ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.102.1
जयिन्याः कानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि चेच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१०२.१ ॥
ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಜಯಶಾಲಿ ಸೇನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು? ಸೇನೆಯ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
12.102.2
जयिन्या यानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १२.१०२.२ ॥
ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಜಯಶಾಲಿ ಸೇನೆಯ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.102.3
दैवे पूर्वं प्रकुपिते मानुषे कालचोदिते ।
तद्विद्व अऽनुपस्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ १२.१०२.३ ॥
ಹಿಂದೆ ದೈವ ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ, ಮನುಷ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದಾಗ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಜ್ಞಾನದ ದೀರ್ಘ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.102.4
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः ।
मङ्गल नि च कुर्वन्ति शमयन्त्यहितानि च ॥ १२.१०२.४ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಜಪ ಹೋಮಗಳನ್ನು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅಶುಭಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.102.5
उदीणानसो योधा वाहनानि च भारत ।
यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्या जयो भवेत् ॥ १२.१०२.५ ॥
ಓ ಭರತ! ಯಾವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಧರು ಎತ್ತರ ಮೂಗಿನವರಾಗಿದ್ದು ವಾಹನಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತವೋ, ಆ ಸೇನೆಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಜಯವಾಗುತ್ತದೆ.
12.102.6
अन्वेव वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च ।
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथाऽऽदित्यस्य रश्मयः ॥ १२.१०२.६ ॥
ಗಾಳಿಗಳು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸುಗಳೂ; ಮೇಘಗಳೂ ಹಿಂದೆ ತೇಲುತ್ತವೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
12.102.7
गोमायवश्चातुलोमबला गृध्राश्च सर्वशः ।
अर्हयेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥ १२.१०२.७ ॥
ನರಿಗಳು, ಬಲಶಾಲಿ ರೋಮಯುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಹದ್ದುಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಾಗ, ಆಗ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.102.8
प्रसन्नभाः पावकश्चोर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.८ ॥
ಅಗ್ನಿಯು ಸ್ವಚ್ಛ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ, ಮೇಲೇರುವ ಕಿರಣಗಳಿಂದ, ಬಲಕ್ಕೆ ಸುತ್ತುವ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ, ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದು, ಆಹುತಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸುಗಂಧವಿದ್ದರೆ, ಇದು ಜಯದ ಮುಂಬರುವ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.102.9
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्ख्याश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र।
युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.९ ॥
ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಧ್ವನಿಯ ಶಂಖ ಮತ್ತು ಭೇರಿಗಳು ಮೊಳಗುವಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧಾಪೇಕ್ಷಿಗಳಾದ ವೀರರು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ, ಇದು ಜಯದ ಮುಂಬರುವ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.102.10
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु ।
र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ १२.१०२.१० ॥
ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದಿಂದ ಕಾಣಿಸುವ ಶುಭ ಮೃಗಗಳು, ಹೊರಡುವವರಿಗೆ, ಹೋಗಲಿರುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರಿಗೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅದು ಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಮುಂದೆ ತಡೆಯುವವು ಬೇರೆ ಫಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
12.102.11
माङ्गल्यशब्दाञ्शकुना वदन्ति ।
हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः।
हृष्टा योधाः सत्ववन्तो भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.११ ॥
ಹಂಸ, ಕ್ರೌಂಚ, ಶತಪತ್ರ, ಚಾಷ ಮುಂತಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮಂಗಳ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಯೋಧರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಇದ್ದಾಗ, ಇದು ಜಯದ ಮುಂಬರುವ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.102.12
शस्त्रैर्यन्त्रैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ १२.१०२.१२ ॥
ಶಸ್ತ್ರಗಳು, ಯಂತ್ರಗಳು, ಕವಚಗಳು, ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ಯುವ ಯೋಧರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ತೇಜಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಮುಖಕಾಂತಿಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ, ನೋಡಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಸೇನೆ ಯಾರದೋ, ಅವರು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.102.13
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च ।
परस्परं सौहृदमास्थिताश्च।
येषां योधाः शौर्यमनुष्ठिताश्च ।
जयस्यैतद्भाविनो रुपमाहुः ॥ १२.१०२.१३ ॥
ಯಾರ ಯೋಧರು ವಿಧೇಯರಾಗಿ, ಅಹಂಕಾರರಹಿತರಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹದಿಂದಿದ್ದು, ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅದು ಜಯದ ಮುನ್ಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
12.102.14
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनः प्रियाः ।
धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं च तत् ॥ १२.१०२.१४ ॥
ಮನಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಶಬ್ದಗಳು, ಸ್ಪರ್ಶಗಳು, ಗಂಧಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ವಿಜಯದ ಮುಖ.
