มหาภารตะ · อัธยายะ 11.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.8.1
विदुरस्य तु तद्वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः पपात भुवि मूर्छितः
गते भगवति व्यासे धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ११.८.१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของวิทุระ กุรุผู้ประเสริฐ ผู้ทุกข์ทรมานด้วยความโศกเศร้าเพราะบุตร ก็ล้มลงกับพื้นดินสลบไป โอ ฤๅษีผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์ ขอท่านโปรดเล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า ท้าวธฤตราษฎร์ ผู้เป็นพระราชาได้กระทำสิ่งใดต่อไปเมื่อพระวยาสผู้ทรงเป็นที่เคารพจากไปแล้ว
11.8.2
तं तथा पतितं भूमौ निःसंज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवाः ।
कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षत्ता च विदुरस्तथा
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.८.२ ॥
เมื่อเห็นท่านล้มลงกับพื้นดินเช่นนั้นโดยไร้สติ ญาติพี่น้อง พระกฤษณไทวปายนะ วิทุระผู้เป็นเสนาบดี และพระราชาแห่งเผ่ากุรุผู้เป็นธรรมบุตรผู้มีใจยิ่งใหญ่ เช่นเดียวกัน รวมทั้งกฤปะและคนอื่น ๆ สามคนนั้นได้กระทำสิ่งใดกันบ้าง
11.8.3
सञ्जयः सुहृदश्चान्ये द्वास्था ये चास्य सम्मताः ।
जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्च भारत
अश्वत्थाम्नः श्रुतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्तमुत्तरं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.८.३ ॥
สัญชัย มิตรสหาย และผู้อื่นที่เป็นผู้รักษาประตูซึ่งท่านให้ความเคารพนับถือ ต่างใช้น้ำเย็นสบายและพัดใบตาลพัดให้ โอ ภารตะ ข่าวการกระทำของอัศวัตถามานั้นได้ยินกันแล้ว และคำสาปที่พวกเขาแช่งกันและกัน ขอท่านโปรดเล่าเหตุการณ์ต่อไปที่สัญชัยได้กล่าวไว้ให้ข้าพเจ้าฟังด้วย
11.8.4
पस्पर्शुश्च करैर्गात्रं वीजमानाश्च यत्नतः ।
अन्वासत चिरं कालं धृतराष्ट्रं तथाविधम्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
सञ्जयो विगतप्रज्ञो धृतराष्ट्रमुपस्थितः ॥ ११.८.४ ॥
พวกเขาจับต้องร่างกายของท่านด้วยมือ และพัดให้ด้วยความเอาใจใส่ และเป็นเวลานานพวกเขาคอยปรนนิบัติท้าวธฤตราษฎร์ในสภาพเช่นนั้น เมื่อทุรโยธน์ถูกสังหารแล้ว และกองทัพถูกทำลายจนสิ้นทุกด้าน สัญชัยผู้หมดสติปัญญาก็เข้ามาเฝ้าท้าวธฤตราษฎร์
11.8.5
अथ दीर्घस्य कालस्य लब्धस़ञ्ज्ञो महीपतिः ।
विललाप चिरं कालं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
आगम्य नानादेशेभ्यो नानाजनपदेश्वराः ।
पितृलोकं गता राजन्सर्वे तव सुतैः सह ॥ ११.८.५ ॥
ต่อมาหลังจากเวลาอันยาวนาน พระราชาก็ฟื้นคืนสติ และด้วยความโศกเศร้าเพราะบุตรของพระองค์ ทรงคร่ำครวญอยู่เป็นเวลานาน โอ พระราชา บรรดาเจ้าผู้ครองแคว้นต่าง ๆ จากดินแดนมากมายที่มาชุมนุมกัน ทั้งหมดได้ไปสู่โลกของบรรพบุรุษพร้อมกับบุตรของพระองค์แล้ว
11.8.6
धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुष्ये च परिग्रहम् ।
यतोमूलानि दुःखानि सम्भवन्ति पुनःपुनः
याच्यमानेन सततं तव पुत्रेण भारत ।
घातिता पृथिवी सर्वा वैरस्यान्तं विधित्सता ॥ ११.८.६ ॥
