മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.99.1
राजन्सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि ।
आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि ॥ १.९९.१ ॥
രാജാവേ, മറ്റുള്ളവരുടെ കുറ്റങ്ങൾ കടുകുമണിയോളം നീ കാണുന്നു; സ്വന്തം കുറ്റങ്ങൾ വിളാമ്പഴത്തോളം ഉണ്ടായിട്ടും നീ കാണുന്നില്ല.
1.99.2
मेनका त्रिदशेष्वेव त्रिदशाश्चानु मेनकाम् ।
ममैवोद्रिच्यते जन्म दुष्यन्त तव जन्मतः ॥ १.९९.२ ॥
മേനക ദേവന്മാരിൽ തന്നെയാണ്; ദേവന്മാർ മേനകയെ പിന്തുടരുന്നു. ദുഷ്യന്താ, നിന്റെ ജന്മത്തെക്കാൾ എന്റെ ജന്മമാണ് ഉന്നതം.
1.99.3
क्षितौ चरसि राजंस्त्वमन्तरिक्षे चराम्यहम् ।
आवयोरन्तरं पश्य मेरुसर्षपयोरिव ॥ १.९९.३ ॥
രാജാവേ, നീ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഞാൻ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. നമ്മുടെ തമ്മിലുള്ള അന്തരം നോക്കൂ, മേരുവും കടുകുമണിയും പോലെ.
1.99.4
महेन्द्रस्य कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च ।
भवनान्यनुसंयामि प्रभावं पश्य मे नृप ॥ १.९९.४ ॥
മഹേന്ദ്രന്റെയും കുബേരന്റെയും യമന്റെയും വരുണന്റെയും ഭവനങ്ങളിൽ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു. രാജാവേ, എന്റെ പ്രഭാവം കാണുക.
1.99.5
पुरा नरवरः पुत्र उर्वश्यां जनितस्तदा ।
आयुर्नाम महाराज तव पूर्वपितामहः ॥ १.९९.५ ॥
മുൻപ് ഊർവശിയിൽനിന്ന് നരശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. മഹാരാജാവേ, ആയു എന്ന പേരുള്ള അദ്ദേഹം നിന്റെ പൂർവ പിതാമഹനാണ്.
1.99.6
महर्षयश्च बहवः क्षत्रियाश्च परन्तपाः ।
अप्सरःसु ऋषीणां च मातृदोषो न विद्यते ॥ १.९९.६ ॥
അനേകം മഹർഷിമാരും ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയരും അപ്സരസ്സുകളിൽനിന്നും ഋഷിമാരിൽനിന്നും ജനിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവരുടെ മാതാക്കളിൽ ഒരു ദോഷവും കാണുന്നില്ല.
1.99.7
सत्यश्चापि प्रवादोऽयं प्रवक्ष्यामि च ते नृप ।
निदर्शनार्थं न द्वेषाच्छ्रुत्वा तत्क्षन्तुमर्हसि ॥ १.९९.७ ॥
ഇത് സത്യമായ ഒരു വാക്കാണ്; രാജാവേ, ഇത് നിന്നോട് ഞാൻ പറയാം. ഇത് ഉദാഹരണത്തിനാണ്, വിദ്വേഷത്താലല്ല; ഇത് കേട്ട് നീ ക്ഷമിക്കണം.
1.99.8
विरूपो यावदादर्शे नात्मनो वीक्षते मुखम् ।
मन्यते तावदात्मानमन्येभ्यो रूपवत्तरम् ॥ १.९९.८ ॥
വിരൂപനായവൻ കണ്ണാടിയിൽ സ്വന്തം മുഖം കാണാത്തിടത്തോളം, താൻ മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ സുന്ദരനാണെന്ന് കരുതുന്നു.
