మహాభారతం · అధ్యాయం 12.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.102.1
जयिन्याः कानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि चेच्छामि वेदितुम् ॥ १२.१०२.१ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా! విజయవంతమైన సైన్యానికి ఉండే లక్షణాలు ఏవి? సైన్యానికి శుభకరమైన ఆ లక్షణాలను నేను తెలుసుకోగోరుతున్నాను.
12.102.2
जयिन्या यानि रूपाणि भवन्ति भरतर्षभ ।
पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १२.१०२.२ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా! విజయవంతమైన సైన్యానికి ఉన్న శుభ లక్షణాలను నేను పూర్తిగా చెబుతాను.
12.102.3
दैवे पूर्वं प्रकुपिते मानुषे कालचोदिते ।
तद्विद्व अऽनुपस्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ १२.१०२.३ ॥
పూర్వం దైవం కోపించినప్పుడు, మానుష వ్యవహారాలు కాలప్రేరితమైనప్పుడు, విద్వాంసులు జ్ఞానమనే దీర్ఘదృష్టితో వాటిని గ్రహిస్తారు.
12.102.4
प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः ।
मङ्गल नि च कुर्वन्ति शमयन्त्यहितानि च ॥ १२.१०२.४ ॥
ఇక్కడ ప్రాయశ్చిత్త విధిని, జపహోమాలను ఆ విషయం తెలిసినవారు చేస్తారు; మంగళకార్యాలను నిర్వహించి అశుభాలను శమింపజేస్తారు.
12.102.5
उदीणानसो योधा वाहनानि च भारत ।
यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्या जयो भवेत् ॥ १२.१०२.५ ॥
ఓ భరతా! ఏ సైన్యంలో యోధులు ఎత్తైన ముక్కులు కలిగి ఉంటారో, వాహనాలు కూడా అలాగే ఉంటాయో, ఆ సైన్యానికి విజయం తప్పక లభిస్తుంది.
12.102.6
अन्वेव वायवो यान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च ।
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथाऽऽदित्यस्य रश्मयः ॥ १२.१०२.६ ॥
గాలులు వెంట వెళ్తాయి; అలాగే ఇంద్రధనుస్సులు కూడా; మేఘాలు వెంట తేలుతాయి, సూర్యుని కిరణాలు కూడా అలాగే అనుసరిస్తాయి.
12.102.7
गोमायवश्चातुलोमबला गृध्राश्च सर्वशः ।
अर्हयेयुर्यदा सेनां तदा सिद्धिरनुत्तमा ॥ १२.१०२.७ ॥
నక్కలు, బలమైన రోమయుక్త జీవులు, గద్దలు అన్ని వైపులా సైన్యాన్ని అనుసరించినప్పుడు, అప్పుడు అత్యున్నత సిద్ధి కలుగుతుంది.
12.102.8
प्रसन्नभाः पावकश्चोर्ध्वरश्मिः ।
प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः।
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.८ ॥
అగ్ని స్వచ్ఛమైన ప్రకాశంతో, పైకి ఎగసే కిరణాలతో, కుడివైపు తిరిగే జ్వాలతో, పొగ లేకుండా ఉండి, ఆహుతుల పవిత్ర సుగంధం వ్యాపించినప్పుడు, ఇది విజయం రాబోతుందనే సూచన అని చెబుతారు.
12.102.9
गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च ।
शङ्ख्याश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र।
युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.९ ॥
లోతైన, మహాధ్వనులతో శంఖాలు, భేరులు మోగుతున్నచోట, యుద్ధాన్ని కోరే వీరులు విరోధం లేకుండా ఉన్నప్పుడు, ఇది విజయం రాబోతుందనే సూచన అని చెబుతారు.
12.102.10
इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च ।
संप्रस्थितानां च गमिष्यतां च।
जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिमाहु ।
र्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ १२.१०२.१० ॥
వెనుక నుంచి, ఎడమ వైపు నుంచి కనిపించే శుభ మృగాలు, బయలుదేరేవారికి, వెళ్లబోయేవారికి, కొట్టాలనుకునేవారికి కుడివైపున ఉంటే అది సిద్ధి అని చెబుతారు; కానీ ముందు అడ్డుకునేవి వేరే అర్థాన్ని సూచిస్తాయి.
