మహాభారతం · అధ్యాయం 10.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ १०.१.१ ॥
నారాయణుడికి, నరోత్తముడైన నరునికి నమస్కరించి, దేవి సరస్వతికి, వ్యాసునికి నమస్కరించి, అనంతరం జయం (ఇతిహాసం) పఠించాలి.
10.1.2
विमुच्य वाहांस्त्वरिता भीताः समनुबोधनात् ।
गहनं देशमासाद्य प्रच्छन्ना न्यविशन्त ते ॥ १०.१.२ ॥
భయపడి, త్వరగా గుర్రాలను విడిచి, మేల్కొలుపు వల్ల దట్టమైన ప్రదేశం చేరి దాగి ప్రవేశించారు.
10.1.3
सेनानिवेशमभितो नातिदूरमवस्थिताः ।
निकृत्ता निशितैः शस्त्रैः समन्तात्क्षतविक्षताः।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य पाण्डवानन्वचिन्तयन् ॥ १०.१.३ ॥
సైన్య శిబిరం చుట్టూ, చాలా దూరం కాకుండా నిలిచి, పదునైన ఆయుధాలతో అన్నివైపులా గాయపడి, దీర్ఘంగా వేడి నిట్టూర్పు విడిచి పాండవులనే ఆలోచించారు.
10.1.4
श्रुत्वा च निनदं घोरं पाण्डवानां जयैषिणाम् ।
अनुसारभयाद्भीताः प्राङ्मुखाः प्राद्रवन्पुनः ॥ १०.१.४ ॥
విజయం కోరే పాండవుల భయంకర గర్జన విని, వెంబడింపబడతామనే భయంతో, భయపడి మళ్ళీ తూర్పు ముఖంగా పారిపోయారు.
10.1.5
ते मुहूर्तात्ततो गत्वा श्रान्तवाहा पिपासिताः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः क्रोधामर्षवशङ्गताः ॥ १०.१.५ ॥
వారు క్షణం తర్వాత అక్కడినుంచి వెళ్ళారు; అలసిన గుర్రాలతో, దాహంతో. కానీ మహాధనుర్ధరులు కోపం, అసహనం వశమై దానిని సహించలేకపోయారు.
10.1.6
राज्ञो वधेन सन्तप्ता मुहूर्तं समवस्थिताः ॥ १०.१.६ ॥
రాజు వధతో బాధపడి, క్షణకాలం కలిసి నిలిచారు.
10.1.7
अश्रद्धेयमिदं कर्म कृतं मीमेन सञ्जय ।
यत्स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.७ ॥
సంజయా, భీముడు ఈ నమ్మశక్యం కాని పనిని చేశాడు. పదివేల ఏనుగుల బలం కలిగిన నా కుమారుడు కూలిపోయాడు.
10.1.8
अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा ।
पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम निपातितः ॥ १०.१.८ ॥
అన్ని ప్రాణులచేత చంపరానివాడు, వజ్రతుల్యమైన దేహం కల యువకుడు అయిన నా కుమారుడు యుద్ధంలో పాండవులచేత చంపబడి కూలిపోయాడు.
10.1.9
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः ।
यत्समेत्य रणे पार्थैः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.९ ॥
గావల్గణా, విధించబడినదాన్ని మనుషులు దాటలేరు. యుద్ధంలో పృథ కుమారులతో ఎదురుపడి నా కుమారుడు కూలిపోయాడు.
10.1.10
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन्न दीर्णं सहस्रधा ॥ १०.१.१० ॥
సంజయా, నిశ్చయంగా నా హృదయం రాతి సారంతో చేయబడినది. వందమంది కుమారులు చంపబడ్డారని విని కూడా అది వేయి ముక్కలుగా చీలిపోలేదే.
10.1.11
कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति ।
न ह्यहं पाण्डुपुत्रस्य विषये वस्तुमुत्सहे ॥ १०.१.११ ॥
కుమారులు చంపబడిన వృద్ధ దంపతులు ఎలా బ్రతకగలరు? పాండుపుత్రుని రాజ్యంలో నివసించడానికి నేను ఇష్టపడను.