1.99.9
यदा तु रूपमादर्शे विरूपं सोऽभिवीक्षते ।
तदा ह्रीमांस्तु जानीयादन्तरं नेतरं जनम् ॥ १.९९.९ ॥
എന്നാൽ അവൻ കണ്ണാടിയിൽ തന്റെ വിരൂപരൂപം കാണുമ്പോൾ, ലജ്ജാശീലനായവൻ താൻ മറ്റുള്ളവരിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തനല്ലെന്ന് അറിയണം.
1.99.10
अतीव रूपसंपन्नो न कंचिदवमन्यते ।
अतीव जल्पन्दुर्वाचो भवतीह विहेतुकः ॥ १.९९.१० ॥
അത്യന്തം സുന്ദരനായവൻ ആരെയും അവമതിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ അധികം കടുത്ത വാക്കുകൾ പറയുന്നവൻ ഇവിടെ ദോഷകാരിയാകുന്നു.
1.99.11
पांसुपातेन हृष्यन्ति कुञ्जरा मदशालिनः ।
तथा परिवदन्नन्यान्हृष्टो भवति दुर्मतिः ॥ १.९९.११ ॥
മദം നിറഞ്ഞ ആനകൾ പൊടി വീഴുമ്പോൾ സന്തോഷിക്കുന്നു; അതുപോലെ ദുർബുദ്ധി മറ്റുള്ളവരെ പരിഹസിച്ച് സന്തോഷിക്കുന്നു.
1.99.12
सत्यधर्मच्युतात्पुंसः क्रुद्धादाशीविषादिव ।
सुनास्तिकोप्युद्विजते जनः किं पुनरास्तिकः ॥ १.९९.१२ ॥
സത്യധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണുപോയ മനുഷ്യനെ, കോപിച്ച സർപ്പത്തെപ്പോലെ, ജനങ്ങൾ ഭയപ്പെടുന്നു; കടുത്ത നാസ്തികനെപ്പോലും ജനങ്ങൾ ഭയപ്പെടുന്നു; ആസ്തികനെക്കുറിച്ച് പിന്നെ പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
1.99.13
स्वयमुत्पाद्य पुत्रं वै सदृशं योऽवमन्यते ।
तस्य देवाः श्रियं घ्नन्ति तत्रैनं कलिराविशेत् ॥ १.९९.१३ ॥
സ്വയം ജനിപ്പിച്ച, തനിക്കു തുല്യനായ പുത്രനെ ആരെങ്കിലും അവമതിക്കുന്നുവോ, ദേവന്മാർ അവന്റെ ശ്രീയെ നശിപ്പിക്കുന്നു; അപ്പോൾ കലി അവനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
1.99.14
अभव्येऽप्यनृतेऽशुद्धे नास्तिके पापकर्मणि ।
दुराचारे कलिर्ह्याशु न कलिर्धर्मचारिषु ॥ १.९९.१४ ॥
അശുഭനും, അസത്യവാദിയും, അശുദ്ധനും, നാസ്തികനും, പാപകർമ്മിയും, ദുരാചാരിയുമായവരിൽ കലി വേഗം പ്രവേശിക്കുന്നു; ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരിൽ കലി ഇല്ല.
1.99.15
मूर्खो हि जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाचः शुभाशुभाः ।
अशुभं वाक्यमादत्ते पुरीषमिव सूकरः ॥ १.९९.१५ ॥
മൂഢൻ സംസാരിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ ശുഭവും അശുഭവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പന്നി മലം എടുക്കുന്നതുപോലെ അശുഭവാക്യം മാത്രം സ്വീകരിക്കുന്നു.
1.99.16
प्राज्ञस्तु जल्पतां पुंसां श्रुत्वा वाचः शुभाशुभाः ।
गुणवद्वाक्यमादत्ते हंसः क्षीरमिवाम्भसि ॥ १.९९.१६ ॥
എന്നാൽ പ്രാജ്ഞൻ സംസാരിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ ശുഭവും അശുഭവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അരയന്നം വെള്ളത്തിൽനിന്ന് പാൽ എടുക്കുന്നതുപോലെ ഗുണമുള്ള വാക്യം മാത്രം സ്വീകരിക്കുന്നു.