12.102.11
माङ्गल्यशब्दाञ्शकुना वदन्ति ।
हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः।
हृष्टा योधाः सत्ववन्तो भवन्ति ।
जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः ॥ १२.१०२.११ ॥
హంసలు, క్రౌంచాలు, శతపత్రాలు, చాషలు వంటి పక్షులు మంగళ ధ్వనులు చేసినప్పుడు, యోధులు సంతోషంగా, ధైర్యంగా ఉన్నప్పుడు, ఇది విజయం రాబోతుందనే సూచన అని చెబుతారు.
12.102.12
शस्त्रैर्यन्त्रैः कवचैः केतुभिश्च ।
सुभानुभिर्मुखवर्णैश्च यूनाम्।
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिवीक्षणीया ।
येषां चमूस्तेऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ १२.१०२.१२ ॥
ఆయుధాలు, యంత్రాలు, కవచాలు, ధ్వజాలు, యువ యోధుల ప్రకాశవంతమైన తేజస్సు మరియు ముఖ కాంతితో ప్రకాశించే, చూడ కష్టమైన సేన ఎవరికి ఉందో, వారు శత్రువులను జయిస్తారు.
12.102.13
शुश्रूषवश्चानभिमानिनश्च ।
परस्परं सौहृदमास्थिताश्च।
येषां योधाः शौर्यमनुष्ठिताश्च ।
जयस्यैतद्भाविनो रुपमाहुः ॥ १२.१०२.१३ ॥
ఎవరి యోధులు విధేయులుగా, అహంకారం లేనివారిగా, పరస్పర స్నేహంతో ఉండి, శౌర్యాన్ని పాటిస్తారో, అది విజయం రాబోతోందనే శుభ లక్షణమని చెప్పబడింది.
12.102.14
शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनः प्रियाः ।
धैर्यं चाविशते योधान्विजयस्य मुखं च तत् ॥ १२.१०२.१४ ॥
మనస్సుకు ప్రియమైన శబ్దాలు, స్పర్శలు, గంధాలు సంచరిస్తూ, యోధులలో ధైర్యం ప్రవేశిస్తే, అదే విజయ ముఖం.
12.102.15
शब्दो वामः प्रस्थितस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः ।
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्ताच्च निषेधति ॥ १२.१०२.१५ ॥
ప్రయాణం చేయబోయేవారికి ఎడమ వైపు శబ్దం అశుభం; ప్రవేశించబోయేవారికి కుడి వైపు శబ్దం శుభం. వెనుక నుంచి వినిపించే శబ్దం కార్యాన్ని సాధిస్తుంది, ముందు నుంచి వినిపించేది ఆపుతుంది.
12.102.16
संहत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर ।
साम्नैव वर्तयेः पूर्वं प्रसतेथास्ततो युधि ॥ १२.१०२.१६ ॥
యుధిష్ఠిరా, చతురంగ బలమైన గొప్ప సేనను సమకూర్చి, ముందుగా సామోపాయంతోనే కార్యం నడపాలి; తరువాత యుద్ధంలో ప్రయత్నించాలి.
12.102.17
जघन्य एष विजयो यद्युद्धे सामभाषणम् ।
यादृच्छिको युधि जयो दैवेनेति विचारणम् ॥ १२.१०२.१७ ॥
యుద్ధంలో సామవచనాలతో మాత్రమే సాధించే విజయం అధమమైనది; యుద్ధంలో యాదృచ్ఛికంగా లభించే జయం దైవవశమని తలంచాలి.
12.102.18
आपगेव महावेगा त्रस्ता इव महामृगाः ।
दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ १२.१०२.१८ ॥
మహా వేగంగల నదిలా, భయపడిన పెద్ద జింకల్లా, అత్యంత అడ్డుకోలేని మహాసేన భగ్నమైంది.
12.102.19
भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसोऽपि न कारणम् ।
उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ १२.१०२.१९ ॥
"భగ్నమైంది" అనే కారణంగానే విద్వాంసులు కూడా భగ్నమవుతారు; అది కారణం కాదు. ఉదారసారంగల మహాసేన రురు మృగసమూహం వంటిది.
12.102.20
परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः ।
अपि पञ्चत्रतै शूरा निघ्नन्ति परवाहिनीम् ॥ १२.१०२.२० ॥
పరస్పరం తెలిసినవారు, సంతోషించినవారు, ప్రాణాలు త్యజించినవారు, దృఢనిశ్చయులైన శూరులు ఐదు-మూడు గుంపులుగానైనా శత్రుసేనను సంహరిస్తారు.
