マハーバーラタ · 章 12.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.102.1
जयिन्याः कानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि चेच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१०२.१ ॥
バラタの牡牛よ、勝利する軍の相とは何か。軍にとって吉兆となるものを知りたい。
12.102.2
जयिन्या यानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १२.१०२.२ ॥
バラタの牡牛よ、勝利する軍の吉兆となる相を、余すところなく語ろう。
12.102.3
दैवे पूर्वं प्रकुपिते मानुषे कालचोदिते ।
तद्विद्व अऽनुपस्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ १२.१०२.३ ॥
以前に天命が怒り、人の営みが時に駆り立てられるとき、賢者は知の遠い眼によってそれを見て取る。
12.102.4
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः ।
मङ्गल नि च कुर्वन्ति शमयन्त्यहितानि च ॥ १२.१०२.४ ॥
ここでもまた、贖罪の儀軌を知る者たちは誦経と火への供物を行い、吉祥の儀礼を営んで凶兆を鎮める。
12.102.5
उदीणानसो योधा वाहनानि च भारत ।
यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्या जयो भवेत् ॥ १२.१०२.५ ॥
バラタよ、戦士とその乗り物が高い鼻を持つ軍には、必ず勝利が訪れる。
12.102.6
अन्वेव वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च ।
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथाऽऽदित्यस्य रश्मयः ॥ १२.१०२.६ ॥
風は後に従って行き、虹もまた同じく従う。雲もまた後を漂い、太陽の光線もまたそのように従う。
12.102.7
गोमायवश्चातुलोमबला गृध्राश्च सर्वशः ।
अर्हयेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥ १२.१०२.७ ॥
ジャッカル、力強い毛深い生き物、そしてハゲワシが四方から軍に付き従うとき、そのとき最上の成功が訪れる。
12.102.8
प्रसन्नभाः पावकश्चोर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.८ ॥
火が澄んだ輝きを放ち、光が上へと伸び、炎が右回りに渦巻いて煙がなく、供物の清らかな香りが漂うとき、これが来るべき勝利の徴しだと言われる。
12.102.9
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्ख्याश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र।
युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.९ ॥
ほら貝と太鼓が深く大きな音で響き渡り、戦いを望む戦士たちが逆らわないとき、これが来るべき勝利の徴しだと言われる。
12.102.10
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु ।
र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ १२.१०२.१० ॥
後方と左から現れる吉兆の鹿が、出立する者、これから行く者、打ち倒そうとする者の右側にいれば成功だと言われる。しかし前方で道を遮るものは、それとは異なる意味を持つ。
12.102.11
माङ्गल्यशब्दाञ्शकुना वदन्ति ।
हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः।
हृष्टा योधाः सत्ववन्तो भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.११ ॥
白鳥、鶴、百羽鳥、チャーシャ鳥などの鳥が吉祥の声を発し、戦士たちが喜びと勇気に満ちているとき、これが来るべき勝利の徴しだと言われる。
12.102.12
शस्त्रैर्यन्त्रैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ १२.१०२.१२ ॥
武器、機械、鎧、旗、そして若い戦士たちの輝く光と顔色によって輝き、直視しがたい軍勢を持つ者は、敵を打ち破る。
12.102.13
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च ।
परस्परं सौहृदमास्थिताश्च।
येषां योधाः शौर्यमनुष्ठिताश्च ।
जयस्यैतद्भाविनो रुपमाहुः ॥ १२.१०२.१३ ॥
その兵士たちが従順で慢心がなく、互いに友情を保ち、勇気を実践する——これこそ勝利を予兆する徴であると言われる。
12.102.14
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनः प्रियाः ।
धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं च तत् ॥ १२.१०२.१४ ॥
心に快い音・触れ・香りが巡り、兵士たちに不動の心が宿るとき、それこそが勝利の顔である。
12.102.15
शब्दो वामः प्रस्थितस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्ताच्च निषेधति ॥ १२.१०२.१५ ॥
出発する者の左からの音は不吉、入ろうとする者の右からの音は吉である。後ろから聞こえる音は目的を成し遂げ、前から聞こえる音はそれを禁じる。
12.102.16
संहत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर ।
साम्नैव वर्तयेः पूर्वं प्रसतेथास्ततो युधि ॥ १२.१०२.१६ ॥
ユディシュティラよ、四兵からなる大軍を集めたなら、まず和睦の道だけで事を運ぶべきである。その後に初めて戦場で力を尽くせ。
12.102.17
जघन्य एष विजयो यद्युद्धे सामभाषणम् ।
यादृच्छिको युधि जयो दैवेनेति विचारणम् ॥ १२.१०२.१७ ॥
戦において和睦の言葉だけで得た勝利は最も劣る。戦いで偶然に得た勝利は運命による——このことをよく考えるべきである。
12.102.18
आपगेव महावेगा त्रस्ता इव महामृगाः ।
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ १२.१०२.१८ ॥
激しい勢いの川のように、怯えた大鹿のように、最も食い止めがたい大軍は崩れ去った。
12.102.19
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि न कारणम् ।
उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ १२.१०२.१९ ॥
「崩れた」というだけで賢者さえも崩れる。それは原因ではない。高貴な力を持つ大軍はルルの群れのようだ。
12.102.20
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः ।
अपि पञ्चत्रतै शूरा निघ्नन्ति परवाहिनीम् ॥ १२.१०२.२० ॥
互いを知り、歓喜し、命を捨て、固く決意した勇士たちは、五人か三人の組でも敵軍を討つ。
12.102.21
अपि वा पञ्चषट्सप्तसंहिताः कृतनिश्चयाः ।
