Mahābhārata · Adhyāya 10.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ १०.१.१ ॥
Tras postrarse ante Nārāyaṇa y ante Nara, el mejor de los hombres, ante la diosa Sarasvatī y ante Vyāsa, se debe entonces recitar el Jaya.
10.1.2
विमुच्य वाहांस्त्वरिता भीताः समनुबोधनात् ।
गहनं देशमासाद्य प्रच्छन्ना न्यविशन्त ते ॥ १०.१.२ ॥
Asustados, desengancharon apresuradamente los caballos; despertados, llegaron a un lugar espeso y entraron ocultos.
10.1.3
सेनानिवेशमभितो नातिदूरमवस्थिताः ।
निकृत्ता निशितैः शस्त्रैः समन्तात्क्षतविक्षताः।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य पाण्डवानन्वचिन्तयन् ॥ १०.१.३ ॥
Situados no lejos alrededor del campamento del ejército, heridos por todas partes por armas afiladas, suspirando largo y caliente, comenzaron a pensar en los Pāṇḍavas.
10.1.4
श्रुत्वा च निनदं घोरं पाण्डवानां जयैषिणाम् ।
अनुसारभयाद्भीताः प्राङ्मुखाः प्राद्रवन्पुनः ॥ १०.१.४ ॥
Al oír el terrible rugido de los Pāṇḍavas, que buscaban la victoria, y asustados por el temor a ser perseguidos, huyeron de nuevo, mirando hacia el este.
10.1.5
ते मुहूर्तात्ततो गत्वा श्रान्तवाहा पिपासिताः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः क्रोधामर्षवशङ्गताः ॥ १०.१.५ ॥
Tras un momento se marcharon de allí, con los caballos cansados y sedientos; pero los grandes arqueros, dominados por la ira y la indignación, no lo soportaron.
10.1.6
राज्ञो वधेन सन्तप्ता मुहूर्तं समवस्थिताः ॥ १०.१.६ ॥
Atormentados por la muerte del rey, se quedaron de pie juntos por un momento.
10.1.7
अश्रद्धेयमिदं कर्म कृतं मीमेन सञ्जय ।
यत्स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.७ ॥
Oh Sañjaya, Bhīma ha realizado esta acción increíble: mi hijo, cuya fuerza era la de diez mil elefantes, ha sido derribado.
10.1.8
अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा ।
पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम निपातितः ॥ १०.१.८ ॥
Mi hijo, que no podía ser muerto por ningún ser, joven de cuerpo duro como el rayo, ha sido muerto en batalla por los Pāṇḍavas y derribado.
10.1.9
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः ।
यत्समेत्य रणे पार्थैः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.९ ॥
Oh hijo de Gavalgaṇa, lo que ha sido decretado por el destino no puede ser transgredido por los hombres: al encontrarse con los hijos de Pṛthā en batalla, mi hijo ha sido derribado.
10.1.10
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन्न दीर्णं सहस्रधा ॥ १०.१.१० ॥
Oh Sañjaya, sin duda mi corazón está hecho de la esencia de la piedra, pues al oír que cien hijos han sido muertos, no se ha partido en mil pedazos.
10.1.11
कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति ।
न ह्यहं पाण्डुपुत्रस्य विषये वस्तुमुत्सहे ॥ १०.१.११ ॥
¿Cómo podrá vivir una pareja de ancianos cuyos hijos han sido muertos? Yo no estoy dispuesto a habitar en el reino del hijo de Pāṇḍu.
10.1.12
कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च सञ्जय ।
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१२ ॥
Oh Sañjaya, ¿cómo voy yo, que fui rey y padre de un rey, a seguir viviendo como servidor bajo las órdenes del hijo de Pāṇḍu?
