ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 10.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ततस्ते सहिताः सर्वे प्रयाता दक्षिणामुखाः ।
उपास्तमयवेलायां शिबिराभ्याशमागताः ॥ १०.१.१ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ, ਨਰੋਤਮ ਨਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਜਯ (ਇਤਿਹਾਸ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
10.1.2
विमुच्य वाहांस्त्वरिता भीताः समनुबोधनात् ।
गहनं देशमासाद्य प्रच्छन्ना न्यविशन्त ते ॥ १०.१.२ ॥
ਡਰੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਜਗਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਸੰਘਣੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਲੁਕ ਕੇ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
10.1.3
सेनानिवेशमभितो नातिदूरमवस्थिताः ।
निकृत्ता निशितैः शस्त्रैः समन्तात्क्षतविक्षताः।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य पाण्डवानन्वचिन्तयन् ॥ १०.१.३ ॥
ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਲੰਮਾ ਗਰਮ ਸਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ।
10.1.4
श्रुत्वा च निनदं घोरं पाण्डवानां जयैषिणाम् ।
अनुसारभयाद्भीताः प्राङ्मुखाः प्राद्रवन्पुनः ॥ १०.१.४ ॥
ਜਿੱਤ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
10.1.5
ते मुहूर्तात्ततो गत्वा श्रान्तवाहा पिपासिताः ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः क्रोधामर्षवशङ्गताः ॥ १०.१.५ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਬਾਅਦ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ; ਥੱਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਿਆਸੇ। ਪਰ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ।
10.1.6
राज्ञो वधेन सन्तप्ता मुहूर्तं समवस्थिताः ॥ १०.१.६ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਤਲ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
10.1.7
अश्रद्धेयमिदं कर्म कृतं मीमेन सञ्जय ।
यत्स नागायुतप्राणः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਭੀਮ ਨੇ ਇਹ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
10.1.8
अवध्यः सर्वभूतानां वज्रसंहननो युवा ।
पाण्डवैः समरे पुत्रो निहतो मम निपातितः ॥ १०.१.८ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਵੱਧ, ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਜਵਾਨ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
10.1.9
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं गावल्गणे नरैः ।
यत्समेत्य रणे पार्थैः पुत्रो मम निपातितः ॥ १०.१.९ ॥
ਹੇ ਗਾਵਲਗਣ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਟੱਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
10.1.10
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
हतं पुत्रशतं श्रुत्वा यन्न दीर्णं सहस्रधा ॥ १०.१.१० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਯਕੀਨਨ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਟਿਆ।
10.1.11
कथं हि वृद्धमिथुनं हतपुत्रं भविष्यति ।
न ह्यहं पाण्डुपुत्रस्य विषये वस्तुमुत्सहे ॥ १०.१.११ ॥
ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ? ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।
10.1.12
कथं राज्ञः पिता भूत्वा स्वयं राजा च सञ्जय ।
प्रेष्यभूतः प्रवर्तेयं पाण्डवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਨੌਕਰ ਬਣ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ?
10.1.13
प्रभुज्य पृथिवीं सर्वां स्थिता मूर्धनि सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि श्रोतुं शक्ष्यामि सञ्जय। ॥ १०.१.१३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਭੋਗ ਕੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵਾਂਗਾ? ਹੇ ਸੰਜਯ, ਕੀ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣ ਸਕਾਂਗਾ?
10.1.14
येन पुत्रशतं पूर्णमेकेन निहतं मम ।
कृतं सत्यं वचस्तस्य विदुरस्य महात्मनः। ॥ १०.१.१४ ॥
ਜਿਸ ਇੱਕ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ।
10.1.15
अकुर्वता वचस्तस्य मम पुत्रेण सञ्जय ।
अधर्मेण हते तात पुत्रे दुर्योधने मम। ॥ १०.१.१५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰਨ; ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕਾਰਨ।
10.1.16
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः किमकुर्वत सञ्जय ॥ १०.१.१६ ॥
ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਸੰਜਯ?
