มหาภารตะ · อัธยายะ 10.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ १०.१.१ ॥
หลังจากนมัสการพระนารายณ์ และนระผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ และเทวีสรัสวดี และวยาสะแล้ว พึงเปล่งเสียงชัยชนะ
10.1.2
विमुच्य वाहांस्त्वरिता भीताः समनुबोधनात् ।
गहनं देशमासाद्य प्रच्छन्ना न्यविशन्त ते ॥ १०.१.२ ॥
พวกเขาตกใจกลัว รีบปลดม้าออก เมื่อถูกปลุกจากการหลับ จึงไปถึงที่รกทึบและเข้าไปซ่อนตัว
10.1.3
सेनानिवेशमभितो नातिदूरमवस्थिताः ।
निकृत्ता निशितैः शस्त्रैः समन्तात्क्षतविक्षताः।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य पाण्डवानन्वचिन्तयन् ॥ १०.१.३ ॥
พวกเขายืนอยู่ไม่ไกลรอบค่ายทหาร ถูกอาวุธคมกริบฟันเป็นแผลไปทั่วตัว บาดเจ็บทั่วกาย ถอนใจยาวและร้อนรน แล้วเริ่มครุ่นคิดถึงปาณฑพ
10.1.4
श्रुत्वा च निनदं घोरं पाण्डवानां जयैषिणाम् ।
अनुसारभयाद्भीताः प्राङ्मुखाः प्राद्रवन्पुनः ॥ १०.१.४ ॥
เมื่อได้ยินเสียงโห่ร้องอันน่าสะพรึงของปาณฑพผู้ปรารถนาชัยชนะ พวกเขาก็ตกใจกลัวการไล่ตาม จึงหนีอีกครั้งโดยหันหน้าไปทางทิศตะวันออก
10.1.5
ते मुहूर्तात्ततो गत्वा श्रान्तवाहा पिपासिताः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः क्रोधामर्षवशङ्गताः ॥ १०.१.५ ॥
ครั้นไปได้ชั่วครู่หนึ่ง ม้าของพวกเขาก็อ่อนล้าและทุกคนกระหายน้ำ แต่บรรดานักธนูผู้ยิ่งใหญ่ซึ่งถูกความโกรธและความไม่อดทนครอบงำ ไม่อาจทนได้
10.1.6
राज्ञो वधेन सन्तप्ता मुहूर्तं समवस्थिताः ॥ १०.१.६ ॥
ถูกความเศร้าโศกเผาไหม้เพราะการสังหารพระราชา พวกเขาจึงยืนรวมกันอยู่ชั่วครู่
10.1.7
अश्रद्धेयमिदं कर्म कृतं मीमेन सञ्जय ।
यत्स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.७ ॥
สัญชัยเอ๋ย การกระทำอันเหลือเชื่อนี้ภีมะเป็นผู้ทำ บุตรของข้า ผู้มีกำลังเท่าช้างหมื่นเชือก ถูกทำให้ล้มลงแล้ว
10.1.8
अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा ।
पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम निपातितः ॥ १०.१.८ ॥
บุตรของข้า ผู้ซึ่งไม่มีสัตว์ใดสังหารได้ ทั้งเป็นหนุ่มมีร่างกายแข็งดุจสายฟ้า ถูกปาณฑพสังหารในสนามรบและถูกทำให้ล้มลง
10.1.9
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः ।
यत्समेत्य रणे पार्थैः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.९ ॥
ลูกหลานของคาวัลคณะเอ๋ย สิ่งที่โชคชะตากำหนดไว้นั้น มนุษย์ล่วงพ้นไปไม่ได้ เมื่อบุตรของข้าได้ประจันหน้ากับบุตรของปฤถาในสนามรบ เขาก็ถูกทำให้ล้มลง
10.1.10
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन्न दीर्णं सहस्रधा ॥ १०.१.१० ॥
สัญชัยเอ๋ย หัวใจของข้าคงทำด้วยแก่นของหินเป็นแน่ เพราะเมื่อได้ยินว่าบุตรหนึ่งร้อยคนถูกสังหาร มันก็ยังไม่แตกออกเป็นพันชิ้น
10.1.11
कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति ।
न ह्यहं पाण्डुपुत्रस्य विषये वस्तुमुत्सहे ॥ १०.१.११ ॥
คู่สามีภรรยาชราที่บุตรถูกสังหารจะมีชีวิตอยู่ต่อไปได้อย่างไรกัน ข้าไม่ปรารถนาจะอาศัยอยู่ในแคว้นของบุตรแห่งปาณฑุ
10.1.12
कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च सञ्जय ।
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१२ ॥
สัญชัยเอ๋ย ข้าเคยเป็นพระราชาและเป็นบิดาของพระราชา จะยอมดำรงชีวิตเป็นข้ารับใช้ภายใต้คำสั่งของบุตรแห่งปาณฑุได้อย่างไร
10.1.13
प्रभुज्य पृथिवीं सर्वां स्थिता मूर्धनि सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि श्रोतुं शक्ष्यामि सञ्जय। ॥ १०.१.१३ ॥
สัญชัยเอ๋ย ข้าเคยปกครองแผ่นดินทั้งหมดและเคยสวมมงกุฎแห่งอำนาจ บัดนี้ข้าจะเป็นเช่นไร สัญชัยเอ๋ย แม้แต่การได้ยินเรื่องนี้ ข้าจะสามารถทนฟังได้หรือ
10.1.14
येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम ।
कृतं सत्यं वचस्तस्य विदुरस्य महात्मनः। ॥ १०.१.१४ ॥
ด้วยคนเพียงคนเดียว บุตรของข้าทั้งร้อยคนจึงถูกสังหารจนสิ้น ดังนั้นพระดำรัสของวิทุระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่จึงเป็นจริง
10.1.15
अकुर्वता वचस्तस्य मम पुत्रेण सञ्जय ।
अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम। ॥ १०.१.१५ ॥
สัญชัยเอ๋ย เพราะบุตรของข้าผู้มิได้ปฏิบัติตามคำของท่าน และเมื่อทุรโยธน์บุตรรักของข้าถูกสังหารอย่างอธรรม
10.1.16
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किमकुर्वत सञ्जय ॥ १०.१.१६ ॥
สัญชัยเอ๋ย กฤตวรมัน กฤปะ และบุตรของโทรณะ คืออัศวัตถามา ได้กระทำอะไรบ้าง
10.1.17
गत्वा तु तावका राजन्नातिदूरं मनस्विनः ।
अपश्यन्त वनं घोरं नानाद्रुमलतावृतम् ॥ १०.१.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา ทหารของท่านผู้มีใจกล้าได้ไปไม่ไกลนัก ก็ได้เห็นป่าอันน่ากลัวที่ปกคลุมด้วยต้นไม้และเถาวัลย์นานาชนิด
10.1.18
ते मुहूर्तं तु विश्रम्य लब्धतोयैर्हयोत्तमैः ।
सूर्यास्तमयवेलायां कौरवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१८ ॥
พวกเขาพักอยู่ชั่วครู่ เมื่อม้าชั้นดีได้น้ำดื่มแล้ว ครั้นถึงเวลาพระอาทิตย์ตก ตามคำสั่งของชาวเการพ พวกเขาก็ออกเดินทางต่อไป
10.1.19
नानामृगगणैर्जुष्टं नानापक्षिभिराकुलम् ।
नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिषेवितम् ॥ १०.१.१९ ॥
ป่านั้นเต็มไปด้วยฝูงกวาดนานาชนิด ก้องด้วยเสียงนกหลายพันธุ์ ปกคลุมด้วยต้นไม้และเถาวัลย์ และเป็นที่อาศัยของสัตว์ป่าหลายชนิด
10.1.20
नानातोयसमाकीर्णैस्तटाकैरुपशोभितम् ।
पद्मिनीशतसञ्छन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ॥ १०.१.२० ॥
ป่านั้นประดับด้วยสระน้ำซึ่งเต็มไปด้วยน้ำหลายชนิด ปกคลุมด้วยสระบัวนับร้อย และอุดมด้วยบัวสีน้ำเงิน