10.1.13
प्रभुज्य पृथिवीं सर्वां स्थिता मूर्धनि सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि श्रोतुं शक्ष्यामि सञ्जय। ॥ १०.१.१३ ॥
Habiendo disfrutado de toda la tierra y sostenido la realeza sobre mi cabeza, ¿cómo estaré ahora, oh Sañjaya? ¿Seré capaz siquiera de escuchar esto, oh Sañjaya?
10.1.14
येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम ।
कृतं सत्यं वचस्तस्य विदुरस्य महात्मनः। ॥ १०.१.१४ ॥
Por uno solo fueron muertos completamente mis cien hijos; así se cumplió la palabra del magnánimo Vidura.
10.1.15
अकुर्वता वचस्तस्य मम पुत्रेण सञ्जय ।
अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम। ॥ १०.१.१५ ॥
Por mi hijo que no atendió su palabra, oh Sañjaya; y cuando mi querido hijo Duryodhana fue muerto injustamente.
10.1.16
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किमकुर्वत सञ्जय ॥ १०.१.१६ ॥
¿Qué hicieron Kṛtavarman, Kṛpa y el hijo de Droṇa, Aśvatthāman, oh Sañjaya?
10.1.17
गत्वा तु तावका राजन्नातिदूरं मनस्विनः ।
अपश्यन्त वनं घोरं नानाद्रुमलतावृतम् ॥ १०.१.१७ ॥
Habiendo ido no muy lejos, tus valientes de alma elevada, oh rey, vieron un bosque terrible cubierto de diversos árboles y enredaderas.
10.1.18
ते मुहूर्तं तु विश्रम्य लब्धतोयैर्हयोत्तमैः ।
सूर्यास्तमयवेलायां कौरवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१८ ॥
Tras descansar un momento, con los mejores caballos ya abrevados, al atardecer, por orden del Kaurava, partieron.
10.1.19
नानामृगगणैर्जुष्टं नानापक्षिभिराकुलम् ।
नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिषेवितम् ॥ १०.१.१९ ॥
Aquel bosque estaba poblado por manadas de muchas clases de ciervos, resonaba con muchas aves, estaba cubierto de numerosos árboles y enredaderas, y era frecuentado por diversas fieras.
10.1.20
नानातोयसमाकीर्णैस्तटाकैरुपशोभितम् ।
पद्मिनीशतसञ्छन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ॥ १०.१.२० ॥
Aquel bosque estaba engalanado con estanques llenos de diversas aguas, cubierto de cientos de estanques de loto y adornado con lotos azules.
10.1.21
प्रविश्य तद्वनं घोरं वीक्षमाणाः समन्ततः ।
शाखासहस्रसञ्छन्नं न्यग्रोधं ददृशुस्ततः ॥ १०.१.२१ ॥
Tras adentrarse en aquel bosque terrible y mirar en todas direcciones, vieron entonces un baniano cubierto de mil ramas.
10.1.22
उपेत्य तु तदा राजन्न्यग्रोधं ते महारथाः ।
ददृशुर्द्विपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ॥ १०.१.२२ ॥
¡Oh rey! Entonces aquellos grandes guerreros, los mejores de los bípedos, se acercaron a aquel baniano y contemplaron aquel árbol, el mejor de los árboles.
10.1.23
तेऽवतीर्य रथेभ्यश्च विप्रमुच्य च वाजिनः ।
उपस्पृश्य यथान्यायं सन्ध्यामन्वासत प्रभो ॥ १०.१.२३ ॥
Descendieron de sus carros, desengancharon y liberaron a los caballos, se purificaron con agua según la norma y, ¡oh señor!, realizaron el rito del crepúsculo.
10.1.24
ततोऽस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे ।
सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी प्रत्यपद्यत ॥ १०.१.२४ ॥
Entonces, cuando el sol se acercó a ponerse hacia Astācala, el mejor de los montes, la noche, nodriza de todo el mundo, sobrevino.
10.1.25
ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिरलङ्कृतम् ।
नभोंऽशुकमिवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥ १०.१.२५ ॥
El cielo, adornado con planetas, constelaciones y estrellas esparcidas, resplandecía por todas partes como una vestidura digna de contemplarse.