10.1.12
कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च सञ्जय ।
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१२ ॥
సంజయా, నేను స్వయంగా రాజునూ రాజు తండ్రినూ అయి ఉండి, పాండుపుత్రుని ఆజ్ఞలో సేవకునిగా ఎలా జీవించగలను?
10.1.13
प्रभुज्य पृथिवीं सर्वां स्थिता मूर्धनि सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि श्रोतुं शक्ष्यामि सञ्जय। ॥ १०.१.१३ ॥
ఓ సంజయా, సమస్త భూమిని అనుభవించి తలపై రాజ్యాన్ని ధరించిన నేను ఇప్పుడు ఎలా ఉంటాను? ఓ సంజయా, ఇది వినగలనా?
10.1.14
येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम ।
कृतं सत्यं वचस्तस्य विदुरस्य महात्मनः। ॥ १०.१.१४ ॥
ఒకడి వల్ల నా నూరుగురు కొడుకులూ పూర్తిగా చంపబడ్డారు; ఆ మహాత్ముడైన విదురుని మాట నిజమైంది.
10.1.15
अकुर्वता वचस्तस्य मम पुत्रेण सञ्जय ।
अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम। ॥ १०.१.१५ ॥
ఓ సంజయా, అతని మాటను పాటించని నా కొడుకు వల్ల; ఓ ప్రియుడా, అధర్మంగా చంపబడిన నా కొడుకు దుర్యోధనుడి వల్ల.
10.1.16
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किमकुर्वत सञ्जय ॥ १०.१.१६ ॥
కృతవర్మ, కృపుడు, ద్రోణుని కుమారుడు అశ్వత్థామ ఏమి చేశారు, ఓ సంజయా?
10.1.17
गत्वा तु तावका राजन्नातिदूरं मनस्विनः ।
अपश्यन्त वनं घोरं नानाद्रुमलतावृतम् ॥ १०.१.१७ ॥
ఓ రాజా, మీ వీరులు ఎక్కువ దూరం వెళ్లకుండా నానా విధ వృక్షాలు, తీగలతో కప్పబడిన భయంకరమైన అడవిని చూశారు.
10.1.18
ते मुहूर्तं तु विश्रम्य लब्धतोयैर्हयोत्तमैः ।
सूर्यास्तमयवेलायां कौरवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१८ ॥
వారు కొద్దిసేపు విశ్రమించి, నీరు త్రాగిన ఉత్తమ గుర్రాలతో, సూర్యాస్తమయ సమయంలో కౌరవుని ఆజ్ఞ ప్రకారం (ముందుకు సాగారు).
10.1.19
नानामृगगणैर्जुष्टं नानापक्षिभिराकुलम् ।
नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिषेवितम् ॥ १०.१.१९ ॥
ఆ అడవి అనేక రకాల జింకల గుంపులతో నిండి ఉంది, అనేక పక్షులతో సందడిగా ఉంది, అనేక చెట్లు తీగలతో కప్పబడి ఉంది, అనేక క్రూరమృగాలు నివసించేది.
10.1.20
नानातोयसमाकीर्णैस्तटाकैरुपशोभितम् ।
पद्मिनीशतसञ्छन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ॥ १०.१.२० ॥
ఆ అడవి అనేక రకాల నీటితో నిండిన చెరువులతో అలంకరింపబడి ఉంది, వందలాది తామర సరస్సులతో కప్పబడి ఉంది, నీలి కలువలతో కూడి ఉంది.
10.1.21
प्रविश्य तद्वनं घोरं वीक्षमाणाः समन्ततः ।
शाखासहस्रसञ्छन्नं न्यग्रोधं ददृशुस्ततः ॥ १०.१.२१ ॥
ఆ భయంకరమైన అడవిలో ప్రవేశించి నలువైపులా చూస్తూ, వేయి కొమ్మలతో కప్పబడిన ఒక మర్రిచెట్టును వారు చూశారు.
10.1.22
उपेत्य तु तदा राजन्न्यग्रोधं ते महारथाः ।
ददृशुर्द्विपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ॥ १०.१.२२ ॥
ఓ రాజా! అప్పుడు ఆ మహారథులు ఆ మర్రిచెట్టును సమీపించి, ద్విపదులలో శ్రేష్ఠులైన వారు వృక్షాలలో శ్రేష్ఠమైన ఆ చెట్టును చూశారు.
