മഹാഭാരതം · അധ്യായം 11.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.8.1
विदुरस्य तु तद्वाक्यं निशम्य कुरुसत्तमः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तः पपात भुवि मूर्छितः
गते भगवति व्यासे धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
किमचेष्टत विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ११.८.१ ॥
വിദുരന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുരുശ്രേഷ്ഠൻ പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതനായി മൂർച്ഛിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു. ഭഗവാൻ വ്യാസൻ പോയശേഷം രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ എന്തു ചെയ്തു എന്ന് വിപ്രർഷേ, എനിക്ക് വിവരിച്ചുതരണം.
11.8.2
तं तथा पतितं भूमौ निःसंज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवाः ।
कृष्णद्वैपायनश्चैव क्षत्ता च विदुरस्तथा
तथैव कौरवो राजा धर्मपुत्रो महामनाः ।
कृपप्रभृतयश्चैव किमकुर्वत ते त्रयः ॥ ११.८.२ ॥
അവൻ അങ്ങനെ ബോധരഹിതനായി ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട് ബന്ധുക്കളും കൃഷ്ണദ്വൈപായനനും ക്ഷത്താവായ വിദുരനും, അതുപോലെ കൗരവരാജാവായ മഹാമനസ്കനായ ധർമ്മപുത്രനും, കൃപാദികളും — ആ മൂവരും എന്താണ് ചെയ്തത്?
11.8.3
सञ्जयः सुहृदश्चान्ये द्वास्था ये चास्य सम्मताः ।
जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्च भारत
अश्वत्थाम्नः श्रुतं कर्म शापश्चान्योन्यकारितः ।
वृत्तान्तमुत्तरं ब्रूहि यदभाषत सञ्जयः ॥ ११.८.३ ॥
സഞ്ജയനും സുഹൃത്തുക്കളും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരണീയരായ മറ്റു ദ്വാരപാലകരും സുഖശീതലമായ വെള്ളവും ഈന്തപ്പനയോലവീശികളും കൊണ്ട് — ഹേ ഭാരതാ, അശ്വത്ഥാമാവിന്റെ കർമ്മവും പരസ്പരം നൽകിയ ശാപവും കേട്ടു — സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞ തുടർവൃത്താന്തം പറയൂ.
11.8.4
पस्पर्शुश्च करैर्गात्रं वीजमानाश्च यत्नतः ।
अन्वासत चिरं कालं धृतराष्ट्रं तथाविधम्
हते दुर्योधने चैव हते सैन्ये च सर्वशः ।
सञ्जयो विगतप्रज्ञो धृतराष्ट्रमुपस्थितः ॥ ११.८.४ ॥
അവർ കൈകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം തൊട്ടും ശ്രദ്ധയോടെ വീശിയും, ആ നിലയിലായിരുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രരെ ദീർഘനേരം ശുശ്രൂഷിച്ചു. ദുര്യോധനൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും സൈന്യം പൂർണമായി നശിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, വിവേകം നഷ്ടപ്പെട്ട സഞ്ജയൻ ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ അരികിലെത്തി.
11.8.5
अथ दीर्घस्य कालस्य लब्धस़ञ्ज्ञो महीपतिः ।
विललाप चिरं कालं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
आगम्य नानादेशेभ्यो नानाजनपदेश्वराः ।
पितृलोकं गता राजन्सर्वे तव सुतैः सह ॥ ११.८.५ ॥
ദീർഘകാലത്തിനുശേഷം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടിയ രാജാവ്, പുത്രശോകത്താൽ വ്യാകുലനായി ദീർഘനേരം വിലപിച്ചു. രാജാവേ, വിവിധ ദേശങ്ങളിൽനിന്ന് വന്ന വിവിധ ജനപദങ്ങളിലെ ഭരണാധികാരികളെല്ലാം നിന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം പിതൃലോകത്തേക്ക് പോയിരുന്നു.
