ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 11.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.8.1
विदुरस्य तु तद्वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः पपात भुवि मूर्छितः
गते भगवति व्यासे धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ११.८.१ ॥
ବିଦୁରଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ଚାଲିଗଲା ପରେ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କ'ଣ କଲେ, ତାହା ମୋତେ ବୁଝାଇ କହନ୍ତୁ।
11.8.2
तं तथा पतितं भूमौ निःसंज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवाः ।
कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षत्ता च विदुरस्तथा
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.८.२ ॥
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଚେତନାହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ବନ୍ଧୁମାନେ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, କ୍ଷତ୍ତା ବିଦୁର, ଏବଂ ସେହିପରି କୌରବ ରାଜା ମହାମନା ଧର୍ମପୁତ୍ର, କୃପ ପ୍ରଭୃତି — ସେହି ତିନିଜଣ କ'ଣ କଲେ?
11.8.3
सञ्जयः सुहृदश्चान्ये द्वास्था ये चास्य सम्मताः ।
जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्च भारत
अश्वत्थाम्नः श्रुतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्तमुत्तरं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.८.३ ॥
ସଞ୍ଜୟ, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନିତ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ସୁଖଶୀତଳ ଜଳ ଓ ତାଳପତ୍ରର ପଙ୍ଖାରେ — ହେ ଭାରତ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ କର୍ମ ଶୁଣାଗଲା, ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ — ସଞ୍ଜୟ ଯାହା କହିଥିଲେ ସେହି ପରବର୍ତ୍ତୀ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହନ୍ତୁ।
11.8.4
पस्पर्शुश्च करैर्गात्रं वीजमानाश्च यत्नतः ।
अन्वासत चिरं कालं धृतराष्ट्रं तथाविधम्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
सञ्जयो विगतप्रज्ञो धृतराष्ट्रमुपस्थितः ॥ ११.८.४ ॥
ସେମାନେ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶ କରି ଯତ୍ନରେ ପବନ କରି, ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସେବା କଲେ। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିହତ ହେଲେ ଏବଂ ସମଗ୍ର ସେନା ସର୍ବତୋଭାବେ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ, ବିବେକହୀନ ସଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
11.8.5
अथ दीर्घस्य कालस्य लब्धस़ञ्ज्ञो महीपतिः ।
विललाप चिरं कालं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
आगम्य नानादेशेभ्यो नानाजनपदेश्वराः ।
पितृलोकं गता राजन्सर्वे तव सुतैः सह ॥ ११.८.५ ॥
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରି ପାଇ ସେହି ରାଜା ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇ ବହୁ ସମୟ ବିଳାପ କଲେ। ହେ ରାଜନ, ନାନା ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ନାନା ଜନପଦର ଈଶ୍ୱରମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ପିତୃଲୋକକୁ ଗଲେ।
11.8.6
धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुष्ये च परिग्रहम् ।
यतोमूलानि दुःखानि सम्भवन्ति पुनःपुनः
याच्यमानेन सततं तव पुत्रेण भारत ।
घातिता पृथिवी सर्वा वैरस्यान्तं विधित्सता ॥ ११.८.६ ॥
ମାନବ ଜୀବନ ଓ ମାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିକୁ ଧିକ୍; ଯାହାର ମୂଳରୁ ଦୁଃଖ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ହେ ଭାରତ, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିରନ୍ତର ଯାଚନା କରିବାରୁ, ବୈରର ଅନ୍ତ ଇଚ୍ଛାକାରୀ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ନାଶ କରାଇଲେ।
11.8.7
मित्रनाशेऽर्थनाशे च ज्ञातिसम्बन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं विषाग्निप्रतिमं विभो
पुत्राणामथ पौत्राणां पितॄणां च महीपते ।
आनुपूर्व्येण सर्वेषां प्रेतकार्याणि कारय ॥ ११.८.७ ॥
ହେ ବିଭୋ, ମିତ୍ରନାଶରେ, ଧନନାଶରେ ଏବଂ ଜ୍ଞାତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କ ନାଶରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଅତି ମହାନ ଦୁଃଖ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ମହୀପତି, ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର କ୍ରମାନୁସାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ କରାଅ।
11.8.8
येन दह्यन्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति ।
येनाभिभूतः पुरुषो मरणं प्रतिपद्यते
तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं सञ्जयस्य महीपतिः ।
गतासुरिव निश्चेष्टो न्यपतत्पृथिवीतले ॥ ११.८.८ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ ଜଳେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ଞା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ — ସଞ୍ଜୟଙ୍କର ସେହି ଘୋର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମହୀପତି ପ୍ରାଣହୀନ ପରି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
11.8.9
तदिदं मरणं प्राप्तं मया भाग्यविपर्ययात् ।
तस्यान्तं नाधिगच्छामि ऋते प्राणविमोक्षणात्
तं शयानमुपागम्य पृथिव्यां पृथिवीपतिम् ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.८.९ ॥
ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ଭାଗ୍ୟର ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ବିନା ମୁଁ ଏହାର ଅନ୍ତ ଦେଖେ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ଶୟନ କରିଥିବା ସେହି ମହୀପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଦୁର ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
11.8.10
तच्चैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मवित्तमम्
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे मा शुचो भरतर्षभ ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.८.१० ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆଜି ହିଁ ଏହା କରିବି। ଏହା କହି ମହାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମବେତ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ, ଉଠନ୍ତୁ, କାହିଁକି ଶୋଇଛନ୍ତି? ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ। ଏହାହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର, ହେ ଲୋକେଶ୍ୱର, ପରମ ଗତି।
11.8.11
धृतराष्ट्रोऽभवन्मूढः स शोकं परमं गतः ।
अभूच्च तूष्णीं राजाऽसौ ध्यायमानो महीपतिः
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.११ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପରମ ଶୋକରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେହି ରାଜା, ଭୂପତି, ନୀରବ ହୋଇ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ରହିଲେ। ହେ ଭାରତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଭାବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଅନ୍ତି, ଭାବର ମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଅଭାବରେ ହିଁ ଶେଷ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ବିଳାପ କାହିଁକି?
11.8.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं पुत्रं वचनमब्रवीत्
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.८.१२ ॥
ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ: ଯିଏ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ ସେ ମୃତର ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ; ଯିଏ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ ସେ ମରେ ନାହିଁ। ଏହି ସିଦ୍ଧିମୟ ଲୋକରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ?
11.8.13
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु वक्ष्यामि पुत्रक ।
श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशलः प्रभो
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानस्तु जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.८.१३ ॥
ହେ ମହାବାହୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପୁତ୍ର, ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି। ତୁମେ ବିଦ୍ୱାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ କୁଶଳ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଯେ ଯୁଦ୍ଧ କରେ ନାହିଁ ସେ ମଧ୍ୟ ମରେ, ଆଉ ଯେ ଯୁଦ୍ଧ କରେ ସେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚେ। ହେ ମହାରାଜ, କାଳ ଆସିଲେ କେହି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
11.8.14
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्वेदितव्यं परन्तप ।
अनित्यतां हि भूतानां विजानासि न संशयः
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधानि च ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.८.१४ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ, ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ହିଁ ତୁମ ପାଖରୁ ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନିତ୍ୟତା ତୁମେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଜାଣ। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀକୁ ଟାଣି ନିଏ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାଳର କେହି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ୍ୟ ନାହିଁ।
11.8.15
अध्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति ।
जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि पुत्रक
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तपति सर्वतः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.८.१५ ॥
ଅସ୍ଥିର ଜୀବଲୋକରେ, କିମ୍ବା ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଓ ମରଣର ଶେଷରେ, ପୁତ୍ର, ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? ଯେପରି ପବନ ଘାସର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ସବୁ ପଟରୁ ହଲାଏ, ସେପରି ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଣୀମାନେ କାଳର ବଶରେ ଯାଆନ୍ତି।
11.8.16
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र वैरस्यास्य समुद्भवः ।
पुत्रं ते कारणं कृत्वा कालयोगेन निर्मितः
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः प्रयात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१६ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ହିଁ ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ କାରଣ କରି କାଳଯୋଗରେ ଏହା ସୃଷ୍ଟ ହେଲା। ଏକ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହାର କାଳ ଆଗକୁ ଯାଏ, ସେଠାରେ ବିଳାପ କାହିଁକି?