10.1.21
प्रविश्य तद्वनं घोरं वीक्षमाणाः समन्ततः ।
शाखासहस्रसञ्छन्नं न्यग्रोधं ददृशुस्ततः ॥ १०.१.२१ ॥
เมื่อเข้าไปในป่าอันน่าสะพรึงกลัวนั้นแล้ว และมองดูไปรอบด้าน พวกเขาจึงเห็นต้นไทรต้นหนึ่งที่มีกิ่งนับพันปกคลุมอยู่
10.1.22
उपेत्य तु तदा राजन्न्यग्रोधं ते महारथाः ।
ददृशुर्द्विपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ॥ १०.१.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา ครั้นนั้นบรรดานักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ได้เข้าไปใกล้ต้นไทรนั้น และเห็นต้นไม้ที่ประเสริฐที่สุดในหมู่พฤกษา
10.1.23
तेऽवतीर्य रथेभ्यश्च विप्रमुच्य च वाजिनः ।
उपस्पृश्य यथान्यायं सन्ध्यामन्वासत प्रभो ॥ १०.१.२३ ॥
พวกเขาลงจากรถศึก ปลดและปล่อยม้า ชำระน้ำให้สะอาดตามที่ธรรมเนียมกำหนด แล้วทำสันธยาพิธี ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่
10.1.24
ततोऽस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे ।
सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी प्रत्यपद्यत ॥ १०.१.२४ ॥
ครั้นพระอาทิตย์ใกล้จะตกลับลงที่ภูเขาอัสตาจละ ซึ่งเป็นยอดแห่งขุนเขา ราตรี ผู้หล่อเลี้ยงโลกทั้งสิ้น ก็เข้ามาปกคลุม
10.1.25
ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिरलङ्कृतम् ।
नभोंऽशुकमिवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥ १०.१.२५ ॥
ท้องฟ้าซึ่งประดับด้วยดาวเคราะห์ ดาวฤกษ์ และดวงดาวที่กระจายอยู่ทั่วไป ส่องแสงสว่างไปทุกทิศ ดุจผ้าคลุมอันงดงามน่าชม
10.1.26
इच्छया ते प्रवल्गन्ति ये सत्वा रात्रिचारिणः ।
दिवाचराश्च ये सत्वास्ते निद्रावशमागताः ॥ १०.१.२६ ॥
สัตว์ทั้งหลายที่เที่ยวหากินในเวลากลางคืนต่างก็ออกเที่ยวตามใจชอบ ส่วนสัตว์ที่เที่ยวหากินในเวลากลางวันก็ตกอยู่ใต้อำนาจของการนอนหลับ
10.1.27
रात्रिञ्चराणां सत्वानां निनादोऽभूत्सुदारुणः ।
क्रव्यादाश्च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ॥ १०.१.२७ ॥
เสียงร้องอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งดังขึ้นจากสัตว์ที่เที่ยวหากินในเวลากลางคืน บรรดาสัตว์กินเนื้อต่างปีติยินดี และราตรีอันน่าสะพรึงกลัวก็มาถึงแล้ว
10.1.28
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिरुपोपविविशुः समम् ॥ १०.१.२८ ॥
ในตอนต้นของราตรีอันน่าสะพรึงกลัวนั้น กฤตวรมัน กฤปะ และบุตรของโทรณะ ซึ่งเต็มไปด้วยความเศร้าโศกและความทุกข์ ได้นั่งลงด้วยกันใกล้ ๆ
10.1.29
उपोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपतः ।
तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥ १०.१.२९ ॥
ทั้งสามนั่งอยู่ใกล้ต้นไทร ต่างโศกเศร้าและครุ่นคิดถึงเรื่องเดียวกันนั้น คือการล่มสลายของเผ่ากุรุและปาณฑพ ซึ่งได้ผ่านพ้นไปแล้ว