น่าอับอายแท้จริงที่การมีชีวิตเป็นมนุษย์ และการยึดติดในมนุษย์ เพราะจากรากเหง้าของมันทุกข์ทั้งหลายก็เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า โอ ภารตะ เมื่อบุตรของพระองค์เรียกร้องอยู่เสมอ ผู้ที่ปรารถนาจะยุติความเป็นปรปักษ์ก็ทำให้แผ่นดินทั้งหมดพินาศ
11.8.7
मित्रनाशेऽर्थनाशे च ज्ञातिसम्बन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं विषाग्निप्रतिमं विभो
पुत्राणामथ पौत्राणां पितॄणां च महीपते ।
आनुपूर्व्येण सर्वेषां प्रेतकार्याणि कारय ॥ ११.८.७ ॥
เมื่อมิตรสหายพินาศ เมื่อทรัพย์สินพินาศ และเมื่อญาติและผู้เกี่ยวข้องพินาศ ความทุกข์อันใหญ่หลวงก็ย่อมประสบ ดุจพิษและไฟ โอ ผู้ยิ่งใหญ่ โอ เจ้าแห่งแผ่นดิน จงให้ทำพิธีศพแก่ทุกคนตามลำดับ ทั้งแก่บุตร หลาน และบรรพบุรุษ
11.8.8
येन दह्यन्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति ।
येनाभिभूतः पुरुषो मरणं प्रतिपद्यते
तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं सञ्जयस्य महीपतिः ।
गतासुरिव निश्चेष्टो न्यपतत्पृथिवीतले ॥ ११.८.८ ॥
ด้วยสิ่งใดที่ทำให้ร่างกายไหม้ ด้วยสิ่งใดที่ทำให้ปัญญาพินาศ และด้วยสิ่งใดที่เมื่อครอบงำบุรุษแล้วบุรุษก็ย่อมถึงความตาย เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันน่าสะพรึงกลัวของสัญชัยแล้ว เจ้าแห่งแผ่นดินก็ล้มลงกับพื้นดินโดยไม่ไหวติง ดุจคนตายไปแล้ว
11.8.9
तदिदं मरणं प्राप्तं मया भाग्यविपर्ययात् ।
तस्यान्तं नाधिगच्छामि ऋते प्राणविमोक्षणात्
तं शयानमुपागम्य पृथिव्यां पृथिवीपतिम् ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.८.९ ॥
ความตายนี้มาถึงข้าพเจ้าแล้ว เพราะโชคชะตาพลิกผัน ข้าพเจ้าไม่พบจุดจบของมัน นอกจากการปลดปล่อยชีวิต เมื่อวิทุระผู้รู้ธรรมทั้งปวงเข้าไปหาเจ้าแห่งแผ่นดินที่นอนอยู่บนพื้นดินแล้ว ก็กล่าวถ้อยคำเหล่านี้
11.8.10
तच्चैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मवित्तमम्
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे मा शुचो भरतर्षभ ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.८.१० ॥
"ข้าพเจ้าจะกระทำสิ่งนั้นในวันนี้เอง โอ ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง" เมื่อกล่าวเช่นนี้แล้ว วิทุระก็กล่าวกับบิดาของตน ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้พรหมัน ว่า "ลุกขึ้นเถิด พระราชา เหตุใดจึงนอนอยู่ อย่าโศกเศร้าเลย โอ พฤษภแห่งภารตะ นี่คือจุดหมายสูงสุดของสรรพสัตว์ โอ เจ้าแห่งโลกทั้งหลาย"
11.8.11
धृतराष्ट्रोऽभवन्मूढः स शोकं परमं गतः ।
अभूच्च तूष्णीं राजाऽसौ ध्यायमानो महीपतिः
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.११ ॥
ท้าวธฤตราษฎร์ก็กลายเป็นผู้หลงงมงาย และตกอยู่ในความโศกเศร้าอย่างสุดซึ้ง พระราชาผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินนั้นก็นิ่งเงียบไป ครุ่นคิดอยู่ โอ ภารตะ สรรพสัตว์เริ่มต้นจากความไม่มี ดำรงอยู่ตรงกลางในความมี และสิ้นสุดลงในความไม่มีเท่านั้น ดังนั้นจะคร่ำครวญอะไรในเรื่องนั้นเล่า
11.8.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं पुत्रं वचनमब्रवीत्
