Mahābhārata · Adhyāya 12.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.102.1
जयिन्याः कानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि चेच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१०२.१ ॥
¡Oh toro de los Bharatas! ¿Cuáles son las señales de un ejército victorioso? Deseo conocer las que son auspiciosas para la hueste.
12.102.2
जयिन्या यानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १२.१०२.२ ॥
¡Oh toro de los Bharatas! Te diré por completo aquellas señales de un ejército victorioso que son auspiciosas.
12.102.3
दैवे पूर्वं प्रकुपिते मानुषे कालचोदिते ।
तद्विद्व अऽनुपस्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ १२.१०२.३ ॥
Cuando el destino se ha airado de antemano y los asuntos humanos son impulsados por el tiempo, los sabios lo perciben con la larga vista del conocimiento.
12.102.4
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः ।
मङ्गल नि च कुर्वन्ति शमयन्त्यहितानि च ॥ १२.१०२.४ ॥
También aquí, quienes conocen la norma de expiación realizan la recitación y las ofrendas de fuego; ejecutan ritos auspiciosos y apaciguan lo nefasto.
12.102.5
उदीणानसो योधा वाहनानि च भारत ।
यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्या जयो भवेत् ॥ १२.१०२.५ ॥
¡Oh Bharata! En cualquier ejército donde los guerreros y sus monturas tengan la nariz alta, la victoria será ciertamente suya.
12.102.6
अन्वेव वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च ।
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथाऽऽदित्यस्य रश्मयः ॥ १२.१०२.६ ॥
Los vientos van tras de ellos, y asimismo los arcoíris; las nubes también flotan detrás, y así también los rayos del sol.
12.102.7
गोमायवश्चातुलोमबला गृध्राश्च सर्वशः ।
अर्हयेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥ १२.१०२.७ ॥
Cuando chacales, fuertes criaturas peludas y buitres acompañan al ejército por todas partes, entonces llega el éxito supremo.
12.102.8
प्रसन्नभाः पावकश्चोर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.८ ॥
Cuando el fuego es de llama clara, con rayos que se elevan, su llama gira hacia la derecha y no hay humo, y el aroma auspicioso de las ofrendas está presente, dicen que esta es la señal de la victoria venidera.
12.102.9
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्ख्याश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र।
युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.९ ॥
Donde resuenan caracolas y tambores con sonidos profundos y potentes, y los guerreros ansiosos de combate no se oponen, eso es, dicen, la señal de la victoria venidera.
12.102.10
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु ।
र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ १२.१०२.१० ॥
Los ciervos auspiciosos vistos por detrás y por la izquierda, a la derecha de quienes parten, de quienes van a ir y de quienes desean herir, dicen que son éxito; pero los que bloquean por delante, dicen lo contrario.
12.102.11
माङ्गल्यशब्दाञ्शकुना वदन्ति ।
हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः।
हृष्टा योधाः सत्ववन्तो भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.११ ॥
Cuando aves como cisnes, grullas, shatapatras y chashas emiten voces auspiciosas, y los guerreros están alegres y llenos de valor, dicen que esta es la señal de la victoria venidera.
12.102.12
शस्त्रैर्यन्त्रैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ १२.१०२.१२ ॥
Aquellos cuyo ejército resplandece con armas, máquinas, armaduras, estandartes y el brillo y los semblantes de los jóvenes guerreros, difícil de mirar, vencen a sus enemigos.
12.102.13
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च ।
परस्परं सौहृदमास्थिताश्च।
येषां योधाः शौर्यमनुष्ठिताश्च ।
जयस्यैतद्भाविनो रुपमाहुः ॥ १२.१०२.१३ ॥
Aquellos cuyos guerreros son obedientes, libres de soberbia, unidos por la mutua amistad y que practican el valor: esto, dicen, es la señal que anuncia la victoria.
12.102.14
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनः प्रियाः ।
धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं च तत् ॥ १२.१०२.१४ ॥
Cuando sonidos, contactos y fragancias agradables circulan y la firmeza entra en los guerreros, ese es en verdad el rostro de la victoria.