12.102.21
अपि वा पञ्चषट्सप्तसंहिताः कृतनिश्चयाः ।
क्ललीनाः पूजिताः सम्यग्विजयन्तीह शात्रवान् ॥ १२.१०२.२१ ॥
లేదా ఐదు, ఆరు, ఏడుగురు కలిసి, దృఢనిశ్చయంతో, దాగి, సరిగా గౌరవించబడి ఇక్కడ శత్రువులను జయిస్తారు.
12.102.22
सन्निपातो न मन्तव्यः शक्ये सति कथंचन ।
सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते ॥ १२.१०२.२२ ॥
ఏ విధంగా అయినా సాధ్యమైతే, ప్రత్యక్ష ఘర్షణను భావించరాదు. సాంత్వం, భేదం, దానం తర్వాత యుద్ధం రెండవ మార్గమని చెప్పబడుతుంది.
12.102.23
संसर्पेण हि सेनाया भयं भीरून्प्रबाधते ।
वज्रादिय प्रज्वलितादियं स्वित्क्षपयिष्यति ॥ १२.१०२.२३ ॥
సేన నెమ్మదిగా ముందుకు కదలడం వల్ల భయం పిరికివారిని బాధిస్తుంది. వజ్రం లేదా మండే అగ్నిలా ఇది నిశ్చయంగా నాశనం చేస్తుంది.
12.102.24
अमिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ ।
तेषां सन्दन्ति गात्राणि योधानां विवयस्य च ॥ १२.१०२.२४ ॥
శత్రు సైన్యం ముందుకు వస్తోందని తెలిసి వెనుతిరిగే వారి, యోధుల, రాజ్యపు అవయవాలు వణకుతాయి.
12.102.25
विषयो व्यथते राजन्सर्वः सस्थाणुजङ्गमः ।
अस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जाः सीदन्ति देहिनाम् ॥ १२.१०२.२५ ॥
ఓ రాజా, స్థావర జంగమ సహితంగా మొత్తం రాజ్యం బాధపడుతుంది; ఆయుధాల తాపంతో తపించిన దేహధారుల మజ్జలు క్షీణిస్తాయి.
12.102.26
तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः ।
संपीड्यमाना हि परैर्योगमायान्ति सर्वतः ॥ १२.१०२.२६ ॥
వారి పట్ల కఠినతతో కలసిన సాంత్వనను పదే పదే ప్రయోగించాలి; శత్రువుల చేత అన్ని వైపుల నుండి పీడింపబడి వారు పొత్తు కోసం వస్తారు.
12.102.27
आन्तराणां च भेदार्थं चरानभ्यवचारयेत् ।
यश्च तस्मात्परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ १२.१०२.२७ ॥
అంతర్గత శత్రువులను విభజించడానికి గూఢచారులను పంపాలి; వారికంటే బలవంతుడైన రాజుతో సంధి ప్రశంసింపబడుతుంది.
12.102.28
न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा ।
यथा सार्धममित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ १२.१०२.२८ ॥
అతనికి వేరే విధంగా ఇలాంటి బాధ కలిగించడం సాధ్యం కాదు; శత్రువుతో కలిసి అన్ని వైపుల నుండి అడ్డుకోవడం వలె అది సాధ్యం కాదు.
12.102.29
क्षमा वै साधुमायाति न ह्यसाधून्क्षमा सदा ।
क्षमायाश्चाक्षमायाश्च पार्थ विद्धि प्रयोजनम् ॥ १२.१०२.२९ ॥
క్షమ సాధువుల వద్దకే వస్తుంది; అసాధువుల వద్దకు క్షమ ఎప్పుడూ రాదు. ఓ పార్థా, క్షమ మరియు అక్షమ రెండింటి ప్రయోజనాన్ని తెలుసుకో.
12.102.30
विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो विवर्धते ।
महापराधे ह्यप्यस्मिन्विश्वसन्त्यपि शत्रवः ॥ १२.१०२.३० ॥
విజయం పొంది క్షమించే రాజు యశస్సు పెరుగుతుంది. పెద్ద అపరాధంలోనూ శత్రువులు అతనిని నమ్ముతారు.
12.102.31
मन्यन्ते कर्षयित्वा तु क्षमा साध्वीति शाम्बराः ।
असंतप्तं तु यद्दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ १२.१०२.३१ ॥
శాంబరులు లాగి బలవంతంగా ఇచ్చిన క్షమే మంచిదని భావిస్తారు. కానీ కాల్చబడని కర్ర మళ్లీ తన స్వభావానికే తిరిగి వెళ్తుంది.