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.८.१२ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของท้าวธฤตราษฎร์แล้ว พระกฤษณไทวปายนะผู้ทรงอำนาจ ก็กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่บุตรของตน ผู้ถูกความโศกเศร้าเพราะบุตรเผาผลาญอยู่ว่า "บุรุษผู้ไม่โศกเศร้าย่อมไม่ตามผู้ตายไป และบุรุษผู้ไม่โศกเศร้าย่อมไม่ตาย เมื่อเป็นเช่นนี้ในโลกแห่งความสมบูรณ์พร้อม เหตุใดเจ้าจึงโศกเศร้าเล่า"
11.8.13
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु वक्ष्यामि पुत्रक ।
श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशलः प्रभो
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानस्तु जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.८.१३ ॥
ท้าวธฤตราษฎร์ ผู้มีแขนทรงพลัง โอ บุตรของข้า จงฟังเถิด ข้าจะกล่าว เจ้าเป็นผู้มีการศึกษาและปัญญา โอ ผู้เป็นเจ้า เจ้าชำนาญในธรรมและกิจการของโลก ผู้ที่ไม่รบก็ตายไปเช่นกัน ส่วนผู้ที่รบก็ยังมีชีวิตอยู่ โอ มหาราช เมื่อกาลเวลามาถึง ไม่มีผู้ใดล่วงพ้นไปได้
11.8.14
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्वेदितव्यं परन्तप ।
अनित्यतां हि भूतानां विजानासि न संशयः
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधानि च ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.८.१४ ॥
สิ่งใดที่ควรรู้ ไม่มีสิ่งใดที่เจ้าไม่รู้ โอ ผู้ทำลายศัตรู เจ้าเข้าใจความไม่เที่ยงแท้ของสรรพสัตว์ได้อย่างแน่นอน กาลเวลาลากพาสรรพสัตว์ทั้งหลายทุกชนิดไป โอ ผู้ประเสริฐแห่งกุรุ กาลไม่มีผู้ใดเป็นที่รัก และไม่มีผู้ใดเป็นที่เกลียด
11.8.15
अध्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति ।
जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि पुत्रक
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तपति सर्वतः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.८.१५ ॥
ในโลกแห่งชีวิตที่ไม่จีรัง หรือแม้ในสถานที่อันเป็นนิรันดร์ เมื่อถึงที่สุดของชีวิตและความตาย เหตุใดเจ้าจึงโศกเศร้า โอ บุตรของข้า ดุจลมที่พัดปลายยอดหญ้าไปทุกทิศทาง โอ พฤษภแห่งภารตะ สรรพสัตว์ก็ย่อมตกอยู่ใต้อำนาจของกาลเวลาฉันนั้น
11.8.16
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र वैरस्यास्य समुद्भवः ।
पुत्रं ते कारणं कृत्वा कालयोगेन निर्मितः
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः प्रयात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१६ ॥
โอ ราชาแห่งกษัตริย์ การเกิดขึ้นของความเป็นปรปักษ์นี้เกิดขึ้นต่อหน้าต่อตาเจ้า โดยมีบุตรของเจ้าเป็นเหตุ มันถูกสร้างขึ้นด้วยการประสานกันของกาลเวลา ในบรรดาผู้เดินทางไปด้วยกันบนเส้นทางเดียวกัน เมื่อกาลเวลาไปนำหน้าผู้ใด ก็มีประโยชน์อะไรที่จะคร่ำครวญในเรื่องนั้น
11.8.17
अवश्यं भवितव्ये च कुरूणां सङ्क्षये नृप ।
कस्माच्छोचसि ताञ्शूरान्गतान्परमिकां गतिम्
यांश्चापि निहतान्युद्धे राजंस्त्वमनुशोचसि ।
न शोच्या हि माहत्मानः सर्वे ते त्रिदिवं गताः ॥ ११.८.१७ ॥
