ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 10.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ १०.१.१ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନରୋତ୍ତମ ନରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ଜୟ (ଇତିହାସ) ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।
10.1.2
विमुच्य वाहांस्त्वरिता भीताः समनुबोधनात् ।
गहनं देशमासाद्य प्रच्छन्ना न्यविशन्त ते ॥ १०.१.२ ॥
ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଖୋଲି, ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ଘନ ସ୍ଥାନେ ପହଞ୍ଚି ଲୁଚି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
10.1.3
सेनानिवेशमभितो नातिदूरमवस्थिताः ।
निकृत्ता निशितैः शस्त्रैः समन्तात्क्षतविक्षताः।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य पाण्डवानन्वचिन्तयन् ॥ १०.१.३ ॥
ସେନା ଶିବିରର ଚାରିପାଖରେ, ବହୁ ଦୂରରେ ନୁହେଁ ଠିଆ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସର୍ବତ୍ର କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଉଷ୍ଣ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
10.1.4
श्रुत्वा च निनदं घोरं पाण्डवानां जयैषिणाम् ।
अनुसारभयाद्भीताः प्राङ्मुखाः प्राद्रवन्पुनः ॥ १०.१.४ ॥
ଜୟ ଇଚ୍ଛୁକ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଭୀଷଣ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ପଛେ ତଡ଼ା ଯିବାର ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ପୁଣି ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ପଳାଇଲେ।
10.1.5
ते मुहूर्तात्ततो गत्वा श्रान्तवाहा पिपासिताः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः क्रोधामर्षवशङ्गताः ॥ १०.१.५ ॥
ସେମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ପରେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ; କ୍ଳାନ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଓ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ। କିନ୍ତୁ ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧରମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
10.1.6
राज्ञो वधेन सन्तप्ता मुहूर्तं समवस्थिताः ॥ १०.१.६ ॥
ରାଜାଙ୍କ ବଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ପାଇଁ ଏକତ୍ର ଠିଆ ହେଲେ।
10.1.7
अश्रद्धेयमिदं कर्म कृतं मीमेन सञ्जय ।
यत्स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.७ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଭୀମ ଏହି ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି। ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ବଳଥିବା ମୋ ପୁତ୍ର ପତିତ ହୋଇଛି।
10.1.8
अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा ।
पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम निपातितः ॥ १०.१.८ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ, ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ଼ ଦେହଥିବା ଯୁବକ ମୋ ପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ଓ ପତିତ ହୋଇଛି।
10.1.9
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः ।
यत्समेत्य रणे पार्थैः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.९ ॥
ହେ ଗାବଲ୍ଗଣ, ଭାଗ୍ୟରେ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ତାହା ମନୁଷ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ମୋ ପୁତ୍ର ପତିତ ହୋଇଛି।
10.1.10
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन्न दीर्णं सहस्रधा ॥ १०.१.१० ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ହୃଦୟ ପଥରର ସାରରେ ଗଢ଼ା। ଶହେ ପୁତ୍ର ହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ତାହା ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟିଲା ନାହିଁ।
10.1.11
कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति ।
न ह्यहं पाण्डुपुत्रस्य विषये वस्तुमुत्सहे ॥ १०.१.११ ॥
ପୁତ୍ର ହତ ହୋଇଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି କିପରି ରହିବେ? ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
10.1.12
कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च सञ्जय ।
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१२ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ନିଜେ ରାଜା ଓ ରାଜାର ପିତା ହୋଇ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦାସ ହୋଇ କିପରି ଜୀବନଯାପନ କରିବି?
10.1.13
प्रभुज्य पृथिवीं सर्वां स्थिता मूर्धनि सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि श्रोतुं शक्ष्यामि सञ्जय। ॥ १०.१.१३ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରି ମସ୍ତକରେ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁଁ ଆଜି କିପରି ହେବି? ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିପାରିବି କି?
10.1.14
येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम ।
कृतं सत्यं वचस्तस्य विदुरस्य महात्मनः। ॥ १०.१.१४ ॥
ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଶହେ ପୁତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହେଲେ; ସେହି ମହାତ୍ମା ବିଦୁରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ ହେଲା।
10.1.15
अकुर्वता वचस्तस्य मम पुत्रेण सञ्जय ।
अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम। ॥ १०.१.१५ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ନ ମାନିଥିବା ମୋ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା; ହେ ବତ୍ସ, ଅଧର୍ମରେ ନିହତ ମୋ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ ହେତୁ।
10.1.16
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किमकुर्वत सञ्जय ॥ १०.१.१६ ॥
କୃତବର୍ମା, କୃପ ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା କ'ଣ କଲେ, ହେ ସଞ୍ଜୟ?