12.102.15
शब्दो वामः प्रस्थितस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्ताच्च निषेधति ॥ १२.१०२.१५ ॥
Un sonido a la izquierda de quien parte es adverso; un sonido a la derecha de quien va a entrar es favorable. Un sonido oído desde atrás lleva el propósito a cabo; uno oído delante lo prohíbe.
12.102.16
संहत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर ।
साम्नैव वर्तयेः पूर्वं प्रसतेथास्ततो युधि ॥ १२.१०२.१६ ॥
Yudhiṣṭhira, habiendo reunido un gran ejército de cuatro cuerpos, deberías primero conducir los asuntos solo por la conciliación; solo después debes esforzarte en la batalla.
12.102.17
जघन्य एष विजयो यद्युद्धे सामभाषणम् ।
यादृच्छिको युधि जयो दैवेनेति विचारणम् ॥ १२.१०२.१७ ॥
Una victoria en la batalla conseguida solo con palabras conciliadoras es la más baja; una victoria lograda por azar en la batalla procede del destino: esto es lo que hay que considerar.
12.102.18
आपगेव महावेगा त्रस्ता इव महामृगाः ।
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ १२.१०२.१८ ॥
Como un río de gran impetu, como grandes ciervos aterrorizados, el gran ejército, lo más difícil de contener, fue quebrado.
12.102.19
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि न कारणम् ।
उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ १२.१०२.१९ ॥
Incluso los sabios se quiebran al decir "están quebrados"; esa no es la causa. El gran ejército de noble fuerza es como una manada de rurus.
12.102.20
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः ।
अपि पञ्चत्रतै शूरा निघ्नन्ति परवाहिनीम् ॥ १२.१०२.२० ॥
Guerreros que se conocen entre sí, exultantes, dispuestos a entregar la vida y firmemente decididos, incluso en grupos de cinco o tres, abaten al ejército enemigo.
12.102.21
अपि वा पञ्चषट्सप्तसंहिताः कृतनिश्चयाः ।
क्ललीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥ १२.१०२.२१ ॥
O bien, unidos en grupos de cinco, seis o siete, con firme resolución, ocultos y debidamente honrados, vencen aquí a sus enemigos.
12.102.22
सन्निपातो न मन्तव्यः शक्ये सति कथंचन ।
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥ १२.१०२.२२ ॥
Cuando sea posible de algún modo, no se debe considerar el choque directo. Se dice que la guerra es el siguiente recurso tras la conciliación, la división y los dones.
12.102.23
संसर्पेण हि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते ।
वज्रादिय प्रज्वलितादियं स्वित्क्षपयिष्यति ॥ १२.१०२.२३ ॥
Ciertamente, el temor causado por el avance lento del ejército oprime a los temerosos; como un rayo o un fuego ardiente, sin duda destruirá.
12.102.24
अमिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ ।
तेषां सन्दन्ति गात्राणि योधानां विवयस्य च ॥ १२.१०२.२४ ॥
Para quienes se retiran al saber que un ejército avanza contra ellos, tiemblan los miembros de esos guerreros y del reino.
12.102.25
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः ।
अस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जाः सीदन्ति देहिनाम् ॥ १२.१०२.२५ ॥
Oh rey, todo el reino se angustia, con todos sus seres, inmóviles y móviles; la médula de los seres encarnados abrasados por el calor de las armas languidece.
12.102.26
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः ।
संपीड्यमाना हि परैर्योगमायान्ति सर्वतः ॥ १२.१०२.२६ ॥
Hacia ellos se deben aplicar una y otra vez palabras de consuelo mezcladas con dureza, pues acosados por enemigos por todos lados buscan alianza.
12.102.27
आन्तराणां च भेदार्थं चरानभ्यवचारयेत् ।
यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ १२.१०२.२७ ॥
Para dividir a los enemigos internos deben enviarse espías; y la paz con un rey más poderoso que uno mismo es alabada.