โอ พระราชา เมื่อการทำลายล้างของชาวกุรุเป็นสิ่งที่ต้องเกิดขึ้นแน่นอน เหตุใดเจ้าจึงโศกเศร้าเพื่อวีรบุรุษเหล่านั้นที่ไปสู่จุดหมายสูงสุดเล่า และเจ้ายังโศกเศร้าเพื่อผู้ที่ถูกสังหารในการรบ โอ พระราชา ผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นทั้งหมดได้ไปสู่สวรรค์แล้ว จึงไม่ควรโศกเศร้าเพื่อพวกเขา
11.8.18
जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना ।
यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
तथा स्वर्गमुपायान्ति यथा शूरास्तनुत्यजः ॥ ११.८.१८ ॥
โอ เจ้าแห่งมนุษย์ ผู้มีแขนทรงพลัง วิทุระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้รอบรู้ได้พยายามอย่างสุดความสามารถเพื่อให้เกิดความสงบ แต่มนุษย์ไม่ได้ขึ้นสวรรค์ด้วยยัญพิธีที่มีทักษิณา ไม่ด้วยตบะ และไม่ด้วยวิชาความรู้ เหมือนอย่างที่วีรบุรุษผู้สละร่างกายได้ขึ้นสวรรค์
11.8.19
न च दैवकृतो मार्गः शक्यो भूतेन केनचित् ।
घटताऽपि चिरं कालं नियन्तुमिति मे मतिः
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१९ ॥
ไม่มีสัตว์ใดสามารถขัดขวางทางที่เทวะกำหนดไว้ได้ แม้จะพยายามอยู่นานเพียงใดก็ตาม นี่คือความเห็นของข้า วีรบุรุษทั้งหมดผู้รู้พระเวท ผู้รักษาคำปฏิญาณไว้อย่างดี ล้วนสิ้นชีพเผชิญหน้าข้าศึก จะให้คร่ำครวญไปทำไมเล่า
11.8.20
देवतानां हि यत्कार्यं मया प्रत्यक्षतः श्रुतम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथा स्थैर्यं भवेत्तव
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुरुत्तमपूरषाः ॥ ११.८.२० ॥
สิ่งที่เทวดาทำ ข้าได้ฟังมากับหูตนเอง ข้าจะเล่าให้ท่านฟังโดยละเอียด เพื่อให้จิตใจของท่านมั่นคงขึ้น เทวดาได้เทกระบวนแห่งลูกศรลงในกองไฟที่เผาร่างของวีรบุรุษ บรรดาบุรุษผู้เลิศได้ทนรับลูกศรเมื่อถูกถวายลงไป
11.8.21
पुराऽहं परितो यातः सभामैन्द्रीं जितक्लमः ।
अपश्यं तत्र च सदा समवेतान्दिवौकसः
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.८.२१ ॥
ครั้งหนึ่งข้าเดินทางไปทั่วโดยไม่รู้สึกเหนื่อยล้า และได้ไปถึงท้องพระโรงของพระอินทร์ ที่นั่นข้าได้เห็นเหล่าเทพผู้อาศัยในสวรรค์มาประชุมกันเสมอ ดูก่อนพระราชา ข้าจึงขอกล่าวแก่ท่านถึงหนทางอันประเสริฐที่นำไปสู่สวรรค์ ไม่มีสิ่งใดในโลกนี้ที่ยิ่งกว่าการรบสำหรับกษัตริย์
11.8.22
नारदप्रमुखांश्चापि सर्वान्देवर्षिसत्तमान् ।
तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषं परमां प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.८.२२ ॥
ข้าได้เห็นนารทะและเหล่าฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดทั้งปวงซึ่งมีนารทะเป็นประธาน ที่นั่นข้าก็ได้เห็นแผ่นดินด้วย ดูก่อนเจ้าแห่งแผ่นดิน บรรดากษัตริย์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และเป็นวีรบุรุษผู้งดงามในการศึกเหล่านั้นได้บรรลุพรอันสูงสุด จึงไม่มีผู้ใดควรแก่การคร่ำครวญเลย
11.8.23
कार्यार्थमुपसम्पन्ना देवतानां समीपतः ।
उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्
आत्मनाऽऽत्मानमाश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कार्यमुत्स्नष्टुमर्हसि ॥ ११.८.२३ ॥
พระแม่ธาตรี คือแผ่นดิน ผู้มาใกล้เทวดาด้วยภารกิจอย่างหนึ่ง จึงเข้าไปหาเหล่าเทวดาที่มาประชุมกันแล้วกล่าวแก่เทวดาว่า ดูก่อนบุรุษผู้ประเสริฐ จงปลอบโยนตนเองด้วยตนเอง อย่าได้โศกเศร้าเลย วันนี้ท่านอย่าถูกความโศกครอบงำจนละทิ้งภารกิจเสียเลย