10.1.30
निद्रया च परीताङ्गा निषेदुर्धरणीतले ।
श्रमेण सुदृढं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥ १०.१.३० ॥
ร่างกายของพวกเขาถูกความง่วงนอนครอบงำ จึงนั่งหรือนอนลงบนพื้นดิน ทั้งอ่อนล้าอย่างยิ่งเพราะความเหน็ดเหนื่อย และบาดเจ็บจากลูกศรหลายชนิด
10.1.31
ततो निद्रावशं प्राप्तौ कृपभोजौ महाबालौ ।
सुखोचितावदुःखार्हौ निषण्णौ धरणीतले ॥ १०.१.३१ ॥
ครั้นนั้น กฤปะและโภชะ ผู้เป็นวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ ถูกความง่วงนอนครอบงำ ทั้งเคยชินกับความสุขสบายและไม่ควรได้รับความทุกข์ ก็นั่งลงบนพื้นดิน
10.1.32
तौ तु सुप्तौ महाराज तस्मिन्देशे महारथौ ।
महार्हशयनोपेतौ भूमावेव ह्यनाथवत् ॥ १०.१.३२ ॥
ข้าแต่มหาราชา นักรบรถศึกทั้งสองนั้นได้หลับไปในที่แห่งนั้น ทั้งที่ควรนอนบนที่นอนอันมีค่า กลับต้องนอนบนพื้นดินเปล่า ๆ ดุจผู้ไร้ที่พึ่ง
10.1.33
क्रोधामर्षवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्तु भारत ।
न वै स्म स जगामाथ निद्रां सर्प इव श्वसन् ॥ १०.१.३३ ॥
แต่บุตรของโทรณะ ข้าแต่ภารตะ ถูกความโกรธและความไม่อดทนครอบงำ จึงไม่หลับเลย เขาหายใจฟืดฟาดดุจงูร้าย
10.1.34
न लेभे स तु निद्रां वै दह्यमानोऽतिमन्युना ।
वीक्षाञ्चक्रे महाबाहुस्तद्वनं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३४ ॥
แต่เขาผู้ร้อนรนด้วยความโกรธอย่างยิ่งยวด ไม่อาจได้รับการนอนหลับเลยแม้แต่น้อย วีรบุรุษแขนใหญ่ผู้นั้นเฝ้ามองป่าอันน่าสะพรึงกลัวนั้นอยู่ตลอดเวลา
10.1.35
वीक्षमाणो वनोद्देशं नानासत्वैर्निषेवितम् ।
अपश्यत महाबाहुर्न्यग्रोधं वायसावृतम् ॥ १०.१.३५ ॥
ขณะมองไปยังบริเวณป่าซึ่งมีสัตว์หลายชนิดอาศัยอยู่ วีรบุรุษแขนใหญ่ได้เห็นต้นไทรต้นหนึ่งที่มีอีกาปกคลุมอยู่
10.1.36
तत्र काकसहस्राणि तां निशां पर्यणामयन् ।
सुखं स्वपन्तः कौरव्य पृथक्पृथगुपाश्रयाः ॥ १०.१.३६ ॥
ที่นั่น อีกาหลายพันตัวกำลังพักค้างคืนนั้น ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายกุรุ ต่างนอนอย่างสบายใจ แต่ละตัวอยู่ในที่พักของตนเอง
10.1.37
सुप्तेषु तेषु काकेषु विस्रब्धेषु समन्ततः ।
सोऽपश्यत्सहसा यान्तमुलूकं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३७ ॥
ขณะที่อีกาเหล่านั้นหลับอยู่และไม่ระแวดระวังทุกทิศ เขาก็เห็นนกฮูกตัวหนึ่งบินมาอย่างกะทันหัน น่าสะพรึงกลัวเมื่อได้เห็น
10.1.38
महास्वनं महाकायं हर्यक्षं बभ्रुपिङ्गलम् ।
सुतीक्ष्णघोणानखरं सुपर्णमिव वेगितम् ॥ १०.१.३८ ॥
มันส่งเสียงดังลั่น ร่างกายใหญ่โต มีดวงตาสีน้ำตาลและเหลืองแดง มีจงอยปากและกรงเล็บที่คมยิ่ง และบินมาอย่างรวดเร็วดุจครุฑ
10.1.39
सोऽथ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डजः ।
न्यग्रोधस्य ततः साखां पातयामास भारत ॥ १०.१.३९ ॥