1.99.17
आत्मनो दुष्टभावत्वं जानन्नीचोऽप्रसन्नधीः ।
परेषामपि जानाति स्वधर्मसदृशान्गुणान् ॥ १.९९.१७ ॥
സ്വന്തം ദുഷ്ടസ്വഭാവം അറിയുന്ന നീചൻ, അപ്രസന്നമനസ്സോടെ, മറ്റുള്ളവരുടെയും സ്വധർമ്മത്തിനു ചേർന്ന ഗുണങ്ങൾ അറിയുന്നു.
1.99.18
दह्यमानास्तु तीव्रेण नीचाः परयशोग्निना ।
अशक्तास्तद्गतिं गन्तुं ततो निन्दां प्रकुर्वते ॥ १.९९.१८ ॥
നീചർ മറ്റുള്ളവരുടെ യശസ്സെന്ന തീവ്രാഗ്നിയിൽ എരിഞ്ഞ്, അവരുടെ വഴിയിൽ നടക്കാൻ കഴിയാതെ, അതുകൊണ്ട് നിന്ദിക്കുന്നു.
1.99.19
अन्यान्परिवदन्साधुर्यथा हि परितप्यते ।
तथा परिवदन्नन्यान्हृष्टो भवति दुर्जनः ॥ १.९९.१९ ॥
മറ്റുള്ളവരെ പഴിക്കുമ്പോൾ സജ്ജനം വേദനിക്കുന്നതുപോലെ, മറ്റുള്ളവരെ പഴിക്കുന്ന ദുർജനം സന്തോഷിക്കുന്നു.
1.99.20
अपवादरता मूर्खा भवन्ति हि विशेषतः ।
नापवादरताः सन्तो भवन्ति स्म विशेषतः ॥ १.९९.२० ॥
അപവാദത്തിൽ രമിക്കുന്ന മൂഢന്മാർ വിശേഷിച്ച് അങ്ങനെയാകുന്നു; അപവാദത്തിൽ രമിക്കാത്ത സജ്ജനങ്ങൾ വിശേഷിച്ച് അങ്ങനെയല്ല.
1.99.21
अभिवाद्य यथा वृद्धान्साधुर्गच्छति निर्वृतिम् ।
एवं सज्जनमाक्रुश्य मूर्खो भवति निर्वृतः ॥ १.९९.२१ ॥
മുതിർന്നവരെ വണങ്ങി സജ്ജനം സംതൃപ്തി നേടുന്നതുപോലെ, സജ്ജനത്തെ ആക്ഷേപിച്ച് മൂഢൻ സംതൃപ്തി നേടുന്നു.
1.99.22
सुखं जीवन्त्यदोषज्ञा मूर्खा दोषानुदर्शिनः ।
यथा वाच्याः परैः सन्तः परानाहुस्तथाविधान् ॥ १.९९.२२ ॥
ദോഷം അറിയാത്തവർ സുഖമായി ജീവിക്കുന്നു; ദോഷം കാണുന്നവർ മൂഢന്മാർ. സജ്ജനങ്ങളെ മറ്റുള്ളവർ എങ്ങനെ പഴിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ അവർ മറ്റുള്ളവരെയും പഴിക്കുന്നു.
1.99.23
अतो हास्यतरं लोके किंचिदन्यन्न विद्यते ।
यदि दुर्जन इत्याहुः सज्जनं दुर्जनाः स्वयम् ॥ १.९९.२३ ॥
അതുകൊണ്ട് ലോകത്തിൽ ഇതിനെക്കാൾ പരിഹാസ്യമായ മറ്റൊന്നുമില്ല: ദുർജനങ്ങൾ തന്നെ സജ്ജനത്തെ ദുർജനൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
1.99.24
दारुणाल्लोकसंक्लेशाद्दुःखमाप्नोत्यसंशयम् ।
कुलवंशप्रतिष्ठां हि पितरः पुत्रमब्रुवन् ॥ १.९९.२४ ॥
ലോകത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ ക്ലേശത്താൽ അവൻ സംശയമില്ലാതെ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു; കുലവംശത്തിന്റെ മഹിമയെക്കുറിച്ച് പിതാക്കന്മാർ മകനോട് പറഞ്ഞിരുന്നു.
