મહાભારત · અધ્યાય 10.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ १०.१.१ ॥
નારાયણને, નરોત્તમ નરને નમસ્કાર કરીને, દેવી સરસ્વતી અને વ્યાસને વંદન કરીને, પછી જય (ઇતિહાસ) ઉચ્ચારવો.
10.1.2
विमुच्य वाहांस्त्वरिता भीताः समनुबोधनात् ।
गहनं देशमासाद्य प्रच्छन्ना न्यविशन्त ते ॥ १०.१.२ ॥
ભયભીત થઈને, ઉતાવળે ઘોડા છોડીને, જગાડાયા હોવાથી, ઘટ્ટ સ્થળે પહોંચીને છુપાઈને પ્રવેશ્યા.
10.1.3
सेनानिवेशमभितो नातिदूरमवस्थिताः ।
निकृत्ता निशितैः शस्त्रैः समन्तात्क्षतविक्षताः।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य पाण्डवानन्वचिन्तयन् ॥ १०.१.३ ॥
સૈન્યના પડાવની આસપાસ, બહુ દૂર નહીં ઊભા રહીને, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી ચારે બાજુ ઘાયલ થઈને, લાંબા ગરમ નિસાસા નાખીને પાંડવોનો જ વિચાર કરવા લાગ્યા.
10.1.4
श्रुत्वा च निनदं घोरं पाण्डवानां जयैषिणाम् ।
अनुसारभयाद्भीताः प्राङ्मुखाः प्राद्रवन्पुनः ॥ १०.१.४ ॥
વિજય ઇચ્છતા પાંડવોની ભયંકર ગર્જના સાંભળીને, પીછો થવાના ભયથી ડરીને, ફરી પૂર્વ તરફ મુખ કરીને ભાગ્યા.
10.1.5
ते मुहूर्तात्ततो गत्वा श्रान्तवाहा पिपासिताः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः क्रोधामर्षवशङ्गताः ॥ १०.१.५ ॥
તેઓ ક્ષણ પછી ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા; થાકેલા ઘોડા સાથે અને તરસ્યા. પણ મહાધનુર્ધરો ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાને વશ થઈને તે સહન કરી શક્યા નહીં.
10.1.6
राज्ञो वधेन सन्तप्ता मुहूर्तं समवस्थिताः ॥ १०.१.६ ॥
રાજાના વધથી સંતપ્ત થઈને તેઓ ક્ષણભર સાથે ઊભા રહ્યા.
10.1.7
अश्रद्धेयमिदं कर्म कृतं मीमेन सञ्जय ।
यत्स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.७ ॥
હે સંજય, ભીમે આ અવિશ્વસનીય કર્મ કર્યું. દસ હજાર હાથીઓના બળવાળો મારો પુત્ર પાડી દેવાયો.
10.1.8
अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा ।
पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम निपातितः ॥ १०.१.८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓથી અવધ્ય, વજ્ર સમાન દૃઢ દેહવાળો યુવાન મારો પુત્ર યુદ્ધમાં પાંડવો દ્વારા હણાયો અને પાડી દેવાયો.
10.1.9
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः ।
यत्समेत्य रणे पार्थैः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.९ ॥
હે ગાવલ્ગણ, જે ભાગ્યમાં નિર્ધારિત છે તેને મનુષ્યો ઓળંગી શકતા નથી. યુદ્ધમાં પાર્થોને મળીને મારો પુત્ર પાડી દેવાયો.
10.1.10
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन्न दीर्णं सहस्रधा ॥ १०.१.१० ॥
હે સંજય, ખરેખર મારું હૃદય પથ્થરના સારથી બનેલું છે, કારણ કે સો પુત્રો હણાયા છે એમ સાંભળીને પણ તે હજાર ટુકડા થઈ ફાટ્યું નહીં.
10.1.11
कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति ।
न ह्यहं पाण्डुपुत्रस्य विषये वस्तुमुत्सहे ॥ १०.१.११ ॥
પુત્રો હણાયેલા વૃદ્ધ દંપતી કેવી રીતે રહેશે? પાંડુપુત્રના રાજ્યમાં વસવાની મારી ઇચ્છા નથી.
