มหาภารตะ · อัธยายะ 11.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.2.1
ततोऽमृतरसैर्वाक्यैर्ह्लादयन्पुरुषर्षभम् ।
वैचित्रवीर्यं विदुरो यदुवाच निबोध तत् ॥ ११.२.१ ॥
ครั้นแล้ววิทุระผู้ทำให้บุรุษผู้ประเสริฐ โอรสของวิจิตรวีรยะ ยินดี ด้วยถ้อยคำอันหวานดุจน้ำอมฤต จึงกล่าวว่า ฟังสิ่งที่ท่านกล่าวนั้นเถิด
11.2.2
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे धारयात्मानमात्मना ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.२.२ ॥
ลุกขึ้นเถิด พระราชา เหตุใดจึงนอนอยู่ จงตั้งตนไว้ด้วยกำลังของตนเอง โอ้เจ้าแห่งโลกทั้งหลาย นี่คือคติสูงสุดของสัตว์ทั้งปวง
11.2.3
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ ११.२.३ ॥
การสะสมทั้งปวงมีความเสื่อมสลายเป็นที่สุด การยกตัวขึ้นทั้งปวงมีการตกลงเป็นที่สุด การประสมพบมีการพลัดพรากเป็นที่สุด และชีวิตมีความตายเป็นที่สุด
11.2.4
यदा शूरं च भीरुं च यमः कर्षति भारत ।
तत्किं न योत्स्यन्ति हि ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥ ११.२.४ ॥
โอ้ภารตะ เมื่อยมดึงไปทั้งผู้กล้าและผู้ขลาด เหตุใดนักรบเหล่านั้นจะไม่ต่อสู้เล่า โอ้วีรบุรุษผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์
11.2.5
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानश्च जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.२.५ ॥
ผู้ที่ไม่รบก็ตาย ผู้ที่รบก็ยังมีชีวิตอยู่ โอ้มหาราชา เมื่อกาลมาถึงแล้ว ไม่มีผู้ใดล่วงพ้นไปได้
11.2.6
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.६ ॥
โอ้ภารตะ สัตว์ทั้งหลายเริ่มต้นจากความไม่มี ดำรงอยู่ในความมีตรงกลาง และสิ้นสุดลงในความไม่มี เช่นนั้นแล้วจะคร่ำครวญถึงสิ่งนั้นไปทำไม
11.2.7
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.२.७ ॥
การโศกเศร้าไม่ได้ติดตามผู้ตาย และการโศกเศร้าก็ไม่ได้ทำให้คนไม่ต้องตาย ในเมื่อโลกนี้มีโครงสร้างเป็นเช่นนี้ เหตุใดท่านจึงโศกเศร้าเล่า
11.2.8
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधान्युत ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.२.८ ॥
กาลดึงสัตว์ทั้งปวงไปทุกประเภท โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กุรุ ไม่มีผู้ใดเป็นที่รักของกาล และไม่มีผู้ใดเป็นที่เกลียดชังของกาล
11.2.9
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तयति सर्वशः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.२.९ ॥
ดังที่ลมพัดปลายหญ้าให้ม้วนไปทุกด้าน สัตว์ทั้งหลายก็ไปอยู่ใต้อำนาจของกาลฉันนั้น โอ้วีรบุรุษผู้ประเสริฐในหมู่ภรตะ
11.2.10
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः स यात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१० ॥
ในหมู่คนทั้งปวงที่เดินทางไปด้วยกันในขบวนเดียว ผู้ที่ถึงกาลของตนก็ไปข้างหน้าก่อน การคร่ำครวญในที่นั้นจะมีประโยชน์อะไร
11.2.11
न चाप्येतान्हतान्युद्धे राजञ्शोचितुमर्हसि ।
प्रमाणं यदि शास्त्राणि गतास्ते परमां गतिम् ॥ ११.२.११ ॥
โอ้พระราชา ท่านไม่ควรโศกเศร้าเพราะคนเหล่านี้ที่ถูกฆ่าในการรบ หากคัมภีร์เป็นเครื่องยืนยัน พวกเขาก็ได้ถึงคติสูงสุดแล้ว
11.2.12
सर्वे स्वाध्यायवन्तो हि सर्वे च चरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१२ ॥
ทุกคนล้วนเชี่ยวชาญในพระเวท ทุกคนล้วนรักษาวัตรปฏิบัติ และทุกคนล้วนล้มลงโดยหันหน้าเข้าหาศัตรู การคร่ำครวญในที่นั้นจะมีประโยชน์อะไร
11.2.13
अदर्शनादापतिताः पुनश्चादर्शनं गताः ।