11.8.17
अवश्यं भवितव्ये च कुरूणां सङ्क्षये नृप ।
कस्माच्छोचसि ताञ्शूरान्गतान्परमिकां गतिम्
यांश्चापि निहतान्युद्धे राजंस्त्वमनुशोचसि ।
न शोच्या हि माहत्मानः सर्वे ते त्रिदिवं गताः ॥ ११.८.१७ ॥
ହେ ନୃପ, କୁରୁମାନଙ୍କ ସଂହାରରେ ଯାହା ଅବଶ୍ୟ ହେବାର ଥିଲା ତାହା ହେଲା; ତେବେ ପରମ ଗତି ପାଇଥିବା ସେହି ଶୂରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି? ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି; ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଶୋକ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
11.8.18
जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना ।
यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
तथा स्वर्गमुपायान्ति यथा शूरास्तनुत्यजः ॥ ११.८.१८ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଜନେଶ୍ୱର, ସବୁ ଜାଣିଥିବା ମହାତ୍ମା ବିଦୁର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ଯତ୍ନ କରିଥିଲେ; ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ, ତପସ୍ୟାରେ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାରେ ନୁହେଁ, ଦେହତ୍ୟାଗୀ ଶୂରମାନେ ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
11.8.19
न च दैवकृतो मार्गः शक्यो भूतेन केनचित् ।
घटताऽपि चिरं कालं नियन्तुमिति मे मतिः
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१९ ॥
ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥକୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦୀର୍ଘକାଳ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ରୋକି ପାରେ ନାହିଁ, ଏହା ମୋ ମତ। ବେଦଜ୍ଞ, ବୀର ଓ ସୁଚରିତ ବ୍ରତଧାରୀ ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ କ୍ଷୟ ପାଇଲେ; ତେବେ ବିଳାପ କାହିଁକି?
11.8.20
देवतानां हि यत्कार्यं मया प्रत्यक्षतः श्रुतम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथा स्थैर्यं भवेत्तव
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुरुत्तमपूरषाः ॥ ११.८.२० ॥
ଦେବତାଙ୍କ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଶୁଣିଛି, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି, ଯେପରି ତୁମ ମନ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ବୀରମାନଙ୍କ ଦେହାଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ବାଣର ଆହୁତି ଦେଲେ; ହୋମ ହେଉଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ସହିଲେ।
11.8.21
पुराऽहं परितो यातः सभामैन्द्रीं जितक्लमः ।
अपश्यं तत्र च सदा समवेतान्दिवौकसः
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.८.२१ ॥
ପୂର୍ବେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଚାରିଆଡ଼େ ବୁଲି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲି; ସେଠାରେ ସଦାସର୍ବଦା ଏକତ୍ରିତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ରାଜନ୍, ଏହିପରି ତୁମକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଉତ୍ତମ ପଥ କହୁଛି; ଏ ଲୋକରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ।
11.8.22
नारदप्रमुखांश्चापि सर्वान्देवर्षिसत्तमान् ।
तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषं परमां प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.८.२२ ॥
ନାରଦ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲି। ହେ ପୃଥିବୀପତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ମହାତ୍ମା, ଶୂର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୋଭିତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି; ସେମାନେ ପରମ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ କେହି ଶୋଚନୀୟ ନୁହଁନ୍ତି।
11.8.23
कार्यार्थमुपसम्पन्ना देवतानां समीपतः ।
उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्
आत्मनाऽऽत्मानमाश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कार्यमुत्स्नष्टुमर्हसि ॥ ११.८.२३ ॥
ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ଧାତ୍ରୀ (ପୃଥିବୀ) ସେତେବେଳେ ସମବେତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜକୁ ନିଜେ ଆଶ୍ୱାସନା ଦିଅ, ଶୋକ କର ନାହିଁ। ଆଜି ଶୋକରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
11.8.24
यत्कार्यं मम युष्माभिर्ब्रह्मणः सदने तदा ।
प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ ११.८.२४ ॥
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଦନରେ ସେତେବେଳେ ତୁମେମାନେ ମୋର ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପାଦନ କର।
11.8.25
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
उवाच वाक्यं प्रहसन्प्रभुस्तां देवसंसदि ॥ ११.८.२५ ॥
ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଲୋକନମସ୍କୃତ ବିଷ୍ଣୁ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ଦେବସଭାରେ ହସି ହସି ତାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
11.8.26
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठः शतस्य वै ।
दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्यं करिष्यति ॥ ११.८.२६ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଶହେ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ସେ ହିଁ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବ।