10.1.12
कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च सञ्जय ।
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१२ ॥
હે સંજય, હું પોતે રાજા અને રાજાનો પિતા હોવા છતાં પાંડુપુત્રની આજ્ઞાથી સેવક બનીને કેવી રીતે જીવું?
10.1.13
प्रभुज्य पृथिवीं सर्वां स्थिता मूर्धनि सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि श्रोतुं शक्ष्यामि सञ्जय। ॥ १०.१.१३ ॥
હે સંજય, સમગ્ર પૃથ્વીનો ઉપભોગ કરીને માથે રાજ્ય ધારણ કરનાર હું આજે કેવો થઈશ? હે સંજય, શું હું આ સાંભળી શકીશ?
10.1.14
येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम ।
कृतं सत्यं वचस्तस्य विदुरस्य महात्मनः। ॥ १०.१.१४ ॥
જેના વડે મારા સો પુત્રો સંપૂર્ણ રીતે માર્યા ગયા, તે મહાત્મા વિદુરનું વચન સત્ય થયું.
10.1.15
अकुर्वता वचस्तस्य मम पुत्रेण सञ्जय ।
अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम। ॥ १०.१.१५ ॥
હે સંજય, તેમનું વચન ન માનનાર મારા પુત્રને કારણે; હે પ્રિય, અધર્મથી હણાયેલા મારા પુત્ર દુર્યોધનને કારણે.
10.1.16
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किमकुर्वत सञ्जय ॥ १०.१.१६ ॥
કૃતવર્મા, કૃપ અને દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામાએ શું કર્યું, હે સંજય?
10.1.17
गत्वा तु तावका राजन्नातिदूरं मनस्विनः ।
अपश्यन्त वनं घोरं नानाद्रुमलतावृतम् ॥ १०.१.१७ ॥
હે રાજન્, તમારા તે મનસ્વી યોદ્ધાઓ બહુ દૂર ન જઈને અનેક વૃક્ષો અને વેલાઓથી ઘેરાયેલું ભયાનક વન જોવા લાગ્યા.
10.1.18
ते मुहूर्तं तु विश्रम्य लब्धतोयैर्हयोत्तमैः ।
सूर्यास्तमयवेलायां कौरवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१८ ॥
તેઓ થોડી વાર વિશ્રામ કરીને, પાણી પીધેલા ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે, સૂર્યાસ્તના સમયે કૌરવના આદેશથી (આગળ વધ્યા).
10.1.19
नानामृगगणैर्जुष्टं नानापक्षिभिराकुलम् ।
नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिषेवितम् ॥ १०.१.१९ ॥
તે વન અનેક પ્રકારના મૃગોના ટોળાંથી ભરેલું હતું, અનેક પક્ષીઓથી ગુંજતું હતું, અનેક વૃક્ષો અને વેલાઓથી ઢંકાયેલું હતું અને અનેક હિંસક પશુઓથી સેવાયેલું હતું.
10.1.20
नानातोयसमाकीर्णैस्तटाकैरुपशोभितम् ।
पद्मिनीशतसञ्छन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ॥ १०.१.२० ॥
તે વન અનેક પ્રકારના જળથી ભરેલાં તળાવોથી શોભતું હતું, સેંકડો કમળસરોવરોથી ઢંકાયેલું હતું અને નીલકમળોથી યુક્ત હતું.
10.1.21
प्रविश्य तद्वनं घोरं वीक्षमाणाः समन्ततः ।
शाखासहस्रसञ्छन्नं न्यग्रोधं ददृशुस्ततः ॥ १०.१.२१ ॥
તે ભયાનક વનમાં પ્રવેશીને ચારે તરફ જોતાં તેમણે હજારો ડાળીઓથી ઢંકાયેલો એક વડનું વૃક્ષ જોયું.
10.1.22
उपेत्य तु तदा राजन्न्यग्रोधं ते महारथाः ।
ददृशुर्द्विपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ॥ १०.१.२२ ॥
હે રાજન! ત્યારે તે મહારથીઓ તે વડના વૃક્ષ પાસે પહોંચ્યા અને દ્વિપદોમાં શ્રેષ્ઠ તેમણે વૃક્ષોમાં શ્રેષ્ઠ તે વૃક્ષ જોયું.