10.1.26
इच्छया ते प्रवल्गन्ति ये सत्वा रात्रिचारिणः ।
दिवाचराश्च ये सत्वास्ते निद्रावशमागताः ॥ १०.१.२६ ॥
Las criaturas que vagan de noche comenzaron a vagar a su antojo, y las que vagan de día cayeron bajo el poder del sueño.
10.1.27
रात्रिञ्चराणां सत्वानां निनादोऽभूत्सुदारुणः ।
क्रव्यादाश्च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ॥ १०.१.२७ ॥
Surgió un clamor espantoso de las criaturas que vagan de noche; los devoradores de carne se regocijaron, y llegó la terrible noche.
10.1.28
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिरुपोपविविशुः समम् ॥ १०.१.२८ ॥
Al comienzo de aquella terrible noche, Kṛtavarman, Kṛpa y el hijo de Droṇa, llenos de dolor y pesar, se sentaron juntos cerca.
10.1.29
उपोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपतः ।
तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥ १०.१.२९ ॥
Sentados junto al árbol banyán, lamentándose, seguían pensando en aquel mismo asunto, la destrucción de los Kurus y los Pāṇḍavas, ya pasada.
10.1.30
निद्रया च परीताङ्गा निषेदुर्धरणीतले ।
श्रमेण सुदृढं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥ १०.१.३० ॥
Con sus miembros vencidos por el sueño, se sentaron o se tendieron sobre la tierra, muy agotados por el cansancio y heridos por diversas flechas.
10.1.31
ततो निद्रावशं प्राप्तौ कृपभोजौ महाबालौ ।
सुखोचितावदुःखार्हौ निषण्णौ धरणीतले ॥ १०.१.३१ ॥
Entonces Kṛpa y Bhoja, los muy poderosos, dominados por el sueño, acostumbrados al bienestar y no aptos para el dolor, se sentaron sobre la superficie de la tierra.
10.1.32
तौ तु सुप्तौ महाराज तस्मिन्देशे महारथौ ।
महार्हशयनोपेतौ भूमावेव ह्यनाथवत् ॥ १०.१.३२ ॥
Aquellos dos grandes guerreros en carro, oh gran rey, durmieron en aquel lugar; aunque dignos de lechos costosos, yacieron en el suelo desnudo como desamparados.
10.1.33
क्रोधामर्षवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्तु भारत ।
न वै स्म स जगामाथ निद्रां सर्प इव श्वसन् ॥ १०.१.३३ ॥
Pero el hijo de Droṇa, oh Bhārata, dominado por la ira y la impaciencia, no logró dormir; seguía resoplando como una serpiente.
10.1.34
न लेभे स तु निद्रां वै दह्यमानोऽतिमन्युना ।
वीक्षाञ्चक्रे महाबाहुस्तद्वनं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३४ ॥
Pero él, ardiendo de excesiva ira, no logró dormir en absoluto; el de brazos poderosos seguía mirando aquel bosque, terrible de ver.
10.1.35
वीक्षमाणो वनोद्देशं नानासत्वैर्निषेवितम् ।
अपश्यत महाबाहुर्न्यग्रोधं वायसावृतम् ॥ १०.१.३५ ॥
Mientras contemplaba aquella región del bosque, frecuentada por toda clase de criaturas, el de brazos poderosos vio un banyán cubierto de cuervos.
10.1.36
तत्र काकसहस्राणि तां निशां पर्यणामयन् ।
सुखं स्वपन्तः कौरव्य पृथक्पृथगुपाश्रयाः ॥ १०.१.३६ ॥
Allí miles de cuervos pasaban aquella noche, oh descendiente de Kuru, cada uno durmiendo felizmente en su propio refugio separado.