10.1.23
तेऽवतीर्य रथेभ्यश्च विप्रमुच्य च वाजिनः ।
उपस्पृश्य यथान्यायं सन्ध्यामन्वासत प्रभो ॥ १०.१.२३ ॥
వారు రథాల నుండి దిగి, గుర్రాలను విడిపించి, విధి ప్రకారం ఆచమనం చేసి, ప్రభూ, సంధ్యావందనం చేశారు.
10.1.24
ततोऽस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे ।
सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी प्रत्यपद्यत ॥ १०.१.२४ ॥
అప్పుడు సూర్యుడు పర్వతాలలో శ్రేష్ఠమైన అస్తాచలం వైపు అస్తమించే సమయానికి చేరుకోగా, జగత్తంతటినీ పోషించే రాత్రి ఆవరించింది.
10.1.25
ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिरलङ्कृतम् ।
नभोंऽशुकमिवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥ १०.१.२५ ॥
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, తారల చెల్లాచెదురైన కాంతులతో అలంకరించబడిన ఆకాశం, అన్ని వైపులా చూడదగ్గ వస్త్రంలా కనిపించింది.
10.1.26
इच्छया ते प्रवल्गन्ति ये सत्वा रात्रिचारिणः ।
दिवाचराश्च ये सत्वास्ते निद्रावशमागताः ॥ १०.१.२६ ॥
రాత్రి సంచరించే ప్రాణులు ఇష్టానుసారం తిరగసాగాయి; పగటిపూట తిరిగే ప్రాణులు నిద్రవశమయ్యాయి.
10.1.27
रात्रिञ्चराणां सत्वानां निनादोऽभूत्सुदारुणः ।
क्रव्यादाश्च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ॥ १०.१.२७ ॥
రాత్రి సంచరించే ప్రాణుల అతి భయంకర కోలాహలం వినిపించింది; మాంసాహారులు సంతోషించాయి; భయంకరమైన రాత్రి వచ్చింది.
10.1.28
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिरुपोपविविशुः समम् ॥ १०.१.२८ ॥
ఆ భయంకరమైన రాత్రి ఆరంభంలో, దుఃఖశోకాలతో నిండిన కృతవర్మ, కృపుడు, ద్రోణపుత్రుడు కలిసి దగ్గరగా కూర్చున్నారు.
10.1.29
उपोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपतः ।
तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥ १०.१.२९ ॥
మర్రిచెట్టు దగ్గర కూర్చుని వారు శోకిస్తూ, కురుపాండవుల నాశనం గురించి, అది ఇప్పటికే జరిగిపోయిన విషయాన్నే, తలచుకుంటూ ఉన్నారు.
10.1.30
निद्रया च परीताङ्गा निषेदुर्धरणीतले ।
श्रमेण सुदृढं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥ १०.१.३० ॥
నిద్రతో అవయవాలు ఆవరించబడినవారై వారు భూమిపై కూర్చున్నారు, పడుకున్నారు; అలసటతో గట్టిగా కట్టివేయబడి, వివిధ బాణాలతో గాయపడి ఉన్నారు.
10.1.31
ततो निद्रावशं प्राप्तौ कृपभोजौ महाबालौ ।
सुखोचितावदुःखार्हौ निषण्णौ धरणीतले ॥ १०.१.३१ ॥
అప్పుడు నిద్రవశమై మహాబలులైన కృపుడు, భోజుడు, సుఖానికి అలవాటుపడినవారు దుఃఖానికి అర్హులు కానివారు నేలపై ఒరిగారు.
10.1.32
तौ तु सुप्तौ महाराज तस्मिन्देशे महारथौ ।
महार्हशयनोपेतौ भूमावेव ह्यनाथवत् ॥ १०.१.३२ ॥
మహారాజా, ఆ ఇద్దరు మహారథులు ఆ ప్రదేశంలో నిద్రించారు. విలువైన పడకలకు అర్హులైనవారు అనాథల వలె నేలపైనే పడుకున్నారు.
