्यति न चान्यथा ॥ १.९९.४३ ॥
Oh Śakuntalā, tu hijo será un emperador universal. Así lo ha dicho Mahendra; sucederá así y no de otro modo.
1.99.44
साक्षित्वे बहवो ह्युक्ता देवदूतादयो मया ।
न ब्रुवन्ति तथा सत्यमुताहो नानृतं किल ॥ १.९९.४४ ॥
Como testigos he invocado a muchos, como los mensajeros divinos y otros; pero ellos no hablan así, sea verdad o en verdad falsedad.
1.99.45
असाक्षिणी मन्दबाग्या गमिष्यामि यथागतम् ॥ १.९९.४५ ॥
Sin testigos, desdichada, me iré tal como vine.
1.99.46
एतावदुक्त्वा वचनं प्रातिष्ठत शकुन्तला ।
तस्याः क्रोधसमुत्थोग्निः सधूमो मूर्ध्न्यदृश्यत ॥ १.९९.४६ ॥
Habiendo dicho estas palabras, Śakuntalā partió; y de su ira apareció sobre su cabeza un fuego humeante.
1.99.47
संनियम्यात्मनोऽङ्गेषु ततः क्रोधाग्निमात्मजम् ।
प्रस्थितैवानवद्याङ्गी सह पुत्रेण वै वनम् ॥ १.९९.४७ ॥
Entonces, conteniendo en sus miembros el fuego de la ira, la de miembros intachables partió hacia el bosque con su hijo.