10.1.37
सुप्तेषु तेषु काकेषु विस्रब्धेषु समन्ततः ।
सोऽपश्यत्सहसा यान्तमुलूकं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३७ ॥
Mientras aquellos cuervos dormían, confiados por todas partes, él vio de repente venir un búho de aspecto terrible.
10.1.38
महास्वनं महाकायं हर्यक्षं बभ्रुपिङ्गलम् ।
सुतीक्ष्णघोणानखरं सुपर्णमिव वेगितम् ॥ १०.१.३८ ॥
De voz fuerte, gran cuerpo, ojos pardos y amarillentos, con pico y garras muy afilados, avanzando veloz como Garuḍa.
10.1.39
सोऽथ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डजः ।
न्यग्रोधस्य ततः साखां पातयामास भारत ॥ १०.१.३९ ॥
Entonces, produciendo un sonido suave, agazapado como un pájaro oculto, oh Bhārata, hizo caer una rama del baniano.
10.1.40
सन्निपत्य तु शाखायां न्यग्रोधस्य विहङ्गमः ।
सुप्ताञ्जघान विस्रब्धान्वायसान्वायसान्तकः ॥ १०.१.४० ॥
Descendiendo en picado sobre una rama del baniano, aquel pájaro, exterminador de cuervos, mató a los cuervos que dormían confiados.
10.1.41
केषाञ्चिदच्छिनत्पक्षाञ्शिरांसि च चकर्त ह ।
चरणांश्चैव केषाञ्चिद्बभञ्ज चरणायुधः ॥ १०.१.४१ ॥
A unos les arrancó las alas, y a otros, en efecto, les cortó las cabezas; y a otros les rompió las patas, pues sus armas eran sus patas.
10.1.42
क्षणेनाघ्नत्स बलवान्येऽस्य दृष्टिपथे स्थिताः ॥ १०.१.४२ ॥
En un instante, el poderoso mató a todos los que se hallaban en el camino de su vista.
10.1.43
तेषां शरीरावयवैः शरीरैश्च विशाम्पते ।
न्यग्रोधमण्डलं सर्वं सञ्छन्नं पर्वतोपमम् ॥ १०.१.४३ ॥
Oh señor de los hombres, con los cuerpos y los miembros de sus cuerpos todo el círculo del banyán quedó cubierto, como una montaña.
10.1.44
तांस्तु हत्वा ततः काकान्कौशिको मुदितोऽभवत् ।
प्रतिकृत्य यथाकामं शत्रूणां शत्रुसूदनः ॥ १०.१.४४ ॥
Tras matar a aquellos cuervos, el búho (Kauśika) se alegró; el destructor de enemigos, como deseaba, devolvió el golpe a sus enemigos.
10.1.45
तद्दृष्ट्वा तादृशं कर्म कौशिकेन कृतं निशि ।
तद्भावे कृतसङ्कल्पो द्रौणिरेकोऽन्वचिन्तयत् ॥ १०.१.४५ ॥
Al ver tal hazaña realizada por el búho durante la noche, el hijo de Droṇa, resuelto en ese mismo propósito, reflexionó a solas.
10.1.46
उपदेशः कृतोऽनेन पक्षिणा मम संयुगे ।
शत्रूणां क्षपणं युक्तं प्राप्तः कालश्च मे मतः ॥ १०.१.४६ ॥
Esta ave me ha dado una lección en la batalla: la destrucción de los enemigos es lo apropiado, y en mi opinión ha llegado mi momento.
10.1.47
नाद्य शक्यं मया हन्तुं पाण्डवा जितकाशिनः ।
बलवन्तः कृतोत्साहा लब्धलक्षाः प्रहारिणः ॥ १०.१.४७ ॥
Hoy no me es posible matar a los Pāṇḍavas: se creen vencedores, son fuertes, llenos de celo, han hallado su objetivo y son guerreros que golpean.
10.1.48
राज्ञः सकाशे तेषां च प्रतिज्ञातो वधो मया ।
पतङ्गाग्निसमां वृत्तिमास्यायात्मविनाशिनीम् ॥ १०.१.४८ ॥
En presencia del rey he jurado su muerte, adoptando una conducta semejante al fuego de la polilla, autodestructiva.
