మహాభారతం · అధ్యాయం 11.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.8.1
विदुरस्य तु तद्वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः पपात भुवि मूर्छितः
गते भगवति व्यासे धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ११.८.१ ॥
విదురుని ఆ మాటలు విని కురుశ్రేష్ఠుడు పుత్రశోకంతో తపించి మూర్ఛితుడై నేలపై పడ్డాడు. భగవంతుడైన వ్యాసుడు వెళ్లిన తర్వాత రాజు ధృతరాష్ట్రుడు ఏమి చేశాడో, విప్రర్షీ, నాకు వివరించాలి.
11.8.2
तं तथा पतितं भूमौ निःसंज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवाः ।
कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षत्ता च विदुरस्तथा
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.८.२ ॥
అలా అచేతనంగా నేలపై పడి ఉన్న అతన్ని చూసి బంధువులు, కృష్ణద్వైపాయనుడు, క్షత్త విదురుడు, అలాగే కౌరవరాజు మహామనస్కుడైన ధర్మపుత్రుడు, కృపుడు మొదలైనవారు — ఆ ముగ్గురు ఏమి చేశారు?
11.8.3
सञ्जयः सुहृदश्चान्ये द्वास्था ये चास्य सम्मताः ।
जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्च भारत
अश्वत्थाम्नः श्रुतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्तमुत्तरं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.८.३ ॥
సంజయుడు, మిత్రులు, అతనికి గౌరవప్రదులైన ఇతర ద్వారపాలకులు సుఖంగా చల్లని నీటితో, తాటాకు విసనకర్రలతో — ఓ భారతా, అశ్వత్థామ చేసిన కర్మము విన్నాము, పరస్పరం పెట్టిన శాపము — సంజయుడు చెప్పిన తదుపరి వృత్తాంతాన్ని చెప్పు.
11.8.4
पस्पर्शुश्च करैर्गात्रं वीजमानाश्च यत्नतः ।
अन्वासत चिरं कालं धृतराष्ट्रं तथाविधम्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
सञ्जयो विगतप्रज्ञो धृतराष्ट्रमुपस्थितः ॥ ११.८.४ ॥
వారు చేతులతో ఆయన శరీరాన్ని స్పృశిస్తూ, జాగ్రత్తగా విసురుతూ, ఆ స్థితిలో ఉన్న ధృతరాష్ట్రునికి చాలసేపు సేవ చేశారు. దుర్యోధనుడు, సైన్యం అంతా చనిపోయిన తర్వాత, వివేకం కోల్పోయిన సంజయుడు ధృతరాష్ట్రుని వద్దకు వచ్చాడు.
11.8.5
अथ दीर्घस्य कालस्य लब्धस़ञ्ज्ञो महीपतिः ।
विललाप चिरं कालं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
आगम्य नानादेशेभ्यो नानाजनपदेश्वराः ।
पितृलोकं गता राजन्सर्वे तव सुतैः सह ॥ ११.८.५ ॥
చాలాకాలం తర్వాత స్పృహ తిరిగి వచ్చిన రాజు, కుమారుల శోకంతో మునిగి చాలాసేపు విలపించాడు. ఓ రాజా, వివిధ దేశాల నుండి వచ్చిన వివిధ జనపదాల ప్రభువులందరూ నీ కుమారులతో కలిసి పితృలోకానికి వెళ్ళారు.
11.8.6
धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुष्ये च परिग्रहम् ।
यतोमूलानि दुःखानि सम्भवन्ति पुनःपुनः
याच्यमानेन सततं तव पुत्रेण भारत ।
घातिता पृथिवी सर्वा वैरस्यान्तं विधित्सता ॥ ११.८.६ ॥
మానవ జీవితానికి, మానవులపై ఉన్న అనుబంధానికి ధిక్కారం; వాటి మూలం నుండే దుఃఖాలు మళ్లీ మళ్లీ పుడతాయి. ఓ భారతా, నీ కుమారుడు నిరంతరం అడగడంతో, వైరానికి అంతం కోరినవాడు భూమినంతటినీ నాశనం చేశాడు.