11.8.24
यत्कार्यं मम युष्माभिर्ब्रह्मणः सदने तदा ।
प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ ११.८.२४ ॥
ดูก่อนผู้มีโชคยิ่งทั้งหลาย ภารกิจที่พวกท่านได้รับปากข้าไว้ในที่ประทับของพระพรหมนั้น ขอจงรีบจัดการให้สำเร็จเถิด
11.8.25
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
उवाच वाक्यं प्रहसन्प्रभुस्तां देवसंसदि ॥ ११.८.२५ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของนางแล้ว พระวิษณุผู้ที่โลกทั้งหลายนอบน้อม ผู้เป็นเจ้านั้น ได้ตรัสถ้อยคำกับนางด้วยรอยยิ้มในท่ามกลางที่ประชุมของเทวดา
11.8.26
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठः शतस्य वै ।
दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्यं करिष्यति ॥ ११.८.२६ ॥
บุตรคนโตในบรรดาบุตรหนึ่งร้อยคนของธฤตราษฎร์ ผู้มีนามว่าทุรโยธน์ เขาจะทำภารกิจของเจ้าให้สำเร็จ
11.8.27
तं च प्राप्य महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि ।
तस्यार्थे पृथिवीपालाः कुरुक्षेत्रं समागताः ॥ ११.८.२७ ॥
เมื่อได้พบกับผู้ปกครองแผ่นดินนั้นแล้ว เจ้าจะบรรลุผลสำเร็จตามที่ปรารถนา เพราะเหตุของเขา บรรดาเจ้าแผ่นดินได้มาชุมนุมกันที่กุรุเกษตร
11.8.28
अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढैः शस्त्रैः प्रहारिणः ।
ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम् ॥ ११.८.२८ ॥
พวกเขาจะฆ่าฟันกันเองด้วยอาวุธอันแข็งแกร่ง ดูก่อนเทวี ภาระของแผ่นดินจะถูกทำลายลงในการรบนั้น
11.8.29
गच्छ शीघ्रं स्वकं स्थानं लोकान्धारय शोभने ।
स एष ते सुतो राजँल्लोकसंहारकारणात् ॥ ११.८.२९ ॥
จงรีบกลับไปยังที่ของตนเถิด ดูก่อนผู้งดงาม จงค้ำจุนโลกทั้งหลายไว้ ดูก่อนพระราชา บุตรของท่านผู้นี้เป็นเหตุแห่งความพินาศของโลกทั้งหลาย
11.8.30
कलेरंशः समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप ।
अमर्षी बलवाञ्शूरः क्रोधनो दुष्प्रसाधनः ॥ ११.८.३० ॥
ดูก่อนพระราชา ส่วนหนึ่งของกลิได้บังเกิดขึ้นในครรภ์ของคานธารี เขาไม่อดทนต่อการถูกดูหมิ่น มีกำลังมาก กล้าหาญ โกรธง่าย และยากที่จะทำให้สงบลง
11.8.31
दैवयोगात्समुत्पन्ना भ्रातरस्तस्य तादृशाः ।
शकुनिर्मातुलश्चैव कर्णश्च परमः सखा ॥ ११.८.३१ ॥
ด้วยการจัดสรรของเทวะ พี่น้องของเขาที่มีลักษณะเช่นนั้นได้บังเกิดขึ้น และลุงฝ่ายมารดาของเขาคือศกุนิ กับกรรณะผู้เป็นสหายสูงสุดของเขาก็บังเกิดขึ้นด้วย
11.8.32
समुत्पन्ना विनाशार्थं पृथिव्यां सहिता नृपाः ।
यादृशो जायते राजा तादृशोऽस्य जनो भवेत् ॥ ११.८.३२ ॥
บรรดากษัตริย์ได้บังเกิดขึ้นพร้อมกันเพื่อความพินาศของแผ่นดิน กษัตริย์เช่นไรที่บังเกิดขึ้น ประชาชนของพระองค์ก็จะเป็นเช่นนั้น
11.8.33
अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्धार्मिको भवेत् ।
स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्याः स्युर्नात्र संशयः ॥ ११.८.३३ ॥
หากผู้เป็นนายเป็นผู้ธรรมิกะ ความอธรรมก็ย่อมกลายเป็นธรรมได้ บรรดาข้ารับใช้ย่อมรับลักษณะจากคุณงามความดีและความผิดพลาดของนายของตน ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัยเลย
11.8.34
दुष्टं राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप ।
एतमर्थं महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित् ॥ ११.८.३४ ॥
ดูก่อนพระราชา บุตรของท่านได้ไปพึ่งพระราชาผู้ชั่วร้าย จึงพินาศไปแล้ว ดูก่อนผู้มีแขนอันทรงพลัง นารทะผู้รู้ความจริงได้รู้เรื่องนี้แล้ว
11.8.35
आत्मापराधात्पुत्रास्ते विनष्टाः पृथिवीपते ।
मा ताञ्शोचस्व राजेन्द्र न हि शोकेऽस्ति कारणम् ॥ ११.८.३५ ॥
บุตรของท่านพินาศไปเพราะความผิดของตนเอง ดูก่อนเจ้าแห่งแผ่นดิน อย่าโศกเศร้าถึงพวกเขาเลย ดูก่อนราชาแห่งราชาทั้งหลาย การโศกเศร้านั้นหาเหตุผลมิได้เลย
11.8.36
न हि ते पाण्डवाः स्वल्पमपराध्यन्ति भारत ।
पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही ॥ ११.८.३६ ॥
ปาณฑพไม่ได้ก่อความผิดแม้เพียงเล็กน้อยต่อพวกเขาเลย ดูก่อนภารตะ บุตรชั่วร้ายของท่านนั่นแหละที่ฆ่าฟันแผ่นดินนี้
11.8.37
नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशयः ।
युधिष्ठिरस्य समितौ राजसूये निवेदितम् ॥ ११.८.३७ ॥
ขอให้ท่านโชคดี นารทะได้กล่าวเรื่องนี้ไว้ก่อนแล้ว ในที่ประชุมของยุธิษฐิระ ณ พิธีราชสูยะ ไม่มีข้อสงสัยเลย
11.8.38
पाण्डवाः कौरवाः सर्वे समासाद्य परस्परम् ।
नभविष्यन्ति कौन्तेय यत्ते कृत्यं तदाचर ॥ ११.८.३८ ॥
ดูก่อนโอรสของกุนตี ถ้าปาณฑพและเการพทั้งหมดได้เผชิญหน้ากัน จะไม่มีผู้ใดเหลือรอด ฉะนั้น จงปฏิบัติหน้าที่ของท่านเถิด
11.8.39
नारदस्य वचः श्रुत्वा तथाऽकुर्वत पाण्डवाः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं देवगुह्यं सनातनम् ॥ ११.८.३९ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของนารท บรรดาปาณฑพก็ปฏิบัติตามนั้น สิ่งทั้งปวงนี้ได้ถูกบอกแก่ท่านแล้ว คือความลับอันศักดิ์สิทธิ์และนิรันดร์ของเหล่าเทพ
11.8.40
कथं ते शोकनाशः स्यात्प्राणेषु च दया प्रभो ।
स्नेहश्च पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम् ॥ ११.८.४० ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ความโศกของพระองค์จะดับได้อย่างไร และความเอ็นดูต่อสรรพชีวิต กับความรักต่อโอรสของพระปาณฑุจะคงอยู่ได้อย่างไร เมื่อพระองค์ทรงรู้วิธีการที่พรหมลิขิตแล้ว
11.8.41
एष चार्थो महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः ।
कथितो धर्मराजस्य राजसूये कुरूत्तम ॥ ११.८.४१ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง เรื่องนี้ข้าได้ฟังมาก่อนแล้ว และข้าได้กล่าวแก่พระธรรมราชาในพิธีราชสูยะ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ
11.8.42
यतितं धर्मपुत्रेण मया गुह्ये निवेदिते ।
अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम् ॥ ११.८.४२ ॥
เมื่อข้าได้บอกเรื่องนี้แก่ท่านอย่างลับ ๆ แล้ว โอรสแห่งธรรมก็พยายามหลีกเลี่ยงการปะทะกับเการพ แต่พรหมลิขิตนั้นแข็งแกร่งยิ่งนัก
11.8.43
अनतिक्रमणीयो हि विधी राजन्कथञ्चन ।
कृतान्तस्य तु भूतेन स्थावरेण चरेण च ॥ ११.८.४३ ॥
ข้าแต่พระราชา พรหมลิขิตไม่อาจล่วงละเมิดได้ด้วยประการใด ๆ เพราะบ่วงแห่งยมราชผูกมัดทั้งสิ่งที่นิ่งอยู่และสิ่งที่เคลื่อนไหวได้
11.8.44
भवान्धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश्च भारत ।