10.1.23
तेऽवतीर्य रथेभ्यश्च विप्रमुच्य च वाजिनः ।
उपस्पृश्य यथान्यायं सन्ध्यामन्वासत प्रभो ॥ १०.१.२३ ॥
તેઓ રથોમાંથી ઊતર્યા, ઘોડાઓને છૂટા કર્યા, વિધિ પ્રમાણે આચમન કરીને, હે પ્રભુ, સંધ્યા-ઉપાસના કરી.
10.1.24
ततोऽस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे ।
सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी प्रत्यपद्यत ॥ १०.१.२४ ॥
પછી સૂર્ય પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ અસ્તાચલ તરફ અસ્ત થવાના સમયે પહોંચ્યો, ત્યારે સમગ્ર જગતની ધાત્રી રાત્રિ આવી.
10.1.25
ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिरलङ्कृतम् ।
नभोंऽशुकमिवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥ १०.१.२५ ॥
ગ્રહો, નક્ષત્રો અને તારાઓથી વિખરાયેલું અને અલંકૃત આકાશ ચારેબાજુ જોવા યોગ્ય વસ્ત્ર જેવું શોભતું હતું.
10.1.26
इच्छया ते प्रवल्गन्ति ये सत्वा रात्रिचारिणः ।
दिवाचराश्च ये सत्वास्ते निद्रावशमागताः ॥ १०.१.२६ ॥
રાત્રે વિચરતાં પ્રાણીઓ ઇચ્છા પ્રમાણે વિચરવા લાગ્યાં; અને દિવસે વિચરતાં પ્રાણીઓ નિદ્રાને વશ થયાં.
10.1.27
रात्रिञ्चराणां सत्वानां निनादोऽभूत्सुदारुणः ।
क्रव्यादाश्च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ॥ १०.१.२७ ॥
રાત્રે વિચરતાં પ્રાણીઓનો અત્યંત ભયંકર ઘોષ થયો; માંસાહારી પ્રાણીઓ આનંદિત થયાં; ભયાનક રાત્રિ આવી પહોંચી.
10.1.28
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिरुपोपविविशुः समम् ॥ १०.१.२८ ॥
તે ભયાનક રાત્રિના આરંભે દુઃખ અને શોકથી ભરેલા કૃતવર્મા, કૃપ અને દ્રોણપુત્ર સાથે નજીક બેઠા.
10.1.29
उपोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपतः ।
तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥ १०.१.२९ ॥
વડના ઝાડની નજીક બેસીને તેઓ શોક કરતા રહ્યા; કૌરવો અને પાંડવોના જે વિનાશની વાત વીતી ગઈ હતી, તે જ વિષય તેઓ વિચારતા રહ્યા.
10.1.30
निद्रया च परीताङ्गा निषेदुर्धरणीतले ।
श्रमेण सुदृढं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥ १०.१.३० ॥
ઊંઘથી અંગો ઘેરાયેલા તેઓ ધરતી પર બેઠા કે સૂઈ ગયા; થાકથી અતિશય બંધાયેલા, વિવિધ બાણોથી ઘાયલ થયેલા તેઓ ત્યાં જ રહ્યા.
10.1.31
ततो निद्रावशं प्राप्तौ कृपभोजौ महाबालौ ।
सुखोचितावदुःखार्हौ निषण्णौ धरणीतले ॥ १०.१.३१ ॥
પછી નિદ્રાના વશ થયેલા મહાબળવાન કૃપ અને ભોજ, સુખને ટેવાયેલા અને દુઃખને અયોગ્ય, ધરતી પર બેઠા.
10.1.32
तौ तु सुप्तौ महाराज तस्मिन्देशे महारथौ ।
महार्हशयनोपेतौ भूमावेव ह्यनाथवत् ॥ १०.१.३२ ॥
મહારાજ, તે બંને મહારથીઓ તે સ્થળે સૂઈ ગયા. મૂલ્યવાન શય્યાને યોગ્ય હોવા છતાં તેઓ અનાથની જેમ ધરતી પર જ સૂઈ ગયા.