10.1.49
न्यायतो युध्यमानस्य प्राणत्यागो न संशयः ।
छद्मना तु भवेत्सिद्विः शत्रूणां च क्षयो महान् ॥ १०.१.४९ ॥
Para quien lucha con justicia, la entrega de la vida es segura. Pero por engaño puede llegar el éxito y la gran destrucción de los enemigos.
10.1.50
तत्र सशयितादर्थाद्योऽर्थो निःसंशयो भवेत् ।
तं जना बहुमन्यन्ते येऽर्थशास्त्रविशारदाः ॥ १०.१.५० ॥
En tal caso, los hombres versados en la ciencia del arte de gobernar estiman mucho el fin que es cierto, por encima del dudoso.
10.1.51
यच्चाप्यत्र भवेत्कार्यं गर्हितं लोकनिन्दितम् ।
कर्तव्यं तन्मनुष्येण क्षत्रधर्मेण वर्तता ॥ १०.१.५१ ॥
Y cualquier acto aquí, aunque sea censurable y reprobado por el mundo, debe ser hecho por el hombre que obra según el deber del guerrero.
10.1.52
निन्दितानि च कर्माणि कुत्सितानि पदेपदे ।
सोपधानि कृतान्येव पाण्डवैरकृतात्मभिः ॥ १०.१.५२ ॥
A cada paso, los actos censurables y viles fueron realizados con engaño por los Pāṇḍavas, cuyas mentes no estaban dominadas.
10.1.53
अस्मिन्नर्थे पुरा गीताः श्रूयन्ते धर्मवित्तमैः ।
श्लोका न्यायमवेक्षद्भिस्तत्त्वार्थास्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १०.१.५३ ॥
Sobre este asunto se escuchan versos cantados en otro tiempo por los más sabios conocedores del dharma, videntes de la verdad que contemplaron la justicia.
10.1.54
परिश्रान्ते विदीर्णे वा भुञ्जाने वाऽपि शत्रुभिः ।
प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रहर्तव्यं रिपोर्बलम् ॥ १०.१.५४ ॥
Cuando estén agotados, dispersos o siendo devorados por los enemigos, o al partir o al entrar, debe golpearse la fuerza del enemigo.
10.1.55
निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा नष्टप्रणायकम् ।
भिन्नयोधं बलं यच्च द्विधा युक्तं च यद्भवेत् ॥ १०.१.५५ ॥
Un ejército agotado por el sueño, a medianoche, cuyo jefe se ha perdido, cuyos guerreros están dispersos o que está dividido en dos.
10.1.56
इत्येवं निश्चयं चक्रे सुप्तानां निशि मारणे ।
पाण्डूनां सह पाञ्चालैर्द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ॥ १०.१.५६ ॥
Así, el poderoso hijo de Droṇa resolvió dar muerte por la noche a los Pāṇḍavas dormidos junto con los Pāñcālas.
10.1.57
स क्रूरां मतिमास्थाय विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ।
सुप्तौ प्राबोधयत्तौ तु मातुलं भोजमेव च ॥ १०.१.५७ ॥
Tomando una intención cruel y decidiendo una y otra vez, despertó a los dos que dormían: a su tío materno y a Bhoja (Kṛtavarman).
10.1.58
तौ प्रबुद्धौ महात्मानौ कृपभोजौ महाबालौ ।
नोत्तरं प्रतिपद्येतां तत्र युक्तं हिया वृतौ ॥ १०.१.५८ ॥
Los dos magnánimos despertados, Kṛpa y Bhoja, ambos muy poderosos, no respondieron allí; estaban envueltos en vergüenza.
10.1.59
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा तावुभौ वाक्यमब्रवीत् ॥ १०.१.५९ ॥
Tras reflexionar un momento, les dirigió estas palabras a ambos.