11.8.7
मित्रनाशेऽर्थनाशे च ज्ञातिसम्बन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं विषाग्निप्रतिमं विभो
पुत्राणामथ पौत्राणां पितॄणां च महीपते ।
आनुपूर्व्येण सर्वेषां प्रेतकार्याणि कारय ॥ ११.८.७ ॥
ఓ విభూ, మిత్రుల నాశనంలో, ధన నాశనంలో, జ్ఞాతులు బంధువుల నాశనంలో కూడా విషం మరియు అగ్నికి సమానమైన అత్యంత మహా దుఃఖం పొందబడుతుంది. ఓ మహీపతీ, కుమారులు, మనుమలు, తండ్రుల ప్రేత కార్యాలను క్రమంగా అందరికీ చేయించు.
11.8.8
येन दह्यन्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति ।
येनाभिभूतः पुरुषो मरणं प्रतिपद्यते
तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं सञ्जयस्य महीपतिः ।
गतासुरिव निश्चेष्टो न्यपतत्पृथिवीतले ॥ ११.८.८ ॥
దేనివల్ల అవయవాలు దహించుకుపోతాయో, దేనివల్ల బుద్ధి నశిస్తుందో, దేనివల్ల అభిభూతుడైన మనిషి మరణాన్ని పొందుతాడో — సంజయుని ఆ భయంకరమైన మాటలు విని ఆ రాజు ప్రాణం లేనివానిలా చలనం లేకుండా నేలపై పడిపోయాడు.
11.8.9
तदिदं मरणं प्राप्तं मया भाग्यविपर्ययात् ।
तस्यान्तं नाधिगच्छामि ऋते प्राणविमोक्षणात्
तं शयानमुपागम्य पृथिव्यां पृथिवीपतिम् ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.८.९ ॥
ఈ మరణం నా భాగ్య విపర్యయం వల్ల నాకు సంభవించింది; ప్రాణత్యాగం తప్ప దీనికి అంతం కనిపించడం లేదు. నేలపై పడి ఉన్న ఆ మహీపతి వద్దకు వచ్చి, సర్వధర్మజ్ఞుడైన విదురుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
11.8.10
तच्चैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मवित्तमम्
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे मा शुचो भरतर्षभ ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.८.१० ॥
ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను దీనిని ఈరోజే చేస్తాను. ఇలా చెప్పి, మహాత్ముడు, బ్రహ్మవేత్తలలో అత్యుత్తముడైన తన తండ్రితో అన్నాడు: ఓ రాజా, లే, ఎందుకు పడుకున్నావు? దుఃఖించకు, భరతర్షభా. ఇదే సర్వ ప్రాణులకు, లోకేశ్వరా, పరమ గతి.
11.8.11
धृतराष्ट्रोऽभवन्मूढः स शोकं परमं गतः ।
अभूच्च तूष्णीं राजाऽसौ ध्यायमानो महीपतिः
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.११ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు మోహితుడై పరమ శోకాన్ని పొందాడు. ఆ రాజు, భూపతి, మౌనంగా ధ్యానమగ్నుడయ్యాడు. ఓ భారతా, ప్రాణులు అభావం నుండి మొదలై, భావం మధ్యలో ఉండి, అభావంలోనే అంతమవుతాయి. అక్కడ విలాపమెందుకు?
11.8.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं पुत्रं वचनमब्रवीत्
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.८.१२ ॥
అతని ఆ మాటలు విని, ప్రభువైన కృష్ణద్వైపాయనుడు పుత్రశోకంతో తపించిన కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: శోకించనివాడు మృతుని వెంట వెళ్ళడు; శోకించని మనిషి మరణించడు. ఈ సిద్ధిమయ లోకంలో నీవు దేనికోసం శోకిస్తున్నావు?
11.8.13
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु वक्ष्यामि पुत्रक ।
श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशलः प्रभो
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानस्तु जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.८.१३ ॥
మహాబాహు ధృతరాష్ట్రా, కుమారా, వినుము, నేను చెబుతాను. నీవు విద్వాంసుడవు, బుద్ధిమంతుడవు, ధర్మార్థాలలో నిపుణుడవు, ప్రభువా. పోరాడనివాడూ మరణిస్తాడు, పోరాడేవాడూ జీవిస్తాడు. మహారాజా, కాలం వచ్చినప్పుడు ఎవరూ దానిని అతిక్రమించరు.