11.8.27
तं च प्राप्य महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि ।
तस्यार्थे पृथिवीपालाः कुरुक्षेत्रं समागताः ॥ ११.८.२७ ॥
ସେ ମହୀପାଳକୁ ପାଇ ତୁମେ କୃତକୃତ୍ୟା ହେବ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସମବେତ ହୋଇଛନ୍ତି।
11.8.28
अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढैः शस्त्रैः प्रहारिणः ।
ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम् ॥ ११.८.२८ ॥
ସେମାନେ ଦୃଢ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରହାର କରି ପରସ୍ପରକୁ ବଧ କରିବେ। ତେବେ, ହେ ଦେବି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ଭାରର ବିନାଶ ହେବ।
11.8.29
गच्छ शीघ्रं स्वकं स्थानं लोकान्धारय शोभने ।
स एष ते सुतो राजँल्लोकसंहारकारणात् ॥ ११.८.२९ ॥
ଶୀଘ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ, ହେ ଶୋଭନେ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କର। ହେ ରାଜନ୍, ଲୋକସଂହାରର କାରଣ ଏହି ତୁମ ପୁତ୍ର।
11.8.30
कलेरंशः समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप ।
अमर्षी बलवाञ्शूरः क्रोधनो दुष्प्रसाधनः ॥ ११.८.३० ॥
ହେ ନୃପ, କଳିର ଅଂଶରୁ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ସେ ଅସହିଷ୍ଣୁ, ବଳବାନ, ଶୂର, କ୍ରୋଧୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା କଷ୍ଟକର।
11.8.31
दैवयोगात्समुत्पन्ना भ्रातरस्तस्य तादृशाः ।
शकुनिर्मातुलश्चैव कर्णश्च परमः सखा ॥ ११.८.३१ ॥
ଦୈବଯୋଗରୁ ତାଙ୍କର ସେହିପରି ଭାଇମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ମାମୁ ଶକୁନି ଏବଂ ପରମ ସଖା କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ।
11.8.32
समुत्पन्ना विनाशार्थं पृथिव्यां सहिता नृपाः ।
यादृशो जायते राजा तादृशोऽस्य जनो भवेत् ॥ ११.८.३२ ॥
ପୃଥିବୀରେ ବିନାଶ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ର ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ଯେପରି ରାଜା ଜନ୍ମେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
11.8.33
अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्धार्मिको भवेत् ।
स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्याः स्युर्नात्र संशयः ॥ ११.८.३३ ॥
ଶାସକ ଧାର୍ମିକ ହେଲେ ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ହୋଇଯାଏ। ଶାସକର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷରୁ ହିଁ ଭୃତ୍ୟମାନେ ସେହିପରି ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
11.8.34
दुष्टं राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप ।
एतमर्थं महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित् ॥ ११.८.३४ ॥
ହେ ରାଜା, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି କଥା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ନାରଦ ଜାଣିଥିଲେ।
11.8.35
आत्मापराधात्पुत्रास्ते विनष्टाः पृथिवीपते ।
मा ताञ्शोचस्व राजेन्द्र न हि शोकेऽस्ति कारणम् ॥ ११.८.३५ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଜର ଅପରାଧରୁ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଶୋକର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ନାହିଁ।
11.8.36
न हि ते पाण्डवाः स्वल्पमपराध्यन्ति भारत ।
पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही ॥ ११.८.३६ ॥
ହେ ଭାରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଟିକିଏ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ କରିନଥିଲେ। ଦୁରାତ୍ମା ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ହିଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
11.8.37
नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशयः ।
युधिष्ठिरस्य समितौ राजसूये निवेदितम् ॥ ११.८.३७ ॥
ଆପଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ନାରଦ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଭାରେ ଏହି କଥା ନିବେଦନ କରିଥିଲେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
11.8.38
पाण्डवाः कौरवाः सर्वे समासाद्य परस्परम् ।
नभविष्यन्ति कौन्तेय यत्ते कृत्यं तदाचर ॥ ११.८.३८ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ସହ ମୁହାମୁହି ହେଲେ କେହି ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ। ଅତଏବ ଆପଣଙ୍କର ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା କରନ୍ତୁ।
11.8.39
नारदस्य वचः श्रुत्वा तथाऽकुर्वत पाण्डवाः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं देवगुह्यं सनातनम् ॥ ११.८.३९ ॥
ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେହିପରି କଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ସନାତନ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।
11.8.40
कथं ते शोकनाशः स्यात्प्राणेषु च दया प्रभो ।
स्नेहश्च पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम् ॥ ११.८.४० ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିଧାନ ଜାଣି ତୁମର ଶୋକ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ କିପରି ରହିବ?