1.99.25
उत्तमं सर्वधर्माणां तस्मात्पुत्रं तु न त्यजेत् ।
स्वपत्नीप्रभवाँल्लब्धान्कृतान्समयवर्धितान् ॥ १.९९.२५ ॥
എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും ഉത്തമമാണ്; അതിനാൽ പുത്രനെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്. സ്വന്തം ഭാര്യയിൽ ജനിച്ചവരും ലഭിച്ചവരും ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടവരും കാലക്രമത്തിൽ വളർന്നവരുമായ പുത്രന്മാരെ.
1.99.26
क्रीतान्कन्यासु चोत्पन्नान्पुत्रान्वै मनुरब्रवीत् ।
ते च षड्वन्धुदायादाः षडदायादबान्धवाः ॥ १.९९.२६ ॥
വിലയ്ക്ക് വാങ്ങിയവരും പുത്രിമാരിലൂടെ ജനിച്ചവരുമായ പുത്രന്മാരെ മനു പറഞ്ഞു. അവർ ആറു വിധം ബന്ധു-ദായാദന്മാരും ആറു വിധം അദായാദ-ബാന്ധവരുമാണ്.
1.99.27
धर्मकृत्यवहा नॄणां मनसः प्रीतिवर्धनाः ।
त्रायन्ते नरकाज्जाताः पुत्रा धर्मप्लवाः पितॄन् ॥ १.९९.२७ ॥
മനുഷ്യരുടെ ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ വഹിക്കുന്നവരും മനസ്സിന്റെ പ്രീതി വർധിപ്പിക്കുന്നവരുമായ പുത്രന്മാർ ജനിച്ച് ധർമ്മത്തിന്റെ തോണികളായി പിതൃക്കളെ നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു.
1.99.28
स त्वं नृपतिशार्दूल न पुत्रं त्यक्तुमर्हसि ।
तस्मात्पुत्रं च सत्यं च पालयस्व महीपते ॥ १.९९.२८ ॥
രാജാക്കന്മാരിൽ സിംഹമായവനേ, നീ പുത്രനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യനല്ല. അതിനാൽ ഭൂപതേ, പുത്രനെയും സത്യത്തെയും പാലിക്കുക.
1.99.29
उभयं पालयस्वैतन्नानृतं वक्तुमर्हसि ।
आत्मानं सत्यधर्मौ च पालयेथा महीपते।
नरेन्द्रसिंह कपटं न हि वोढुं त्वमर्हसि ॥ १.९९.२९ ॥
രണ്ടും പാലിക്കുക; അസത്യം പറയുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല. ഭൂപതേ, നിന്നെയും സത്യധർമ്മത്തെയും പാലിക്കുക. നരേന്ദ്രസിംഹമേ, കപടം വഹിക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല.
1.99.30
वरं कूपशताद्वापी वरं वापीशतात्क्रतुः ।
वरं क्रतुशतात्पुत्रः सत्यं पुत्रशताद्वरम् ॥ १.९९.३० ॥
നൂറു കിണറുകളെക്കാൾ ഒരു കിണർ ഉത്തമം; നൂറു കിണറുകളെക്കാൾ ഒരു യാഗം ഉത്തമം; നൂറു യാഗങ്ങളെക്കാൾ ഒരു പുത്രൻ ഉത്തമൻ; നൂറു പുത്രന്മാരെക്കാൾ സത്യം ഉത്തമം.