12.102.32
नैतत्प्रशंसन्त्याचार्या न चैतत्साधु दर्शनम् ।
अक्रोधेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ १२.१०२.३२ ॥
ఆచార్యులు దీనిని ప్రశంసించరు; ఈ దృష్టి కూడా మంచిది కాదు. కోపం, వినాశం లేకుండా తన కుమారుల వలె ప్రజలను నియంత్రించాలి.
12.102.33
द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर ।
मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयभाग्भवेत् ॥ १२.१०२.३३ ॥
యుధిష్ఠిరా, అతి కఠినమైన రాజు ప్రాణులకు ద్వేషపాత్రుడవుతాడు. మృదువైన రాజును కూడా ప్రజలు అవమానిస్తారు; అందువల్ల రాజు రెండింటినీ పాటించాలి.
12.102.34
प्रहरिष्यन्प्रियं ब्रूयात्प्रहरन्नपि भारत ।
प्रहृत्य च प्रियं ब्रूयाच्छोचन्निव रुदन्निव ॥ १२.१०२.३४ ॥
భరతా, దెబ్బ కొట్టబోయేవాడు ప్రియమైన మాట చెప్పాలి; కొట్టేటప్పుడూ ప్రియమైన మాట చెప్పాలి. కొట్టిన తర్వాత కూడా ప్రియమైన మాట చెప్పాలి, దుఃఖించేవాడిలా, ఏడ్చేవాడిలా.
12.102.35
न मे प्रिया ये स्म हताः संप्रहृष्टाः परेऽपि च ।
न च कत्थनमेवाग्र्यमुच्यमानं पुनः पुनः ॥ १२.१०२.३५ ॥
యుద్ధంలో చంపబడిన నా ప్రియులు నాకు ప్రియులు కాదు; సంతోషిస్తున్న ఇతరులూ కాదు. మళ్లీ మళ్లీ చెప్పే ఆత్మస్తుతి కూడా ఉత్తమం కాదు.
12.102.36
अहो जीवितमाकाङ्क्षेन्नेदृशो वधमर्हति ।
सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ १२.१०२.३६ ॥
అయ్యో! జీవితాన్ని కోరుకునేవాడు ఇలాంటి వధకు అర్హుడు కాడు. యుద్ధాలలో వెనుదిరగని శ్రేష్ఠ పురుషులు అత్యంత అరుదు.
12.102.37
कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे ।
इति वाचा वदन्हन्तृन्पूजयेत रहोगतः ॥ १२.१०२.३७ ॥
"యుద్ధంలో ఇతనిని చంపిన వాడు నాకు అప్రియం చేశాడు" అని మాటలతో చెబుతూ ఏకాంతంలో ఉన్నవాడు హంతకులను గౌరవించాలి.
12.102.38
हन्तॄणां च हतानां च पूजां कुर्याद्यथार्थतः ।
क्रोशेद्बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ्जनसंग्रहम् ॥ १२.१०२.३८ ॥
హంతకులకు, హతులకు యథోచితంగా గౌరవం చేయాలి; జనసమూహాన్ని కూడగట్టాలనే కోరికతో చేయి ఎత్తి కేకలు కూడా వేయవచ్చు.
12.102.39
एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरेत् ।
प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर्नृपः ॥ १२.१०२.३९ ॥
ఈ విధంగా అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ రాజు సాంత్వనతో వ్యవహరించాలి. ధర్మం తెలిసిన, భయంలేని రాజు ప్రాణులకు ప్రియుడవుతాడు.
12.102.40
विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत ।
विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकालं समुत्थितः ॥ १२.१०२.४० ॥
ఓ భారతా! ఇక్కడ సకల ప్రాణులూ విశ్వాసాన్ని పొందుతాయి. విశ్వసించబడినవాడు తగిన సమయంలో లేచి ఉపయోగించబడగలడు.
12.102.41
तस्माद्विश्वासयेद्राजा सर्वभूतान्यमायया ।
सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुमिच्छति ॥ १२.१०२.४१ ॥
అందువల్ల రాజు సకల ప్రాణులలో కపటం లేకుండా విశ్వాసం కలిగించాలి; భూమిని అనుభవించాలనుకునేవాడు అన్ని వైపులా రక్షించాలి.