మహాభారతం · అధ్యాయం 11.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.2.1
ततोऽमृतरसैर्वाक्यैर्ह्लादयन्पुरुषर्षभम् ।
वैचित्रवीर्यं विदुरो यदुवाच निबोध तत् ॥ ११.२.१ ॥
అప్పుడు విదురుడు అమృత రసంలాంటి మాటలతో పురుషశ్రేష్ఠుడైన వైచిత్రవీర్యుని (ధృతరాష్ట్రుని) సంతోషపెడుతూ చెప్పినది విను.
11.2.2
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे धारयात्मानमात्मना ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.२.२ ॥
లెమ్ము రాజా! ఎందుకు పడుకున్నావు? నిన్ను నీవే ధైర్యపరచుకో. లోకేశ్వరా, ఇదే సర్వ ప్రాణులకు పరమ గతి.
11.2.3
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ ११.२.३ ॥
అన్ని సంచయాలు క్షయంలో ముగుస్తాయి; అన్ని ఉన్నతులు పతనంలో ముగుస్తాయి. కలయికలు వియోగంలో ముగుస్తాయి; జీవితం మరణంలో ముగుస్తుంది.
11.2.4
यदा शूरं च भीरुं च यमः कर्षति भारत ।
तत्किं न योत्स्यन्ति हि ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥ ११.२.४ ॥
భారతా! యముడు శూరుడిని, భీరువును ఇద్దరినీ ఈడ్చుకుపోతున్నప్పుడు, ఆ క్షత్రియులు ఎందుకు యుద్ధం చేయకూడదు? క్షత్రియ శ్రేష్ఠుడా!
11.2.5
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानश्च जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.२.५ ॥
పోరాడనివాడూ చస్తాడు, పోరాడేవాడూ బ్రతుకుతాడు. మహారాజా! కాలం వచ్చాక ఎవరూ దాన్ని అతిక్రమించలేరు.
11.2.6
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.६ ॥
భారతా! సర్వ ప్రాణులు అభావం నుండి మొదలై, మధ్యలో భావంలో ఉండి, అభావంలోనే అంతమవుతాయి. అక్కడ విలాపమెందుకు?
11.2.7
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.२.७ ॥
దుఃఖించడం వల్ల మరణించినవాని వెంట వెళ్లలేము; దుఃఖించడం వల్ల మనిషి మరణాన్ని తప్పించుకోలేడు. ఈ లోకం ఇలాగే ఉన్నప్పుడు, నీవు దేనికోసం దుఃఖిస్తున్నావు?
11.2.8
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधान्युत ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.२.८ ॥
కాలం వివిధమైన సమస్త ప్రాణులను ఈడ్చుకుపోతుంది. కురుశ్రేష్ఠుడా, కాలానికి ప్రియమైనవాడూ లేడు, ద్వేష్యుడూ లేడు.
11.2.9
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तयति सर्वशः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.२.९ ॥
గాలి గడ్డిపోచల అగ్రభాగాలను అన్ని వైపులా చుట్టివేసినట్లు, భరతర్షభా, ప్రాణులు కాలవశమై వెళ్తాయి.
11.2.10
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः स यात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१० ॥
ఒకే కారవాన్‌లో అక్కడికి వెళ్తున్న వారందరిలో, ఎవరి కాలం వస్తుందో వాడు ముందుకు వెళ్తాడు; అక్కడ విలపించి ఏమి ప్రయోజనం?
11.2.11
न चाप्येतान्हतान्युद्धे राजञ्शोचितुमर्हसि ।
प्रमाणं यदि शास्त्राणि गतास्ते परमां गतिम् ॥ ११.२.११ ॥
రాజా, యుద్ధంలో చంపబడిన వీరి కోసం నీవు శోకించకూడదు. శాస్త్రాలు ప్రమాణమైతే, వారు పరమగతిని పొందారు.
11.2.12
सर्वे स्वाध्यायवन्तो हि सर्वे च चरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१२ ॥
వారందరూ వేదాధ్యయనం కలవారు, అందరూ వ్రతాలు ఆచరించినవారు, అందరూ శత్రువుకు ఎదురుగా నిలిచి పడినవారు; అక్కడ విలపించి ఏమి ప్రయోజనం?
11.2.13
अदर्शनादापतिताः पुनश्चादर्शनं गताः ।
नैते तव न तेषां त्वं तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१३ ॥
అదర్శనం నుండి వచ్చినవారు మళ్ళీ అదర్శనానికే వెళ్ళారు. వీరు నీవారు కారు, నీవు వారివాడవు కావు; అక్కడ విలపించడం ఎందుకు?
