મહાભારત · અધ્યાય 11.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.26.1
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ गान्धारि मा च शोके मनः कृथाः ।
तवैव ह्यपराधेन कुरवो निधनं गताः ॥ ११.२६.१ ॥
ઊઠ, ઊઠ ગાંધારી! શોકમાં મન ન લગાવ. તારા જ અપરાધથી કુરુઓનો નાશ થયો છે.
11.26.2
यत्त्वं पुत्रं दुरात्मानमीर्षुमत्यन्तमानिनम् ।
दुर्योधनं पुरस्कृत्य दुष्कृतं साधु मन्यसे ॥ ११.२६.२ ॥
તું દુરાત્મા, ઈર્ષ્યાળુ અને અત્યંત અભિમાની પુત્ર દુર્યોધનને આગળ રાખીને દુષ્કર્મને સારું માને છે.
11.26.3
निष्ठुरं वैरपुरुषं वृद्धानां शासनातिगम् ।
कथमात्मकृतं दोषं मय्याधातुमिहेच्छसि ॥ ११.२६.३ ॥
નિષ્ઠુર, વૈરભાવવાળા અને વડીલોની આજ્ઞા ઉલ્લંઘનાર પુરુષનો સ્વકૃત દોષ મારા પર નાખવાની ઇચ્છા તું કેમ કરે છે?
11.26.4
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते ॥ ११.२६.४ ॥
મૃત કે નષ્ટ થયેલાના ભૂતકાળ માટે જે શોક કરે છે, તે દુઃખથી દુઃખ જ મેળવે છે; તે બે અનર્થોને પામે છે.
11.26.5
तपोर्थीयं ब्राह्मणी धत्त गर्भं ।
गौर्वोढारं धावितारं तुरङ्गी।
शूद्रा दासं पशुपालं च वैश्या ।
वधार्थीयं त्वद्विधा राजपुत्री ॥ ११.२६.५ ॥
બ્રાહ્મણી તપ માટે ગર્ભ ધારણ કરે છે; ગાય ભાર વહનારને, ઘોડી દોડનારને, શૂદ્રા દાસને અને વૈશ્યા ગોપાલકને જન્મ આપે છે; પણ તારા જેવી રાજકુમારી વધ માટે ગર્ભ ધારણ કરે છે.
11.26.6
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य पुनरुक्तं वचोऽप्रियम् ।
तूष्णीं बभूव गान्धारी शोकव्याकुललोचना ॥ ११.२६.६ ॥
વાસુદેવના તે પુનરુક્ત, અપ્રિય વચન સાંભળીને, શોકથી વ્યાકુલ નેત્રોવાળી ગાંધારી મૌન થઈ ગઈ.
11.26.7
धृतराष्ट्रस्तु राजर्षिर्निगृह्याबुद्धिजं तमः ।
पर्यपृच्छत धर्मज्ञो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ११.२६.७ ॥
રાજર્ષિ ધૃતરાષ્ટ્રે અજ્ઞાનથી જન્મેલા મોહને રોકીને ધર્મજ્ઞ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને પૂછ્યું.
11.26.8
जीवतां परिमाणज्ञः सैन्यानामसि पाण्डव ।
हतानां यदि जानीषे परिमाणं वदस्वं मे ॥ ११.२६.८ ॥
હે પાંડવ, જીવિત સૈન્યોની સંખ્યા તું જાણે છે; મરાયેલાઓની સંખ્યા જાણતો હોય તો મને કહે.
11.26.9
दशायुतसहस्राणि सहस्राणि च विंशतिः ।
कोट्यः षष्टिश्च षट् चैव ह्यस्मिन्राजन्मृधे हताः ॥ ११.२६.९ ॥
હે રાજન, આ યુદ્ધમાં દસ અયુત હજાર, વીસ હજાર, સાઠ કરોડ અને છ જણ મરાયા.
11.26.10
आलक्षाणां च वीराणां सहस्राणि चतुर्दश ।
दश चान्यानि राजेन्द्र शतं षष्टिश्च भारत ॥ ११.२६.१० ॥
હે રાજેન્દ્ર, આલક્ષ વીરોના ચૌદ હજાર, બીજા દસ અને એકસો સાઠ, હે ભારત.
11.26.11
युधिष्ठिरगतिं कां ते गताः पुरुषसत्तम ।
आचक्ष्व मे महाबाहो सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥ ११.२६.११ ॥
હે પુરુષોત્તમ, તેઓ કઈ ગતિ પામ્યા? હે મહાબાહો, મને કહે; મારા મતે તું સર્વજ્ઞ છે.