नैते तव न तेषां त्वं तत्र का परिदेवना ॥ ११.२.१३ ॥
พวกเขามาจากสิ่งที่มองไม่เห็น และกลับไปสู่สิ่งที่มองไม่เห็นอีกครั้ง คนเหล่านี้มิใช่ของท่าน และท่านก็มิใช่ของพวกเขา การคร่ำครวญในเรื่องนั้นมีอะไรบ้าง
11.2.14
हतो हि लभते स्वर्गं जित्वा च लभते यशः ।
उभयं नो बहुगुणं नास्ति निष्फलता रणे ॥ ११.२.१४ ॥
ผู้ที่ถูกฆ่าย่อมได้สวรรค์ และผู้ที่ชนะย่อมได้เกียรติยศ ทั้งสองอย่างนำประโยชน์มากมายมาให้เรา ในการรบไม่มีความไร้ผล
11.2.15
तेषां कामदुघाँल्लोकानिन्द्रः सङ्कल्पयिष्यति ।
इन्द्रस्यातिथयो ह्येते भवन्ति भरतर्षभ ॥ ११.२.१५ ॥
พระอินทร์จะกำหนดโลกอันให้สำเร็จทุกความปรารถนาไว้เพื่อพวกเขา โอ้วีรบุรุษผู้ประเสริฐในหมู่ภรตะ คนเหล่านี้คือแขกของพระอินทร์
11.2.16
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
स्वर्गं यान्ति तथा मर्त्या यथा शूरा रणे हताः ॥ ११.२.१६ ॥
มนุษย์ไม่ได้ไปสวรรค์ด้วยยัญพิธีที่มีค่าทักษิณา ไม่ได้ไปด้วยการบำเพ็ญตบะ และไม่ได้ไปด้วยความรู้ อย่างที่วีรบุรุษผู้ถูกฆ่าในการรบไปได้
11.2.17
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुस्तेजस्विनो मिथः ॥ ११.२.१७ ॥
พวกเขาเทเครื่องบูชาเป็นลูกศรลงในไฟแห่งร่างกายของวีรบุรุษ และวีรบุรุษผู้รุ่งโรจน์เหล่านั้นก็อดทนต่อลูกศรที่ถูกถวายในพิธีบูชาซึ่งกันและกัน
11.2.18
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.२.१८ ॥
ดังนั้น โอ้พระราชา ข้าพระองค์จึงแสดงทางอันยอดเยี่ยมที่นำไปสู่สวรรค์ให้ท่านทราบ ในโลกนี้ สำหรับกษัตริย์ ไม่มีสิ่งใดยิ่งใหญ่กว่าการรบ
11.2.19
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषः परमाः प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.२.१९ ॥
กษัตริย์เหล่านั้นเป็นผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เป็นวีรบุรุษ ประดับด้วยการรบ พวกเขาได้บรรลุจุดหมายสูงสุด ดังนั้นไม่มีผู้ใดในพวกเขาควรถูกโศกเศร้า
11.2.20
आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कायमुत्स्रष्टुमर्हसि ॥ ११.२.२० ॥
โอ้วีรบุรุษผู้ประเสริฐ จงปลอบโยนตนเองด้วยตนเอง และอย่าโศกเศร้าเลย วันนี้ท่านถูกความโศกครอบงำ ท่านไม่ควรละทิ้งร่างกายของตน
11.2.21
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ ११.२.२१ ॥
ในวัฏสงสาร มารดาและบิดานับพันคู่ บุตรและภรรยานับร้อยได้ผ่านมาแล้ว ท่านเป็นของใคร หรือพวกเราเป็นของใครกันเล่า
11.2.22
शोकस्थानसहसाणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ ११.२.२२ ॥
เหตุแห่งความโศกนับพันและเหตุแห่งความกลัวนับร้อยย่อมเข้าถึงคนโง่เขลาวันแล้ววันเล่า แต่ไม่เข้าถึงคนมีปัญญา
11.2.23
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ।
न मध्यस्थः क्वचित्कालः सर्वं कालः प्रकर्षति ॥ ११.२.२३ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งชาวกุรุ ไม่มีผู้ใดเป็นที่รักของกาลเวลา และไม่มีผู้ใดเป็นที่เกลียดชังของกาลเวลา กาลเวลาไม่เคยวางตนเป็นกลาง กาลเวลาดึงทุกสิ่งไปข้างหน้า
11.2.24
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ११.२.२४ ॥
กาลเวลาทำให้สรรพสัตว์สุกงอม กาลเวลาพรากเอาสรรพชีวิตไป ในหมู่ผู้หลับใหล กาลเวลายังคงตื่นอยู่ แท้จริงแล้วกาลเวลาเป็นสิ่งที่ล่วงพ้นได้ยาก
11.2.25
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसञ्चयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृद्ध्येदेषु न पण्डितः ॥ ११.२.२५ ॥
วัยหนุ่ม รูปโฉม ชีวิต การสะสมทรัพย์ สุขภาพ และการอยู่ร่วมกับผู้เป็นที่รักล้วนไม่เที่ยงแท้ ผู้มีปัญญาไม่ยึดติดในสิ่งเหล่านี้