10.1.17
गत्वा तु तावका राजन्नातिदूरं मनस्विनः ।
अपश्यन्त वनं घोरं नानाद्रुमलतावृतम् ॥ १०.१.१७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ସେହି ମନସ୍ବୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅଧିକ ଦୂର ନ ଯାଇ ନାନା ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
10.1.18
ते मुहूर्तं तु विश्रम्य लब्धतोयैर्हयोत्तमैः ।
सूर्यास्तमयवेलायां कौरवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१८ ॥
ସେମାନେ କିଛି ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଜଳ ପାନ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ସହ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ କୌରବଙ୍କ ଆଦେଶରେ (ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ)।
10.1.19
नानामृगगणैर्जुष्टं नानापक्षिभिराकुलम् ।
नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिषेवितम् ॥ १०.१.१९ ॥
ସେହି ବନ ନାନା ପ୍ରକାର ହରିଣ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ କୋଳାହଳରେ ମୁଖରିତ ଥିଲା, ନାନା ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା ଏବଂ ନାନା ହିଂସ୍ର ପଶୁଙ୍କ ଆବାସ ଥିଲା।
10.1.20
नानातोयसमाकीर्णैस्तटाकैरुपशोभितम् ।
पद्मिनीशतसञ्छन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ॥ १०.१.२० ॥
ସେହି ବନ ନାନା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଖରୀରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଶହ ଶହ ପଦ୍ମସରୋବରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା ଏବଂ ନୀଳପଦ୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।
10.1.21
प्रविश्य तद्वनं घोरं वीक्षमाणाः समन्ततः ।
शाखासहस्रसञ्छन्नं न्यग्रोधं ददृशुस्ततः ॥ १०.१.२१ ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗକୁ ଦେଖୁଦେଖୁ ସେମାନେ ହଜାର ଡାଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ।
10.1.22
उपेत्य तु तदा राजन्न्यग्रोधं ते महारथाः ।
ददृशुर्द्विपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ॥ १०.१.२२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତା'ପରେ ସେହି ମହାରଥୀମାନେ ସେହି ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେମାନେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ।
10.1.23
तेऽवतीर्य रथेभ्यश्च विप्रमुच्य च वाजिनः ।
उपस्पृश्य यथान्यायं सन्ध्यामन्वासत प्रभो ॥ १०.१.२३ ॥
ସେମାନେ ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଖୋଲି ମୁକ୍ତ କଲେ, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆଚମନ କରି, ହେ ପ୍ରଭୋ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କଲେ।
10.1.24
ततोऽस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे ।
सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी प्रत्यपद्यत ॥ १०.१.२४ ॥
ତା'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତାଚଳ ଆଡ଼କୁ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସମଗ୍ର ଜଗତର ଧାତ୍ରୀ ରାତ୍ରି ଆସିଲା।
10.1.25
ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिरलङ्कृतम् ।
नभोंऽशुकमिवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥ १०.१.२५ ॥
ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରକାମାନଙ୍କରେ ବିଛାଯାଇ ଅଳଙ୍କୃତ ଆକାଶ ଚାରିପାଶରେ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପରି ଶୋଭାପାଉଥିଲା।
10.1.26
इच्छया ते प्रवल्गन्ति ये सत्वा रात्रिचारिणः ।
दिवाचराश्च ये सत्वास्ते निद्रावशमागताः ॥ १०.१.२६ ॥
ରାତ୍ରିରେ ବିଚରଣକାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଚରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏବଂ ଦିବାରେ ବିଚରଣକାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଦ୍ରାର ବଶରେ ପଡ଼ିଲେ।
10.1.27