10.1.33
क्रोधामर्षवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्तु भारत ।
न वै स्म स जगामाथ निद्रां सर्प इव श्वसन् ॥ १०.१.३३ ॥
હે ભારત, ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાને વશ થયેલો દ્રોણપુત્ર સૂઈ ન શક્યો; સાપની જેમ ફૂંફાડા મારતો રહ્યો.
10.1.34
न लेभे स तु निद्रां वै दह्यमानोऽतिमन्युना ।
वीक्षाञ्चक्रे महाबाहुस्तद्वनं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३४ ॥
અતિશય ક્રોધથી બળતો એ મહાબાહુ ઊંઘ પામ્યો નહીં; તે ભયંકર દેખાતા વન તરફ જોતો રહ્યો.
10.1.35
वीक्षमाणो वनोद्देशं नानासत्वैर्निषेवितम् ।
अपश्यत महाबाहुर्न्यग्रोधं वायसावृतम् ॥ १०.१.३५ ॥
અનેક પ્રાણીઓથી સેવાયેલા તે વનપ્રદેશને જોતાં એ મહાબાહુએ કાગડાઓથી ઘેરાયેલો એક વડનું વૃક્ષ જોયું.
10.1.36
तत्र काकसहस्राणि तां निशां पर्यणामयन् ।
सुखं स्वपन्तः कौरव्य पृथक्पृथगुपाश्रयाः ॥ १०.१.३६ ॥
ત્યાં હજારો કાગડાઓ એ રાત પસાર કરી રહ્યા હતા; હે કૌરવ્ય, તેઓ જુદા જુદા આશ્રયમાં સુખેથી સૂતા હતા.
10.1.37
सुप्तेषु तेषु काकेषु विस्रब्धेषु समन्ततः ।
सोऽपश्यत्सहसा यान्तमुलूकं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३७ ॥
તે કાગડાઓ ઊંઘતા હતા, ચારેબાજુ નિશ્ચિંત હતા, ત્યારે તેણે અચાનક આવતો ભયંકર દેખાવનો ઘુવડ જોયો.
10.1.38
महास्वनं महाकायं हर्यक्षं बभ्रुपिङ्गलम् ।
सुतीक्ष्णघोणानखरं सुपर्णमिव वेगितम् ॥ १०.१.३८ ॥
મોટા અવાજવાળો, વિશાળ શરીરવાળો, ભૂરા-પીળા આંખવાળો, તીક્ષ્ણ ચાંચ અને નખવાળો, ગરુડ જેવો વેગે આવતો તે.
10.1.39
सोऽथ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डजः ।
न्यग्रोधस्य ततः साखां पातयामास भारत ॥ १०.१.३९ ॥
પછી તેણે હળવો અવાજ કરીને, સંતાઈ રહેલા પક્ષીની જેમ, હે ભારત, વડની એક ડાળી પાડી નાખી.
10.1.40
सन्निपत्य तु शाखायां न्यग्रोधस्य विहङ्गमः ।
सुप्ताञ्जघान विस्रब्धान्वायसान्वायसान्तकः ॥ १०.१.४० ॥
વડની તે ડાળી પર ઝપટ મારીને ઊતરેલા તે પક્ષીએ, કાગડાઓનો સંહારક બનીને, નિશ્ચિંત સૂતેલા કાગડાઓને મારી નાખ્યા.
10.1.41
केषाञ्चिदच्छिनत्पक्षाञ्शिरांसि च चकर्त ह ।
चरणांश्चैव केषाञ्चिद्बभञ्ज चरणायुधः ॥ १०.१.४१ ॥
કોઈની પાંખો કાપી, કોઈનાં માથાં પણ કાપ્યાં, અને કોઈના પગ ભાંગ્યા — પગને જ શસ્ત્ર બનાવનાર તે.
10.1.42
क्षणेनाघ्नत्स बलवान्येऽस्य दृष्टिपथे स्थिताः ॥ १०.१.४२ ॥
બળવાન તેણે, તેની દૃષ્ટિના માર્ગમાં ઊભેલા સર્વને ક્ષણમાં મારી નાખ્યા.