मुह्यते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च ॥ ११.८.४४ ॥
ข้าแต่เชื้อสายแห่งภรตะ พระองค์ยึดมั่นในธรรมและมีปัญญาเป็นเลิศ แต่กลับหลงงมงาย ทั้งที่ทรงรู้ทั้งการไปและการไม่ไปของสรรพชีวิต
11.8.45
त्वां तु शोकेन सन्तप्तं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत् ॥ ११.८.४५ ॥
เมื่อพระยุธิษฐิระทรงทราบว่าพระองค์ถูกความโศกเผาผลาญและทรงหลงงมงายซ้ำแล้วซ้ำอีก พระองค์ก็อาจยอมสละพระชนม์ชีพได้
11.8.46
कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।
स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति ॥ ११.८.४६ ॥
วีรบุรุษผู้มีความเมตตาอยู่เสมอ แม้ต่อสัตว์ที่เกิดในครรภ์ของสัตว์เดรัจฉาน ข้าแต่จอมกษัตริย์ เขาจะไม่แสดงความเมตตาต่อพระองค์ได้อย่างไร
11.8.47
मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनाम् ।
पाण्डवानां च कारुण्यात्प्राणान्धारय भारत ॥ ११.८.४७ ॥
ด้วยคำสั่งของข้าและด้วยพรหมลิขิตที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ และด้วยความเมตตาต่อบรรดาปาณฑพ ข้าแต่ภารตะ ขอพระองค์จงดำรงชีวิตไว้เถิด
11.8.48
एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति ।
धर्मार्थः सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात् ॥ ११.८.४८ ॥
เมื่อพระองค์ดำรงอยู่ในโลกเช่นนี้ พระองค์จะได้รับเกียรติยศ ลูกรัก นี่เป็นธรรมและจุดมุ่งหมายอันยิ่งใหญ่ และการบำเพ็ญตบะอันยาวนานก็จะได้รับผล
11.8.49
पुत्रशोकं समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा ।
प्रज्ञाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सता ॥ ११.८.४९ ॥
ความโศกถึงโอรสที่เกิดขึ้นนั้นเปรียบเหมือนไฟที่ลุกโชน ข้าแต่มหาราช ขอพระองค์จงดับมันเสียด้วยน้ำแห่งปัญญาเสมอ อย่างที่ผู้มีปัญญาทั้งหลายกระทำ
11.8.50
तच्छ्रुत्वा तस्य वचनं व्यासस्यामिततेजसः ।
मुहूर्तं समनुध्यायन्धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ॥ ११.८.५० ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของพระวยาสผู้มีรัศมีหาที่สุดมิได้ ท้าวธฤตราษฎร์ทรงใคร่ครวญอยู่ครู่หนึ่งแล้วจึงตรัสตอบ
11.8.51
महता शोकजालेन प्रणुन्नोऽस्मि द्विजोत्तम ।
नात्मानमवबुध्यामि मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ११.८.५१ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งทวิชาติ ข้าถูกตาข่ายแห่งความโศกอันยิ่งใหญ่ผลักดัน ข้าหลงงมงายซ้ำแล้วซ้ำอีกจนไม่อาจรู้จักตนเองได้
11.8.52
इदं तु वचनं श्रुत्वा तव देवनियोगजम् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्यतिष्ये च न शोचितुं ॥ ११.८.५२ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำนี้ของท่าน ซึ่งเกิดจากคำบัญชาของเหล่าเทพ ข้าจะดำรงชีวิตไว้ และจะพยายามไม่เศร้าโศก
11.8.53
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः सत्यवतीसुतः ।
धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ ११.८.५३ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ครั้นได้ฟังถ้อยคำเหล่านี้ของท้าวธฤตราษฎร์แล้ว พระวยาสผู้เป็นโอรสของสัตยวดี ก็หายไปจากที่นั้นทันที