ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.8.1
विदुरस्य तु तद्वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः पपात भुवि मूर्छितः
गते भगवति व्यासे धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ११.८.१ ॥
ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਸ਼ੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
11.8.2
तं तथा पतितं भूमौ निःसंज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवाः ।
कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षत्ता च विदुरस्तथा
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.८.२ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਬੰਧੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਯਨ, ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾ ਵਿਦੁਰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ ਮਹਾਮਨਾ ਧਰਮਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ — ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਕੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ?
11.8.3
सञ्जयः सुहृदश्चान्ये द्वास्था ये चास्य सम्मताः ।
जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्च भारत
अश्वत्थाम्नः श्रुतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्तमुत्तरं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.८.३ ॥
ਸੰਜਯ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਮਾਣਯੋਗ ਦਰਬਾਨ ਸੁਖਦਾਈ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਤਾੜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖੇ ਨਾਲ — ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦਾ ਕਰਮ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸਰਾਪ — ਸੰਜਯ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਅੱਗੇ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸੋ।
11.8.4
पस्पर्शुश्च करैर्गात्रं वीजमानाश्च यत्नतः ।
अन्वासत चिरं कालं धृतराष्ट्रं तथाविधम्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
सञ्जयो विगतप्रज्ञो धृतराष्ट्रमुपस्थितः ॥ ११.८.४ ॥
ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਛੂੰਹਦੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੱਖਾ ਝੱਲਦੇ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੁੱਧੀ ਗਵਾ ਚੁੱਕਾ ਸੰਜਯ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਆਇਆ।
11.8.5
अथ दीर्घस्य कालस्य लब्धस़ञ्ज्ञो महीपतिः ।
विललाप चिरं कालं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
आगम्य नानादेशेभ्यो नानाजनपदेश्वराः ।
पितृलोकं गता राजन्सर्वे तव सुतैः सह ॥ ११.८.५ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਕ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
11.8.6
धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुष्ये च परिग्रहम् ।
यतोमूलानि दुःखानि सम्भवन्ति पुनःपुनः
याच्यमानेन सततं तव पुत्रेण भारत ।
घातिता पृथिवी सर्वा वैरस्यान्तं विधित्सता ॥ ११.८.६ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਵੈਰ ਦਾ ਅੰਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।
11.8.7
मित्रनाशेऽर्थनाशे च ज्ञातिसम्बन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं विषाग्निप्रतिमं विभो
पुत्राणामथ पौत्राणां पितॄणां च महीपते ।
आनुपूर्व्येण सर्वेषां प्रेतकार्याणि कारय ॥ ११.८.७ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਾਤੀ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਕਰਵਾ।
11.8.8
येन दह्यन्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति ।
येनाभिभूतः पुरुषो मरणं प्रतिपद्यते
तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं सञ्जयस्य महीपतिः ।
गतासुरिव निश्चेष्टो न्यपतत्पृथिवीतले ॥ ११.८.८ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਗ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਸੰਜਯ ਦੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹੀਪਤੀ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
11.8.9
तदिदं मरणं प्राप्तं मया भाग्यविपर्ययात् ।
तस्यान्तं नाधिगच्छामि ऋते प्राणविमोक्षणात्
तं शयानमुपागम्य पृथिव्यां पृथिवीपतिम् ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.८.९ ॥
ਇਹ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਦੇ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸਰਵਧਰਮਜ੍ਞ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
11.8.10
तच्चैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मवित्तमम्
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे मा शुचो भरतर्षभ ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.८.१० ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਹ ਅੱਜ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਵੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਠੋ, ਕਿਉਂ ਲੇਟੇ ਹੋ? ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ। ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ, ਹੇ ਲੋਕੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ।
11.8.11
धृतराष्ट्रोऽभवन्मूढः स शोकं परमं गतः ।
अभूच्च तूष्णीं राजाऽसौ ध्यायमानो महीपतिः
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.११ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਭੂਪਤੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੀਵ ਅਭਾਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਿਉਂ?