11.8.14
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्वेदितव्यं परन्तप ।
अनित्यतां हि भूतानां विजानासि न संशयः
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधानि च ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.८.१४ ॥
శత్రుసంహారకా, తెలుసుకోవలసినది ఏదీ నీకు తెలియనిది కాదు. ప్రాణులకు అనిత్యత్వం ఉందని నీవు నిస్సందేహంగా తెలుసుకున్నావు. కాలం అన్ని రకాల ప్రాణులను లాక్కుపోతుంది. కురుశ్రేష్ఠా, కాలానికి ప్రియమైనవాడు ఎవరూ లేరు, ద్వేష్యుడూ ఎవరూ లేరు.
11.8.15
अध्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति ।
जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि पुत्रक
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तपति सर्वतः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.८.१५ ॥
అశాశ్వతమైన జీవలోకంలో, లేదా శాశ్వతమైన స్థానంలో, జీవితంలో మరియు మరణాంతంలో, పుత్రా, నీవు ఎందుకు శోకిస్తున్నావు? గాలి గడ్డి అగ్రాలను అన్ని వైపులా కదిలించినట్లే, భరతశ్రేష్ఠా, ప్రాణులు కాలవశంలోకి వెళ్తాయి.
11.8.16
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र वैरस्यास्य समुद्भवः ।
पुत्रं ते कारणं कृत्वा कालयोगेन निर्मितः
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः प्रयात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१६ ॥
రాజేంద్రా, నీ కళ్ల ఎదుటే ఈ వైరం పుట్టింది; నీ కుమారుణ్ణి కారణంగా చేసి కాలయోగంతో ఇది నిర్మితమైంది. ఒకే దారిలో ప్రయాణించే వారందరిలో ఎవరి కాలం ముందుకు వెళ్తుందో, అక్కడ విలాపం ఏమిటి?
11.8.17
अवश्यं भवितव्ये च कुरूणां सङ्क्षये नृप ।
कस्माच्छोचसि ताञ्शूरान्गतान्परमिकां गतिम्
यांश्चापि निहतान्युद्धे राजंस्त्वमनुशोचसि ।
न शोच्या हि माहत्मानः सर्वे ते त्रिदिवं गताः ॥ ११.८.१७ ॥
రాజా, కురువుల వినాశంలో అవశ్యంగా జరగాల్సినదే జరిగింది; అలాంటప్పుడు పరమగతిని పొందిన ఆ శూరుల కోసం ఎందుకు శోకిస్తున్నావు? యుద్ధంలో చంపబడిన వారి కోసం కూడా నీవు శోకిస్తున్నావు; రాజన్, ఆ మహాత్ములందరూ స్వర్గానికి వెళ్లారు; వారు శోకించదగిన వారు కారు.
11.8.18
जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना ।
यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
तथा स्वर्गमुपायान्ति यथा शूरास्तनुत्यजः ॥ ११.८.१८ ॥
మహాబాహూ, జనేశ్వరా, అన్నీ తెలిసిన మహాత్ముడు విదురుడు శాంతి కోసం అన్ని ప్రయత్నాలతో కృషి చేశాడు; దక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞాలతో, తపస్సులతో, విద్యతో కాదు, శరీరాన్ని త్యజించిన శూరులు పొందినట్లు స్వర్గాన్ని ప్రజలు పొందరు.
11.8.19
न च दैवकृतो मार्गः शक्यो भूतेन केनचित् ।
घटताऽपि चिरं कालं नियन्तुमिति मे मतिः
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१९ ॥
దైవం నిర్ణయించిన మార్గాన్ని ఏ ప్రాణి చాలాకాలం ప్రయత్నించినా ఆపలేదని నా అభిప్రాయం. వేదవేత్తలూ శూరులూ, చక్కగా వ్రతాలు ఆచరించినవారూ అందరూ శత్రువుకు ఎదురుగా నిలిచి నశించారు; అక్కడ విలపించడానికి ఏముంది?
11.8.20
देवतानां हि यत्कार्यं मया प्रत्यक्षतः श्रुतम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथा स्थैर्यं भवेत्तव
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुरुत्तमपूरषाः ॥ ११.८.२० ॥
దేవతల కార్యాన్ని నేను ప్రత్యక్షంగా విన్నదాన్ని నీకు పూర్తిగా చెబుతాను, నీ మనసు స్థిరపడేలా. శూరుల శరీరాగ్నులలో దేవతలు బాణాహుతులను వేశారు; హోమమవుతున్న బాణాలను ఉత్తమ పురుషులు సహించారు.
