മഹാഭാരതം · അധ്യായം 11.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.2.1
ततोऽमृतरसैर्वाक्यैर्ह्लादयन्पुरुषर्षभम् ।
वैचित्रवीर्यं विदुरो यदुवाच निबोध तत् ॥ ११.२.१ ॥
അപ്പോൾ വിദുരൻ അമൃതുപോലുള്ള വാക്കുകളാൽ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ വൈചിത്രവീര്യനെ (ധൃതരാഷ്ട്രനെ) സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞത് കേൾക്കുക.
11.2.2
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे धारयात्मानमात्मना ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.२.२ ॥
എഴുന്നേൽക്കൂ രാജാവേ! എന്തിനു കിടക്കുന്നു? സ്വയം നിന്നെത്തന്നെ ധൈര്യപ്പെടുത്തുക. ലോകേശ്വരാ, ഇതാണ് സർവ്വജീവികളുടെയും പരമഗതി.
11.2.3
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ ११.२.३ ॥
എല്ലാ സഞ്ചയങ്ങളും ക്ഷയത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; എല്ലാ ഉയർച്ചകളും പതനത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. സംയോഗങ്ങൾ വിയോഗത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ജീവിതം മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു.
11.2.4
यदा शूरं च भीरुं च यमः कर्षति भारत ।
तत्किं न योत्स्यन्ति हि ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥ ११.२.४ ॥
ഭാരതാ! യമൻ ശൂരനെയും ഭീരുവിനെയും വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, ആ ക്ഷത്രിയർ പോരാടാതിരിക്കുന്നത് എന്തിന്? ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠാ!
11.2.5
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानश्च जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.२.५ ॥
യുദ്ധം ചെയ്യാത്തവനും മരിക്കുന്നു; യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവനും ജീവിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ! കാലം വന്നെത്തിയാൽ ആരും അതിനെ അതിക്രമിക്കുന്നില്ല.
11.2.6
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.६ ॥
ഭാരതാ! സകല ജീവികളും അഭാവത്തിൽനിന്ന് തുടങ്ങി, മധ്യേ ഭാവത്തിൽ നിൽക്കുകയും, അഭാവത്തിൽതന്നെ അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ വിലാപം എന്തിന്?
11.2.7
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.२.७ ॥
ദുഃഖിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മരിച്ചവനെ പിന്തുടരാനാവില്ല; ദുഃഖിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ മരണത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടുകയുമില്ല. ഈ ലോകം ഇങ്ങനെയായിരിക്കെ നീ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്?
11.2.8
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधान्युत ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.२.८ ॥
കാലം വിവിധമായ സകല ജീവികളെയും വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു. കുരുശ്രേഷ്ഠാ, കാലത്തിന് പ്രിയനായ ഒരാളുമില്ല, വെറുക്കപ്പെട്ട ഒരാളുമില്ല.
11.2.9
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तयति सर्वशः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.२.९ ॥
കാറ്റ് പുല്ലിൻതുമ്പുകളെ എല്ലാവശത്തും ചുഴറ്റുന്നതുപോലെ, ഭരതർഷഭാ, ജീവികൾ കാലത്തിന്റെ വശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
11.2.10
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः स यात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१० ॥
ഒരേ സംഘമായി അവിടേക്ക് പോകുന്ന എല്ലാവരിലും ആരുടെ കാലമെത്തിയോ അവൻ മുമ്പേ പോകുന്നു; അവിടെ വിലപിച്ചിട്ട് എന്തു ഫലം?
11.2.11
न चाप्येतान्हतान्युद्धे राजञ्शोचितुमर्हसि ।
प्रमाणं यदि शास्त्राणि गतास्ते परमां गतिम् ॥ ११.२.११ ॥
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ഇവർക്കുവേണ്ടി നീ ദുഃഖിക്കരുത്. ശാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രമാണമെങ്കിൽ അവർ പരമഗതി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
11.2.12
सर्वे स्वाध्यायवन्तो हि सर्वे च चरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१२ ॥
ഇവരെല്ലാം വേദപഠനമുള്ളവരാണ്, എല്ലാവരും വ്രതം ആചരിച്ചവരാണ്, എല്ലാവരും ശത്രുവിനെ നേരിട്ടു വീണവരാണ്; അവിടെ വിലപിച്ചിട്ട് എന്തു ഫലം?
11.2.13
अदर्शनादापतिताः पुनश्चादर्शनं गताः ।
नैते तव न तेषां त्वं तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१३ ॥
അദർശനത്തിൽ നിന്ന് വന്നവർ വീണ്ടും അദർശനത്തിലേക്ക് പോയി. ഇവർ നിന്റേതല്ല, നീ ഇവരുടേതുമല്ല; അവിടെ വിലപിക്കുന്നതെന്തിന്?