11.8.6
धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुष्ये च परिग्रहम् ।
यतोमूलानि दुःखानि सम्भवन्ति पुनःपुनः
याच्यमानेन सततं तव पुत्रेण भारत ।
घातिता पृथिवी सर्वा वैरस्यान्तं विधित्सता ॥ ११.८.६ ॥
മനുഷ്യജീവിതത്തിനും മനുഷ്യരോടുള്ള ആസക്തിക്കും ധിക്കാരം; അവയുടെ മൂലത്തിൽനിന്നാണ് ദുഃഖങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നത്. ഓ ഭാരതാ, നിന്റെ പുത്രൻ നിരന്തരം ആവശ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, വൈരത്തിന് അന്ത്യം ആഗ്രഹിച്ചവൻ ഭൂമിയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ചു.
11.8.7
मित्रनाशेऽर्थनाशे च ज्ञातिसम्बन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं विषाग्निप्रतिमं विभो
पुत्राणामथ पौत्राणां पितॄणां च महीपते ।
आनुपूर्व्येण सर्वेषां प्रेतकार्याणि कारय ॥ ११.८.७ ॥
ഓ വിഭോ, സുഹൃത്തുക്കളുടെ നാശത്തിലും ധനനാശത്തിലും ബന്ധുക്കളുടെ നാശത്തിലും വിഷത്തിനും അഗ്നിക്കും സമാനമായ അത്യന്തം വലിയ ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നു. ഓ മഹീപതേ, പുത്രന്മാർ, പൗത്രന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ എന്നിവരുടെ പ്രേതകർമ്മങ്ങൾ ക്രമപ്രകാരം എല്ലാവർക്കുമായി ചെയ്യിക്കുക.
11.8.8
येन दह्यन्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति ।
येनाभिभूतः पुरुषो मरणं प्रतिपद्यते
तच्छ्रुत्वा वचनं घोरं सञ्जयस्य महीपतिः ।
गतासुरिव निश्चेष्टो न्यपतत्पृथिवीतले ॥ ११.८.८ ॥
ഏതിനാൽ അവയവങ്ങൾ എരിയുന്നുവോ, ഏതിനാൽ ബുദ്ധി നശിക്കുന്നുവോ, ഏതിനാൽ അഭിഭൂതനായ മനുഷ്യൻ മരണം പ്രാപിക്കുന്നുവോ — സഞ്ജയന്റെ ആ ഘോരവചനം കേട്ട് ആ രാജാവ് പ്രാണനില്ലാത്തവനെപ്പോലെ അനങ്ങാതെ ഭൂമിയിൽ വീണു.
11.8.9
तदिदं मरणं प्राप्तं मया भाग्यविपर्ययात् ।
तस्यान्तं नाधिगच्छामि ऋते प्राणविमोक्षणात्
तं शयानमुपागम्य पृथिव्यां पृथिवीपतिम् ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ॥ ११.८.९ ॥
ഈ മരണം എന്റെ ഭാഗ്യവിപര്യയത്താൽ എന്നിൽ വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു; പ്രാണത്യാഗമല്ലാതെ ഇതിന് അന്തം ഞാൻ കാണുന്നില്ല. നിലത്ത് കിടന്ന ആ മഹീപതിയുടെ അടുത്ത് ചെന്ന്, സർവധർമ്മജ്ഞനായ വിദുരൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
11.8.10
तच्चैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम ।
इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मवित्तमम्
उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे मा शुचो भरतर्षभ ।
एषा वै सर्वसत्वानां लोकेश्वर परा गतिः ॥ ११.८.१० ॥
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാനിത് ഇന്നുതന്നെ ചെയ്യും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മഹാത്മാവും ബ്രഹ്മജ്ഞരിൽ ഉത്തമനുമായ തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എഴുന്നേൽക്കൂ, എന്തിന് കിടക്കുന്നു? ദുഃഖിക്കരുത്, ഭരതർഷഭാ. ഇതാണ് സകല ജീവികളുടെയും, ലോകേശ്വരാ, പരമഗതി.