1.99.31
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ।
अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥ १.९९.३१ ॥
ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങളും സത്യവും തുലാസിൽ തൂക്കപ്പെട്ടു; ആയിരം അശ്വമേധങ്ങളെക്കാൾ സത്യമാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
1.99.32
सर्ववेदाधिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम् ।
सत्यस्यैव च राजेन्द्र कलां नार्हति षोडशीम् ॥ १.९९.३२ ॥
എല്ലാ വേദങ്ങളും പഠിക്കുന്നതും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, സത്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്നിന് പോലും തുല്യമല്ല.
1.99.33
नास्ति सत्यसमो धर्मो न सत्याद्विद्यते परम् ।
न हि तीव्रतरं पापमनृतादिह विद्यते ॥ १.९९.३३ ॥
സത്യത്തിനു തുല്യമായ ധർമ്മമില്ല, സത്യത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതുമില്ല; ഈ ലോകത്ത് അസത്യത്തേക്കാൾ കഠിനമായ പാപം കാണപ്പെടുന്നില്ല.
1.99.34
राजन्सत्यं परो धर्मः सत्याच्च समयः परः ।
मात्याक्षीः समयं राजन्सत्यं सङ्गतमस्तु ते ॥ १.९९.३४ ॥
ഹേ രാജാവേ, സത്യമാണ് പരമധർമ്മം; സത്യത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതാണ് വാക്ക്. ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ വാക്ക് കൈവിടരുത്; നിനക്ക് സത്യം അനുകൂലമായിരിക്കട്ടെ.
1.99.35
यः पापो न विजानीयात्कर्म कृत्वा नराधिप ।
न हि तादृक्परं पापमनृतादिह विद्यते ॥ १.९९.३५ ॥
ഹേ നരാധിപാ, പാപകർമ്മം ചെയ്തിട്ടും അതറിയാത്തവനുണ്ടാകാം; എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് അസത്യത്തേക്കാൾ വലിയ പാപം മറ്റൊന്നില്ല.
1.99.36
यस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च ।
कल्याणावेक्षणं तस्मात्कर्तुमर्हसि धर्मतः ॥ १.९९.३६ ॥
നിന്റെ ഹൃദയം സത്യവും അസത്യവും അറിയുന്നു; അതുകൊണ്ട് ധർമ്മമനുസരിച്ച് ശുഭകരമായ ദൃഷ്ടിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യം.
1.99.37
यो न कामान्न च क्रोधान्न द्रोहादतिवर्तते ।
अमित्रं वापि मित्रं वा स एवोत्तमपूरुषः ॥ १.९९.३७ ॥
കാമം കൊണ്ടോ ക്രോധം കൊണ്ടോ ദ്രോഹം കൊണ്ടോ ആരാണോ (ധർമ്മത്തെ) ലംഘിക്കാത്തത്, ശത്രുവായാലും മിത്രമായാലും അവനാണ് ഉത്തമ പുരുഷൻ.
1.99.38
अनृतश्चेत्प्रसङ्गस्ते श्रद्दधासि न चेत्स्वयम् ।
आश्रमं गन्तुमिच्छामि त्वादृशो नास्ति सङ्गतं ॥ १.९९.३८ ॥
നിനക്ക് എന്നോടുള്ള ബന്ധം വ്യാജമാണെന്ന് തോന്നുകയോ, നിനക്കുതന്നെ വിശ്വാസമില്ലാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ഞാൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിന്നെപ്പോലുള്ളവനുമായുള്ള സംഗമം യോജിച്ചതല്ല.
1.99.39
पुत्रत्वे शङ्कमानस्य त्वं बुद्ध्या निश्चयं कुरु ।
गतिः स्वरः स्मृतिः सत्वं शीलं विद्या च विक्रमः ॥ १.९९.३९ ॥
പുത്രനെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കുന്നവനേ, ബുദ്ധികൊണ്ട് നിശ്ചയം വരുത്തുക: നടത്തം, സ്വരം, ഓർമ്മ, സ്വഭാവം, ശീലം, വിദ്യ, വിക്രമം ഇവയാൽ.