11.2.14
हतो हि लभते स्वर्गं जित्वा च लभते यशः ।
उभयं नो बहुगुणं नास्ति निष्फलता रणे ॥ ११.२.१४ ॥
കൊല്ലപ്പെട്ടവൻ സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നു; ജയിച്ചവൻ യശസ്സ് നേടുന്നു. ഇവ രണ്ടും നമുക്ക് ഏറെ ഗുണകരം; യുദ്ധത്തിൽ വ്യർഥതയില്ല.
11.2.15
तेषां कामदुघाँल्लोकानिन्द्रः सङ्कल्पयिष्यति ।
इन्द्रस्यातिथयो ह्येते भवन्ति भरतर्षभ ॥ ११.२.१५ ॥
അവർക്കായി ഇന്ദ്രൻ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ലോകങ്ങളെ സങ്കൽപ്പിക്കും. ഭരതർഷഭാ, ഇവർ ഇന്ദ്രന്റെ അതിഥികളാണ്.
11.2.16
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
स्वर्गं यान्ति तथा मर्त्या यथा शूरा रणे हताः ॥ ११.२.१६ ॥
യജ്ഞങ്ങളാലും ദക്ഷിണകളാലും തപസ്സാലും വിദ്യയാലും മനുഷ്യർ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട വീരന്മാരെപ്പോലെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോകുന്നില്ല.
11.2.17
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुस्तेजस्विनो मिथः ॥ ११.२.१७ ॥
ശൂരന്മാരുടെ ശരീരമാകുന്ന അഗ്നികളിൽ അവർ അമ്പുകളെ ആഹുതികളായി അർപ്പിച്ചു; ആ തേജസ്വികൾ പരസ്പരം ഹോമിക്കപ്പെട്ട അമ്പുകളെയും സഹിച്ചു.
11.2.18
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.२.१८ ॥
രാജാവേ, ഇപ്രകാരം നിനക്ക് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള ഉത്തമമായ വഴി ഞാൻ പറയുന്നു. ഇവിടെ ക്ഷത്രിയന് യുദ്ധത്തേക്കാൾ വലുതായി ഒന്നുമില്ല.
11.2.19
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषः परमाः प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.२.१९ ॥
ആ ക്ഷത്രിയർ മഹാത്മാക്കളും ശൂരന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ ശോഭിച്ചവരുമായിരുന്നു; അവർ പരമലക്ഷ്യം പ്രാപിച്ചു, അതിനാൽ അവരെല്ലാം ശോചനീയരല്ല.
11.2.20
आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कायमुत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ११.२.२० ॥
ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, നിന്നെത്തന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്; ശോകത്താൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട് ഇന്ന് നിന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല.
11.2.21
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ ११.२.२१ ॥
സംസാരത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് മാതാപിതാക്കളും നൂറുകണക്കിന് പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും അനുഭവിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; ആരാണ് നിന്റേത്, അല്ലെങ്കിൽ നാം ആരുടേതാണ്?
11.2.22
शोकस्थानसहसाणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ ११.२.२२ ॥
ആയിരക്കണക്കിന് ദുഃഖകാരണങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് ഭയകാരണങ്ങളും ദിനംപ്രതി മൂഢനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; പണ്ഡിതനിൽ അല്ല.
11.2.23
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ।
न मध्यस्थः क्वचित्कालः सर्वं कालः प्रकर्षति ॥ ११.२.२३ ॥
ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, കാലത്തിന് ആരും പ്രിയരല്ല, ആരും വെറുക്കപ്പെടേണ്ടവരുമല്ല; കാലം ഒരിക്കലും മധ്യസ്ഥനല്ല, കാലം എല്ലാം വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു.
11.2.24
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ११.२.२४ ॥
കാലം ജീവികളെ പാകപ്പെടുത്തുന്നു, കാലം പ്രജകളെ സംഹരിക്കുന്നു; ഉറങ്ങുന്നവർക്കിടയിൽ കാലം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; കാലത്തെ അതിക്രമിക്കുക തീർച്ചയായും പ്രയാസമാണ്.
11.2.25
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसञ्चयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृद्ध्येदेषु न पण्डितः ॥ ११.२.२५ ॥
യൗവനം, രൂപം, ജീവിതം, ധനസഞ്ചയം, ആരോഗ്യം, പ്രിയരോടൊത്തുള്ള വാസം — ഇവയെല്ലാം അനിത്യമാണ്. പണ്ഡിതൻ ഇവയിൽ ആസക്തനാകുന്നില്ല.
11.2.26
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हसि ।
अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ ११.२.२६ ॥
ജനപദങ്ങളുടെ ദുഃഖത്തിനായി നീ ഒറ്റയ്ക്ക് ശോകിക്കേണ്ടതില്ല. അഭാവത്തോടു ചേർന്നത് അതും മടങ്ങുന്നില്ല.
11.2.27
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येत्पराक्रमम् ।
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ॥ ११.२.२७ ॥
പരാക്രമം കാണാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, ശോകിക്കാതെ അതിന് പ്രതിവിധി ചെയ്യണം. ദുഃഖത്തിന്റെ ഔഷധം ഇതാണ് — ഇതിനെ ആവർത്തിച്ച് ചിന്തിക്കാതിരിക്കുക.