แล้วนกนั้นก็ส่งเสียงเบาเบา ซ่อนตัวอยู่เหมือนนกที่หลบซ่อน ข้าแต่ภารตะ แล้วมันก็ทำให้กิ่งไม้ของต้นไทรหล่นลงมา
10.1.40
सन्निपत्य तु शाखायां न्यग्रोधस्य विहङ्गमः ।
सुप्ताञ्जघान विस्रब्धान्वायसान्वायसान्तकः ॥ १०.१.४० ॥
นกนั้นโฉบลงไปบนกิ่งของต้นไทร ผู้เป็นเพชฌฆาตของอีกา จึงโจมตีอีกาที่กำลังหลับอยู่และไม่ระแวดระวังจนตายไปเป็นจำนวนมาก
10.1.41
केषाञ्चिदच्छिनत्पक्षाञ्शिरांसि च चकर्त ह ।
चरणांश्चैव केषाञ्चिद्बभञ्ज चरणायुधः ॥ १०.१.४१ ॥
บางตัวมันถอนปีกออก บางตัวมันตัดศีรษะ และบางตัวมันหักขา อาวุธของมันคือเท้า
10.1.42
क्षणेनाघ्नत्स बलवान्येऽस्य दृष्टिपथे स्थिताः ॥ १०.१.४२ ॥
ในพริบตาเดียว ผู้ทรงพลังนั้นฆ่าทุกตัวที่ยืนอยู่ในวิถีสายตาของมัน
10.1.43
तेषां शरीरावयवैः शरीरैश्च विशाम्पते ।
न्यग्रोधमण्डलं सर्वं सञ्छन्नं पर्वतोपमम् ॥ १०.१.४३ ॥
โอ้ เจ้าแห่งมนุษย์ ด้วยร่างและอวัยวะของร่างเหล่านั้น ทั่วทั้งวงของต้นไทรถูกปกคลุมไว้ ดุจภูเขา
10.1.44
तांस्तु हत्वा ततः काकान्कौशिको मुदितोऽभवत् ।
प्रतिकृत्य यथाकामं शत्रूणां शत्रुसूदनः ॥ १०.१.४४ ॥
เมื่อฆ่าอีกาเหล่านั้นแล้ว นกฮูกก็ปีติยินดี ผู้ทำลายศัตรูนั้นตอบโต้ศัตรูของตนตามที่ปรารถนา
10.1.45
तद्दृष्ट्वा तादृशं कर्म कौशिकेन कृतं निशि ।
तद्भावे कृतसङ्कल्पो द्रौणिरेकोऽन्वचिन्तयत् ॥ १०.१.४५ ॥
เมื่อโอรสของโทรณะเห็นการกระทำเช่นนั้นที่นกฮูกทำในยามราตรี เขาซึ่งตั้งใจไว้แน่วแน่ในเรื่องเดียวกันนั้น ก็ครุ่นคิดอยู่เพียงลำพัง
10.1.46
उपदेशः कृतोऽनेन पक्षिणा मम संयुगे ।
शत्रूणां क्षपणं युक्तं प्राप्तः कालश्च मे मतः ॥ १०.१.४६ ॥
นกตัวนี้ได้ให้คำแนะนำแก่เราในการรบ คือการทำลายศัตรูเป็นสิ่งที่สมควร และในความเห็นของเรา เวลาได้มาถึงแล้วสำหรับเรา
10.1.47
नाद्य शक्यं मया हन्तुं पाण्डवा जितकाशिनः ।
बलवन्तः कृतोत्साहा लब्धलक्षाः प्रहारिणः ॥ १०.१.४७ ॥
วันนี้เราไม่อาจสังหารปาณฑพได้ เพราะพวกเขาคิดว่าตนชนะแล้ว พวกเขาเข้มแข็ง เต็มไปด้วยความฮึกเหิม ได้เล็งเป้าไว้แล้ว และเป็นนักรบผู้โจมตี
10.1.48
राज्ञः सकाशे तेषां च प्रतिज्ञातो वधो मया ।
पतङ्गाग्निसमां वृत्तिमास्यायात्मविनाशिनीम् ॥ १०.१.४८ ॥
ต่อหน้าพระราชา เราได้ปฏิญาณว่าจะสังหารพวกเขา โดยยึดถือแนวทางการประพฤติดุจไฟของแมลงเม่า ซึ่งทำลายตนเอง
10.1.49
न्यायतो युध्यमानस्य प्राणत्यागो न संशयः ।
छद्मना तु भवेत्सिद्विः शत्रूणां च क्षयो महान् ॥ १०.१.४९ ॥
สำหรับผู้ที่ต่อสู้อย่างชอบธรรม การสละชีวิตเป็นสิ่งแน่นอน ไม่มีข้อสงสัย แต่ด้วยการหลอกลวง ความสำเร็จอาจเกิดขึ้นได้ และศัตรูจะถูกทำลายอย่างยิ่งใหญ่
10.1.50
तत्र सशयितादर्थाद्योऽर्थो निःसंशयो भवेत् ।
तं जना बहुमन्यन्ते येऽर्थशास्त्रविशारदाः ॥ १०.१.५० ॥
ในกรณีเช่นนั้น ผู้รอบรู้ในศาสตร์แห่งการปกครองย่อมให้คุณค่าแก่เป้าหมายที่แน่นอน มากกว่าเป้าหมายที่ยังน่าสงสัย