क्ललीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥ १२.१०२.२१ ॥
あるいは五人、六人、七人の組で、固く決意し、身を隠し、よく遇されて、ここで敵に勝つ。
12.102.22
सन्निपातो न मन्तव्यः शक्ये सति कथंचन ।
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥ १२.१०२.२२ ॥
何らかの方法で可能であるならば、正面衝突を考えるべきではない。和睦、離間、贈与の後に、戦争が次の手段であると言われる。
12.102.23
संसर्पेण हि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते ।
वज्रादिय प्रज्वलितादियं स्वित्क्षपयिष्यति ॥ १२.१०२.२३ ॥
軍のじりじりとした進軍が生む恐れは臆病者を苦しめる。雷や燃え盛る火のように、必ずや滅ぼすだろう。
12.102.24
अमिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ ।
तेषां सन्दन्ति गात्राणि योधानां विवयस्य च ॥ १२.१०२.२४ ॥
敵軍が進んでくると知って退く者たちの、また戦士たちと国土の手足は震える。
12.102.25
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः ।
अस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जाः सीदन्ति देहिनाम् ॥ १२.१०२.२५ ॥
王よ、動くものも動かぬものも、国土全体が苦悶する。武器の熱に焼かれた有身者たちの髄も衰え沈む。
12.102.26
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः ।
संपीड्यमाना हि परैर्योगमायान्ति सर्वतः ॥ १२.१०२.२६ ॥
彼らには厳しさを交えた慰めの言葉を繰り返し用いるべきである。敵に四方から圧迫されて、彼らは同盟を求めて来るからだ。
12.102.27
आन्तराणां च भेदार्थं चरानभ्यवचारयेत् ।
यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ १२.१०२.२७ ॥
内なる敵を離間させるために間者を遣わすべきである。自分より強い王との和睦こそ称賛される。
12.102.28
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा ।
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ १२.१०२.२८ ॥
敵と手を組んで四方から妨害することほどには、他の方法で彼にこのような苦しみを与えることはできない。
12.102.29
क्षमा वै साधुमायाति न ह्यसाधून्क्षमा सदा ।
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च पार्थ विद्धि प्रयोजनम् ॥ १२.१०२.२९ ॥
寛容は善人のもとに来るが、悪人のもとには決して来ない。パールタよ、寛容と不寛容、その両方の目的を知れ。
12.102.30
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो विवर्धते ।
महापराधे ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्त्यपि शत्रवः ॥ १२.१०२.३० ॥
勝利の後に赦す王は名声が高まる。大きな過ちの後でも敵は彼を信頼するようになる。
12.102.31
मन्यन्ते कर्षयित्वा तु क्षमा साध्वीति शाम्बराः ।
असंतप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ १२.१०२.३१ ॥
シャンバラの人々は、無理に引き出された赦しこそ良いと考える。しかし熱せられなかった木は、再び元の性質に戻る。
12.102.32
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न चैतत्साधु दर्शनम् ।
अक्रोधेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ १२.१०२.३२ ॥
師匠たちはこれを称賛せず、この見方も良くない。怒りと破壊なしに、自分の息子のように臣民を治めるべきである。
12.102.33
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर ।
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयभाग्भवेत् ॥ १२.१०२.३३ ॥
ユディシュティラよ、厳しすぎる王は生き物に憎まれる。しかし温和な王も軽んじられる。ゆえに王は両方を備えるべきである。
12.102.34
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १२.१०२.३४ ॥
バーラタよ、打とうとする者は好ましい言葉を語れ。打ちながらも好ましく語れ。打った後も好ましく語れ、まるで悲しんでいるか泣いているかのように。
12.102.35
न मे प्रिया ये स्म हताः संप्रहृष्टाः परेऽपि च ।
न च कत्थनमेवाग्र्यमुच्यमानं पुनः पुनः ॥ १२.१०२.३५ ॥
私の愛する者たちが戦場で殺されたことは、私には喜ばしくない。喜ぶ他の者たちもまた。そして繰り返し語られる自慢も、最も優れたことではない。
12.102.36
अहो जीवितमाकाङ्क्षेन्नेदृशो वधमर्हति ।
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १२.१०२.३६ ॥
ああ！生を望む者はこのような死に値しない。戦いで逃げ出さない優れた人々は極めて稀である。
12.102.37
कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे ।
इति वाचा वदन्हन्तृन्पूजयेत रहोगतः ॥ १२.१०२.३७ ॥
「戦場でこの者を殺した者は私に不快なことをした」と言葉で言いながら、人里離れた者は殺した者たちを敬うべきである。
12.102.38
हन्तॄणां च हतानां च पूजां कुर्याद्यथार्थतः ।
क्रोशेद्बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसंग्रहम् ॥ १२.१०२.३८ ॥
殺した者と殺された者を道理にかなうよう敬うべきである。民を集めようと望むなら、腕を上げて叫ぶことさえしてよい。
12.102.39
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरेत् ।
प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ॥ १२.१०२.३९ ॥
このように、あらゆる状況において王は慰撫をもって振る舞うべきである。法を知り恐れを持たない王は、衆生に愛されるのである。
12.102.40
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत ।
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकालं समुत्थितः ॥ १२.१०२.४० ॥
バーラタよ、ここではすべての存在が信頼を寄せる。信頼された者は、時が来て立ち上がれば、用いることができる。
12.102.41
तस्माद्विश्वासयेद्राजा सर्वभूतान्यमायया ।
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ॥ १२.१०२.४१ ॥
それゆえ王は、欺くことなく一切の存在に信頼を抱かせるべきである。大地を享受しようと望む者は、四方からそれを守護すべきである。