रात्रिञ्चराणां सत्वानां निनादोऽभूत्सुदारुणः ।
क्रव्यादाश्च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ॥ १०.१.२७ ॥
ରାତ୍ରିରେ ବିଚରଣକାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ନିନାଦ ହେଲା; ମାଂସଭୋଜୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଭୟଙ୍କର ରାତ୍ରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
10.1.28
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिरुपोपविविशुः समम् ॥ १०.१.२८ ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାତ୍ରିର ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃତବର୍ମା, କୃପ ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଏକତ୍ର ନିକଟରେ ବସିଲେ।
10.1.29
उपोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपतः ।
तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥ १०.१.२९ ॥
ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ବସି ସେମାନେ ଶୋକ କରୁଥିଲେ; କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ସେହି ଅତୀତ ବିନାଶର ବିଷୟ ହିଁ ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
10.1.30
निद्रया च परीताङ्गा निषेदुर्धरणीतले ।
श्रमेण सुदृढं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥ १०.१.३० ॥
ନିଦ୍ରାରେ ଅଙ୍ଗ ଆବୃତ ହୋଇ ସେମାନେ ଧରଣୀତଳରେ ବସିଲେ କିମ୍ବା ଶୋଇଲେ; ଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ି, ବିବିଧ ଶରରେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
10.1.31
ततो निद्रावशं प्राप्तौ कृपभोजौ महाबालौ ।
सुखोचितावदुःखार्हौ निषण्णौ धरणीतले ॥ १०.१.३१ ॥
ତା'ପରେ ନିଦ୍ରାର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ମହାବଳୀ କୃପ ଓ ଭୋଜ, ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଓ ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ, ଭୂମିରେ ବସିଲେ।
10.1.32
तौ तु सुप्तौ महाराज तस्मिन्देशे महारथौ ।
महार्हशयनोपेतौ भूमावेव ह्यनाथवत् ॥ १०.१.३२ ॥
ମହାରାଜ, ସେହି ଦୁଇ ମହାରଥୀ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଶୟନ କଲେ। ମୂଲ୍ୟବାନ ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ବି ଅନାଥ ପରି ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ।
10.1.33
क्रोधामर्षवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्तु भारत ।
न वै स्म स जगामाथ निद्रां सर्प इव श्वसन् ॥ १०.१.३३ ॥
ହେ ଭରତ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାର ବଶୀଭୂତ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ନିଦ୍ରା ଯାଇ ନ ପାରିଲେ; ସାପ ପରି ଫୁସ୍କାର ଦେଉଥିଲେ।
10.1.34
न लेभे स तु निद्रां वै दह्यमानोऽतिमन्युना ।
वीक्षाञ्चक्रे महाबाहुस्तद्वनं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३४ ॥
ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ସେହି ମହାବାହୁ ନିଦ୍ରା ପାଇଲେ ନାହିଁ; ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ବନକୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ।
10.1.35
वीक्षमाणो वनोद्देशं नानासत्वैर्निषेवितम् ।
अपश्यत महाबाहुर्न्यग्रोधं वायसावृतम् ॥ १०.१.३५ ॥
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ସେହି ବନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖୁଥିବା ସେହି ମହାବାହୁ କାଉମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ।
10.1.36
तत्र काकसहस्राणि तां निशां पर्यणामयन् ।
सुखं स्वपन्तः कौरव्य पृथक्पृथगुपाश्रयाः ॥ १०.१.३६ ॥
ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର କାଉ ସେ ରାତି ପାର କରୁଥିଲେ; ହେ କୌରବ୍ୟ, ସେମାନେ ପୃଥକ ପୃଥକ ଆଶ୍ରୟରେ ସୁଖରେ ଶୋଇଥିଲେ।
10.1.37
सुप्तेषु तेषु काकेषु विस्रब्धेषु समन्ततः ।
सोऽपश्यत्सहसा यान्तमुलूकं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३७ ॥