10.1.33
क्रोधामर्षवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्तु भारत ।
न वै स्म स जगामाथ निद्रां सर्प इव श्वसन् ॥ १०.१.३३ ॥
భారతా, కోపమూ అసహనమూ వశమైన ద్రోణపుత్రుడు నిద్రపోలేదు; పాములా బుసకొడుతూ ఉన్నాడు.
10.1.34
न लेभे स तु निद्रां वै दह्यमानोऽतिमन्युना ।
वीक्षाञ्चक्रे महाबाहुस्तद्वनं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३४ ॥
అతిశయించిన కోపంతో దహించుకుపోతున్న ఆ మహాబాహువు నిద్రను పొందలేదు; ఆ భయంకరమైన అడవిని చూస్తూ ఉన్నాడు.
10.1.35
वीक्षमाणो वनोद्देशं नानासत्वैर्निषेवितम् ।
अपश्यत महाबाहुर्न्यग्रोधं वायसावृतम् ॥ १०.१.३५ ॥
అనేక జీవులు నివసించే ఆ అడవి ప్రాంతాన్ని చూస్తూ ఆ మహాబాహువు కాకులతో కప్పబడిన ఒక మర్రిచెట్టును చూశాడు.
10.1.36
तत्र काकसहस्राणि तां निशां पर्यणामयन् ।
सुखं स्वपन्तः कौरव्य पृथक्पृथगुपाश्रयाः ॥ १०.१.३६ ॥
అక్కడ వేలకొలది కాకులు ఆ రాత్రిని గడుపుతున్నాయి; కౌరవ్యా, అవి వేరువేరు గూళ్ళలో సుఖంగా నిద్రిస్తున్నాయి.
10.1.37
सुप्तेषु तेषु काकेषु विस्रब्धेषु समन्ततः ।
सोऽपश्यत्सहसा यान्तमुलूकं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३७ ॥
ఆ కాకులు నిశ్చింతగా నిద్రిస్తుండగా, చుట్టూ ఉన్నప్పుడు, అతడు అకస్మాత్తుగా భయంకరంగా కనిపించే గుడ్లగూబ రావడాన్ని చూశాడు.
10.1.38
महास्वनं महाकायं हर्यक्षं बभ्रुपिङ्गलम् ।
सुतीक्ष्णघोणानखरं सुपर्णमिव वेगितम् ॥ १०.१.३८ ॥
పెద్ద స్వరం, పెద్ద శరీరం, గోధుమ-పసుపు కళ్ళు, పదునైన ముక్కు మరియు గోళ్ళతో, గరుడునిలా వేగంగా వస్తున్న అది.
10.1.39
सोऽथ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डजः ।
न्यग्रोधस्य ततः साखां पातयामास भारत ॥ १०.१.३९ ॥
అప్పుడు అతడు మృదువైన శబ్దం చేసి, దాగినట్లు ఒక పక్షిలా, ఓ భారతా, మర్రిచెట్టు ఒక కొమ్మను పడగొట్టాడు.
10.1.40
सन्निपत्य तु शाखायां न्यग्रोधस्य विहङ्गमः ।
सुप्ताञ्जघान विस्रब्धान्वायसान्वायसान्तकः ॥ १०.१.४० ॥
మర్రిచెట్టు కొమ్మపై దిగిన ఆ పక్షి, కాకులను నాశనం చేసేదిగా, నిశ్చింతగా నిద్రిస్తున్న కాకులను చంపింది.
10.1.41
केषाञ्चिदच्छिनत्पक्षाञ्शिरांसि च चकर्त ह ।
चरणांश्चैव केषाञ्चिद्बभञ्ज चरणायुधः ॥ १०.१.४१ ॥
కొన్నింటి రెక్కలను తెగ్గోసింది, కొన్నింటి తలలను కూడా నరికింది, మరికొన్నింటి కాళ్ళను విరిచింది — కాళ్ళనే ఆయుధంగా కలిగినది.
10.1.42
क्षणेनाघ्नत्स बलवान्येऽस्य दृष्टिपथे स्थिताः ॥ १०.१.४२ ॥
బలవంతుడైన అది, తన దృష్టిపథంలో ఉన్న వారందరినీ క్షణంలో చంపింది.