11.26.12
यैर्हुतानि शरीराणि हृष्टैः परमसंयुगे ।
देवराजसमाँल्लोकान्गतास्ते सत्यविक्रमाः ॥ ११.२६.१२ ॥
તે મહાન યુદ્ધમાં હર્ષપૂર્વક પોતાના દેહોની આહુતિ આપનારા સત્યપરાક્રમીઓ દેવરાજ ઇન્દ્ર સમાન લોકોને પામ્યા.
11.26.13
ये त्वहृष्टेन मनसा मर्तव्यमिति भारत ।
युध्यमाना हताः सङ्ख्ये गन्धर्वैः सह सङ्गताः ॥ ११.२६.१३ ॥
હે ભરતવંશી, જેઓ મનમાં હર્ષ વિના 'મરવું જ છે' એમ વિચારી યુદ્ધ કરતાં રણમાં હણાયા, તેઓ ગંધર્વો સાથે જોડાયા.
11.26.14
ये च सङ्ग्रामभूमिष्ठा याचमानाः पराङ्मुखाः ।
शस्त्रेण निधनं प्राप्ता गतास्ते गुह्यकान्प्रति ॥ ११.२६.१४ ॥
જેઓ રણભૂમિમાં ઊભા રહી યાચના કરતા, પીઠ ફેરવીને શસ્ત્રથી મૃત્યુ પામ્યા, તેઓ ગુહ્યકો તરફ ગયા.
11.26.15
पात्यमानाः परैर्ये तु हीयमाना निरायुधाः ।
हीनिषेवा महात्मानः परानभिमुखा रणे ॥ ११.२६.१५ ॥
શત્રુઓ દ્વારા પાડવામાં આવતા, શસ્ત્રવિહોણા થઈને ઘટતા છતાં લજ્જા પાળીને, રણમાં શત્રુઓ સામે ઊભેલા મહાત્માઓ.
11.26.16
छिद्यमानाः शितैः शस्त्रैः क्षत्रधर्मपरायणाः ।
हतास्ते ब्रह्मसदनं गता वीराः सुवर्चसः ॥ ११.२६.१६ ॥
તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી છિન્નભિન્ન થઈ, ક્ષાત્રધર્મમાં નિષ્ઠ રહી હણાયેલા એ તેજસ્વી વીરો બ્રહ્મલોકમાં ગયા.
11.26.17
ये त्वत्र निहता राजन्नन्तरायोधनं प्रति ।
यथाकथञ्चित्पुरुषास्ते गता ह्युत्तरां गतिम् ॥ ११.२६.१७ ॥
હે રાજન, અહીં યુદ્ધભૂમિની વચ્ચે જેમ-તેમ હણાયેલા પુરુષો ઉત્તમ ગતિ પામ્યા.
11.26.18
केन ज्ञानबलेनैव पुत्र पश्यसि सिद्धवत् ।
तन्मे वद महाबाहो श्रोतव्यं यदि वै मया ॥ ११.२६.१८ ॥
હે પુત્ર, કયા જ્ઞાનબળથી તું સિદ્ધની જેમ જુએ છે? હે મહાબાહો, જો હું સાંભળવા યોગ્ય હોઉં તો તે મને કહે.
11.26.19
निदेशाद्भवतः पूर्वं वने विचरता मया ।
तीर्थयात्राप्रसङ्गेन सम्प्राप्तोऽयमनुग्रहः ॥ ११.२६.१९ ॥
તમારા આદેશથી પૂર્વે વનમાં વિચરતાં, તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે મને આ અનુગ્રહ પ્રાપ્ત થયો.
11.26.20
देवर्षिर्लोमशो दृष्टस्ततः प्राप्तोऽस्म्यनुस्मृतिम् ।
दिव्यं चक्षुरपि प्राप्तं ज्ञानयोगेन वै पुरा ॥ ११.२६.२० ॥
દેવર્ષિ લોમશનાં દર્શન થયાં, ત્યારે મને સ્મરણ થયું; પૂર્વે જ્ઞાનયોગથી મને દિવ્ય ચક્ષુ પણ પ્રાપ્ત થયું હતું.
11.26.21
ये त्वनाथा जनास्तात नाथवन्तश्च पाण्डव ।
कच्चित्तेषां शरीराणि धक्ष्यन्ति विधिपूर्वकम् ॥ ११.२६.२१ ॥
જે અનાથ લોકો છે અને જે સનાથ છે, હે તાત પાંડવ, શું તેમના દેહ વિધિપૂર્વક બાળવામાં આવશે?
11.26.22
न येषां शान्तिकर्तारो न च येऽत्राहिताग्नयः ।
वयं च तेषां कुर्यामो बहुत्वात्तात कर्मणाम् ॥ ११.२६.२२ ॥
જેમના માટે શાંતિકર્મ કરનારા નથી અને અહીં અગ્નિહોત્રી પણ નથી, તેમના માટે અમે જ કર્મો કરીશું, હે તાત, કર્મોની બહુલતાને કારણે.