11.8.21
पुराऽहं परितो यातः सभामैन्द्रीं जितक्लमः ।
अपश्यं तत्र च सदा समवेतान्दिवौकसः
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.८.२१ ॥
పూర్వం నేను అలసట లేకుండా చుట్టూ తిరుగుతూ ఇంద్రుని సభకు వెళ్లాను; అక్కడ ఎల్లప్పుడూ సమావేశమై ఉన్న స్వర్గవాసులను చూశాను. రాజా, ఈ విధంగా నీకు స్వర్గానికి దారితీసే ఉత్తమ మార్గాన్ని చెబుతున్నాను; ఈ లోకంలో క్షత్రియునికి యుద్ధం కంటే గొప్పది ఏదీ లేదు.
11.8.22
नारदप्रमुखांश्चापि सर्वान्देवर्षिसत्तमान् ।
तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषं परमां प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.८.२२ ॥
నారదుడు మొదలైన శ్రేష్ఠ దేవర్షులందరినీ నేను అక్కడ చూశాను. ఓ భూపతీ, అక్కడ యుద్ధంలో శోభించిన మహాత్ములైన, శూరులైన క్షత్రియులను కూడా నేను చూశాను; వారు పరమాశీర్వాదాన్ని పొందారు. వారందరూ శోచించదగినవారు కారు.
11.8.23
कार्यार्थमुपसम्पन्ना देवतानां समीपतः ।
उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्
आत्मनाऽऽत्मानमाश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कार्यमुत्स्नष्टुमर्हसि ॥ ११.८.२३ ॥
ఒక కార్యం కోసం దేవతల సమీపానికి చేరిన ధాత్రి (భూదేవి) అప్పుడు సమావేశమైన దేవతలను సమీపించి ఇలా అన్నది: ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, నిన్ను నువ్వే ఓదార్చుకో, శోకించకు. ఈ రోజు శోకంతో అభిభూతుడవై కార్యాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు.
11.8.24
यत्कार्यं मम युष्माभिर्ब्रह्मणः सदने तदा ।
प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ ११.८.२४ ॥
ఓ మహాభాగ్యులారా, బ్రహ్మ నివాసంలో అప్పుడు మీరు నాకు చేస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసిన ఆ కార్యాన్ని శీఘ్రంగా నెరవేర్చండి.
11.8.25
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
उवाच वाक्यं प्रहसन्प्रभुस्तां देवसंसदि ॥ ११.८.२५ ॥
ఆమె ఆ మాటలు విని, లోకాలచే నమస్కరింపబడిన విష్ణువు, ఆ ప్రభువు దేవసభలో నవ్వుతూ ఆమెతో ఈ మాట చెప్పాడు.
11.8.26
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठः शतस्य वै ।
दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्यं करिष्यति ॥ ११.८.२६ ॥
ధృతరాష్ట్రుని నూరు మంది కుమారులలో జ్యేష్ఠుడు, దుర్యోధనుడు అని పేరుపొందిన వాడే నీ కార్యాన్ని నెరవేరుస్తాడు.
11.8.27
तं च प्राप्य महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि ।
तस्यार्थे पृथिवीपालाः कुरुक्षेत्रं समागताः ॥ ११.८.२७ ॥
ఆ మహీపాలుడిని పొంది నీవు కృతకృత్యురాలవు అవుతావు. అతని కోసమే భూమిపాలురు కురుక్షేత్రంలో సమావేశమయ్యారు.
11.8.28
अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढैः शस्त्रैः प्रहारिणः ।
ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम् ॥ ११.८.२८ ॥
వారు దృఢమైన ఆయుధాలతో ప్రహరించి పరస్పరం చంపుకుంటారు. అప్పుడు, దేవీ, యుద్ధంలో ఆ భారానికి నాశనం కలుగుతుంది.
11.8.29
गच्छ शीघ्रं स्वकं स्थानं लोकान्धारय शोभने ।
स एष ते सुतो राजँल्लोकसंहारकारणात् ॥ ११.८.२९ ॥
త్వరగా నీ స్థానానికి వెళ్ళు, శోభనా, లోకాలను ధరించు. రాజా, లోకాల వినాశనానికి కారణమైనవాడు నీ కుమారుడు ఇతడే.
11.8.30
कलेरंशः समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप ।
अमर्षी बलवाञ्शूरः क्रोधनो दुष्प्रसाधनः ॥ ११.८.३० ॥
రాజా, కలి అంశతో గాంధారి గర్భంలో జన్మించినవాడు. అతడు అసహనుడు, బలవంతుడు, శూరుడు, కోపి, శాంతింపజేయరానివాడు.