11.8.11
धृतराष्ट्रोऽभवन्मूढः स शोकं परमं गतः ।
अभूच्च तूष्णीं राजाऽसौ ध्यायमानो महीपतिः
अभावादीनि भूतानि भावमध्यानि भारत ।
अभावनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.११ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രൻ മോഹിതനായി പരമ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി. ആ രാജാവ്, ഭൂപതി, മൗനമായി ധ്യാനിച്ചിരുന്നു. ഹേ ഭാരതാ, ജീവികൾ അഭാവത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, ഭാവത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിന്ന്, അഭാവത്തിൽ തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു. അവിടെ വിലാപം എന്തിന്?
11.8.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं पुत्रं वचनमब्रवीत्
न शोचन्मृतमन्वेति न शोचन्म्रियते नरः ।
एवं सांसिद्धिके लोके किमर्थमनुशोचसि ॥ ११.८.१२ ॥
അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പ്രഭുവായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ പുത്രശോകത്താൽ വെന്തുരുകിയ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു: ശോകിക്കാത്തവൻ മരിച്ചവനെ പിന്തുടരുന്നില്ല; ശോകിക്കാത്ത മനുഷ്യൻ മരിക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ സിദ്ധിനിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ നീ എന്തിന് ശോകിക്കുന്നു?
11.8.13
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु वक्ष्यामि पुत्रक ।
श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशलः प्रभो
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानस्तु जीवति ।
कालं प्राप्य महाराज न कश्चिदतिवर्तते ॥ ११.८.१३ ॥
മഹാബാഹുവായ ധൃതരാഷ്ട്രാ, പുത്രാ, കേൾക്കുക, ഞാൻ പറയാം. നീ വിദ്വാനും ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മാർത്ഥങ്ങളിൽ കുശലനുമാണ്, പ്രഭോ. യുദ്ധം ചെയ്യാത്തവനും മരിക്കുന്നു, യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവനും ജീവിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, കാലം വന്നെത്തുമ്പോൾ ആരും അതിനെ അതിലംഘിക്കുന്നില്ല.
11.8.14
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्वेदितव्यं परन्तप ।
अनित्यतां हि भूतानां विजानासि न संशयः
कालः कर्षति भूतानि सर्वाणि विविधानि च ।
न कालस्य प्रियः कश्चिन्न द्वेष्यः कुरुसत्तम ॥ ११.८.१४ ॥
ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവനേ, അറിയേണ്ടതിൽ നിനക്കറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല. ജീവജാലങ്ങളുടെ അനിത്യത നീ സംശയമില്ലാതെ അറിയുന്നു. കാലം എല്ലാവിധ ജീവികളെയും വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു. കുരുശ്രേഷ്ഠാ, കാലത്തിന് പ്രിയനായ ആരുമില്ല, ദ്വേഷ്യനായ ആരുമില്ല.
11.8.15
अध्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति ।
जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि पुत्रक
यथा वायुस्तृणाग्राणि संवर्तपति सर्वतः ।
तथा कालवशं यान्ति भूतानि भरतर्षभ ॥ ११.८.१५ ॥
അനിത്യമായ ജീവലോകത്തിലോ ശാശ്വതമായ സ്ഥലത്തിലോ, ജീവിതത്തിലും മരണാന്ത്യത്തിലും, പുത്രാ, നീ എന്തിന് ശോകിക്കുന്നു? കാറ്റ് പുല്ലിൻ തുമ്പുകളെ എല്ലായിടത്തുനിന്നും ഇളക്കുന്നതുപോലെ, ഭരതർശ്രേഷ്ഠാ, ജീവികൾ കാലത്തിന്റെ വശത്തേക്ക് പോകുന്നു.