1.99.40
धृष्णुप्रकृतिभावौ च आवर्ता रोमराजयः ।
समा यस्य यदा स्युस्ते तस्य पुत्रो न संशयः ॥ १.९९.४० ॥
ധൈര്യവും സ്വഭാവവും, ചുഴികളും രോമരേഖകളും — ഇവ നിന്റേതിനു സമമാകുമ്പോൾ അവൻ നിന്റെ പുത്രൻ; സംശയമില്ല.
1.99.41
सादृश्येनोद्धऋतं बिम्बं तव देहाद्विशांपते ।
तातेति भाषमाणं वै मा स्म राजन्वृथा कृथाः ॥ १.९९.४१ ॥
പ്രജാപതേ, നിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ആ പ്രതിബിംബം സാദൃശ്യത്താൽ വ്യക്തമാണ്; രാജാവേ, 'അച്ഛാ' എന്ന് വിളിക്കുന്ന അവനെ വെറുതെ നിരസിക്കരുത്.
1.99.42
ऋते च गर्दभीक्षीरात्पयः पास्यति मे सुतः ।
ऋतेपि त्वां च दुष्यन्त शैलराजावतंसिकाम्।
चतुरन्तामिमामुर्वीं पुत्रो मे पालयिष्यति ॥ १.९९.४२ ॥
കഴുതപ്പാൽ ഒഴികെ എന്റെ മകൻ പാൽ കുടിക്കില്ല; ദുഷ്യന്താ, നിന്നെയും ഒഴികെ (മറ്റാരുമില്ല). പർവതരാജന്റെ ആഭരണമായ ഈ നാലതിർത്തി ഭൂമിയെ എന്റെ മകൻ പരിപാലിക്കും.
1.99.43
शकुन्तले तव सुतश्चक्रवर्ती भविष्यति ।
एवमुक्तं महेन्द्रेण भविष्यति न चान्यथा ॥ १.९९.४३ ॥
ശകുന്തളേ, നിന്റെ പുത്രൻ ചക്രവർത്തിയാകും. മഹേന്ദ്രൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അത് മറ്റൊരുവിധത്തിലാകില്ല.
1.99.44
साक्षित्वे बहवो ह्युक्ता देवदूतादयो मया ।
न ब्रुवन्ति तथा सत्यमुताहो नानृतं किल ॥ १.९९.४४ ॥
സാക്ഷികളായി ഞാൻ ദേവദൂതന്മാർ തുടങ്ങിയ പലരെയും വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവർ സത്യമോ അസത്യമോ അങ്ങനെ പറയുന്നില്ല.
1.99.45
असाक्षिणी मन्दबाग्या गमिष्यामि यथागतम् ॥ १.९९.४५ ॥
സാക്ഷിയില്ലാത്ത, ഭാഗ്യമില്ലാത്ത ഞാൻ വന്നതുപോലെ തന്നെ പോകും.
1.99.46
एतावदुक्त्वा वचनं प्रातिष्ठत शकुन्तला ।
तस्याः क्रोधसमुत्थोग्निः सधूमो मूर्ध्न्यदृश्यत ॥ १.९९.४६ ॥
ഇത്രയും പറഞ്ഞ് ശകുന്തള പുറപ്പെട്ടു. അവളുടെ കോപത്തിൽനിന്നുണ്ടായ പുകയോടുകൂടിയ അഗ്നി അവളുടെ മൂർധാവിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
1.99.47
संनियम्यात्मनोऽङ्गेषु ततः क्रोधाग्निमात्मजम् ।
प्रस्थितैवानवद्याङ्गी सह पुत्रेण वै वनम् ॥ १.९९.४७ ॥
പിന്നെ തന്റെ അവയവങ്ങളിൽ കോപാഗ്നിയെ അടക്കി, കുറ്റമറ്റ അവയവങ്ങളുള്ള അവൾ മകനോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.