ସେହି କାଉମାନେ ଶୋଉଥିବାବେଳେ, ଚାରିପାଖରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ସେ ହଠାତ୍ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ପେଞ୍ଚା ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲା।
10.1.38
महास्वनं महाकायं हर्यक्षं बभ्रुपिङ्गलम् ।
सुतीक्ष्णघोणानखरं सुपर्णमिव वेगितम् ॥ १०.१.३८ ॥
ବଡ଼ ସ୍ୱର, ବଡ଼ ଶରୀର, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚଞ୍ଚୁ ଓ ନଖ ଥିବା, ଗରୁଡ ପରି ବେଗରେ ଆସୁଥିବା ସେ।
10.1.39
सोऽथ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डजः ।
न्यग्रोधस्य ततः साखां पातयामास भारत ॥ १०.१.३९ ॥
ତା'ପରେ ସେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ କରି, ଲୁଚିଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି, ହେ ଭାରତ, ବଟବୃକ୍ଷର ଏକ ଶାଖା ପକାଇଦେଲା।
10.1.40
सन्निपत्य तु शाखायां न्यग्रोधस्य विहङ्गमः ।
सुप्ताञ्जघान विस्रब्धान्वायसान्वायसान्तकः ॥ १०.१.४० ॥
ବଟବୃକ୍ଷର ସେହି ଶାଖାରେ ଝାସ ଦେଇ ଓହ୍ଲାଇ ସେ ପକ୍ଷୀ, କାଉମାନଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶୋଉଥିବା କାଉମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲା।
10.1.41
केषाञ्चिदच्छिनत्पक्षाञ्शिरांसि च चकर्त ह ।
चरणांश्चैव केषाञ्चिद्बभञ्ज चरणायुधः ॥ १०.१.४१ ॥
କାହାର ପଖ କାଟିଲା, କାହାର ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ କାଟିଲା, ଆଉ କାହାର ପାଦ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା — ପାଦକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରିଥିବା ସେ।
10.1.42
क्षणेनाघ्नत्स बलवान्येऽस्य दृष्टिपथे स्थिताः ॥ १०.१.४२ ॥
ବଳବାନ ସେ, ତାହାର ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷଣକରେ ବଧ କଲା।
10.1.43
तेषां शरीरावयवैः शरीरैश्च विशाम्पते ।
न्यग्रोधमण्डलं सर्वं सञ्छन्नं पर्वतोपमम् ॥ १०.१.४३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗ ଓ ଶରୀରରେ ସେହି ବଟବୃକ୍ଷମଣ୍ଡଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା; ତାହା ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
10.1.44
तांस्तु हत्वा ततः काकान्कौशिको मुदितोऽभवत् ।
प्रतिकृत्य यथाकामं शत्रूणां शत्रुसूदनः ॥ १०.१.४४ ॥
ସେହି କାଉମାନଙ୍କୁ ମାରି କୌଶିକ (ପେଚା) ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ଶତ୍ରୁସଂହାରକ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଲା।
10.1.45
तद्दृष्ट्वा तादृशं कर्म कौशिकेन कृतं निशि ।
तद्भावे कृतसङ्कल्पो द्रौणिरेकोऽन्वचिन्तयत् ॥ १०.१.४५ ॥
ରାତିରେ କୌଶିକ (ପେଚା)ଙ୍କ କରା ସେହି କର୍ମ ଦେଖି, ସେହି ଭାବରେ ସଂକଳ୍ପ କରିଥିବା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଏକାକୀ ଚିନ୍ତା କଲା।
10.1.46
उपदेशः कृतोऽनेन पक्षिणा मम संयुगे ।
शत्रूणां क्षपणं युक्तं प्राप्तः कालश्च मे मतः ॥ १०.१.४६ ॥
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇଛି; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ଉଚିତ, ଏବଂ ମୋ ମତରେ ମୋର ସମୟ ଆସିଛି।
10.1.47
नाद्य शक्यं मया हन्तुं पाण्डवा जितकाशिनः ।
बलवन्तः कृतोत्साहा लब्धलक्षाः प्रहारिणः ॥ १०.१.४७ ॥
ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ବିଜୟୀ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା, ବଳବାନ, ଉତ୍ସାହରେ ଭରା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିଥିବା ଏବଂ ପ୍ରହାରକାରୀ।
10.1.48
राज्ञः सकाशे तेषां च प्रतिज्ञातो वधो मया ।
पतङ्गाग्निसमां वृत्तिमास्यायात्मविनाशिनीम् ॥ १०.१.४८ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସାକ୍ଷାତରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବଧର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି; ପତଙ୍ଗର ଅଗ୍ନି ପରି ଆତ୍ମବିନାଶୀ ଆଚରଣ ଗ୍ରହଣ କରି।
10.1.49