11.8.16
प्रत्यक्षं तव राजेन्द्र वैरस्यास्य समुद्भवः ।
पुत्रं ते कारणं कृत्वा कालयोगेन निर्मितः
एकसार्थप्रयातानां सर्वेषां तत्र गामिनाम् ।
यस्य कालः प्रयात्यग्रे तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१६ ॥
രാജേന്ദ്രാ, നിന്റെ കണ്മുന്നിൽത്തന്നെയാണ് ഈ വൈരം ഉദിച്ചത്; നിന്റെ പുത്രനെ കാരണമാക്കി കാലയോഗത്താൽ ഇത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. ഒരേ വഴിയിൽ പോകുന്ന എല്ലാ യാത്രക്കാരിലും ആരുടെ കാലം മുന്നിൽ പോകുന്നുവോ, അവിടെ വിലാപം എന്തിന്?
11.8.17
अवश्यं भवितव्ये च कुरूणां सङ्क्षये नृप ।
कस्माच्छोचसि ताञ्शूरान्गतान्परमिकां गतिम्
यांश्चापि निहतान्युद्धे राजंस्त्वमनुशोचसि ।
न शोच्या हि माहत्मानः सर्वे ते त्रिदिवं गताः ॥ ११.८.१७ ॥
നൃപാ, കുരുക്കളുടെ സംഹാരത്തിൽ അവശ്യം സംഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ സംഭവിച്ചു; പിന്നെ പരമഗതി പ്രാപിച്ച ആ ശൂരന്മാർക്കായി നീ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു? യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടവർക്കായും നീ ദുഃഖിക്കുന്നു; രാജാവേ, ആ മഹാത്മാക്കളെല്ലാം സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു; അവർ ദുഃഖിക്കപ്പെടേണ്ടവരല്ല.
11.8.18
जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना ।
यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर
न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिर्न तपोभिर्न विद्यया ।
तथा स्वर्गमुपायान्ति यथा शूरास्तनुत्यजः ॥ ११.८.१८ ॥
മഹാബാഹോ, ജനേശ്വരാ, എല്ലാം അറിയുന്ന മഹാത്മാവായ വിദുരൻ ശാന്തിക്കായി എല്ലാ യത്നത്തോടെയും പരിശ്രമിച്ചു; ദക്ഷിണയോടുകൂടിയ യജ്ഞങ്ങളാലോ തപസ്സുകളാലോ വിദ്യയാലോ അല്ല, ശരീരം ത്യജിച്ച ശൂരന്മാർ എത്തുന്നതുപോലെ ജനങ്ങൾ സ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
11.8.19
न च दैवकृतो मार्गः शक्यो भूतेन केनचित् ।
घटताऽपि चिरं कालं नियन्तुमिति मे मतिः
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ।
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास्तत्र का परिदेवना ॥ ११.८.१९ ॥
ദൈവനിശ്ചിതമായ വഴി ഏതൊരു ജീവിക്കും ദീർഘകാലം ശ്രമിച്ചാലും തടുക്കാനാവില്ല എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. വേദജ്ഞരും ശൂരന്മാരും നല്ല വ്രതം പാലിച്ചവരുമായ എല്ലാവരും ശത്രുവിനു നേരെ മുഖം തിരിച്ച് നശിച്ചു; അതിൽ വിലപിക്കാൻ എന്തിരിക്കുന്നു?
11.8.20
देवतानां हि यत्कार्यं मया प्रत्यक्षतः श्रुतम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथा स्थैर्यं भवेत्तव
शरीराग्निषु शूराणां जुहुवुस्ते शराहुतीः ।
हूयमानाञ्शरांश्चैव सेहुरुत्तमपूरषाः ॥ ११.८.२० ॥
ദേവന്മാരുടെ പ്രവൃത്തി ഞാൻ നേരിട്ട് കേട്ടത് നിന്റെ മനസ്സ് സ്ഥിരമാകാൻ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പറയാം. ശൂരന്മാരുടെ ശരീരാഗ്നികളിൽ ദേവന്മാർ അമ്പുകളാകുന്ന ആഹുതികൾ ഹോമിച്ചു; ഹോമമാകുന്ന അമ്പുകളെ ഉത്തമപുരുഷന്മാർ സഹിച്ചു.