10.1.17
गत्वा तु तावका राजन्नातिदूरं मनस्विनः ।
अपश्यन्त वनं घोरं नानाद्रुमलतावृतम् ॥ १०.१.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਉਹ ਮਨਸਵੀ ਯੋਧੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾ ਕੇ ਨਾਨਾ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।
10.1.18
ते मुहूर्तं तु विश्रम्य लब्धतोयैर्हयोत्तमैः ।
सूर्यास्तमयवेलायां कौरवेयस्य शासनात् ॥ १०.१.१८ ॥
ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀਤੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੌਰਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ (ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
10.1.19
नानामृगगणैर्जुष्टं नानापक्षिभिराकुलम् ।
नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिषेवितम् ॥ १०.१.१९ ॥
ਉਹ ਜੰਗਲ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਖ਼ੂੰਖ਼ਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਸੀ।
10.1.20
नानातोयसमाकीर्णैस्तटाकैरुपशोभितम् ।
पद्मिनीशतसञ्छन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ॥ १०.१.२० ॥
ਉਹ ਜੰਗਲ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
10.1.21
प्रविश्य तद्वनं घोरं वीक्षमाणाः समन्ततः ।
शाखासहस्रसञ्छन्नं न्यग्रोधं ददृशुस्ततः ॥ १०.१.२१ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਇੱਕ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ।
10.1.22
उपेत्य तु तदा राजन्न्यग्रोधं ते महारथाः ।
ददृशुर्द्विपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ॥ १०.१.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਉਸ ਬੋਹੜ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਦੋ-ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
10.1.23
तेऽवतीर्य रथेभ्यश्च विप्रमुच्य च वाजिनः ।
उपस्पृश्य यथान्यायं सन्ध्यामन्वासत प्रभो ॥ १०.१.२३ ॥
ਉਹ ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਧਿਆ ਕੀਤੀ।
10.1.24
ततोऽस्तं पर्वतश्रेष्ठमनुप्राप्ते दिवाकरे ।
सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी प्रत्यपद्यत ॥ १०.१.२४ ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸਤਾਚਲ ਵੱਲ ਅਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਰਾਤ ਆ ਗਈ।
10.1.25
ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिरलङ्कृतम् ।
नभोंऽशुकमिवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥ १०.१.२५ ॥
ਗ੍ਰਹਾਂ, ਨਛੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਲਰ ਕੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਆਕਾਸ਼ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣਯੋਗ ਵਸਤਰ ਵਾਂਗ ਸੋਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।
10.1.26
इच्छया ते प्रवल्गन्ति ये सत्वा रात्रिचारिणः ।
दिवाचराश्च ये सत्वास्ते निद्रावशमागताः ॥ १०.१.२६ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਏ।
10.1.27
रात्रिञ्चराणां सत्वानां निनादोऽभूत्सुदारुणः ।
क्रव्यादाश्च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ॥ १०.१.२७ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਵਾਜ਼ ਹੋਈ; ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਆ ਗਈ।
10.1.28
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिरुपोपविविशुः समम् ॥ १०.१.२८ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਗਏ।
10.1.29
उपोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपतः ।
तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥ १०.१.२९ ॥
ਬੋਹੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਉਸੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।
10.1.30
निद्रया च परीताङ्गा निषेदुर्धरणीतले ।
श्रमेण सुदृढं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥ १०.१.३० ॥
ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਅੰਗ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ ਜਾਂ ਲੇਟ ਗਏ; ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਕੜੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ।