10.1.43
तेषां शरीरावयवैः शरीरैश्च विशाम्पते ।
न्यग्रोधमण्डलं सर्वं सञ्छन्नं पर्वतोपमम् ॥ १०.१.४३ ॥
ఓ రాజా, వారి శరీరావయవాలతో, శరీరాలతో ఆ మొత్తం మర్రిచెట్ల వలయం కప్పబడి ఉంది; అది ఒక పర్వతంలా ఉంది.
10.1.44
तांस्तु हत्वा ततः काकान्कौशिको मुदितोऽभवत् ।
प्रतिकृत्य यथाकामं शत्रूणां शत्रुसूदनः ॥ १०.१.४४ ॥
ఆ కాకులను చంపి కౌశికుడు (గుడ్లగూబ) సంతోషించాడు; శత్రువులను సంహరించేవాడు తన ఇష్టం వచ్చినట్లు శత్రువులకు ప్రతీకారం చేశాడు.
10.1.45
तद्दृष्ट्वा तादृशं कर्म कौशिकेन कृतं निशि ।
तद्भावे कृतसङ्कल्पो द्रौणिरेकोऽन्वचिन्तयत् ॥ १०.१.४५ ॥
రాత్రి కౌశికుడు (గుడ్లగూబ) చేసిన అటువంటి కార్యాన్ని చూసి, అదే భావంలో సంకల్పం చేసుకున్న ద్రోణపుత్రుడు ఒంటరిగా ఆలోచించాడు.
10.1.46
उपदेशः कृतोऽनेन पक्षिणा मम संयुगे ।
शत्रूणां क्षपणं युक्तं प्राप्तः कालश्च मे मतः ॥ १०.१.४६ ॥
ఈ పక్షి యుద్ధంలో నాకు ఉపదేశం చేసింది; శత్రువులను సంహరించడం తగినది, నా అభిప్రాయంలో నాకు సమయం వచ్చింది.
10.1.47
नाद्य शक्यं मया हन्तुं पाण्डवा जितकाशिनः ।
बलवन्तः कृतोत्साहा लब्धलक्षाः प्रहारिणः ॥ १०.१.४७ ॥
ఈ రోజు నేను పాండవులను చంపడం సాధ్యం కాదు; వారు విజయంతో గర్విస్తున్నవారు, బలవంతులు, ఉత్సాహంతో నిండినవారు, లక్ష్యం సాధించినవారు, ప్రహారం చేసేవారు.
10.1.48
राज्ञः सकाशे तेषां च प्रतिज्ञातो वधो मया ।
पतङ्गाग्निसमां वृत्तिमास्यायात्मविनाशिनीम् ॥ १०.१.४८ ॥
రాజు సమక్షంలో వారిని చంపుతానని నేను ప్రతిజ్ఞ చేశాను; మిడత అగ్నిలా తనను తానే నాశనం చేసుకునే ప్రవర్తనను అవలంబించి.
10.1.49
न्यायतो युध्यमानस्य प्राणत्यागो न संशयः ।
छद्मना तु भवेत्सिद्विः शत्रूणां च क्षयो महान् ॥ १०.१.४९ ॥
న్యాయంగా యుద్ధం చేసేవాడికి ప్రాణత్యాగం నిశ్చయం. కానీ మోసంతో విజయం కలిగి శత్రువులకు గొప్ప నాశనం కలగవచ్చు.
10.1.50
तत्र सशयितादर्थाद्योऽर्थो निःसंशयो भवेत् ।
तं जना बहुमन्यन्ते येऽर्थशास्त्रविशारदाः ॥ १०.१.५० ॥
అక్కడ సందేహాస్పద ప్రయోజనం కంటే నిశ్చితమైన ప్రయోజనాన్ని అర్థశాస్త్ర నిపుణులు ఎంతో గౌరవిస్తారు.
10.1.51
यच्चाप्यत्र भवेत्कार्यं गर्हितं लोकनिन्दितम् ।
कर्तव्यं तन्मनुष्येण क्षत्रधर्मेण वर्तता ॥ १०.१.५१ ॥
ఇక్కడ నిందితమైనది, లోకం దూషించేది ఏదైనా సరే, క్షత్రధర్మాన్ని అనుసరించే మనిషి దానిని కూడా చేయాలి.