11.8.21
पुराऽहं परितो यातः सभामैन्द्रीं जितक्लमः ।
अपश्यं तत्र च सदा समवेतान्दिवौकसः
एवं राजंस्तवाचक्षे स्वर्ग्यं पन्थानमुत्तमम् ।
न युद्धादधिकं किञ्चित्क्षत्रियस्येह विद्यते ॥ ११.८.२१ ॥
മുമ്പ് ഞാൻ ക്ഷീണമില്ലാതെ ചുറ്റിസഞ്ചരിച്ച് ഇന്ദ്രന്റെ സഭയിലെത്തി; അവിടെ എപ്പോഴും ഒത്തുകൂടിയ സ്വർഗവാസികളെ ഞാൻ കണ്ടു. രാജാവേ, ഇപ്രകാരം സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള ഉത്തമമായ വഴി ഞാൻ നിനക്ക് പറയുന്നു; ഇവിടെ ക്ഷത്രിയന് യുദ്ധത്തേക്കാൾ വലുതായി ഒന്നുമില്ല.
11.8.22
नारदप्रमुखांश्चापि सर्वान्देवर्षिसत्तमान् ।
तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते
क्षत्रियास्ते महात्मानः शूराः समितिशोभनाः ।
आशिषं परमां प्राप्ता न शोच्याः सर्व एव हि ॥ ११.८.२२ ॥
നാരദൻ മുതലായ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ദേവർഷിമാരെയും ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു. ഹേ ഭൂപതേ, മഹാത്മാക്കളും ശൂരരും യുദ്ധത്തിൽ ശോഭിച്ചവരുമായ ക്ഷത്രിയരെയും ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു; അവർ പരമമായ അനുഗ്രഹം നേടിയവരാണ്. അവരാരും ദുഃഖിക്കേണ്ടവരല്ല.
11.8.23
कार्यार्थमुपसम्पन्ना देवतानां समीपतः ।
उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्
आत्मनाऽऽत्मानमाश्वास्य मा शुचः पुरुषर्षभ ।
नाद्य शोकाभिभूतस्त्वं कार्यमुत्स्नष्टुमर्हसि ॥ ११.८.२३ ॥
ഒരു കാര്യത്തിനായി ദേവന്മാരുടെ സമീപത്തെത്തിയ ധാത്രി (ഭൂമീദേവി) അപ്പോൾ സമ്മേളിച്ച ദേവന്മാരെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, നിന്നെ നീ തന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കുക, ദുഃഖിക്കരുത്. ഇന്ന് ദുഃഖത്താൽ വശപ്പെട്ട് നീ കാര്യം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
11.8.24
यत्कार्यं मम युष्माभिर्ब्रह्मणः सदने तदा ।
प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ ११.८.२४ ॥
ഹേ മഹാഭാഗ്യരേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ അന്ന് നിങ്ങൾ എനിക്കായി ചെയ്യാമെന്ന് വാക്കു നൽകിയ ആ കാര്യം വേഗം നിറവേറ്റൂ.
11.8.25
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
उवाच वाक्यं प्रहसन्प्रभुस्तां देवसंसदि ॥ ११.८.२५ ॥
അവളുടെ ആ വാക്ക് കേട്ട്, ലോകങ്ങളാൽ നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു, ആ പ്രഭു ദേവസഭയിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവളോട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
11.8.26
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठः शतस्य वै ।
दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्यं करिष्यति ॥ ११.८.२६ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ നൂറു പുത്രന്മാരിൽ മൂത്തവനും ദുര്യോധനൻ എന്ന് പ്രസിദ്ധനുമായവൻ തന്നെ നിനക്കുള്ള കാര്യം നിർവഹിക്കും.