12.102.15
शब्दो वामः प्रस्थितस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्ताच्च निषेधति ॥ १२.१०२.१५ ॥
ಹೊರಡುವವನ ಎಡಭಾಗದ ಶಬ್ದ ಅಶುಭ; ಪ್ರವೇಶಿಸುವವನ ಬಲಭಾಗದ ಶಬ್ದ ಶುಭ. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕೇಳಿದ ಶಬ್ದ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ, ಮುಂದಿನಿಂದ ಕೇಳಿದದ್ದು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
12.102.16
संहत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर ।
साम्नैव वर्तयेः पूर्वं प्रसतेथास्ततो युधि ॥ १२.१०२.१६ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಚತುರಂಗ ಬೃಹತ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಮೊದಲು ಸಾಮೋಪಾಯದಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಬೇಕು; ನಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
12.102.17
जघन्य एष विजयो यद्युद्धे सामभाषणम् ।
यादृच्छिको युधि जयो दैवेनेति विचारणम् ॥ १२.१०२.१७ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಮವಚನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವ ಜಯ ಕನಿಷ್ಠವಾದದ್ದು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಜಯ ದೈವದಿಂದಾಗುವುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕು.
12.102.18
आपगेव महावेगा त्रस्ता इव महामृगाः ।
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ १२.१०२.१८ ॥
ಮಹಾ ವೇಗದ ನದಿಯಂತೆ, ಭಯಭೀತ ದೊಡ್ಡ ಜಿಂಕೆಗಳಂತೆ, ಅತ್ಯಂತ ತಡೆಯಲಾಗದ ಮಹಾಸೇನೆ ಭಗ್ನವಾಯಿತು.
12.102.19
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि न कारणम् ।
उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ १२.१०२.१९ ॥
"ಭಗ್ನವಾಯಿತು" ಎಂಬುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಭಗ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಉದಾರಸಾರದ ಮಹಾಸೇನೆ ರುರು ಮೃಗಗಳ ಹಿಂಡಿನಂತಿದೆ.
12.102.20
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः ।
अपि पञ्चत्रतै शूरा निघ्नन्ति परवाहिनीम् ॥ १२.१०२.२० ॥
ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಿತರು, ಸಂತೋಷಗೊಂಡವರು, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದ ಶೂರರು ಐದು-ಮೂರರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲೂ ಶತ್ರುಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.102.21
अपि वा पञ्चषट्सप्तसंहिताः कृतनिश्चयाः ।
क्ललीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥ १२.१०२.२१ ॥
ಅಥವಾ ಐದು, ಆರು, ಏಳು ಮಂದಿ ಸೇರಿ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ, ಮರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸರಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.
12.102.22
सन्निपातो न मन्तव्यः शक्ये सति कथंचन ।
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥ १२.१०२.२२ ॥
ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ, ನೇರ ಮುಖಾಮುಖಿಯನ್ನು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಸಾಂತ್ವ, ಭೇದ, ದಾನಗಳ ನಂತರ ಯುದ್ಧವು ಎರಡನೆಯ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.102.23
संसर्पेण हि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते ।
वज्रादिय प्रज्वलितादियं स्वित्क्षपयिष्यति ॥ १२.१०२.२३ ॥
ಸೇನೆಯ ನಿಧಾನ ಮುನ್ನಡೆಯಿಂದ ಭಯವು ಹೇಡಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಜ್ರ ಅಥವಾ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವುದು.
12.102.24
अमिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ ।
तेषां सन्दन्ति गात्राणि योधानां विवयस्य च ॥ १२.१०२.२४ ॥
ಎದುರಿನಿಂದ ಸೇನೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವವರ, ಯೋಧರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗಗಳು ನಡುಗುತ್ತವೆ.
12.102.25
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः ।
अस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जाः सीदन्ति देहिनाम् ॥ १२.१०२.२५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮ ಸಹಿತ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಥೆಪಡುತ್ತದೆ; ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರತಾಪದಿಂದ ಸುಟ್ಟ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಮಜ್ಜೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.102.26
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः ।
संपीड्यमाना हि परैर्योगमायान्ति सर्वतः ॥ १२.१०२.२६ ॥
ಅವರ ಬಳಿ ಕಠಿಣತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರು ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಅರಸಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.
12.102.27
आन्तराणां च भेदार्थं चरानभ्यवचारयेत् ।
यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ १२.१०२.२७ ॥
ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕು; ಅವರಿಗಿಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.