10.1.52
निन्दितानि च कर्माणि कुत्सितानि पदेपदे ।
सोपधानि कृतान्येव पाण्डवैरकृतात्मभिः ॥ १०.१.५२ ॥
అడుగడుగునా నిందితమైన, నీచమైన కార్యాలను, మనసు అదుపులో లేని పాండవులు మోసంతో చేశారు.
10.1.53
अस्मिन्नर्थे पुरा गीताः श्रूयन्ते धर्मवित्तमैः ।
श्लोका न्यायमवेक्षद्भिस्तत्त्वार्थास्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १०.१.५३ ॥
ఈ విషయంలో పూర్వం ధర్మజ్ఞులైన ఉత్తములు పాడిన శ్లోకాలు వినబడుతున్నాయి; న్యాయాన్ని చూసి తత్త్వాన్ని దర్శించినవారు వాటిని చెప్పారు.
10.1.54
परिश्रान्ते विदीर्णे वा भुञ्जाने वाऽपि शत्रुभिः ।
प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रहर्तव्यं रिपोर्बलम् ॥ १०.१.५४ ॥
అలసిపోయినప్పుడు, చెదిరిపోయినప్పుడు, లేదా శత్రువులచే బాధింపబడుతున్నప్పుడు, బయలుదేరేటప్పుడు లేదా ప్రవేశించేటప్పుడు శత్రువు బలాన్ని దెబ్బతీయాలి.
10.1.55
निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा नष्टप्रणायकम् ।
भिन्नयोधं बलं यच्च द्विधा युक्तं च यद्भवेत् ॥ १०.१.५५ ॥
నిద్రతో బాధపడుతున్నదీ, అర్ధరాత్రి ఉన్నదీ, నాయకుడిని కోల్పోయినదీ, యోధులు చెదరిపోయినదీ, లేదా రెండుగా విభజించబడినదీ అయిన సైన్యం.
10.1.56
इत्येवं निश्चयं चक्रे सुप्तानां निशि मारणे ।
पाण्डूनां सह पाञ्चालैर्द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ॥ १०.१.५६ ॥
ఈ విధంగా ద్రోణుని పరాక్రమవంతుడైన కుమారుడు రాత్రి నిద్రిస్తున్న పాండవులను, పాంచాలులను సంహరించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
10.1.57
स क्रूरां मतिमास्थाय विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ।
सुप्तौ प्राबोधयत्तौ तु मातुलं भोजमेव च ॥ १०.१.५७ ॥
అతడు క్రూరమైన ఆలోచనను స్వీకరించి, పదే పదే నిశ్చయించుకొని, నిద్రిస్తున్న ఆ ఇద్దరిని — తన మేనమామను, భోజుడిని — లేపాడు.
10.1.58
तौ प्रबुद्धौ महात्मानौ कृपभोजौ महाबालौ ।
नोत्तरं प्रतिपद्येतां तत्र युक्तं हिया वृतौ ॥ १०.१.५८ ॥
మేల్కొన్న ఆ మహాత్ములైన కృపుడు, భోజుడు — ఇద్దరు మహాబలవంతులు — అక్కడ సమాధానం ఇవ్వలేదు; వారు సిగ్గుతో కప్పబడ్డారు.
10.1.59
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा तावुभौ वाक्यमब्रवीत् ॥ १०.१.५९ ॥
అతడు ఒక క్షణం ఆలోచించి ఆ ఇద్దరితో ఈ మాట అన్నాడు.
10.1.60
हतो दुर्योधनो राजा एकवीरो मबाहलः ।
यस्यार्थे वैरमस्माभिरासक्तं पाण्डवैः सह ॥ १०.१.६० ॥
రాజు దుర్యోధనుడు హతుడయ్యాడు — ఏకవీరుడు, … (బాహుడు); అతని కోసమే మనం పాండవులతో వైరాన్ని కొనసాగించాము.
10.1.61
एकाकी बहुभिः क्षुद्रैराहवे शुद्धविक्रमः ।
पातितो भीमसेनेन एकादशचमूपतिः ॥ १०.१.६१ ॥
ఒంటరిగా, అనేకమంది అల్పుల మధ్య యుద్ధంలో, శుద్ధ పరాక్రమం కలవాడు, పదకొండు సేనలకు అధిపతి భీమసేనునిచే కూల్చబడ్డాడు.