11.8.27
तं च प्राप्य महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि ।
तस्यार्थे पृथिवीपालाः कुरुक्षेत्रं समागताः ॥ ११.८.२७ ॥
ആ മഹീപാലനെ പ്രാപിച്ച് നീ കൃതകൃത്യയാകും. അവനുവേണ്ടിയാണ് ഭൂപാലന്മാർ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ഒത്തുകൂടിയിരിക്കുന്നത്.
11.8.28
अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढैः शस्त्रैः प्रहारिणः ।
ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम् ॥ ११.८.२८ ॥
അവർ ഉറച്ച ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ച് പരസ്പരം കൊല്ലും. അപ്പോൾ, ദേവീ, യുദ്ധത്തിൽ ആ ഭാരത്തിന്റെ നാശം സംഭവിക്കും.
11.8.29
गच्छ शीघ्रं स्वकं स्थानं लोकान्धारय शोभने ।
स एष ते सुतो राजँल्लोकसंहारकारणात् ॥ ११.८.२९ ॥
വേഗം നിന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് പോകൂ, ശോഭനേ, ലോകങ്ങളെ ധരിക്കൂ. രാജാവേ, ലോകസംഹാരത്തിന് കാരണമായവൻ നിന്റെ ഈ പുത്രനാണ്.
11.8.30
कलेरंशः समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप ।
अमर्षी बलवाञ्शूरः क्रोधनो दुष्प्रसाधनः ॥ ११.८.३० ॥
രാജാവേ, കലിയുടെ അംശമായി ഗാന്ധാരിയുടെ ഉദരത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് അവൻ. അവൻ അസഹിഷ്ണുവും ബലവാനും ശൂരനും ക്രോധിയും ശാന്തമാക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനുമാണ്.
11.8.31
दैवयोगात्समुत्पन्ना भ्रातरस्तस्य तादृशाः ।
शकुनिर्मातुलश्चैव कर्णश्च परमः सखा ॥ ११.८.३१ ॥
ദൈവയോഗത്താൽ അവനു തുല്യരായ സഹോദരന്മാർ ജനിച്ചു. മാതുലനായ ശകുനിയും, പരമസുഹൃത്തായ കർണനും.
11.8.32
समुत्पन्ना विनाशार्थं पृथिव्यां सहिता नृपाः ।
यादृशो जायते राजा तादृशोऽस्य जनो भवेत् ॥ ११.८.३२ ॥
ഭൂമിയിൽ നാശത്തിനായി രാജാക്കന്മാർ ഒരുമിച്ച് ജനിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏതുതരം രാജാവ് ജനിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ ജനങ്ങളും അതുപോലെയാകും.
11.8.33
अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्धार्मिको भवेत् ।
स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्याः स्युर्नात्र संशयः ॥ ११.८.३३ ॥
യജമാനൻ ധാർമ്മികനെങ്കിൽ അധർമ്മവും ധർമ്മമായി മാറുന്നു. യജമാനന്റെ ഗുണദോഷങ്ങളാൽ ഭൃത്യന്മാർ ഇങ്ങനെയായിത്തീരുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
11.8.34
दुष्टं राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप ।
एतमर्थं महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित् ॥ ११.८.३४ ॥
രാജാവേ, ദുഷ്ടനായ രാജാവിനെ ആശ്രയിച്ചതിനാൽ നിന്റെ പുത്രന്മാർ നശിച്ചു. മഹാബാഹുവേ, ഈ കാര്യം തത്ത്വജ്ഞനായ നാരദൻ അറിഞ്ഞിരുന്നു.