11.2.26
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हसि ।
अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ ११.२.२६ ॥
อย่าโศกเศร้าเพียงลำพังถึงทุกข์ของประชาชนเลย สิ่งที่เกิดจากความขาดแคลนย่อมไม่อาจย้อนกลับได้
11.2.27
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येत्पराक्रमम् ।
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ॥ ११.२.२७ ॥
หากเห็นหนทางแห่งความกล้าหาญ พึงลงมือแก้ไขโดยไม่โศกเศร้า นี่คือยาแก้ทุกข์ คือการไม่ครุ่นคิดถึงมันซ้ำแล้วซ้ำเล่า
11.2.28
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ।
अनिष्टसम्प्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च। ॥ ११.२.२८ ॥
ความโศกที่ถูกครุ่นคิดย่อมไม่จางหายไป มันกลับเพิ่มพูนขึ้นอีกครั้งแล้วครั้งเล่า เพราะการพบกับสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา และเพราะการพลัดพรากจากสิ่งที่รัก
11.2.29
मानुषा मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ।
नार्थो न धर्मो न सुखं यदेतदनुशोचति। ॥ ११.२.२९ ॥
มนุษย์ผู้มีปัญญาน้อยย่อมตกอยู่ใต้ทุกข์ทางใจ เพราะเขาโศกเศร้าถึงเรื่องนี้ เขาจึงไม่ได้ทั้งทรัพย์ ธรรม และความสุข
11.2.30
तच्च नाप्नोति कार्यार्थं त्रिवर्गाच्चैव भ्रश्यते ।
अन्योन्यबाधनावस्थां प्राप्य वैषयिकीं नराः। ॥ ११.२.३० ॥
เขาไม่บรรลุจุดหมายที่ตั้งใจ และยังตกจากจุดหมายทั้งสามประการของชีวิตด้วย เมื่อมนุษย์เข้าสู่ภาวะที่ขัดขวางกันเองอันเกิดจากวัตถุแห่งอายตนะ ก็ตกไปเช่นนี้
11.2.31
असन्तुष्टाः प्रमुह्यन्ति सन्तोषं यान्ति पण्डिताः ।
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः। ॥ ११.२.३१ ॥
ผู้ไม่สันโดษย่อมหลงผิด ส่วนผู้มีปัญญาย่อมบรรลุความสันโดษ พึงทำลายทุกข์ทางใจด้วยปัญญา และทุกข์ทางกายด้วยยาเถิด
11.2.32
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ।
शयानं चानुशेते हि तिष्ठन्तं चानुतिष्ठति। ॥ ११.२.३२ ॥
กำลังแห่งความเข้าใจนี้ คนโง่ไม่อาจบรรลุได้ มันย่อมติดตามผู้ที่นอนลงด้วยการนอนลง และติดตามผู้ที่ยืนอยู่ด้วยการยืนอยู่
11.2.33
अनुधावति धावन्तं कर्म पूर्वकृतं नरम् ।
यस्यांयस्यामवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम्। ॥ ११.२.३३ ॥
กรรมที่ทำไว้แต่ก่อนย่อมวิ่งตามคนที่กำลังวิ่ง ในภาวะใดก็ตามที่มนุษย์กระทำสิ่งดีหรือชั่ว
11.2.34
तस्यांतस्यामवस्थायां तत्तत्फलमवाप्नुते ।
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः। ॥ ११.२.३४ ॥
ในภาวะนั้นเอง เขาย่อมได้รับผลนั้นนั่นเอง ด้วยร่างกายใดก็ตามที่มนุษย์กระทำกรรมใดก็ตาม
11.2.35
तेनतेन शरीरेण तत्फलं समुपाश्नुते ।
आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी कृतस्यापकृतस्य च ॥ ११.२.३५ ॥
ด้วยร่างกายนั้นเอง เขาย่อมเสวยผลนั้นอย่างครบถ้วน อาตมันนั้นเองเป็นพยานของตนเอง ทั้งต่อสิ่งที่ได้ทำไว้และสิ่งที่ได้ทำผิดไว้
11.2.36
शुभेन कर्मणा सौख्यं दुःखं पापेन कर्मणा ।
कृतं भवति सर्वत्र नाकृतं विद्यते क्वचित् ॥ ११.२.३६ ॥
ความสุขเกิดจากกรรมดี ความทุกข์เกิดจากกรรมชั่ว สิ่งที่ได้กระทำย่อมให้ผลทุกหนแห่ง สิ่งที่มิได้กระทำย่อมไม่พบในที่ใดเลย
11.2.37
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु ।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विघाः ॥ ११.२.३७ ॥
ผู้มีปัญญาอย่างท่านย่อมไม่ยึดติดกับกรรมทั้งหลายที่ขัดแย้งกับความรู้ ก่อให้เกิดโทษมากมาย และทำลายรากเหง้า