न्यायतो युध्यमानस्य प्राणत्यागो न संशयः ।
छद्मना तु भवेत्सिद्विः शत्रूणां च क्षयो महान् ॥ १०.१.४९ ॥
ନ୍ୟାୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲୋକର ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ନିଶ୍ଚିତ; କିନ୍ତୁ ଛଳରେ ସିଦ୍ଧି ମିଳି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମହାକ୍ଷୟ ହୋଇପାରେ।
10.1.50
तत्र सशयितादर्थाद्योऽर्थो निःसंशयो भवेत् ।
तं जना बहुमन्यन्ते येऽर्थशास्त्रविशारदाः ॥ १०.१.५० ॥
ସେଠାରେ ସନ୍ଦେହଜନକ ଲକ୍ଷ୍ୟଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଭକୁ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ବିଶାରଦମାନେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି।
10.1.51
यच्चाप्यत्र भवेत्कार्यं गर्हितं लोकनिन्दितम् ।
कर्तव्यं तन्मनुष्येण क्षत्रधर्मेण वर्तता ॥ १०.१.५१ ॥
ଏଠାରେ ଯାହା ନିନ୍ଦନୀୟ ଓ ଲୋକନିନ୍ଦିତ କର୍ମ, କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ ପାଳନକାରୀ ମନୁଷ୍ୟ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
10.1.52
निन्दितानि च कर्माणि कुत्सितानि पदेपदे ।
सोपधानि कृतान्येव पाण्डवैरकृतात्मभिः ॥ १०.१.५२ ॥
ପଦେ ପଦେ ନିନ୍ଦିତ ଓ ନୀଚ କର୍ମ, ଅସଂଯମୀ ମନର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଛଳରେ କରିଥିଲେ।
10.1.53
अस्मिन्नर्थे पुरा गीताः श्रूयन्ते धर्मवित्तमैः ।
श्लोका न्यायमवेक्षद्भिस्तत्त्वार्थास्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १०.१.५३ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଯିତ ଶ୍ଳୋକ ଶୁଣାଯାଏ; ନ୍ୟାୟ ଦେଖୁଥିବା ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକ କହିଥିଲେ।
10.1.54
परिश्रान्ते विदीर्णे वा भुञ्जाने वाऽपि शत्रुभिः ।
प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रहर्तव्यं रिपोर्बलम् ॥ १०.१.५४ ॥
କ୍ଳାନ୍ତ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ପ୍ରସ୍ଥାନ ବା ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବା ଉଚିତ।
10.1.55
निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा नष्टप्रणायकम् ।
भिन्नयोधं बलं यच्च द्विधा युक्तं च यद्भवेत् ॥ १०.१.५५ ॥
ନିଦ୍ରାରେ ପୀଡ଼ିତ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଥିବା, ନାୟକହୀନ, ଯୋଦ୍ଧା ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ସେନା।
10.1.56
इत्येवं निश्चयं चक्रे सुप्तानां निशि मारणे ।
पाण्डूनां सह पाञ्चालैर्द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ॥ १०.१.५६ ॥
ଏହିପରି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପରାକ୍ରମୀ ପୁତ୍ର ରାତ୍ରିରେ ଶୋଇଥିବା ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
10.1.57
स क्रूरां मतिमास्थाय विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ।
सुप्तौ प्राबोधयत्तौ तु मातुलं भोजमेव च ॥ १०.१.५७ ॥
କ୍ରୂର ମତି ଧାରଣ କରି, ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଶୋଇଥିବା ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ — ନିଜ ମାମୁଁ ଓ ଭୋଜ (କୃତବର୍ମା)ଙ୍କୁ — ଜଗାଇଲେ।
10.1.58
तौ प्रबुद्धौ महात्मानौ कृपभोजौ महाबालौ ।
नोत्तरं प्रतिपद्येतां तत्र युक्तं हिया वृतौ ॥ १०.१.५८ ॥
ଜାଗ୍ରତ ସେହି ମହାତ୍ମା କୃପ ଓ ଭୋଜ — ଦୁଇଜଣ ମହାବଳୀ — ସେଠାରେ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଲଜ୍ଜାରେ ଘେରି ହୋଇଥିଲେ।
10.1.59
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा तावुभौ वाक्यमब्रवीत् ॥ १०.१.५९ ॥
ସେ ଏକ କ୍ଷଣ ଭାବି ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
10.1.60
हतो दुर्योधनो राजा एकवीरो मबाहलः ।
यस्यार्थे वैरमस्माभिरासक्तं पाण्डवैः सह ॥ १०.१.६० ॥
ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି — ଏକବୀର, … (ବାହୁ); ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ବୈର ଧରିଥିଲୁ।