11.8.31
दैवयोगात्समुत्पन्ना भ्रातरस्तस्य तादृशाः ।
शकुनिर्मातुलश्चैव कर्णश्च परमः सखा ॥ ११.८.३१ ॥
దైవయోగంతో అతనికి అటువంటి సోదరులు పుట్టారు. మేనమామ శకుని, పరమమిత్రుడు కర్ణుడు కూడా.
11.8.32
समुत्पन्ना विनाशार्थं पृथिव्यां सहिता नृपाः ।
यादृशो जायते राजा तादृशोऽस्य जनो भवेत् ॥ ११.८.३२ ॥
భూమిపై వినాశం కోసం రాజులు కలిసి పుట్టారు. ఎలాంటి రాజు జన్మిస్తాడో, అతని ప్రజలు కూడా అలాంటివారే అవుతారు.
11.8.33
अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्धार्मिको भवेत् ।
स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्याः स्युर्नात्र संशयः ॥ ११.८.३३ ॥
యజమాని ధార్మికుడైతే అధర్మమూ ధర్మమవుతుంది. యజమాని గుణదోషాలవల్లనే సేవకులు ఆ స్థితిని పొందుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు.
11.8.34
दुष्टं राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप ।
एतमर्थं महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित् ॥ ११.८.३४ ॥
రాజా, దుష్టుడైన రాజును ఆశ్రయించి నీ కుమారులు నశించిపోయారు. మహాబాహూ, ఈ విషయాన్ని తత్త్వజ్ఞుడైన నారదుడు తెలుసుకున్నాడు.
11.8.35
आत्मापराधात्पुत्रास्ते विनष्टाः पृथिवीपते ।
मा ताञ्शोचस्व राजेन्द्र न हि शोकेऽस्ति कारणम् ॥ ११.८.३५ ॥
పృథ్వీపతీ, నీ కుమారులు తమ స్వీయ అపరాధం వల్లనే నశించారు. రాజేంద్రా, వారి కోసం శోకించకు; శోకానికి నిజంగా కారణం లేదు.
11.8.36
न हि ते पाण्डवाः स्वल्पमपराध्यन्ति भारत ।
पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही ॥ ११.८.३६ ॥
భారతా, పాండవులు నీకు కొంచెమైనా అపరాధం చేయలేదు. దురాత్ములైన నీ కుమారులే ఈ భూమిని నాశనం చేశారు.
11.8.37
नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशयः ।
युधिष्ठिरस्य समितौ राजसूये निवेदितम् ॥ ११.८.३७ ॥
నీకు శుభం కలుగుగాక. నారదుడు ఇంతకుముందే, రాజసూయ యజ్ఞంలో యుధిష్ఠిరుని సభలో ఈ విషయాన్ని తెలియజేశాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.
11.8.38
पाण्डवाः कौरवाः सर्वे समासाद्य परस्परम् ।
नभविष्यन्ति कौन्तेय यत्ते कृत्यं तदाचर ॥ ११.८.३८ ॥
కౌంతేయా, పాండవులు మరియు కౌరవులు అందరూ పరస్పరం తలపడితే ఎవ్వరూ మిగలరు. కాబట్టి నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించు.
11.8.39
नारदस्य वचः श्रुत्वा तथाऽकुर्वत पाण्डवाः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं देवगुह्यं सनातनम् ॥ ११.८.३९ ॥
నారదుని మాటలు విని పాండవులు అలాగే చేశారు. దేవతల శాశ్వత రహస్యమైన ఇదంతా నీకు చెప్పబడింది.
11.8.40
कथं ते शोकनाशः स्यात्प्राणेषु च दया प्रभो ।
स्नेहश्च पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम् ॥ ११.८.४० ॥
ఓ ప్రభూ, దైవం నిర్ణయించిన విధిని తెలుసుకొని నీ శోకం ఎలా నశిస్తుంది, ప్రాణులపై దయ, పాండుపుత్రులపై స్నేహం ఎలా ఉంటాయి?
11.8.41
एष चार्थो महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः ।
कथितो धर्मराजस्य राजसूये कुरूत्तम ॥ ११.८.४१ ॥
ఓ మహాబాహూ, ఈ విషయాన్ని నేను ముందే విన్నాను; రాజసూయ యాగంలో ధర్మరాజుకు చెప్పాను, ఓ కురుశ్రేష్ఠా.