10.1.31
ततो निद्रावशं प्राप्तौ कृपभोजौ महाबालौ ।
सुखोचितावदुःखार्हौ निषण्णौ धरणीतले ॥ १०.१.३१ ॥
ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ ਹੋਏ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਭੋਜ, ਸੁਖ ਦੇ ਆਦੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਯੋਗ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।
10.1.32
तौ तु सुप्तौ महाराज तस्मिन्देशे महारथौ ।
महार्हशयनोपेतौ भूमावेव ह्यनाथवत् ॥ १०.१.३२ ॥
ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਰਥੀ ਉਸ ਥਾਂ ਸੌਂ ਗਏ। ਕੀਮਤੀ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੌਂ ਗਏ।
10.1.33
क्रोधामर्षवशं प्राप्तो द्रोणपुत्रस्तु भारत ।
न वै स्म स जगामाथ निद्रां सर्प इव श्वसन् ॥ १०.१.३३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਵਸ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੌਂਿਆ; ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਫੁੰਕਾਰੇ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
10.1.34
न लेभे स तु निद्रां वै दह्यमानोऽतिमन्युना ।
वीक्षाञ्चक्रे महाबाहुस्तद्वनं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३४ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ; ਉਹ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਸਦੇ ਬਣ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।
10.1.35
वीक्षमाणो वनोद्देशं नानासत्वैर्निषेवितम् ।
अपश्यत महाबाहुर्न्यग्रोधं वायसावृतम् ॥ १०.१.३५ ॥
ਨਾਨਾ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਬਣ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਬੋਹੜ ਵੇਖਿਆ।
10.1.36
तत्र काकसहस्राणि तां निशां पर्यणामयन् ।
सुखं स्वपन्तः कौरव्य पृथक्पृथगुपाश्रयाः ॥ १०.१.३६ ॥
ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਂ ਉਹ ਰਾਤ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ; ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸਨ।
10.1.37
सुप्तेषु तेषु काकेषु विस्रब्धेषु समन्ततः ।
सोऽपश्यत्सहसा यान्तमुलूकं घोरदर्शनम् ॥ १०.१.३७ ॥
ਉਹ ਕਾਂ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਸਨ, ਤਦ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉੱਲੂ ਵੇਖਿਆ।
10.1.38
महास्वनं महाकायं हर्यक्षं बभ्रुपिङ्गलम् ।
सुतीक्ष्णघोणानखरं सुपर्णमिव वेगितम् ॥ १०.१.३८ ॥
ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਭੂਰੀਆਂ-ਪੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੱਖੀ ਚੁੰਝ ਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲਾ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਵੇਗ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਉਹ।
10.1.39
सोऽथ शब्दं मृदुं कृत्वा लीयमान इवाण्डजः ।
न्यग्रोधस्य ततः साखां पातयामास भारत ॥ १०.१.३९ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬੋਹੜ ਦੀ ਇੱਕ ਟਹਿਣੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।
10.1.40
सन्निपत्य तु शाखायां न्यग्रोधस्य विहङ्गमः ।
सुप्ताञ्जघान विस्रब्धान्वायसान्वायसान्तकः ॥ १०.१.४० ॥
ਬੋਹੜ ਦੀ ਉਸ ਟਹਿਣੀ 'ਤੇ ਝਪਟ ਕੇ ਉਤਰਿਆ ਉਹ ਪੰਛੀ, ਕਾਂਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਸੁੱਤੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
10.1.41
केषाञ्चिदच्छिनत्पक्षाञ्शिरांसि च चकर्त ह ।
चरणांश्चैव केषाञ्चिद्बभञ्ज चरणायुधः ॥ १०.१.४१ ॥
ਕਿਸੇ ਦੇ ਖੰਭ ਕੱਟੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵੀ ਵੱਢੇ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਭੰਨ ਦਿੱਤੇ — ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ।
10.1.42
क्षणेनाघ्नत्स बलवान्येऽस्य दृष्टिपथे स्थिताः ॥ १०.१.४२ ॥
ਬਲਵਾਨ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
10.1.43
तेषां शरीरावयवैः शरीरैश्च विशाम्पते ।
न्यग्रोधमण्डलं सर्वं सञ्छन्नं पर्वतोपमम् ॥ १०.१.४३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰਾ ਬੋਹੜ-ਮੰਡਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
10.1.44
तांस्तु हत्वा ततः काकान्कौशिको मुदितोऽभवत् ।