10.1.43
तेषां शरीरावयवैः शरीरैश्च विशाम्पते ।
न्यग्रोधमण्डलं सर्वं सञ्छन्नं पर्वतोपमम् ॥ १०.१.४३ ॥
હે રાજા, તેમના શરીરના અંગો અને શરીરોથી તે આખું વડવૃક્ષમંડળ ઢંકાયેલું હતું; તે પર્વત જેવું લાગતું હતું.
10.1.44
तांस्तु हत्वा ततः काकान्कौशिको मुदितोऽभवत् ।
प्रतिकृत्य यथाकामं शत्रूणां शत्रुसूदनः ॥ १०.१.४४ ॥
તે કાગડાઓને મારીને કૌશિક (ઘુવડ) પ્રસન્ન થયો; શત્રુઓનો નાશ કરનાર ઇચ્છા મુજબ શત્રુઓનો બદલો લઈ ગયો.
10.1.45
तद्दृष्ट्वा तादृशं कर्म कौशिकेन कृतं निशि ।
तद्भावे कृतसङ्कल्पो द्रौणिरेकोऽन्वचिन्तयत् ॥ १०.१.४५ ॥
રાત્રે કૌશિક (ઘુવડ)એ કરેલું એવું કર્મ જોઈને, તે જ ભાવમાં સંકલ્પ કરેલો દ્રોણપુત્ર એકલો વિચારવા લાગ્યો.
10.1.46
उपदेशः कृतोऽनेन पक्षिणा मम संयुगे ।
शत्रूणां क्षपणं युक्तं प्राप्तः कालश्च मे मतः ॥ १०.१.४६ ॥
આ પક્ષીએ યુદ્ધમાં મને ઉપદેશ આપ્યો છે; શત્રુઓનો નાશ કરવો યોગ્ય છે, અને મારા મતે મારો સમય આવી ગયો છે.
10.1.47
नाद्य शक्यं मया हन्तुं पाण्डवा जितकाशिनः ।
बलवन्तः कृतोत्साहा लब्धलक्षाः प्रहारिणः ॥ १०.१.४७ ॥
આજે મારા માટે પાંડવોને મારવા શક્ય નથી; તેઓ વિજયના અભિમાનવાળા, બળવાન, ઉત્સાહથી ભરેલા, લક્ષ્ય સાધેલા અને પ્રહાર કરનારા છે.
10.1.48
राज्ञः सकाशे तेषां च प्रतिज्ञातो वधो मया ।
पतङ्गाग्निसमां वृत्तिमास्यायात्मविनाशिनीम् ॥ १०.१.४८ ॥
રાજાની સમક્ષ અને તેમની સમક્ષ મેં તેમના વધની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે; પતંગિયાની આગની જેમ આત્મવિનાશી વૃત્તિ અપનાવીને.
10.1.49
न्यायतो युध्यमानस्य प्राणत्यागो न संशयः ।
छद्मना तु भवेत्सिद्विः शत्रूणां च क्षयो महान् ॥ १०.१.४९ ॥
ન્યાયથી યુદ્ધ કરનારનો પ્રાણત્યાગ નિશ્ચિત છે; પરંતુ છળથી સિદ્ધિ મળે અને શત્રુઓનો મહાન ક્ષય થાય.
10.1.50
तत्र सशयितादर्थाद्योऽर्थो निःसंशयो भवेत् ।
तं जना बहुमन्यन्ते येऽर्थशास्त्रविशारदाः ॥ १०.१.५० ॥
ત્યાં શંકાસ્પદ હેતુ કરતાં નિશ્ચિત લાભને અર્થશાસ્ત્રના નિષ્ણાતો ખૂબ માન આપે છે.
10.1.51
यच्चाप्यत्र भवेत्कार्यं गर्हितं लोकनिन्दितम् ।
कर्तव्यं तन्मनुष्येण क्षत्रधर्मेण वर्तता ॥ १०.१.५१ ॥
અહીં જે કાર્ય નિંદનીય અને લોકનિંદિત હોય, તે પણ ક્ષાત્રધર્મનું પાલન કરનાર મનુષ્યે કરવું જોઈએ.