11.26.23
यान्सुपर्णाश्च गुध्राश्च विकर्षन्ति ततस्ततः ।
तेषां सङ्कर्षणा लोका भविष्यन्ति न संशयः ॥ ११.२६.२३ ॥
ગરુડ અને ગીધ જેમને આમતેમ ખેંચે છે, તેમને તે ખેંચાણ જ લોકો બનશે — એમાં સંશય નથી.
11.26.24
एवमुक्त्वा महाराज कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
आदिदेश सुधर्माणं धौम्यं सूतं च सञ्जयम् ॥ ११.२६.२४ ॥
મહારાજ, એમ કહીને કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે સુધર્મા, ધૌમ્ય અને સૂત સંજયને આદેશ આપ્યો.
11.26.25
विदुरं च महाबुद्धिं युयुत्सुं चैव कौरवम् ।
इन्द्रसेनमुखान्भृत्यान्सूतांश्चैव सहस्रशः ॥ ११.२६.२५ ॥
મહાબુદ્ધિ વિદુર, કૌરવ યુયુત્સુ, તથા ઇન્દ્રસેન આદિ હજારો સેવકો અને સારથિઓને (આજ્ઞા આપી).
11.26.26
भवन्तः कारयन्त्वेषां प्रेतकार्याण्यशेषतः ।
यथा नाथवतां किञ्चिच्छरीरं न विनश्यति ॥ ११.२६.२६ ॥
તમે આ સૌના પ્રેતકાર્યો સંપૂર્ણ રીતે કરાવો, જેથી રક્ષકો ધરાવનારાઓના કોઈ શરીરનો નાશ ન થાય.
11.26.27
शासनाद्धर्मराजस्य क्षत्ता सूतश्च सञ्जयः ।
सुधर्मा धौम्यसहित इन्द्रसेनादयस्तथा ॥ ११.२६.२७ ॥
ધર્મરાજની આજ્ઞાથી ક્ષત્તા (વિદુર), સૂત સંજય, સુધર્મા, ધૌમ્ય સાથે, તથા ઇન્દ્રસેન આદિ પણ (કાર્યમાં લાગ્યા).
11.26.28
चन्दनागुरुकाष्ठानि तथा कालीयकान्युत ।
घृतं तैलं च गन्धांश्च क्षौमाणि वसनानि च ॥ ११.२६.२८ ॥
ચંદન, અગરુનાં લાકડાં, કાલીયક, ઘી, તેલ, સુગંધો અને રેશમી વસ્ત્રો પણ (મંગાવ્યાં).
11.26.29
समाहृत्य महार्हाणि दारुणां चैव सञ्चयान् ।
रथांश्च मृदितास्तत्र नानाप्रहरणानि च ॥ ११.२६.२९ ॥
અતિ મૂલ્યવાન વસ્તુઓ અને લાકડાંના ઢગલા ભેગા કરીને, ત્યાંના ભાંગેલા રથો અને વિવિધ શસ્ત્રો પણ (લાવીને).
11.26.30
चिताः कृत्वा प्रयत्नेन यथामुख्यान्नराधिपान् ।
दाहयामासुरव्याग्राः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ ११.२६.३० ॥
કાળજીપૂર્વક ચિતાઓ બનાવીને, મુખ્ય નરેશોને તેમના મોભા પ્રમાણે, સ્થિર ચિત્તે, શાસ્ત્રવિધિ મુજબ બાળાવ્યા.
11.26.31
दुर्योधनं च राजानं भ्रातॄंश्चास्य कर्मणा ।
शल्यं शलं च राजानं भूरिश्रवसमेव च ॥ ११.२६.३१ ॥
રાજા દુર્યોધન, તેના ભાઈઓ, રાજા શલ્ય, રાજા શલ અને ભૂરિશ્રવાને પણ (વિધિપૂર્વક દહન કરાયું).
11.26.32
जयद्रथं च राजानमभिमन्युं च भारत ।
दौःशासनिं लक्ष्मणं च धृष्टकेतुं च पार्थिवम् ॥ ११.२६.३२ ॥
રાજા જયદ્રથ, હે ભારત, અભિમન્યુ, દુઃશાસનનો પુત્ર, લક્ષ્મણ અને રાજા ધૃષ્ટકેતુને પણ (દહન કરાયું).
11.26.33
बृहद्वलं सोमदत्तं सृञ्जयं च महारथम् ।
राजानं क्षेमधन्वानं विराटद्रुपदौ तथा ॥ ११.२६.३३ ॥
બૃહદ્બળ, સોમદત્ત, મહારથી સૃંજય, રાજા ક્ષેમધન્વા તથા વિરાટ અને દ્રુપદને પણ (દહન કરાયું).