11.8.41
एष चार्थो महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः ।
कथितो धर्मराजस्य राजसूये कुरूत्तम ॥ ११.८.४१ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଏହି କଥା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିଲି; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
11.8.42
यतितं धर्मपुत्रेण मया गुह्ये निवेदिते ।
अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम् ॥ ११.८.४२ ॥
ମୁଁ ଗୋପନରେ କହିବା ପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର କୌରବଙ୍କ ସହ ବିବାଦ ନହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୈବ ଅଧିକ ବଳବାନ।
11.8.43
अनतिक्रमणीयो हि विधी राजन्कथञ्चन ।
कृतान्तस्य तु भूतेन स्थावरेण चरेण च ॥ ११.८.४३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବିଧାନକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବ ନାହିଁ; କୃତାନ୍ତଙ୍କ ବିଧାନ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବାନ୍ଧେ।
11.8.44
भवान्धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश्च भारत ।
मुह्यते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च ॥ ११.८.४४ ॥
ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତଥାପି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଗତି ଓ ଅଗତି ଜାଣି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋହିତ ହୁଅ।
11.8.45
त्वां तु शोकेन सन्तप्तं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत् ॥ ११.८.४५ ॥
ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ମୋହିତ ତୁମକୁ ଜାଣି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
11.8.46
कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।
स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति ॥ ११.८.४६ ॥
ସର୍ବଦା କରୁଣାମୟ ସେହି ବୀର ପଶୁଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦୟା କରେ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ତୁମ ପ୍ରତି କିପରି ଦୟା ନ କରିବ?
11.8.47
मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनाम् ।
पाण्डवानां च कारुण्यात्प्राणान्धारय भारत ॥ ११.८.४७ ॥
ମୋ ଆଦେଶରେ, ବିଧାତାର ଅନିବାର୍ୟ ବିଧାନରେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ କରୁଣାରେ, ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କର।
11.8.48
एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति ।
धर्मार्थः सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात् ॥ ११.८.४८ ॥
ଏହିପରି ଜଗତରେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ ତୁମକୁ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳିବ; ହେ ପୁତ୍ର, ଏହା ମହାନ ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରୟୋଜନ; ଦୀର୍ଘକାଳର ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେବ।
11.8.49
पुत्रशोकं समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा ।
प्रज्ञाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सता ॥ ११.८.४९ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଛି; ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରଜ୍ଞାରୂପୀ ଜଳରେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପରି ସର୍ବଦା ତାହା ଶାନ୍ତ କର।
11.8.50
तच्छ्रुत्वा तस्य वचनं व्यासस्यामिततेजसः ।
मुहूर्तं समनुध्यायन्धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ॥ ११.८.५० ॥
ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କ୍ଷଣେ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ।
11.8.51
महता शोकजालेन प्रणुन्नोऽस्मि द्विजोत्तम ।
नात्मानमवबुध्यामि मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ११.८.५१ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମହାନ ଶୋକଜାଳରେ ମୁଁ ପୀଡ଼ିତ। ବାରମ୍ବାର ମୋହିତ ହୋଇ ମୁଁ ନିଜକୁ ବୁଝିପାରୁ ନାହିଁ।
11.8.52
इदं तु वचनं श्रुत्वा तव देवनियोगजम् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्यतिष्ये च न शोचितुं ॥ ११.८.५२ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆପଣଙ୍କର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିବି ଏବଂ ଶୋକ ନ କରିବାକୁ ଯତ୍ନ କରିବି।
11.8.53
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः सत्यवतीसुतः ।
धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ ११.८.५३ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ସେଠାରେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।