10.1.52
निन्दितानि च कर्माणि कुत्सितानि पदेपदे ।
सोपधानि कृतान्येव पाण्डवैरकृतात्मभिः ॥ १०.१.५२ ॥
પગલે પગલે નિંદિત અને તુચ્છ કર્મો, અસંયમી મનના પાંડવોએ કપટથી કર્યા.
10.1.53
अस्मिन्नर्थे पुरा गीताः श्रूयन्ते धर्मवित्तमैः ।
श्लोका न्यायमवेक्षद्भिस्तत्त्वार्थास्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १०.१.५३ ॥
આ વિષયમાં પૂર્વે ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ લોકોએ ગાયેલા શ્લોકો સંભળાય છે; ન્યાય જોનારા તત્ત્વદર્શીઓએ તે કહ્યા.
10.1.54
परिश्रान्ते विदीर्णे वा भुञ्जाने वाऽपि शत्रुभिः ।
प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रहर्तव्यं रिपोर्बलम् ॥ १०.१.५४ ॥
થાકેલા, વિખરાયેલા કે શત્રુઓથી પીડાતા હોય ત્યારે, પ્રસ્થાન વખતે કે પ્રવેશ વખતે શત્રુના બળ પર પ્રહાર કરવો.
10.1.55
निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा नष्टप्रणायकम् ।
भिन्नयोधं बलं यच्च द्विधा युक्तं च यद्भवेत् ॥ १०.१.५५ ॥
ઊંઘથી પીડાતું, મધ્યરાત્રિએ રહેલું, નાયક ખોઈ બેઠેલું, યોદ્ધાઓ વિખરાયેલા હોય તેવું, અથવા બે ભાગમાં વહેંચાયેલું સૈન્ય.
10.1.56
इत्येवं निश्चयं चक्रे सुप्तानां निशि मारणे ।
पाण्डूनां सह पाञ्चालैर्द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ॥ १०.१.५६ ॥
આ રીતે દ્રોણનો પરાક્રમી પુત્ર રાત્રે સૂતેલા પાંડવો અને પાંચાલોને મારવાનો નિશ્ચય કરી બેઠો.
10.1.57
स क्रूरां मतिमास्थाय विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ।
सुप्तौ प्राबोधयत्तौ तु मातुलं भोजमेव च ॥ १०.१.५७ ॥
ક્રૂર વિચાર અપનાવી, વારંવાર નિશ્ચય કરીને તેણે સૂતેલા તે બંનેને — પોતાના મામા અને ભોજ (કૃતવર્મા)ને — જગાડ્યા.
10.1.58
तौ प्रबुद्धौ महात्मानौ कृपभोजौ महाबालौ ।
नोत्तरं प्रतिपद्येतां तत्र युक्तं हिया वृतौ ॥ १०.१.५८ ॥
જાગેલા તે મહાત્માઓ કૃપ અને ભોજ — બંને મહાબળવાન — ત્યાં કોઈ ઉત્તર ન આપી શક્યા; તેઓ લજ્જાથી ઘેરાયેલા હતા.
10.1.59
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा तावुभौ वाक्यमब्रवीत् ॥ १०.१.५९ ॥
તેણે જાણે એક ક્ષણ વિચારીને તે બંનેને આ વચન કહ્યું.
10.1.60
हतो दुर्योधनो राजा एकवीरो मबाहलः ।
यस्यार्थे वैरमस्माभिरासक्तं पाण्डवैः सह ॥ १०.१.६० ॥
રાજા દુર્યોધન માર્યા ગયા — એકવીર, … (બાહુ); જેના માટે અમે પાંડવો સાથે વૈર બાંધ્યું હતું.
10.1.61
एकाकी बहुभिः क्षुद्रैराहवे शुद्धविक्रमः ।
पातितो भीमसेनेन एकादशचमूपतिः ॥ १०.१.६१ ॥
એકલો, ઘણા ક્ષુદ્રો વડે યુદ્ધમાં, શુદ્ધ પરાક્રમી, અગિયાર સેનાઓનો સ્વામી ભીમસેન વડે પાડવામાં આવ્યો.