11.2.14
हतो हि लभते स्वर्गं जित्वा च लभते यशः ।
उभयं नो बहुगुणं नास्ति निष्फलता रणे ॥ ११.२.१४ ॥
చంపబడినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు; గెలిచినవాడు కీర్తిని పొందుతాడు. ఈ రెండూ మనకు ఎంతో మేలు చేసేవే; యుద్ధంలో వ్యర్థత లేదు.
11.2.15
तेषां कामदुघाँल्लोकानिन्द्रः सङ्कल्पयिष्यति ।
इन्द्रस्यातिथयो ह्येते भवन्ति भरतर्षभ ॥ ११.२.१५ ॥
వారికోసం ఇంద్రుడు కోరికలు తీర్చే లోకాలను సంకల్పిస్తాడు. భరతర్షభా, వీరు ఇంద్రునికి అతిథులే.
11.2.16
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
स्वर्गं यान्ति तथा मर्त्या यथा शूरा रणे हताः ॥ ११.२.१६ ॥
యజ్ఞాలు, దక్షిణలు, తపస్సులు, విద్య వంటి వాటి ద్వారా మానవులు యుద్ధంలో చంపబడిన శూరుల వలె స్వర్గానికి వెళ్ళరు.
11.2.17
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुस्तेजस्विनो मिथः ॥ ११.२.१७ ॥
శూరుల శరీరాలనే అగ్నులలో వారు బాణాలనే ఆహుతులుగా సమర్పించారు; ఆ తేజస్వులు పరస్పరం వేసిన బాణాలనూ సహించారు.
11.2.18
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.२.१८ ॥
రాజా, ఈ విధంగా నీకు స్వర్గానికి దారితీసే ఉత్తమ మార్గాన్ని చెబుతున్నాను. ఇక్కడ క్షత్రియునికి యుద్ధం కంటే అధికమైనది ఏదీ లేదు.
11.2.19
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषः परमाः प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.२.१९ ॥
ఆ క్షత్రియులు మహాత్ములు, శూరులు, యుద్ధంలో శోభించినవారు; వారు పరమ లక్ష్యాన్ని పొందారు, కాబట్టి వారందరూ శోచించదగినవారు కారు.
11.2.20
आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कायमुत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ११.२.२० ॥
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, నిన్ను నీవే ఓదార్చుకుని దుఃఖించకు; శోకంతో అభిభూతుడవై నేడు నీ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టడం నీకు తగదు.
11.2.21
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ ११.२.२१ ॥
సంసారంలో వేలాది తల్లిదండ్రులు, వందలాది పుత్రులు, భార్యలు అనుభవించబడ్డారు; ఎవరు నీవారు, లేదా మనం ఎవరివారం?
11.2.22
शोकस्थानसहसाणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ ११.२.२२ ॥
వేల శోక కారణాలు, వందల భయ కారణాలు రోజురోజుకూ మూఢునిలో ప్రవేశిస్తాయి; పండితునిలో ప్రవేశించవు.
11.2.23
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ।
न मध्यस्थः क्वचित्कालः सर्वं कालः प्रकर्षति ॥ ११.२.२३ ॥
ఓ కురుశ్రేష్ఠా, కాలానికి ఎవరూ ప్రియులు కారు, ద్వేష్యులు కారు; కాలం ఎప్పుడూ మధ్యస్థంగా ఉండదు, కాలం అన్నింటినీ లాగివేస్తుంది.
11.2.24
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ११.२.२४ ॥
కాలం ప్రాణులను పరిపక్వం చేస్తుంది, కాలం ప్రజలను సంహరిస్తుంది; నిద్రిస్తున్నవారి మధ్య కాలం మేల్కొనే ఉంటుంది; కాలాన్ని అతిక్రమించడం నిజంగా కష్టం.
11.2.25
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसञ्चयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृद्ध्येदेषु न पण्डितः ॥ ११.२.२५ ॥
యౌవనం, రూపం, జీవితం, ధన సంచయం, ఆరోగ్యం, ప్రియులతో సహవాసం — ఇవన్నీ అనిత్యాలు. పండితుడు వీటిపై ఆసక్తి చూపడు.
11.2.26
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हसि ।
अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ ११.२.२६ ॥
ప్రజల దుఃఖానికి నువ్వు ఒంటరిగా శోకించకూడదు. అభావంతో కూడినది దానిని తిరిగి మళ్లించలేము.