प्रतिकृत्य यथाकामं शत्रूणां शत्रुसूदनः ॥ १०.१.४४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕ (ਉੱਲੂ) ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਨਚਾਹਿਆ ਬਦਲਾ ਲਿਆ।
10.1.45
तद्दृष्ट्वा तादृशं कर्म कौशिकेन कृतं निशि ।
तद्भावे कृतसङ्कल्पो द्रौणिरेकोऽन्वचिन्तयत् ॥ १०.१.४५ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ਿਕ (ਉੱਲੂ) ਦਾ ਕੀਤਾ ਉਹ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਇਕੱਲਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
10.1.46
उपदेशः कृतोऽनेन पक्षिणा मम संयुगे ।
शत्रूणां क्षपणं युक्तं प्राप्तः कालश्च मे मतः ॥ १०.१.४६ ॥
ਇਸ ਪੰਛੀ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
10.1.47
नाद्य शक्यं मया हन्तुं पाण्डवा जितकाशिनः ।
बलवन्तः कृतोत्साहा लब्धलक्षाः प्रहारिणः ॥ १०.१.४७ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਜਿੱਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
10.1.48
राज्ञः सकाशे तेषां च प्रतिज्ञातो वधो मया ।
पतङ्गाग्निसमां वृत्तिमास्यायात्मविनाशिनीम् ॥ १०.१.४८ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਪਤੰਗੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾ ਕੇ।
10.1.49
न्यायतो युध्यमानस्य प्राणत्यागो न संशयः ।
छद्मना तु भवेत्सिद्विः शत्रूणां च क्षयो महान् ॥ १०.१.४९ ॥
ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਿਆਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਪਰ ਛਲ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ।
10.1.50
तत्र सशयितादर्थाद्योऽर्थो निःसंशयो भवेत् ।
तं जना बहुमन्यन्ते येऽर्थशास्त्रविशारदाः ॥ १०.१.५० ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ੱਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਾਭ ਨੂੰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮਾਹਰ ਬਹੁਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
10.1.51
यच्चाप्यत्र भवेत्कार्यं गर्हितं लोकनिन्दितम् ।
कर्तव्यं तन्मनुष्येण क्षत्रधर्मेण वर्तता ॥ १०.१.५१ ॥
ਏਥੇ ਜੋ ਕੰਮ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਖੱਤ੍ਰੀ-ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
10.1.52
निन्दितानि च कर्माणि कुत्सितानि पदेपदे ।
सोपधानि कृतान्येव पाण्डवैरकृतात्मभिः ॥ १०.१.५२ ॥
ਪੈਰ-ਪੈਰ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਤੁੱਛ ਕਰਮ, ਬੇਕਾਬੂ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਛਲ ਨਾਲ ਕੀਤੇ।
10.1.53
अस्मिन्नर्थे पुरा गीताः श्रूयन्ते धर्मवित्तमैः ।
श्लोका न्यायमवेक्षद्भिस्तत्त्वार्थास्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १०.१.५३ ॥
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ-ਦਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਕਹੇ।
10.1.54
परिश्रान्ते विदीर्णे वा भुञ्जाने वाऽपि शत्रुभिः ।
प्रस्थाने वा प्रवेशे वा प्रहर्तव्यं रिपोर्बलम् ॥ १०.१.५४ ॥
ਥੱਕੇ ਹੋਣ, ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਰਵਾਨਗੀ ਜਾਂ ਦਾਖਲੇ ਵੇਲੇ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
10.1.55
निद्रार्तमर्धरात्रे च तथा नष्टप्रणायकम् ।
भिन्नयोधं बलं यच्च द्विधा युक्तं च यद्भवेत् ॥ १०.१.५५ ॥
ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ, ਨਾਇਕ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਯੋਧੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ।
10.1.56
इत्येवं निश्चयं चक्रे सुप्तानां निशि मारणे ।
पाण्डूनां सह पाञ्चालैर्द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ॥ १०.१.५६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
10.1.57
स क्रूरां मतिमास्थाय विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ।
सुप्तौ प्राबोधयत्तौ तु मातुलं भोजमेव च ॥ १०.१.५७ ॥
ਕ੍ਰੂਰ ਮਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ — ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਅਤੇ ਭੋਜ (ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ) ਨੂੰ — ਜਗਾਇਆ।
10.1.58
तौ प्रबुद्धौ महात्मानौ कृपभोजौ महाबालौ ।