11.26.34
शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
युधामन्युं च विक्रान्तमुत्तमौजसमेव च ॥ ११.२६.३४ ॥
શિખંડી, પાંચાલ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, પૃષતનો પુત્ર, વિક્રાંત યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજસને પણ (દહન કરાયું).
11.26.35
कौसल्यं द्रौपदेयांश्च शकुनिं चापि सौबलम् ।
अचलं वृषकं चैव भगदत्ते च पार्थिवम् ॥ ११.२६.३५ ॥
કૌસલ્ય, દ્રૌપદીના પુત્રો, સુબલપુત્ર શકુનિ, અચલ, વૃષક અને રાજા ભગદત્તને પણ (દહન કરાયું).
11.26.36
कर्णं वैकर्तनं चैव सहपुत्रममर्षणम् ।
केकयांश्च महेष्वासांस्त्रिगर्तांश्च महारथान् ॥ ११.२६.३६ ॥
વિકર્તનપુત્ર કર્ણ, તેના પુત્ર સહિત અમર્ષણ, કેકય મહાધનુર્ધરો અને ત્રિગર્ત મહારથીઓને પણ (દહન કરાયું).
11.26.37
घटोत्कचं राक्षसेन्द्रं बकभ्रातरमेव च ।
अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं जलसन्धं च पार्थिवम् ॥ ११.२६.३७ ॥
ઘટોત્કચને, રાક્ષસેન્દ્રને, બકના ભાઈને, અને રાક્ષસેન્દ્ર અલંબુષને તથા રાજા જલસંધને.
11.26.38
एतांश्चान्यांस्च सुबहून्पार्थिवांश्च सहस्रशः ।
धृतधाराहुतैर्दीप्तैः पावकैः समदाहयन्। ॥ ११.२६.३८ ॥
આમને અને બીજા હજારો રાજાઓને ધારાઓમાં અર્પેલી પ્રજ્વલિત આહુતિવાળા અગ્નિઓમાં સંપૂર્ણપણે બાળ્યા.
11.26.39
पितृमेधाश्च केषाञ्चित्प्रावर्तन्त महात्मनाम् ।
सामभिश्चाप्यगायन्त तेऽन्वशासत चापरैः ॥ ११.२६.३९ ॥
કેટલાક મહાત્માઓના પિતૃમેધ સંસ્કાર શરૂ થયા; સામગાન ગવાયાં, અને બીજાઓએ તેમને માર્ગદર્શન આપ્યું.
11.26.40
साम्नामृचां च नादेन स्त्रीणां च रुदितस्वनैः ।
कश्मलं सर्वभूतानां निशायां समपद्यत ॥ ११.२६.४० ॥
સામગાન અને ઋચાઓના નાદથી અને સ્ત્રીઓના રુદનના અવાજથી રાત્રે સર્વ જીવોમાં વ્યાકુળતા થઈ.
11.26.41
हुताश्च तत्प्रदीप्ताश्च दीप्यमानाश्च पावकाः ।
नभसीवान्वदृश्यन्त ग्रहास्तन्वभ्रसंवृताः ॥ ११.२६.४१ ॥
આહુતિ અપાયેલા, પ્રજ્વલિત અને ઝળહળતા અગ્નિઓ આકાશમાં પાતળાં વાદળોથી ઢંકાયેલા ગ્રહોની જેમ દેખાયા.
11.26.42
ये चाप्यनाथास्तत्रासन्नानादेशसमागताः ।
तांश्च सर्वान्समानीय राशीकृत्वा सहस्रशः ॥ ११.२६.४२ ॥
જેઓ ત્યાં અનાથ હતા અને જુદા જુદા દેશોમાંથી ભેગા થયા હતા, તે સર્વને ભેગા કરીને હજારોના ઢગલા કરીને.
11.26.43
चित्वा दारुभिरव्यग्रैः प्रभूतैः स्नेहपाचितैः ।
दाहयामास तान्सर्वान्विदुरो राजशासनात् ॥ ११.२६.४३ ॥
રાજાની આજ્ઞાથી વિદુરે શાંતિથી ચીરેલાં, તેલ-ઘીમાં પલાળેલાં ઘણાં લાકડાં વડે તે સર્વેને દાહ આપ્યો.
11.26.44
कारयित्वा क्रियास्तेषां कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य गङ्गामभिमुखोऽगमत् ॥ ११.२६.४४ ॥
કુરુરાજ યુધિષ્ઠિરે તેમની અંત્યક્રિયાઓ કરાવીને, ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને ગંગા તરફ પ્રયાણ કર્યું.