10.1.51
यच्चाप्यत्र भवेत्कार्यं गर्हितं लोकनिन्दितम् ।
कर्तव्यं तन्मनुष्येण क्षत्रधर्मेण वर्तता ॥ १०.१.५१ ॥
และการกระทำใดก็ตามในกรณีนี้ที่อาจน่าตำหนิ และโลกติเตียน มนุษย์ผู้ประพฤติตามหน้าที่ของกษัตริย์นักรบ ต้องกระทำการนั้น
10.1.52
निन्दितानि च कर्माणि कुत्सितानि पदेपदे ।
सोपधानि कृतान्येव पाण्डवैरकृतात्मभिः ॥ १०.१.५२ ॥
การกระทำที่น่าตำหนิและต่ำช้าทุกก้าวย่างนั้น ปาณฑพผู้มีจิตไม่สำรวม ได้กระทำแล้วด้วยการหลอกลวงจริง ๆ
10.1.53
अस्मिन्नर्थे पुरा गीताः श्रूयन्ते धर्मवित्तमैः ।
श्लोका न्यायमवेक्षद्भिस्तत्त्वार्थास्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १०.१.५३ ॥
ในเรื่องนี้ ได้มีบทกลอนที่ผู้รู้ธรรมยิ่งใหญ่ขับร้องไว้แต่โบราณกาล ซึ่งได้ยินกันมา บทกลอนเหล่านั้นขับร้องโดยผู้ทรงเห็นสัจธรรม ผู้มองดูความยุติธรรมและเข้าใจความหมายที่แท้จริง
10.1.54
परिश्रान्ते विदीर्णे वा भुञ्जाने वाऽपि शत्रुभिः ।
प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रहर्तव्यं रिपोर्बलम् ॥ १०.१.५४ ॥
เมื่อศัตรูเหนื่อยล่า แตกพ่าย หรือกำลังถูกกลืนกินโดยศัตรู หรือขณะกำลังเคลื่อนทัพออกไปหรือเข้ามา ก็ควรโจมตีกำลังของศัตรู
10.1.55
निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा नष्टप्रणायकम् ।
भिन्नयोधं बलं यच्च द्विधा युक्तं च यद्भवेत् ॥ १०.१.५५ ॥
กองทัพที่หลับใหล ณ เที่ยงคืน มีผู้นำที่หายไป มีนักรบกระจัดกระจาย หรือที่แบ่งแยกเป็นสองฝ่าย
10.1.56
इत्येवं निश्चयं चक्रे सुप्तानां निशि मारणे ।
पाण्डूनां सह पाञ्चालैर्द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ॥ १०.१.५६ ॥
ดังนั้น โอรสของโทรณะผู้ทรงอานุภาพจึงตัดสินใจสังหารปาณฑพผู้กำลังหลับ พร้อมด้วยปัญจาลในยามราตรี
10.1.57
स क्रूरां मतिमास्थाय विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ।
सुप्तौ प्राबोधयत्तौ तु मातुलं भोजमेव च ॥ १०.१.५७ ॥
เขาตั้งจิตอันโหดร้าย และตัดสินใจซ้ำแล้วซ้ำเล่า แล้วปลุกคนทั้งสองที่กำลังหลับ คือลุงของเขา และโภชะ (กฤตวรมัน)
10.1.58
तौ प्रबुद्धौ महात्मानौ कृपभोजौ महाबालौ ।
नोत्तरं प्रतिपद्येतां तत्र युक्तं हिया वृतौ ॥ १०.१.५८ ॥
ทั้งสองผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และมีกำลังมหาศาล คือกฤปะและโภชะ เมื่อตื่นขึ้นมาแล้ว ก็มิได้ตอบรับ ณ ที่นั้น เพราะถูกความละอายครอบงำ
10.1.59
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा तावुभौ वाक्यमब्रवीत् ॥ १०.१.५९ ॥
เขาครุ่นคิดอยู่ชั่วขณะหนึ่ง แล้วจึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่ทั้งสองคน
10.1.60
हतो दुर्योधनो राजा एकवीरो मबाहलः ।
यस्यार्थे वैरमस्माभिरासक्तं पाण्डवैः सह ॥ १०.१.६० ॥