10.1.62
वृकोदरेण क्षुद्रेण सुनृशंसमिदं कृतम् ।
मूर्धाभिषिक्तस्य शिरः पादेन परिमृद्गता ॥ १०.१.६२ ॥
అల్పుడైన వృకోదరుడు అత్యంత క్రూరంగా ఇది చేశాడు — పట్టాభిషిక్తుడైన రాజు తల కాలితో తొక్కబడింది.
10.1.63
विनर्दन्ति च पाञ्चालाः क्ष्वेलन्ति च हसन्ति च ।
धमन्ति शङ्खाञ्शतशो हृष्टा घ्नन्ति च दुन्दुभीन् ॥ १०.१.६३ ॥
పాంచాలులు ఆనందంతో గర్జిస్తున్నారు, కేకలు వేస్తున్నారు, నవ్వుతున్నారు, వందల శంఖాలు ఊదుతున్నారు, దుందుభులను కొట్టుతున్నారు.
10.1.64
वादित्रघोषस्तुमुलो विमिश्रः शङ्खनिःस्वनैः ।
अनिलेनेरितो घोरो दिशः पूरयतीव ह ॥ १०.१.६४ ॥
వాద్యాల తుములమైన ధ్వని, శంఖనాదాలతో కలిసి, గాలిచే నడిపించబడి, భయంకరంగా దిక్కులను నింపుతున్నట్లు ఉంది.
10.1.65
अश्वानां हेषमाणानां गजानां चैव बृंहताम् ।
सिंहनादश्च शूराणां श्रूयते सुमहानयम् ॥ १०.१.६५ ॥
సకిలించే గుర్రాల, ఘీంకరించే ఏనుగుల, శూరుల సింహనాదం — ఈ అత్యంత మహా ధ్వని వినబడుతోంది.
10.1.66
दिशं प्राचीं समाश्रित्य हृष्टानां गच्छतां भृशम् ।
रथनेमिस्वनाश्चैव श्रूयन्ते रोमहर्षणाः ॥ १०.१.६६ ॥
తూర్పు దిక్కుకు తిరిగి, ఆనందంతో అతివేగంగా వెళ్తున్నవారి రథచక్రాల రోమాంచకర శబ్దాలు వినబడుతున్నాయి.
10.1.67
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां यदिदं कदनं कृतम् ।
वयमेव त्रयः शिष्टा अस्मिन्महति वैशसे ॥ १०.१.६७ ॥
పాండవులు ధృతరాష్ట్రుని కుమారులపై చేసిన ఈ మహా వినాశనంలో మేము ముగ్గురమే మిగిలాము.
10.1.68
केचिन्नागशतप्राणाः केचित्सर्वास्त्रकोविदाः ।
निहताः पाण्डवैर्यस्मिन्मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ १०.१.६८ ॥
కొందరు వందమంది ఏనుగుల బలం కలవారు, కొందరు అన్ని అస్త్రాలలో నిపుణులు; ఆ యుద్ధంలో పాండవులు వారిని చంపారు. ఇది కాలపు తిరుగుబాటు అని నేను భావిస్తున్నాను.
10.1.69
एवमेतेन भाव्यं हि नूनं कार्येण तत्त्वतः ।
यथा ह्यस्येदृशी निष्ठा कृते यत्नेऽपि दुष्करे ॥ १०.१.६९ ॥
నిజంగా ఇలాగే జరగాలి, ఎందుకంటే వాస్తవానికి కార్యఫలం వల్లనే ఇలాంటి ఫలితం వచ్చింది; కష్టమైన ప్రయత్నం చేసినా ఫలితం ఇదే అయింది.
10.1.70
भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपचीयते ।
व्यसनेऽस्मिन्महत्यर्थे यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम् ॥ १०.१.७० ॥
మీ ఇద్దరి బుద్ధి మోహం వల్ల క్షీణించకపోతే, ఈ మహా విపత్తులో మాకు ఏది శ్రేయస్కరమో అది చెప్పండి.