11.8.35
आत्मापराधात्पुत्रास्ते विनष्टाः पृथिवीपते ।
मा ताञ्शोचस्व राजेन्द्र न हि शोकेऽस्ति कारणम् ॥ ११.८.३५ ॥
ഭൂപതേ, നിന്റെ പുത്രന്മാർ സ്വന്തം തെറ്റിനാൽ നശിച്ചു. രാജേന്ദ്രാ, അവരെയോർത്ത് ദുഃഖിക്കരുത്; ദുഃഖത്തിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാരണമില്ല.
11.8.36
न हि ते पाण्डवाः स्वल्पमपराध्यन्ति भारत ।
पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही ॥ ११.८.३६ ॥
ഭാരതാ, പാണ്ഡവർ നിന്നോട് അല്പം പോലും തെറ്റ് ചെയ്തില്ല. ദുരാത്മാക്കളായ നിന്റെ പുത്രന്മാരാണ് ഈ ഭൂമിയെ നശിപ്പിച്ചത്.
11.8.37
नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशयः ।
युधिष्ठिरस्य समितौ राजसूये निवेदितम् ॥ ११.८.३७ ॥
നിനക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ. നാരദൻ മുമ്പുതന്നെ, രാജസൂയ യാഗത്തിൽ യുധിഷ്ഠിരന്റെ സഭയിൽ ഇത് അറിയിച്ചിരുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
11.8.38
पाण्डवाः कौरवाः सर्वे समासाद्य परस्परम् ।
नभविष्यन्ति कौन्तेय यत्ते कृत्यं तदाचर ॥ ११.८.३८ ॥
കൗന്തേയാ, പാണ്ഡവരും കൗരവരും എല്ലാവരും പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടിയാൽ ആരും ശേഷിക്കില്ല. അതിനാൽ നിന്റെ കർത്തവ്യം ചെയ്യുക.
11.8.39
नारदस्य वचः श्रुत्वा तथाऽकुर्वत पाण्डवाः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं देवगुह्यं सनातनम् ॥ ११.८.३९ ॥
നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പാണ്ഡവർ അങ്ങനെതന്നെ ചെയ്തു. ദേവന്മാരുടെ ശാശ്വതമായ രഹസ്യമായ ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
11.8.40
कथं ते शोकनाशः स्यात्प्राणेषु च दया प्रभो ।
स्नेहश्च पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम् ॥ ११.८.४० ॥
ഹേ പ്രഭോ, ദൈവനിശ്ചയമായ വിധി അറിഞ്ഞ് നിന്റെ ശോകം എങ്ങനെ നശിക്കും, ജീവികളോടുള്ള ദയയും പാണ്ഡുപുത്രരോടുള്ള സ്നേഹവും എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?
11.8.41
एष चार्थो महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः ।
कथितो धर्मराजस्य राजसूये कुरूत्तम ॥ ११.८.४१ ॥
ഹേ മഹാബാഹോ, ഈ കാര്യം ഞാൻ മുമ്പേ കേട്ടിരുന്നു; രാജസൂയയാഗത്തിൽ ധർമ്മരാജാവിനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞിരുന്നു, കുരുശ്രേഷ്ഠാ.
11.8.42
यतितं धर्मपुत्रेण मया गुह्ये निवेदिते ।
अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम् ॥ ११.८.४२ ॥
ഞാൻ രഹസ്യമായി അറിയിച്ചപ്പോൾ ധർമ്മപുത്രൻ കൗരവരോട് കലഹമില്ലാതിരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ ദൈവം അതിലും ശക്തമാണ്.
11.8.43
अनतिक्रमणीयो हि विधी राजन्कथञ्चन ।
कृतान्तस्य तु भूतेन स्थावरेण चरेण च ॥ ११.८.४३ ॥
ഹേ രാജാവേ, വിധി ഒരു വിധത്തിലും അതിക്രമിക്കാനാവില്ല; കൃതാന്തന്റെ വിധി ചലിക്കുന്നവയെയും ചലിക്കാത്തവയെയും ബന്ധിക്കുന്നു.