10.1.62
वृकोदरेण क्षुद्रेण सुनृशंसमिदं कृतम् ।
मूर्धाभिषिक्तस्य शिरः पादेन परिमृद्गता ॥ १०.१.६२ ॥
ક્ષુદ્ર વૃકોદરે અત્યંત ક્રૂરતાથી આ કર્યું — મૂર્ધાભિષિક્ત રાજાનું માથું પગથી કચડાયું.
10.1.63
विनर्दन्ति च पाञ्चालाः क्ष्वेलन्ति च हसन्ति च ।
धमन्ति शङ्खाञ्शतशो हृष्टा घ्नन्ति च दुन्दुभीन् ॥ १०.१.६३ ॥
પાંચાલો હર્ષથી ગર્જે છે, ચીસો પાડે છે, હસે છે, સેંકડો શંખ ફૂંકે છે અને દુંદુભિ વગાડે છે.
10.1.64
वादित्रघोषस्तुमुलो विमिश्रः शङ्खनिःस्वनैः ।
अनिलेनेरितो घोरो दिशः पूरयतीव ह ॥ १०.१.६४ ॥
વાજિંત્રોનો તુમુલ ઘોષ, શંખનાદ સાથે ભળેલો, પવનથી પ્રેરિત થઈને ભયંકર, જાણે દિશાઓ ભરતો હોય.
10.1.65
अश्वानां हेषमाणानां गजानां चैव बृंहताम् ।
सिंहनादश्च शूराणां श्रूयते सुमहानयम् ॥ १०.१.६५ ॥
હણહણતા ઘોડાઓનો, ચીંઘાડતા હાથીઓનો અને શૂરવીરોનો સિંહનાદ — આ અત્યંત મહાન શબ્દ સંભળાય છે.
10.1.66
दिशं प्राचीं समाश्रित्य हृष्टानां गच्छतां भृशम् ।
रथनेमिस्वनाश्चैव श्रूयन्ते रोमहर्षणाः ॥ १०.१.६६ ॥
પૂર્વ દિશા તરફ વળીને હર્ષથી ખૂબ ચાલ્યા જતા લોકોના રથચક્રોના રોમાંચક અવાજ સંભળાય છે.
10.1.67
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां यदिदं कदनं कृतम् ।
वयमेव त्रयः शिष्टा अस्मिन्महति वैशसे ॥ १०.१.६७ ॥
પાંડવોએ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનો જે આ સંહાર કર્યો, તે મહાન વિનાશમાં અમે ફક્ત ત્રણ જ બચ્યા છીએ.
10.1.68
केचिन्नागशतप्राणाः केचित्सर्वास्त्रकोविदाः ।
निहताः पाण्डवैर्यस्मिन्मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ १०.१.६८ ॥
કેટલાક સો હાથીઓનું બળ ધરાવતા હતા, કેટલાક બધાં અસ્ત્રોમાં નિપુણ હતા; એ યુદ્ધમાં પાંડવોએ તેમને માર્યા. આ કાળનો પલટો છે એમ હું માનું છું.
10.1.69
एवमेतेन भाव्यं हि नूनं कार्येण तत्त्वतः ।
यथा ह्यस्येदृशी निष्ठा कृते यत्नेऽपि दुष्करे ॥ १०.१.६९ ॥
ચોક્કસ એમ જ થવું જોઈતું હતું, કારણ કે ખરેખર કાર્યના ફળથી જ આવું પરિણામ આવ્યું; અત્યંત કઠિન પ્રયત્ન કર્યા છતાં પરિણામ આવું જ રહ્યું.
10.1.70
भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपचीयते ।
व्यसनेऽस्मिन्महत्यर्थे यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम् ॥ १०.१.७० ॥
જો તમારા બંનેની બુદ્ધિ મોહથી ક્ષીણ થઈ ન હોય, તો આ મહાન સંકટમાં અમારા માટે જે કલ્યાણકારી હોય તે કહેવામાં આવે.