12.102.28
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा ।
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ १२.१०२.२८ ॥
ಅವನಿಗೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪೀಡೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಶತ್ರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಂತೆ.
12.102.29
क्षमा वै साधुमायाति न ह्यसाधून्क्षमा सदा ।
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च पार्थ विद्धि प्रयोजनम् ॥ १२.१०२.२९ ॥
ಕ್ಷಮೆ ಸಜ್ಜನರ ಬಳಿಗೇ ಬರುತ್ತದೆ; ದುರ್ಜನರ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆ ಎಂದಿಗೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಪಾರ್ಥ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಮೆ ಎರಡರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನೂ ತಿಳಿ.
12.102.30
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो विवर्धते ।
महापराधे ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्त्यपि शत्रवः ॥ १२.१०२.३० ॥
ಗೆದ್ದು ಕ್ಷಮಿಸುವ ರಾಜನ ಯಶಸ್ಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಅಪರಾಧದಲ್ಲೂ ಶತ್ರುಗಳು ಅವನನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
12.102.31
मन्यन्ते कर्षयित्वा तु क्षमा साध्वीति शाम्बराः ।
असंतप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ १२.१०२.३१ ॥
ಶಾಂಬರರು ಎಳೆದು ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಕೊಡುವ ಕ್ಷಮೆಯೇ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾಯಿಸದ ಮರ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.
12.102.32
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न चैतत्साधु दर्शनम् ।
अक्रोधेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ १२.१०२.३२ ॥
ಆಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ದೃಷ್ಟಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ. ಕೋಪ ಮತ್ತು ನಾಶವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಆಳಬೇಕು.
12.102.33
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर ।
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयभाग्भवेत् ॥ १२.१०२.३३ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಅತಿ ಕಠೋರ ರಾಜ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೃದು ರಾಜನನ್ನೂ ಜನ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಎರಡೂ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು.
12.102.34
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १२.१०२.३४ ॥
ಭರತನೇ, ಹೊಡೆಯಲಿರುವವನು ಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನಾಡಲಿ; ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನಾಡಲಿ. ಹೊಡೆದ ಬಳಿಕವೂ ಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನಾಡಲಿ; ದುಃಖಿಸುವವನಂತೆ, ಅಳುವವನಂತೆ.
12.102.35
न मे प्रिया ये स्म हताः संप्रहृष्टाः परेऽपि च ।
न च कत्थनमेवाग्र्यमुच्यमानं पुनः पुनः ॥ १२.१०२.३५ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತರಾದ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯರು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯರಲ್ಲ; ಸಂತೋಷಿಸುವ ಇತರರೂ ಅಲ್ಲ. ಪದೇಪದೇ ಹೇಳುವ ಆತ್ಮಪ್ರಶಂಸೆಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಲ್ಲ.
12.102.36
अहो जीवितमाकाङ्क्षेन्नेदृशो वधमर्हति ।
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १२.१०२.३६ ॥
ಅಯ್ಯೋ! ಜೀವನವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಇಂಥ ವಧೆಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷರು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ.
12.102.37
कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे ।
इति वाचा वदन्हन्तृन्पूजयेत रहोगतः ॥ १२.१०२.३७ ॥
"ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದವನು ನನಗೆ ಅಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಏಕಾಂತಕ್ಕೆ ಹೋದವನು ಕೊಂದವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
12.102.38
हन्तॄणां च हतानां च पूजां कुर्याद्यथार्थतः ।
क्रोशेद्बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसंग्रहम् ॥ १२.१०२.३८ ॥
ಕೊಂದವರಿಗೂ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವ ಮಾಡಬೇಕು; ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ತೋಳೆತ್ತಿ ಕೂಗಲೂಬಹುದು.
12.102.39
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरेत् ।
प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ॥ १२.१०२.३९ ॥
ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ರಾಜನು ಸಾಂತ್ವನದಿಂದ ನಡೆಯಬೇಕು. ಧರ್ಮ ತಿಳಿದ, ನಿರ್ಭಯ ರಾಜನು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.102.40
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत ।
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकालं समुत्थितः ॥ १२.१०२.४० ॥
ಓ ಭಾರತ! ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಾಸ ಪಡೆದವನು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡಬಲ್ಲನು.
12.102.41
तस्माद्विश्वासयेद्राजा सर्वभूतान्यमायया ।
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ॥ १२.१०२.४१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಸವಿಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸಬೇಕು; ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸುವವನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.