11.8.42
यतितं धर्मपुत्रेण मया गुह्ये निवेदिते ।
अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम् ॥ ११.८.४२ ॥
నేను రహస్యంగా తెలియజేసినప్పుడు ధర్మపుత్రుడు కౌరవులతో విరోధం లేకుండా ప్రయత్నించాడు; కానీ దైవం మరింత బలమైనది.
11.8.43
अनतिक्रमणीयो हि विधी राजन्कथञ्चन ।
कृतान्तस्य तु भूतेन स्थावरेण चरेण च ॥ ११.८.४३ ॥
ఓ రాజా, విధిని ఏ విధంగానూ అతిక్రమించలేము; యముని విధి చరాచర ప్రాణులన్నిటినీ బంధిస్తుంది.
11.8.44
भवान्धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश्च भारत ।
मुह्यते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च ॥ ११.८.४४ ॥
ఓ భారతా, నీవు ధర్మపరాయణుడవు, బుద్ధిలో శ్రేష్ఠుడవు; అయినా ప్రాణుల గతిని, అగతిని తెలిసినా మోహానికి లోనవుతావు.
11.8.45
त्वां तु शोकेन सन्तप्तं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत् ॥ ११.८.४५ ॥
శోకంతో బాధపడి మళ్ళీ మళ్ళీ మోహంలో పడుతున్న నిన్ను తెలుసుకుంటే, రాజు యుధిష్ఠిరుడు కూడా ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు.
11.8.46
कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।
स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति ॥ ११.८.४६ ॥
ఎల్లప్పుడూ దయగల ఆ వీరుడు జంతు జన్మలలో ఉన్న ప్రాణులపై కూడా దయ చూపుతాడు; రాజేంద్రా, అతడు నీపై ఎలా దయ చూపకుండా ఉంటాడు?
11.8.47
मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनाम् ।
पाण्डवानां च कारुण्यात्प्राणान्धारय भारत ॥ ११.८.४७ ॥
నా ఆజ్ఞ వల్ల, విధి యొక్క తప్పించుకోలేని నియమం వల్ల, పాండవుల దయ వల్ల కూడా, ఓ భారతా, నీ ప్రాణాలను నిలుపుకో.
11.8.48
एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति ।
धर्मार्थः सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात् ॥ ११.८.४८ ॥
ఈ విధంగా లోకంలో జీవిస్తే నీకు కీర్తి కలుగుతుంది; ఓ తాతా, ఇది గొప్ప ధర్మం మరియు ప్రయోజనం; దీర్ఘకాల తపస్సు కూడా సాధ్యమవుతుంది.
11.8.49
पुत्रशोकं समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा ।
प्रज्ञाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सता ॥ ११.८.४९ ॥
కుమారుని శోకం ప్రజ్వలించే అగ్నిలా లేచింది; మహారాజా, జ్ఞానమనే జలంతో సజ్జనుడిగా దాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఆర్పివేయి.
11.8.50
तच्छ्रुत्वा तस्य वचनं व्यासस्यामिततेजसः ।
मुहूर्तं समनुध्यायन्धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ॥ ११.८.५० ॥
అమిత తేజస్సుగల వ్యాసుని ఆ వచనాలు విని, ధృతరాష్ట్రుడు ఒక క్షణం ధ్యానించి మాట్లాడాడు.
11.8.51
महता शोकजालेन प्रणुन्नोऽस्मि द्विजोत्तम ।
नात्मानमवबुध्यामि मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ११.८.५१ ॥
ఓ ద్విజోత్తమా, గొప్ప శోకజాలంతో నేను బాధింపబడుతున్నాను. మళ్ళీ మళ్ళీ మోహంలో పడి, నన్ను నేనే గ్రహించలేకపోతున్నాను.
11.8.52
इदं तु वचनं श्रुत्वा तव देवनियोगजम् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्यतिष्ये च न शोचितुं ॥ ११.८.५२ ॥
దేవుల ఆజ్ఞవల్ల కలిగిన మీ ఈ మాటను విని, నేను ప్రాణాలను నిలుపుకుంటాను; శోకించకుండా ప్రయత్నిస్తాను.
11.8.53
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः सत्यवतीसुतः ।
धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ ११.८.५३ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ధృతరాష్ట్రుని ఈ మాటను విని, సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాసుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.