พระราชาทุรโยธน์ถูกสังหารแล้ว ผู้วีรบุรุษเพียงหนึ่งเดียว ผู้มี... (พาหุ) ซึ่งเพราะเขาเราทั้งหลายได้ก่อการเป็นศัตรูกับปาณฑพ
10.1.61
एकाकी बहुभिः क्षुद्रैराहवे शुद्धविक्रमः ।
पातितो भीमसेनेन एकादशचमूपतिः ॥ १०.१.६१ ॥
เพียงผู้เดียวท่ามกลางคนชั่วต่ำช้าจำนวนมากในการรบ ผู้มีวิกรมบริสุทธิ์ จอมทัพแห่งเอกาทศจมู ถูกภีมเสนสังหารล้มลง
10.1.62
वृकोदरेण क्षुद्रेण सुनृशंसमिदं कृतम् ।
मूर्धाभिषिक्तस्य शिरः पादेन परिमृद्गता ॥ १०.१.६२ ॥
วฤโกทรผู้ต่ำช้าทำการอันโหดร้ายยิ่งนี้ ศีรษะของพระราชาผู้ได้รับมูรธาภิเษกถูกเหยียบด้วยเท้า
10.1.63
विनर्दन्ति च पाञ्चालाः क्ष्वेलन्ति च हसन्ति च ।
धमन्ति शङ्खाञ्शतशो हृष्टा घ्नन्ति च दुन्दुभीन् ॥ १०.१.६३ ॥
ชาวปาญจาละต่างร้องโห่ร้อง ส่งเสียงกู่และหัวเราะ เป่าสังข์นับร้อยและตีกลองทุนทุภี ด้วยความยินดี
10.1.64
वादित्रघोषस्तुमुलो विमिश्रः शङ्खनिःस्वनैः ।
अनिलेनेरितो घोरो दिशः पूरयतीव ह ॥ १०.१.६४ ॥
เสียงดนตรีอึกทึกวุ่นวาย ผสมกับเสียงสังข์ ถูกลมพัดมา น่าสะพรึงกลัว ราวกับจะเต็มไปทั่วทุกทิศ
10.1.65
अश्वानां हेषमाणानां गजानां चैव बृंहताम् ।
सिंहनादश्च शूराणां श्रूयते सुमहानयम् ॥ १०.१.६५ ॥
เสียงม้าร้องกระหึ่ม เสียงช้างแตรร้อง และเสียงคำรามเหมือนราชสีห์ของเหล่าวีรบุรุษ เสียงอันดังมากนี้ได้ยินอยู่
10.1.66
दिशं प्राचीं समाश्रित्य हृष्टानां गच्छतां भृशम् ।
रथनेमिस्वनाश्चैव श्रूयन्ते रोमहर्षणाः ॥ १०.१.६६ ॥
มุ่งหน้าสู่ทิศตะวันออก เหล่าผู้ยินดีต่างรีบเดินทางไปอย่างยิ่ง และได้ยินเสียงล้อรถดังสนั่นจนขนลุกชัน
10.1.67
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां यदिदं कदनं कृतम् ।
वयमेव त्रयः शिष्टा अस्मिन्महति वैशसे ॥ १०.१.६७ ॥
การสังหารหมู่ที่ปาณฑพได้ก่อแก่โอรสของธฤตราษฎร์นี้ ในการทำลายล้างครั้งใหญ่นี้ มีเพียงพวกเราสามคนที่เหลืออยู่
10.1.68
केचिन्नागशतप्राणाः केचित्सर्वास्त्रकोविदाः ।
निहताः पाण्डवैर्यस्मिन्मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ १०.१.६८ ॥
บางคนมีกำลังเท่าช้างหนึ่งร้อยเชือก บางคนชำนาญอาวุธทุกชนิด แต่ในการรบนั้นปาณฑพได้สังหารพวกเขา ข้าพเจ้าคิดว่านี่คือการกลับทิศของกาลเวลา
10.1.69
एवमेतेन भाव्यं हि नूनं कार्येण तत्त्वतः ।
यथा ह्यस्येदृशी निष्ठा कृते यत्नेऽपि दुष्करे ॥ १०.१.६९ ॥
เป็นเช่นนี้เองแน่แท้ เพราะโดยความจริงแล้ว ผลเช่นนี้เกิดขึ้นด้วยกรรม แม้จะพยายามอย่างยากยิ่ง ผลก็เป็นเช่นนี้
10.1.70
भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपचीयते ।
व्यसनेऽस्मिन्महत्यर्थे यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम् ॥ १०.१.७० ॥
หากปัญญาของท่านทั้งสองไม่ถูกความหลงทำให้เสื่อมลง ขอจงบอกแก่เราว่าอะไรเป็นประโยชน์ของเราในความวิบัติครั้งใหญ่นี้