10.1.60
हतो दुर्योधनो राजा एकवीरो मबाहलः ।
यस्यार्थे वैरमस्माभिरासक्तं पाण्डवैः सह ॥ १०.१.६० ॥
El rey Duryodhana ha sido muerto — el héroe único, … (bāhu) — por cuya causa nos habíamos enfrentado con los Pāṇḍavas.
10.1.61
एकाकी बहुभिः क्षुद्रैराहवे शुद्धविक्रमः ।
पातितो भीमसेनेन एकादशचमूपतिः ॥ १०.१.६१ ॥
Solo, entre muchos viles en la batalla, de valor puro, el señor de once divisiones fue derribado por Bhīmasena.
10.1.62
वृकोदरेण क्षुद्रेण सुनृशंसमिदं कृतम् ।
मूर्धाभिषिक्तस्य शिरः पादेन परिमृद्गता ॥ १०.१.६२ ॥
El vil Vṛkodara hizo esto con gran crueldad: la cabeza del rey coronado fue pisoteada.
10.1.63
विनर्दन्ति च पाञ्चालाः क्ष्वेलन्ति च हसन्ति च ।
धमन्ति शङ्खाञ्शतशो हृष्टा घ्नन्ति च दुन्दुभीन् ॥ १०.१.६३ ॥
Los Pañcālas, alegres, rugen, gritan y ríen, soplan cientos de caracolas y golpean los tambores.
10.1.64
वादित्रघोषस्तुमुलो विमिश्रः शङ्खनिःस्वनैः ।
अनिलेनेरितो घोरो दिशः पूरयतीव ह ॥ १०.१.६४ ॥
El estruendo tumultuoso de los instrumentos, mezclado con el sonido de las caracolas y empujado por el viento, terrible, como si llenara las direcciones.
10.1.65
अश्वानां हेषमाणानां गजानां चैव बृंहताम् ।
सिंहनादश्च शूराणां श्रूयते सुमहानयम् ॥ १०.१.६५ ॥
El relincho de los caballos, el barrito de los elefantes y el rugido de león de los héroes: este gran estruendo se oye.
10.1.66
दिशं प्राचीं समाश्रित्य हृष्टानां गच्छतां भृशम् ।
रथनेमिस्वनाश्चैव श्रूयन्ते रोमहर्षणाः ॥ १०.१.६६ ॥
Volviéndose hacia el este, los alegres avanzan rápidamente, y se oyen los sonidos de las llantas de los carros, que erizan el cabello.
10.1.67
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां यदिदं कदनं कृतम् ।
वयमेव त्रयः शिष्टा अस्मिन्महति वैशसे ॥ १०.१.६७ ॥
De la matanza que los Pāṇḍavas han infligido a los hijos de Dhṛtarāṣṭra, en esta gran catástrofe solo quedamos los tres.
10.1.68
केचिन्नागशतप्राणाः केचित्सर्वास्त्रकोविदाः ।
निहताः पाण्डवैर्यस्मिन्मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ १०.१.६८ ॥
Algunos tenían la fuerza de cien elefantes, otros eran expertos en todas las armas; en aquella batalla fueron muertos por los Pāṇḍavas. Creo que es un vuelco del tiempo.
10.1.69
एवमेतेन भाव्यं हि नूनं कार्येण तत्त्वतः ।
यथा ह्यस्येदृशी निष्ठा कृते यत्नेऽपि दुष्करे ॥ १०.१.६९ ॥
Sin duda así tuvo que ser, pues en verdad por el destino se llegó a tal fin; aun cuando se hizo un esfuerzo muy arduo, el resultado fue este.
10.1.70
भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपचीयते ।
व्यसनेऽस्मिन्महत्यर्थे यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम् ॥ १०.१.७० ॥
Si vuestra sabiduría no ha sido disminuida por la ilusión, decid entonces qué es lo mejor para nosotros en esta gran desgracia.