12.102.28
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा ।
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ १२.१०२.२८ ॥
Tal aflicción no puede infligírsele de otro modo como cuando, aliado con el enemigo, se le hostiga por todos lados.
12.102.29
क्षमा वै साधुमायाति न ह्यसाधून्क्षमा सदा ।
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च पार्थ विद्धि प्रयोजनम् ॥ १२.१०२.२९ ॥
La paciencia llega a los buenos; la paciencia nunca llega a los malvados. Oh Pārtha, conoce el propósito de la paciencia y de su ausencia.
12.102.30
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो विवर्धते ।
महापराधे ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्त्यपि शत्रवः ॥ १२.१०२.३० ॥
El rey que perdona tras la victoria ve crecer su fama; incluso tras una gran ofensa, los enemigos llegan a confiar en él.
12.102.31
मन्यन्ते कर्षयित्वा तु क्षमा साध्वीति शाम्बराः ।
असंतप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ १२.१०२.३१ ॥
Los Śāmbaras piensan que el perdón arrancado por la fuerza es bueno; pero la madera que no ha sido calentada vuelve a su naturaleza.
12.102.32
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न चैतत्साधु दर्शनम् ।
अक्रोधेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ १२.१०२.३२ ॥
Los maestros no alaban esto, y esta opinión tampoco es buena: se debe gobernar a los súbditos como a los propios hijos, sin ira y sin destrucción.
12.102.33
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर ।
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयभाग्भवेत् ॥ १२.१०२.३३ ॥
Yudhiṣṭhira, un rey demasiado severo es odiado por los seres; pero también al rey amable se le desprecia, así que un rey debe poseer ambas cualidades.
12.102.34
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १२.१०२.३४ ॥
Bhārata, quien va a golpear debe decir palabras amables; incluso mientras golpea debe hablar amablemente; y después de golpear debe hablar amablemente, como si se lamentara o llorara.
12.102.35
न मे प्रिया ये स्म हताः संप्रहृष्टाः परेऽपि च ।
न च कत्थनमेवाग्र्यमुच्यमानं पुनः पुनः ॥ १२.१०२.३५ ॥
Los que me eran queridos y fueron muertos no me son queridos, ni tampoco los otros que se regocijan; ni es lo mejor la jactancia repetida una y otra vez.
12.102.36
अहो जीवितमाकाङ्क्षेन्नेदृशो वधमर्हति ।
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १२.१०२.३६ ॥
¡Ay! Quien desea la vida no merece tal muerte; los hombres excelentes que no huyen en las batallas son sumamente raros.
12.102.37
कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे ।
इति वाचा वदन्हन्तृन्पूजयेत रहोगतः ॥ १२.१०२.३७ ॥
Diciendo con palabras: "Quien lo mató en la batalla me ha hecho algo desagradable", quien se haya retirado a solas debe honrar a los matadores.
12.102.38
हन्तॄणां च हतानां च पूजां कुर्याद्यथार्थतः ।
क्रोशेद्बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसंग्रहम् ॥ १२.१०२.३८ ॥
Debe honrar a los matadores y a los muertos según lo que corresponda; y, deseando reunir al pueblo, puede incluso alzar el brazo y clamar.
12.102.39
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरेत् ।
प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ॥ १२.१०२.३९ ॥
Así, en todas las circunstancias, el rey debe conducirse con conciliación; el rey que conoce el dharma y está libre de temor se hace querido por los seres.
12.102.40
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत ।
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकालं समुत्थितः ॥ १२.१०२.४० ॥
Oh Bhārata, aquí todos los seres llegan a confiar; el hombre en quien se confía puede ser aprovechado cuando, a su debido tiempo, se haya levantado.
12.102.41
तस्माद्विश्वासयेद्राजा सर्वभूतान्यमायया ।
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ॥ १२.१०२.४१ ॥
Por tanto, el rey debe inspirar confianza en todos los seres sin engaño, y quien desee gozar de la tierra debe protegerla por todos lados.