11.2.27
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येत्पराक्रमम् ।
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ॥ ११.२.२७ ॥
పరాక్రమాన్ని చూడగలిగితే, శోకించకుండా దానికి ప్రతిక్రియ చేయాలి. దుఃఖానికి ఔషధం ఇదే — దీనిని పదేపదే చింతించకపోవడం.
11.2.28
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ।
अनिष्टसम्प्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च। ॥ ११.२.२८ ॥
ఆలోచించబడిన దుఃఖం తొలగిపోదు; మళ్లీ మరింత పెరుగుతుంది. అనిష్టంతో కలయిక వలన, ప్రియుని వియోగం వలన కూడా అది పెరుగుతుంది.
11.2.29
मानुषा मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ।
नार्थो न धर्मो न सुखं यदेतदनुशोचति। ॥ ११.२.२९ ॥
అల్పబుద్ధులైన మానవులు మానసిక దుఃఖాలతో బంధింపబడతారు. దీనినే శోకించడం వలన వారికి అర్థమూ, ధర్మమూ, సుఖమూ లభించవు.
11.2.30
तच्च नाप्नोति कार्यार्थं त्रिवर्गाच्चैव भ्रश्यते ।
अन्योन्यबाधनावस्थां प्राप्य वैषयिकीं नराः। ॥ ११.२.३० ॥
వారు ఆ ప్రయోజనాన్ని పొందరు; త్రివర్గం నుండి కూడా జారిపోతారు. ఇంద్రియ విషయాల వల్ల ఏర్పడే పరస్పర బాధల స్థితికి చేరి మనుషులు ఇలా పతనమవుతారు.
11.2.31
असन्तुष्टाः प्रमुह्यन्ति सन्तोषं यान्ति पण्डिताः ।
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः। ॥ ११.२.३१ ॥
అసంతృప్తులు మోహంలో పడతారు; పండితులు సంతృప్తిని పొందుతారు. ప్రజ్ఞతో మానసిక దుఃఖాన్ని, ఔషధాలతో శారీరక దుఃఖాన్ని నాశనం చేయాలి.
11.2.32
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ।
शयानं चानुशेते हि तिष्ठन्तं चानुतिष्ठति। ॥ ११.२.३२ ॥
ఈ విజ్ఞాన సామర్థ్యం బాలురతో సమానం కాదు. పడుకున్నవాణ్ణి అనుసరించి పడుకుంటుంది, నిలిచినవాణ్ణి అనుసరించి నిలుస్తుంది.
11.2.33
अनुधावति धावन्तं कर्म पूर्वकृतं नरम् ।
यस्यांयस्यामवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम्। ॥ ११.२.३३ ॥
పూర్వం చేసిన కర్మ పరుగెత్తే మనిషిని అనుసరించి పరుగెడుతుంది. ఏ ఏ స్థితిలో మనిషి శుభమో అశుభమో ఏది చేస్తాడో,
11.2.34
तस्यांतस्यामवस्थायां तत्तत्फलमवाप्नुते ।
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः। ॥ ११.२.३४ ॥
ఆ ఆ స్థితిలో అదే అదే ఫలాన్ని పొందుతాడు. ఏ ఏ శరీరంతో ఎవరు ఏ కర్మ చేస్తాడో,
11.2.35
तेनतेन शरीरेण तत्फलं समुपाश्नुते ।
आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी कृतस्यापकृतस्य च ॥ ११.२.३५ ॥
ఆ ఆ శరీరంతోనే ఆ ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు. చేసిన దానికీ, చేయనిదానికీ ఆత్మయే ఆత్మకు సాక్షి.
11.2.36
शुभेन कर्मणा सौख्यं दुःखं पापेन कर्मणा ।
कृतं भवति सर्वत्र नाकृतं विद्यते क्वचित् ॥ ११.२.३६ ॥
శుభ కర్మతో సుఖం, పాప కర్మతో దుఃఖం కలుగుతాయి. చేసినది సర్వత్రా ఫలిస్తుంది; చేయనిది ఎక్కడా కనిపించదు.
11.2.37
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विघाः ॥ ११.२.३७ ॥
జ్ఞానానికి విరుద్ధమైనవి, అనేక అనర్థాలను కలిగించేవి, మూలాన్ని నాశనం చేసేవి అయిన కర్మలలో మీ వంటి బుద్ధిమంతులు ఆసక్తి చూపరు.