10.1.61
एकाकी बहुभिः क्षुद्रैराहवे शुद्धविक्रमः ।
पातितो भीमसेनेन एकादशचमूपतिः ॥ १०.१.६१ ॥
ଏକାକୀ, ବହୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶୁଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମୀ, ଏକାଦଶ ଚମୂର ଅଧିପତି ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହେଲେ।
10.1.62
वृकोदरेण क्षुद्रेण सुनृशंसमिदं कृतम् ।
मूर्धाभिषिक्तस्य शिरः पादेन परिमृद्गता ॥ १०.१.६२ ॥
କ୍ଷୁଦ୍ର ବୃକୋଦର ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୃଶଂସ ଭାବରେ ଏହା କଲେ — ମୁକୁଟାଭିଷିକ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପାଦରେ ଦଳିତ ହେଲା।
10.1.63
विनर्दन्ति च पाञ्चालाः क्ष्वेलन्ति च हसन्ति च ।
धमन्ति शङ्खाञ्शतशो हृष्टा घ्नन्ति च दुन्दुभीन् ॥ १०.१.६३ ॥
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ହର୍ଷରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ହସନ୍ତି, ଶହ ଶହ ଶଙ୍ଖ ବଜାନ୍ତି ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭି ପିଟନ୍ତି।
10.1.64
वादित्रघोषस्तुमुलो विमिश्रः शङ्खनिःस्वनैः ।
अनिलेनेरितो घोरो दिशः पूरयतीव ह ॥ १०.१.६४ ॥
ବାଦ୍ୟର ତୁମୁଳ ଘୋଷ, ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ସହ ମିଶି, ପବନରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର, ଯେମିତି ଦିଗ ସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଛି।
10.1.65
अश्वानां हेषमाणानां गजानां चैव बृंहताम् ।
सिंहनादश्च शूराणां श्रूयते सुमहानयम् ॥ १०.१.६५ ॥
ହ୍ରେଷାରତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କର, ବୃଂହଣ କରୁଥିବା ହାତୀମାନଙ୍କର ଏବଂ ଶୂରମାନଙ୍କର ସିଂହନାଦ — ଏହି ଅତି ମହାନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
10.1.66
दिशं प्राचीं समाश्रित्य हृष्टानां गच्छतां भृशम् ।
रथनेमिस्वनाश्चैव श्रूयन्ते रोमहर्षणाः ॥ १०.१.६६ ॥
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହାଁଇ ହର୍ଷରେ ବହୁତ ଗତି କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ରଥଚକ୍ରର ରୋମାଞ୍ଚକର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
10.1.67
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां यदिदं कदनं कृतम् ।
वयमेव त्रयः शिष्टा अस्मिन्महति वैशसे ॥ १०.१.६७ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଏହି ସଂହାର କଲେ, ସେହି ମହାବିନାଶରେ ଆମେ କେବଳ ତିନିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛୁ।
10.1.68
केचिन्नागशतप्राणाः केचित्सर्वास्त्रकोविदाः ।
निहताः पाण्डवैर्यस्मिन्मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ १०.१.६८ ॥
କେହି ଶହେ ହାତୀର ବଳ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, କେହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ; ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ମୁଁ ମନେ କରେ ଏହା କାଳର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
10.1.69
एवमेतेन भाव्यं हि नूनं कार्येण तत्त्वतः ।
यथा ह्यस्येदृशी निष्ठा कृते यत्नेऽपि दुष्करे ॥ १०.१.६९ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି ହେବା କଥା, କାରଣ ପ୍ରକୃତରେ କର୍ମଫଳରୁ ଏଭଳି ଫଳ ଆସିଲା; କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଯତ୍ନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଏହିପରି ହେଲା।
10.1.70
भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपचीयते ।
व्यसनेऽस्मिन्महत्यर्थे यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम् ॥ १०.१.७० ॥
ଆପଣ ଦୁହିଁଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଯଦି ମୋହରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ମହାସଙ୍କଟରେ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଶ୍ରେୟସ୍କର ତାହା କୁହାଯାଉ।