11.2.28
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ।
अनिष्टसम्प्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च। ॥ ११.२.२८ ॥
ചിന്തിക്കപ്പെടുന്ന ദുഃഖം നീങ്ങുന്നില്ല; വീണ്ടും വർധിക്കുന്നു. അനിഷ്ടവുമായുള്ള സംയോഗത്താലും പ്രിയന്റെ വിയോഗത്താലും അത് വളരുന്നു.
11.2.29
मानुषा मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ।
नार्थो न धर्मो न सुखं यदेतदनुशोचति। ॥ ११.२.२९ ॥
അല്പബുദ്ധികളായ മനുഷ്യർ മാനസിക ദുഃഖങ്ങളിൽ പെട്ടുപോകുന്നു. ഇതിനെത്തന്നെ ശോകിക്കുന്നതിനാൽ അവർക്ക് അർത്ഥമോ ധർമമോ സുഖമോ ലഭിക്കുന്നില്ല.
11.2.30
तच्च नाप्नोति कार्यार्थं त्रिवर्गाच्चैव भ्रश्यते ।
अन्योन्यबाधनावस्थां प्राप्य वैषयिकीं नराः। ॥ ११.२.३० ॥
അവർ ആ ലക്ഷ്യം നേടുന്നില്ല; ത്രിവർഗത്തിൽ നിന്നും വീഴുന്നു. ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പരസ്പരബാധയുടെ അവസ്ഥയിലെത്തി മനുഷ്യർ ഇങ്ങനെ വീഴുന്നു.
11.2.31
असन्तुष्टाः प्रमुह्यन्ति सन्तोषं यान्ति पण्डिताः ।
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः। ॥ ११.२.३१ ॥
അസംതൃപ്തർ മോഹത്തിൽ വീഴുന്നു; പണ്ഡിതർ സന്തോഷം നേടുന്നു. ജ്ഞാനംകൊണ്ട് മാനസദുഃഖവും ഔഷധംകൊണ്ട് ശാരീരികദുഃഖവും നീക്കണം.
11.2.32
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ।
शयानं चानुशेते हि तिष्ठन्तं चानुतिष्ठति। ॥ ११.२.३२ ॥
ഈ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തി ബാലന്മാർക്ക് തുല്യമാകില്ല. കിടക്കുന്നവനെ പിന്തുടർന്ന് കിടക്കുന്നു, നിൽക്കുന്നവനെ പിന്തുടർന്ന് നിൽക്കുന്നു.
11.2.33
अनुधावति धावन्तं कर्म पूर्वकृतं नरम् ।
यस्यांयस्यामवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम्। ॥ ११.२.३३ ॥
മുൻപ് ചെയ്ത കർമം ഓടുന്ന മനുഷ്യനെ പിന്തുടർന്ന് ഓടുന്നു. ഏത് ഏത് അവസ്ഥയിൽ മനുഷ്യൻ ശുഭമോ അശുഭമോ ചെയ്യുന്നുവോ,
11.2.34
तस्यांतस्यामवस्थायां तत्तत्फलमवाप्नुते ।
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः। ॥ ११.२.३४ ॥
ആ ആ അവസ്ഥയിൽ അതതു ഫലം അവൻ നേടുന്നു. ഏത് ഏത് ശരീരംകൊണ്ട് ആര് ഏത് കർമം ചെയ്യുന്നുവോ,
11.2.35
तेनतेन शरीरेण तत्फलं समुपाश्नुते ।
आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी कृतस्यापकृतस्य च ॥ ११.२.३५ ॥
ആ ആ ശരീരംകൊണ്ടുതന്നെ അതിന്റെ ഫലം അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു. ചെയ്തതിനും തെറ്റായി ചെയ്തതിനും ആത്മാവുതന്നെ ആത്മാവിന്റെ സാക്ഷി.
11.2.36
शुभेन कर्मणा सौख्यं दुःखं पापेन कर्मणा ।
कृतं भवति सर्वत्र नाकृतं विद्यते क्वचित् ॥ ११.२.३६ ॥
ശുഭകർമംകൊണ്ട് സുഖവും പാപകർമംകൊണ്ട് ദുഃഖവും ഉണ്ടാകുന്നു. ചെയ്തത് എല്ലായിടത്തും ഫലിക്കുന്നു; ചെയ്യാത്തത് ഒരിടത്തും കാണപ്പെടുന്നില്ല.
11.2.37
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विघाः ॥ ११.२.३७ ॥
ജ്ഞാനത്തിന് വിരുദ്ധവും, പല അപായങ്ങൾ വരുത്തുന്നതും, മൂലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതുമായ കർമ്മങ്ങളിൽ നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ബുദ്ധിമാന്മാർ ആസക്തരാകുന്നില്ല.