11.8.44
भवान्धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठश्च भारत ।
मुह्यते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च ॥ ११.८.४४ ॥
ഹേ ഭാരതാ, നീ ധർമ്മപരനും ബുദ്ധിയിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്; എങ്കിലും ജീവികളുടെ ഗതിയും അഗതിയും അറിഞ്ഞിട്ടും നീ മോഹിതനാകുന്നു.
11.8.45
त्वां तु शोकेन सन्तप्तं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत् ॥ ११.८.४५ ॥
ദുഃഖത്താൽ തപിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും മോഹിച്ചുപോകുന്ന നിന്നെ അറിഞ്ഞാൽ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനും പ്രാണൻ ത്യജിച്ചേക്കും.
11.8.46
कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।
स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति ॥ ११.८.४६ ॥
എപ്പോഴും കരുണയുള്ള ആ വീരൻ മൃഗജന്മങ്ങളിലുള്ളവരോടും കരുണ കാണിക്കുന്നു; രാജേന്ദ്രാ, അവൻ നിന്നോട് എങ്ങനെ കരുണ കാണിക്കാതിരിക്കും?
11.8.47
मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनाम् ।
पाण्डवानां च कारुण्यात्प्राणान्धारय भारत ॥ ११.८.४७ ॥
എന്റെ കല്പനയാലും വിധിയുടെ അനിവാര്യമായ നിയമത്താലും പാണ്ഡവരുടെ കാരുണ്യത്താലും, ഭാരതാ, നിന്റെ പ്രാണനെ നിലനിർത്തുക.
11.8.48
एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति ।
धर्मार्थः सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात् ॥ ११.८.४८ ॥
ഇങ്ങനെ ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾ നിനക്ക് കീർത്തി ഉണ്ടാകും; പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രാ, ഇത് മഹത്തായ ധർമവും പ്രയോജനവുമാണ്; ദീർഘകാല തപസ്സും ഫലിക്കും.
11.8.49
पुत्रशोकं समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा ।
प्रज्ञाम्भसा महाराज निर्वापय सदा सता ॥ ११.८.४९ ॥
പുത്രശോകം ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു; മഹാരാജാവേ, ജ്ഞാനമെന്ന ജലത്താൽ സജ്ജനമായി അതിനെ എപ്പോഴും ശമിപ്പിക്കുക.
11.8.50
तच्छ्रुत्वा तस्य वचनं व्यासस्यामिततेजसः ।
मुहूर्तं समनुध्यायन्धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत ॥ ११.८.५० ॥
അമിതതേജസ്വിയായ വ്യാസന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഒരു നിമിഷം ചിന്തിച്ചശേഷം സംസാരിച്ചു.
11.8.51
महता शोकजालेन प्रणुन्नोऽस्मि द्विजोत्तम ।
नात्मानमवबुध्यामि मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ११.८.५१ ॥
ഓ ദ്വിജോത്തമാ, മഹത്തായ ശോകജാലത്താൽ ഞാൻ പീഡിതനാണ്. വീണ്ടും വീണ്ടും മോഹിതനായി ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
11.8.52
इदं तु वचनं श्रुत्वा तव देवनियोगजम् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्यतिष्ये च न शोचितुं ॥ ११.८.५२ ॥
ദേവന്മാരുടെ നിയോഗത്താൽ ഉണ്ടായ നിങ്ങളുടെ ഈ വാക്ക് കേട്ട്, ഞാൻ പ്രാണനെ നിലനിർത്തും; ദുഃഖിക്കാതിരിക്കാൻ ഞാൻ യത്നിക്കും.
11.8.53
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः सत्यवतीसुतः ।
धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ ११.८.५३ ॥
ഓ രാജേന്ദ്രാ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ഈ വാക്ക് കേട്ട്, സത്യവതിയുടെ പുത്രനായ വ്യാസൻ അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.