11.8.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं पुत्रं वचनमब्रवीत्
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.८.१२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਭਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
11.8.13
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु वक्ष्यामि पुत्रक ।
श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशलः प्रभो
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानस्तु जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.८.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਵਿਦਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਲੜਦਾ ਉਹ ਵੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਲੜਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
11.8.14
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्वेदितव्यं परन्तप ।
अनित्यतां हि भूतानां विजानासि न संशयः
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधानि च ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.८.१४ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਕੁਝ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਨਿੱਤਤਾ ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਕਾਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ।
11.8.15
अध्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति ।
जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि पुत्रक
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तपति सर्वतः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.८.१५ ॥
ਅਸਥਿਰ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵੀ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੀਵ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
11.8.16
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र वैरस्यास्य समुद्भवः ।
पुत्रं ते कारणं कृत्वा कालयोगेन निर्मितः
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः प्रयात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਇਸ ਵੈਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਇਹ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕੋ ਰਾਹ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਿਸ ਲਈ?
11.8.17
अवश्यं भवितव्ये च कुरूणां सङ्क्षये नृप ।
कस्माच्छोचसि ताञ्शूरान्गतान्परमिकां गतिम्
यांश्चापि निहतान्युद्धे राजंस्त्वमनुशोचसि ।
न शोच्या हि माहत्मानः सर्वे ते त्रिदिवं गताः ॥ ११.८.१७ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਹੀ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਤੂੰ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਗ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
11.8.18
जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना ।
यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
तथा स्वर्गमुपायान्ति यथा शूरास्तनुत्यजः ॥ ११.८.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਜਨੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ, ਤਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।
11.8.19
न च दैवकृतो मार्गः शक्यो भूतेन केनचित् ।
घटताऽपि चिरं कालं नियन्तुमिति मे मतिः
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१९ ॥
ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਸੂਰਮੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਵਰਤ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ?
11.8.20
देवतानां हि यत्कार्यं मया प्रत्यक्षतः श्रुतम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथा स्थैर्यं भवेत्तव
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुरुत्तमपूरषाः ॥ ११.८.२० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਕਾਰਜ ਮੈਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ; ਹੋਮੇ ਜਾ ਰਹੇ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਸਹਿਆ।
11.8.21
पुराऽहं परितो यातः सभामैन्द्रीं जितक्लमः ।
अपश्यं तत्र च सदा समवेतान्दिवौकसः
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.८.२१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਮੈਂ ਵੇਖੇ। ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮਾਰਗ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਲਈ ਯੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
11.8.22
नारदप्रमुखांश्चापि सर्वान्देवर्षिसत्तमान् ।
तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषं परमां प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.८.२२ ॥
ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ, ਸੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਅਸੀਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।
11.8.23
कार्यार्थमुपसम्पन्ना देवतानां समीपतः ।
उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्
आत्मनाऽऽत्मानमाश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कार्यमुत्स्नष्टुमर्हसि ॥ ११.८.२३ ॥
ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ ਧਾਤਰੀ (ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ) ਨੇ ਤਦ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹੇ, ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿਓ, ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਰਜ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
11.8.24
यत्कार्यं मम युष्माभिर्ब्रह्मणः सदने तदा ।
प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ ११.८.२४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਜੋ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।
11.8.25
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
उवाच वाक्यं प्रहसन्प्रभुस्तां देवसंसदि ॥ ११.८.२५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕਾਰੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਕ ਕਿਹਾ।
11.8.26
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठः शतस्य वै ।
दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्यं करिष्यति ॥ ११.८.२६ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਕਰੇਗਾ।
11.8.27
तं च प्राप्य महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि ।
तस्यार्थे पृथिवीपालाः कुरुक्षेत्रं समागताः ॥ ११.८.२७ ॥
ਉਸ ਮਹੀਪਾਲ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ। ਉਸੇ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।
11.8.28
अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढैः शस्त्रैः प्रहारिणः ।
ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम् ॥ ११.८.२८ ॥
ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਗੇ। ਤਦ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਾਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
11.8.29
गच्छ शीघ्रं स्वकं स्थानं लोकान्धारय शोभने ।
स एष ते सुतो राजँल्लोकसंहारकारणात् ॥ ११.८.२९ ॥
ਛੇਤੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਜਾ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
11.8.30
कलेरंशः समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप ।
अमर्षी बलवाञ्शूरः क्रोधनो दुष्प्रसाधनः ॥ ११.८.३० ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਕਲੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਉਹ। ਉਹ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਬਲਵਾਨ, ਸੂਰਮਾ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
11.8.31
दैवयोगात्समुत्पन्ना भ्रातरस्तस्य तादृशाः ।
शकुनिर्मातुलश्चैव कर्णश्च परमः सखा ॥ ११.८.३१ ॥
ਦੈਵੀ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਭਰਾ ਜਨਮੇ। ਮਾਮਾ ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਕਰਣ ਵੀ।
11.8.32
समुत्पन्ना विनाशार्थं पृथिव्यां सहिता नृपाः ।
यादृशो जायते राजा तादृशोऽस्य जनो भवेत् ॥ ११.८.३२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਾਜਾ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
11.8.33
अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्धार्मिको भवेत् ।
स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्याः स्युर्नात्र संशयः ॥ ११.८.३३ ॥
ਮਾਲਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਧਰਮ ਵੀ ਧਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਕ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਔਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੇਵਕ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸਾ ਨਹੀਂ।
11.8.34
दुष्टं राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप ।
एतमर्थं महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित् ॥ ११.८.३४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ ਨਾਰਦ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।
11.8.35
आत्मापराधात्पुत्रास्ते विनष्टाः पृथिवीपते ।
मा ताञ्शोचस्व राजेन्द्र न हि शोकेऽस्ति कारणम् ॥ ११.८.३५ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਨਾ ਕਰੋ; ਸੋਗ ਦਾ ਅਸਲ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
11.8.36
न हि ते पाण्डवाः स्वल्पमपराध्यन्ति भारत ।
पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही ॥ ११.८.३६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
11.8.37
नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशयः ।
युधिष्ठिरस्य समितौ राजसूये निवेदितम् ॥ ११.८.३७ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸਾ ਨਹੀਂ।
11.8.38
पाण्डवाः कौरवाः सर्वे समासाद्य परस्परम् ।
नभविष्यन्ति कौन्तेय यत्ते कृत्यं तदाचर ॥ ११.८.३८ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਕੌਰਵ ਸਭ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਤੇਰਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਉਹ ਕਰ।
11.8.39
नारदस्य वचः श्रुत्वा तथाऽकुर्वत पाण्डवाः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं देवगुह्यं सनातनम् ॥ ११.८.३९ ॥
ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਗੁਹਿਆ ਰਹੱਸ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
11.8.40
कथं ते शोकनाशः स्यात्प्राणेषु च दया प्रभो ।
स्नेहश्च पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम् ॥ ११.८.४० ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇਰਾ ਸੋਗ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨੇਹ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ?
11.8.41
एष चार्थो महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः ।
कथितो धर्मराजस्य राजसूये कुरूत्तम ॥ ११.८.४१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣੀ ਸੀ; ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ।
11.8.42
यतितं धर्मपुत्रेण मया गुह्ये निवेदिते ।
अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम् ॥ ११.८.४२ ॥
ਮੇਰੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਦੈਵ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
11.8.43
अनतिक्रमणीयो हि विधी राजन्कथञ्चन ।
कृतान्तस्य तु भूतेन स्थावरेण चरेण च ॥ ११.८.४३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਧਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਕਾਲ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।
11.8.44
भवान्धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश्च भारत ।
मुह्यते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च ॥ ११.८.४४ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਅਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
11.8.45
त्वां तु शोकेन सन्तप्तं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत् ॥ ११.८.४५ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ।
11.8.46
कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।
स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति ॥ ११.८.४६ ॥
ਸਦਾ ਕਿਰਪਾਲੂ ਉਹ ਵੀਰ ਪਸ਼ੂ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦਇਆ ਨਾ ਕਰੇਗਾ?
11.8.47
मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनाम् ।
पाण्डवानां च कारुण्यात्प्राणान्धारय भारत ॥ ११.८.४७ ॥
ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਅਟੱਲ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰ।
11.8.48
एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति ।
धर्मार्थः सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात् ॥ ११.८.४८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲੇਗੀ; ਹੇ ਤਾਤ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿਰਾਂ ਦਾ ਤਪ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ।
11.8.49
पुत्रशोकं समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा ।
प्रज्ञाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सता ॥ ११.८.४९ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉੱਠਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਜਣਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸਨੂੰ ਸਦਾ ਬੁਝਾ ਦੇ।
11.8.50
तच्छ्रुत्वा तस्य वचनं व्यासस्यामिततेजसः ।
मुहूर्तं समनुध्यायन्धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ॥ ११.८.५० ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
11.8.51
महता शोकजालेन प्रणुन्नोऽस्मि द्विजोत्तम ।
नात्मानमवबुध्यामि मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ११.८.५१ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਕ-ਜਾਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ।
11.8.52
इदं तु वचनं श्रुत्वा तव देवनियोगजम् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्यतिष्ये च न शोचितुं ॥ ११.८.५२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।
11.8.53
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः सत्यवतीसुतः ।
धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ ११.८.५३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।