नोत्तरं प्रतिपद्येतां तत्र युक्तं हिया वृतौ ॥ १०.१.५८ ॥
ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਭੋਜ — ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ — ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ; ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
10.1.59
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा तावुभौ वाक्यमब्रवीत् ॥ १०.१.५९ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
10.1.60
हतो दुर्योधनो राजा एकवीरो मबाहलः ।
यस्यार्थे वैरमस्माभिरासक्तं पाण्डवैः सह ॥ १०.१.६० ॥
ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ — ਇਕਵੀਰ, … (ਬਾਹੁ); ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।
10.1.61
एकाकी बहुभिः क्षुद्रैराहवे शुद्धविक्रमः ।
पातितो भीमसेनेन एकादशचमूपतिः ॥ १०.१.६१ ॥
ਇਕੱਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮੀਨਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਭੀਮਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
10.1.62
वृकोदरेण क्षुद्रेण सुनृशंसमिदं कृतम् ।
मूर्धाभिषिक्तस्य शिरः पादेन परिमृद्गता ॥ १०.१.६२ ॥
ਕਮੀਨੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ — ਰਾਜਤਿਲਕ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ।
10.1.63
विनर्दन्ति च पाञ्चालाः क्ष्वेलन्ति च हसन्ति च ।
धमन्ति शङ्खाञ्शतशो हृष्टा घ्नन्ति च दुन्दुभीन् ॥ १०.१.६३ ॥
ਪਾਂਚਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਰਜਦੇ ਹਨ, ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਹੱਸਦੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਸੰਖ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਗਾੜੇ ਕੁੱਟਦੇ ਹਨ।
10.1.64
वादित्रघोषस्तुमुलो विमिश्रः शङ्खनिःस्वनैः ।
अनिलेनेरितो घोरो दिशः पूरयतीव ह ॥ १०.१.६४ ॥
ਵਾਜਿਆਂ ਦਾ ਤੁਮੁਲ ਘੋਸ਼, ਸੰਖ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਭਿਆਨਕ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
10.1.65
अश्वानां हेषमाणानां गजानां चैव बृंहताम् ।
सिंहनादश्च शूराणां श्रूयते सुमहानयम् ॥ १०.१.६५ ॥
ਹਿਣਕਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ, ਬ੍ਰਿਂਹਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਰਜਣਾ — ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
10.1.66
दिशं प्राचीं समाश्रित्य हृष्टानां गच्छतां भृशम् ।
रथनेमिस्वनाश्चैव श्रूयन्ते रोमहर्षणाः ॥ १०.१.६६ ॥
ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੁਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਥ-ਪਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੋਮਾਂਚਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
10.1.67
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां यदिदं कदनं कृतम् ।
वयमेव त्रयः शिष्टा अस्मिन्महति वैशसे ॥ १०.१.६७ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਇਹ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਰਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਹੀ ਬਚੇ ਹਾਂ।
10.1.68
केचिन्नागशतप्राणाः केचित्सर्वास्त्रकोविदाः ।
निहताः पाण्डवैर्यस्मिन्मन्ये कालस्य पर्ययम् ॥ १०.१.६८ ॥
ਕੁਝ ਸੌ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ; ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਲਟਾ ਹੈ।
10.1.69
एवमेतेन भाव्यं हि नूनं कार्येण तत्त्वतः ।
यथा ह्यस्येदृशी निष्ठा कृते यत्नेऽपि दुष्करे ॥ १०.१.६९ ॥
ਯਕੀਨਨ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਤੀਜਾ ਆਇਆ; ਔਖਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਤੀਜਾ ਇਹੀ ਨਿਕਲਿਆ।
10.1.70
भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपचीयते ।
व्यसनेऽस्मिन्महत्यर्थे यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम् ॥ १०.१.७० ॥
ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਘਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵੱਡੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਭਲਾ ਹੈ ਉਹ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।